مجله خبری مساجد

به دنیا آمدن و تبار
محمدتقی شیرازی در ۱۲۵۶ق در شیراز دیده به جهان گشود و از ۱۲۷۱ق در کربلا اقامت گزید.[مستلزم منبع] وی فرزند میرزامحبعلی، نوه میرزا محمدعلی باغ زنگنه و برادرزاده میرزا حبیب‌الله متخلص به قاآنی، شعر سرا پر اسم و رسم زمان قاجار میباشد.[۱] تبار میرزا محمدتقی شیرازی از ایل زنگنه میباشد که اجدادش در حکومت زندیان (۱۱۲۹–۱۱۷۴ش) در شیراز پایتخت حکومت مستقر گردیده[۲] و از جدش میرزا محمدعلی باغ زنگنه به آن گاه به شیرازی معروف مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌اند.[۳]

محمدرضا شیرازی فرزند وی بود که به وسیله انگلیسی‌ها در حین نبرد جهانی اولیه و قیام قیام ۱۹۲۰م عراق به اعدام محکوم شد البته از مرگ رهید و بعد ها تحت عنوان نماینده در مجلس شورای ملی در جمهوری اسلامی ایران رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تعیین شد.[مستلزم منبع]

علم آموزی و درس دادن
میرزا محمدتقی شیرازی در کربلا نزد فاضل اردکانی شاگردی کرد و در سال ۱۲۹۱ق با هم‌مباحثه و برادرزن خویش سید محمد فشارکی اصفهانی، به یاروهمدم میرزای اولیه به سامرا رفت و در درس میرزا کمپانی نمود. در به عبارتی فرصت از جانب میرزا برای گروهی از شاگردان وی درس می‌خاطرنشان کرد.[۴] وی پیش از مهاجرت به سامرا، در درس زین‌العابدین مازندرانی،[۵] و سید علی تقی طباطبایی نیز حاضر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشد.[مستلزم منبع]

بعد از درگذشت میرزای گرانقدر، در ۱۳۱۲ق، اداره حوزه علمیه سامرا را برعهده گرفت. در صفر ۱۳۳۶ق به کاظمین آن گاه به کربلا رفت و تا نقطه نهایی قدمت در آنجا ماند.[۶] سفر وی به کربلا، باعث هماهنگی عملی دربین علمای کربلا و نجف و نیز تماس با عشایر و شایستگی برای مقاومت در قبال اشغالگران شوید.[۷]

شاگردان
به عنوان مثال شاگردان

آقابزرگ تهرانی[۸]
عبدالکریم حائری
محمدجواد بلاغی نجفی
سید محمدحسن قزوینی حائری
حسین طباطبایی قمی
سید جمال‌الدین گلپایگانی
محمدکاظم شیرازی
محمدعلی پادشاه‌آبادی
آقا رضا همدانی
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی[۹]
مرجعیت
بعداز درگذشت میرزا محمدحسن شیرازی در سال ۱۳۱۲ق، بعضی از مقلدان وی از محمدتقی شیرازی تبعیت می‌کردند و با درگذشت آخوند خراسانی در ۱۳۲۹ق و روحانی عبدالله مازندرانی در ۱۳۳۰ق مرجعیت در یک سری نفر برای مثال سید کاظم یزدی، روحانی الشریعه اصفهانی، روحانی مهدی خالصی و میرزا محمدتقی شیرازی تقسیم شد و بعداز درگذشت سید کاظم یزدی در ۱۳۳۷ق مرجعیت تام شیعه ها به میرزای شیرازی رسید.[مستلزم منبع] وی در قضیه فقاهتی بسیار محتاط بود و احتیاطاتش را به فقیهانی همانند محمدحسن آل‌کبه بغدادی و سید احمد کربلایی ارجاع می‌اعطا کرد.[مستلزم منبع] اما بنابر نقل سید محمدحسین حسینی تهرانی، سید احمد از این ارجاع ناراضی بود.[۱۰]

قبر محمدتقی شیرازی در مقبره امام حسین(ع)
فتاوای جهاد
محمدتقی شیرازی در سال ۱۳۲۹ق بعد از حمله نیروهای روس به شمال جمهوری اسلامی ایران و کشتار آزادی‌خواستار، فتوایی در ضرورت رویارویی با آن‌ها صادر کرد.[۱۱]

فتوای میرزای دوم
«زیرا درین روز ها عفت فرجام هجوم کفار بر ممالک اسلامیه عیناً مشهود و بر احدی مستور وجود ندارد، پس بر کافه مسلمین مایحتاج و واجب میباشد که کمر امان از اسلام را سفت بسته، در مقصد اتحاد و هواخواهی از استیلا کفار و اعادی آیین مالاً و روحاً و نفساً ساعی و جاهد باشند تا این که بیضه اسلام و ممالک اسلامیه از غلبه کفار، محروس و مشاهد مشرفه و اذان و اقامه و نحو آنان که از شعایر اسلام میباشد مبدل به کنایس و نواقیس و نحو آنان که از علایم عَبَده اوثان میباشد نگردد.»
همینطور نخست نبرد جهانی اولیه در ۱۳۳۲ق/۱۹۱۴م که متفقین به دولت عثمانی اعلام نبرد دادند، او نیز بر ضد تجاوزات متفقین به کشور‌های عثمانی، اعلام جهاد کرد.[مستلزم منبع] بعداز اشغال فاو بوسیله نیروهای انگلیسی که پیشگفتار اشغال عراق بود، میرزامحمدتقی در سامرا سه فتوای جهاد صادر کرد و عشایر و مسلمانها را بر ضد انگلیسی‌ها دعوت نمود و فرزندش محمدرضا را جهت پیوستن به مبارزان و ملازمت و همراهی آن‌ها در جناح‌های نزاع، به کاظمین ارسال کرد.[۱۲]

سرویس ها علمی، فرهنگی و اجتماعی
تأسیس جمعیت منتدی النشر
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: جمعیة منتدی النشر
«منتدی النشر» به معنای فراخوانی یکدیگر در پیشرفت فرهنگ وتمدن و علم ها اسلامی میباشد. مظفر با تشکیل جمعیت «منتدی النشر» نادر‌نادر به هدف ها اصلاحی خویش مجاورت‌خیس شد. این تشکل علمی و مذهبی در سال ۱۳۵۳ق، از دولت وقت عراق جواز عمل گرفت.[۱۰] در ماده ۴ اساسنامه جمعیت آمده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد:

هدف ها منتدی النشر عبارت میباشد از عمومیت دادن تمدن اسلامی و علمی، و اصلاح اجتماعی بوسیله تکثیر، تألیف، و فراگیری، با به کارگیری از روش‌های رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مشروع.[۱۱]

تأسیس دانشگاه منتدی
مظفر در سال ۱۳۵۵ق پیرو تحقق هدف ها جمعیت منتدی النشر، مکتب علم ها فقاهتی را تأسیس کرد که در آن، دروس فقه استدلالی، تعبیر، اصول فقه و فلسفه درس دادن میشد. روحانی محمدجواد بلاغی، روضه خوان عبدالحسین دشتی و روحانی عبدالحسین حلی از استادان این کالج آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودند.[۱۲]

سید محمد کلانتر، روضه خوان محمد رضا مظفر، سید محمد سعید آل مالک عبقات
تأسیس مدرسه ها منتدی
تأسیس مدرسه های منتدی النشر قدم‌بعدی مظفر بود که با استقبال بزرگان حوزه نجف و قوم و قبیله‌های دارای اسم و رسم این شهر مواجه شد و این اقبال همگانی در پیشرفت این مدرسه ها کارگشا بود. در‌این مدرسه های، در حین چندین دهه، مقاطع تحصیلی ابتدایی، دبیرستان(ثانویه) و پیش دانشگاهی(اعدادیه) دایر بود و در کل، دروس نو با تمایل رواج تمدن فقاهتی فراگیری داده می شد.[۱۳]

تأسیس دانش گاه فقه
مظفر در سال ۱۳۷۶ق دانش کده فقه را در نجف اشرف تأسیس کرد. وزارت تمدن عراق در سال ۱۳۷۷ق، آن را به رسمیت آشنایی. مواد درسی این دانش گاه عبارت بودند از: فقه امامیه، فقه تطبیقی، اصول فقه، تعبیر، حدیث، درایه، علم ها تربیتی، سرازیر‌شناسی، ادبیات، تاریخ ادبیات، جامعه شناسی، تاریخ اسلام، فلسفه اسلامی، فلسفه نو، منطق، تاریخ نو، اصول درس دادن، نحو، صرف و گویش فرنگی. محمدرضا مظفر درین دانش گاه به درس دادن فلسفه سرگرم بود، و به طور همزمان با آن، کتاب اصول الفقه را فراهم می کرد تا در دانش کده فقه درس دادن گردد. وی همینطور سرپرستی کالج و تحقیق بر شغل های تألیفی آن را بر ذمه داشت.[۱۴]

تألیفات و تدوین کتاب‌های درسی
نوشته ی علمیٔ مهم: اثرها محمدرضا مظفر
علامه مظفر تألیفات فراوانی داراست که به طرز تازه و معمولی کتابت گردیده‌است. تدوین کتاب‌های المنطق، اصول الفقه و عقائد الامامیه سیرتکامل‌ای مرمت در کتابت کتاب‌های درسی به شمار می‌رود. درحال حاضر این کتاب‌ها از متن‌ها درسی حوزه قم به‌شمار میاید.[۱۵] اثر ها علامه مظفر در گروه‌ای با تیتر «موسوعة العلامة الشیخ محمد رضا المظفر» در ۱۰ جلد در انتشارات العتبة العباسیة المقدسة جمع شد‌ه‌است.[۱۶]

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: اصول الفقه (مظفر)
اصول الفقه: مظفر این تاثیر را به قصد درس دادن در دانش کده فقه (نجف) و به مراد رفع فضای خالی مو جود فی مابین دو کتاب «معالم» و «کفایه» نوشته میباشد. مظفر با تأسی از خلاقیت استادش روحانی محمدحسین غروی اصفهانی - در تیم‌بندی مباحث - این تاثیر را تهیه نموده است. اصول الفقه نیز همانند اکثری از اثر ها وی با قلمی بی آلایش نگاشته گردیده و خصوصیت اساسی آن ارائه مطالب غامض اصولی با بیانی پر‌نور و خودکار واحد سنجش علمی میباشد.[۱۷]

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: عقائد الامامیة (مظفر)
عقاید الامامیه: این کتاب، دسته‌ای از عقاید اسلامی بر پایه ی طریق اهل بیت(ع) بوده که به صورتی فشرده و رسا تهیه و تنظیم شد‌ه‌است. مظفر پیشتر، این مطالب را در سال ۱۳۶۳ق در دانش گاه فقاهتی منتدی ارائه کرده بود و آنگاه آن را بدین اسم و همینطور به اسم «عقاید الشیعه» به چاپ رساند و مقصود وی از کتابت آن، تخمین در میان مذهب ها اسلامی بود.[۱۸]

نوشته‌ی علمیٔ اساسی: المنطق (مظفر)
المنطق: این تاثیر تیم درس‌های ارائه‌گردیده مظفر درخصوص منطق، از سال ۱۳۵۷ق در دانشگاه منتدی النشر میباشد. این کتاب تحت عنوان متن درسی حوزه و دانشکده، جایگاهی ویژه را به خویش تخصیص داده میباشد.[۱۹]

اشعار
مظفر از جوانی به سرودن شعر روی آورد. گفته‌اند جرقه‌های آغازین سرودن شعر نزد روحانی محمد طه حویزی زده شد. در «مجموعه اشعار» مظفر، در حدود پنج هزار بیت شعر وجود داراست.[۲۰]

محمدرضا مظفر (۱۳۲۲- ۱۳۸۳ق) معروف به علامه مظفر فقید و مولف شیعه قرن چهاردهم قمری. وی تحصیلاتش را در حوزه علمیه نجف شروع کرد و از درس محمد حسین نائینی، آقا ضیاء عراقی، حکم دهنده طباطبایی استفاده نمود و خویش نیز شاگردانی را تربیت کرد. مظفر با استعمال از موقعیتش در حوزه نجف و برای تحقق فکر‌هایش دست به تأسیس مرکز ها علمی و فرهنگی زیادی به عنوان مثال جمعیت منتدی النشر زد و در تخمین میان مذهب‌ها و شیعه و سنی قدم برداشت. تألیفات وی به نحوه جدید و معمولی، کتابت گردیده و برخی کتاب‌هایش مثل اصول الفقه و المنطق از منابع درسی حیطههای علمیه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

معاش‌طومار
محمدرضا مظفر در ۵ شعبان سال ۱۳۲۲ق پنج ماه بعداز وفات پدرش در نجف چشم به جهان گشود.[۱] پدرش محمد بن عبدالله مظفر از سلسله آل مظفر و در زمره فقیهان و مجتهدان نجف بود.[۲] نخست اخوی بزرگترش، روضه خوان عبدالنبی (درگذشت ۱۳۳۷ق) کفالت او‌را بر ذمه گرفت.[۳] بعد از درگذشت روحانی عبدالنبی، اخوی دیگرش، روضه خوان محمدحسن مظفر (درگذشت ۱۳۷۵ق) سرپرستی او‌را ذمه ‌دار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۴]

وفات
روضه خوان محمدرضا در شب ۱۶ رمضان ۱۳۸۳ق در نجف درگذشت و در کنار مزار برادرش روضه خوان محمدحسن به خاک ودیعه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۵]

تحصیلات
محمدرضا مظفر تحصیلات خویش را در نجف شروع کرد. وی بعداز آموزش قرائت و تایپ کردن، در سیزده سالگی راهی مدرسه علم ها شرعی شد و به یاد دادن مبانی و اصول ادبیات عرب پرداخت.[۶] وی در‌این مدت از درس روضه خوان محمد طه حویزی بهره مند شد. مظفر آن‌گاه زمان سطح فقه و اصول را گذراند و در جلسات دروس بهتر استادان صاحب و مالک اسم حاضر شد.[۷] بعضا از استادان وی عبارت‌اند از : محمدحسن مظفر (اخوی بزرگش)، محمدحسین نایینی، آقا ضیاءالدین عراقی، سید عبدالهادی شیرازی، سید علی حاکم طباطبایی و محمدحسین غروی اصفهانی.[۸]

شاگردان
مظفر شاگردان اکثری را در منتدى النشر، دانشگاه فقه و مرکزها آموزشی دیگر تربیت کرد. برخی از شاگردان وی عبارت‌اند از: روحانی احمد وائلی، سیدجواد شُبَّر، عبدالهادی فضلی، سیدمحمد صدر، محمدعلی تسخیری، محمدمهدی آصفی و سیدهادی فیاض.[۹]

سرویس ها علمی، فرهنگی و اجتماعی
تأسیس جمعیت منتدی النشر
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: جمعیة منتدی النشر
«منتدی النشر» به معنای فراخوانی یکدیگر در پیشرفت فرهنگ و تمدن و علم ها اسلامی میباشد. مظفر با تشکیل جمعیت «منتدی النشر» معدود‌نادر به هدف ها اصلاحی خویش مجاورت‌خیس شد. این تشکل علمی و مذهبی در سال ۱۳۵۳ق، از دولت وقت عراق جواز شغل گرفت.[۱۰] در ماده ۴ اساسنامه جمعیت آمده میباشد:

هدف ها منتدی النشر عبارت میباشد از عمومیت دادن فرهنگ و تمدن اسلامی و علمی، و اصلاح اجتماعی بوسیله تکثیر، تألیف، و فراگیری، با به کار گیری از طریق‌های مشروع.[۱۱]

تأسیس دانشگاه منتدی
مظفر در سال ۱۳۵۵ق در پی تحقق هدف ها جمعیت منتدی النشر، مکتب علم ها فقهی را تأسیس کرد که در آن، دروس فقه استدلالی، تعبیر و تفسیر، اصول فقه و فلسفه درس دادن می شد. روحانی محمدجواد بلاغی، روضه خوان عبدالحسین دشتی و روحانی عبدالحسین حلی از استادان این کالج بودند.[۱۲]

سید محمد کلانتر، روحانی محمد رضا مظفر، سید محمد سعید آل صاحب و مالک عبقات
تأسیس مدرسه های منتدی

کُمَیت بن زید اَسَدی (۶۰-۱۲۶ق)، شعر سرا عرب‌گویش شیعه، هم‌بعد از ظهر امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام راستگو(ع) بود. قصاید هاشمیات، از مهم ترین اثر ها وی، به موضوعاتی زیرا فضیلت ها بنی‌هاشم، اتفاق غدیر، شهید شدن امام حسین(ع)، و مسائل مربوط به حکومت بنی‌امیه و پیامدهای آن پرداخته‌ میباشد. این اشعار در مسافت ۱۵ تا ۲۰ سال بعداز اتفاق عاشورا سروده گردیده‌ میباشد. کمیت به‌استدلال اشعار خویش آیتم دقت امام سجاد و امام باقر، چهار‌مین و پنج‌مین امامان شیعه قرار گرفت و روایاتی از دعای این امامان برای وی نقل گردیده است. با این حالا نقل شده که وی برای محافظت جان خویش قصیده‌ای نیز در مدح بنی‌امیه خوانده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

منزلت و مداقه
ابومُستَهَل کمیت بن زید اسدی، به گفتهٔ ابوالفرج اصفهانی، شعر سرا پیشتاز، فقید به گویش و کلمات عربی، مطلع به ایّامُ العَرَب (روایت‌های مرتبط با نزاع‌های نا‌آگاهی) و اهل مواجهه شعری با دیگر شاعران عرب بود.[۱] قصاید هاشمیات وی از شایسته ترین اشعار کمیت دانسته گردیده‌است.[۲] همینطور تعداد اشعار وی بیشتراز پنج هزار بیت آورده شده[۳] که بخش اعظمی از ابیات آن در دسترس وجود رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ندارد.[۴]

از ابوالفرج اصفهانی آورده شده که کمیت در اشعار خویش تعصب ویژه‌ای بر عدنانیان داشت و علیه شاعران یمنی (قحطانیان) شعر می‌سرود و این روش در کل ارتفاع معاش وی جریان داشته میباشد.[۵] با این حالا، ابوالفرج، با توکل بر نقل‌قولی، عامل هجو اهل یمن از سوی کمیت را اینگونه پر‌نور نموده است: شاعری شامی و در حدود بنی‌امیه (حکیم بن عیاش کلبی)، که ریشه‌ای یمنی داشت، علی بن ابی‌طالب(ع) و بنی‌هاشم را هجو کرده بود.[۶] کمیت برای جواب‌دادن به آن شعر سرا، برای آنکه آیتم خشم بنی‌امیه قرار نگیرد، هجو را در پوشش مدد از میل‌های خویشاوندان‌ای قرار اعطا کرد؛ به همین ادله، شعر خویش را بر هجو اهل یمن (قحطانیان) پایدار کرد، خیر حمایت بدون واسطه از امام علی(ع) و بنی‌هاشم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.[۷]

کمیت بن زید بن خنیس بن مخالد اسدی، در سال ۶۰ قمری دیده به جهان گشود.[۸] وی خواهرزاده فرزدق، شعر سرا بعد از ظهر بنى‌امیه و هم‌بعد از ظهر سید حمیری، شعر سرا پر اسم و رسم و متعصب شیعه، بود[۹] و در حین خلافت مروان بن محمد، واپسین خلیفه اموی، در سال  ۱۲۶ق در کوفه درگذشت.[۱۰] وی اولیه کسی بود که در گورستان بنی‌اسد، دفن شد.[۱۱]

رابطه با اهل بیت
بنابر احادیث مو جود، کمیت به‌تیتر شاعری که در طی بنی‌امیه به حمد بستگان فرستاده می‌پرداخت، موردتوجه امام سجاد، امام باقر و امام درست گو بود و روایاتی مبتنی بر دعای آن‌ها برای وی نقل گردیده است.[۱۲]

همینطور آورده شده کمیت هدایای دنیوی را که به‌خیال سرایش اشعارش در مدح اهل‌بیت(ع) بود نمی‌عهده دار شد و گاه پیراهنی از امام سجاد یا این که امام باقر درخواست میکرد تا بدان تبرک جوید.[۱۳]

قصائد هاشمیات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: قصائد هاشمیات
قصائد هاشمیات که کمیت بن زید اسدی آن را در مسافت ۱۵ تا ۲۰ سال بعد از رخداد عاشورا سروده، از مهم ترین اثر ها وی شمرده شد‌ه‌است.[۱۴] این اشعار در هشت قصیده سروده گردیده و درباره فضیلت ها بنی‌هاشم و خویشاوندان فرستاده اسلام، اتفاق غدیر خم، غصب خلافت و حقانیت علی(ع)‌،‌ شهید شدن امام حسین(ع)، حکومت حاکمان ظالم،‌ فجایع بنی‌امیه،‌ قتل زید بن علی و مصائب هاشمیان میباشد.[۱۵]

با این هم اکنون، اورده شده کمیت برای نجات جان خویش قصیده‌ای در مدح بنی‌امیه سروده و دراین‌باره از امام باقر(ع) اذن گرفته میباشد.[۱۶]

مثال‌ای از هاشمیات کمیت درباره امام حسین(ع) و عاشورا
وَ مِنْ أکْبَرِ الأحداثِ کانَتْ مُصیبَهً
عَلَیْنا قتیلُ الَأدعیاءِ المُلَحَّبُ
قتیلٌ بِجَنْبِ الطَّفِّ مِنْ آلِ هاشمٍ
فیالک لحماً لَیْسَ عَنْه مُذَبِّبُ
و مُنْعَفِر الخَدَّیْنِ مِنْ آل هاشم
أَلا حَبَّذَا ذاكَ الجبینُ المترَّبُ[۱۷]

ترجمه فارسی:

و از مطرح ترین رویدادها که مصیبتی بلندمرتبه بر ما بود
[شهیدشدن] آن شهید پاره‌پاره به‌دست زنازادگان میباشد.
کشته‌ای از فامیل هاشم برکناره مرز و بوم طفّ
شگفتا از آن تن پاره‌پاره که هیچ مدافعی برای آن وجود ندارد.
و آن سیرتکامل‌های آلوده و کثیف به خاک از آل‌هاشم
هان چه پسندیده پیشانی کثیف به خاکی میباشد.[۱۸]

جَریرِ بْنِ عَبْدُ اللّٰهِ بَجَلی، (متوفی۵۱-۵۴ ه‍.ق/۶۷۱-۶۷۴ م) صحابی رسول(ص). از رویدادها اساسی معاش او کمپانی در فتوحات، کارگزاری خلفا در برخی بخش ها و پیامبر حضرت علی(ع) به سوی معاویه میباشد. در حالتی که چه روایاتی از پیمان جریر در فضائل امام علی(ع) گفته شده، ولی به دلیل کمک نرساندن به حضرت علی(ع)، آیتم انتقاد قرار گرفته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

مسجد جریر بن عبدالله در کوفه نزد شیعه ها، به عنوان مثال «مساجد ملعونه» به شمار می‌رود؛ چون امام علی(ع) از نماز تلاوت در آنجا نهی نموده است. نسب جریر به بنی‌بَجیله، یکی‌از تیره‌های قبیلۀ یمانی ازد می سید.[۱] جریر مدتی قبل از وفات حضرت پیامبر(ص)، یار شماری چندین از اشخاص قبیله خویش، به مدینه آمد و اسلام آورد[۲] و فرستاده(ص) اورا مأمور فرمود تا بُت ذوالخَلصه را که برای بجیله و یک‌سری تیرۀ دیگر بود، از میان پیروز شود.[۳] جریر به تَباله ــ در روش مکه و یمن ــ رفت و بعداز برد بر بعضی قبـایل آن نواحی، توانست بُت نام برده را از نابود رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نماید.[۴]

مأموریت آتی جریر نیز در یمن با توفیق هم پا بود، و دو بدن از فرمانروایان آن نواحی به اسلام درآمدند، البته در به عبارتی‌جا، خبر وفات فرستاده آفریدگار(ص) به او رسید.[۵] بنـا بر روایتی نامشهور ــ که ممکن میباشد با همین مأموریت به طوری رابطه داشته بـاشد ــ رسول(ص) جریر را بـرای دعوت اسود عَنسی به اسلام، به یمن گسیل داشت.[۶] زیرا ابوبکر به خلافت رسید، جریر مأموریت سرکوب قبایل شورشی در نواحی منزلت بت ذوالخلصه را با توفیق به اجرا رسانید و چنان‌که امر داشت، درانتظار دستور خلیفه، به نجران آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رفت.[۷]

زمان فتوحات
در بعدازظهر خلافت ابوبکر، جریر تحت عنوان یکی‌از سرداران فتوحات در نواحی مرزی جمهوری اسلامی ایران، حضور داشته میباشد. ولی در احادیث مرتبط با این مورد، اختلاف بسیار میباشد. سازه بر روایتی، مأموریت جریر در سواد (عراق کنونی) در خلافت ابوبکر شروع شد که خلیفه اورا به ‌امداد خالد بن ولید به یمامه ارسال کرد.[۸]

به ماجرا ابن ‌اسحاق، جریر بعد از ناکامی اعراب در پیکار بویب (ه‌ م)، به یاور گروهی از قبیله خویش به نزد قدمت آمد و خلیفه آنان‌را به رفتن به سواد تشویق و فردی از تیره بجیله را تحت عنوان رهبر این مجموعه معلوم کرد. البته بجلیان به تحریک جریر نپذیرفتند تا آنکه قدمت، سر گروهی را به جریر بخشید.[۹] ظاهـراً جریر ــ که به رفتن به شام گرایش بیشتری داشت ــ در مقابـل اخذ امتیازات مالـی، حاضر به کمپانی در جنگ شد.[۱۰]

او فرماندهی مثنّی بن حارثه را نیز نپذیرفت تا آنکه قدمت اندکی آن‌گاه، هر دو را پایین فرمان سعد بن ابی ‌وقاص قرار اعطا کرد.[۱۱] جریر در اول تضارب در ناحیۀ نخیله، با قتل مهران، برنده شد (۱۳-۱۴ق)، گر چه بر رمز غارت نزاع افزار سردار اهل ایران با مردی دیگر به جنگ پرداخت.[۱۲]

سازه بر روایتی غیر معروف، جریر بن عبدالله در خلافت قدمت با اهل انبار صلح کرده بود.[۱۳] در پیکار قادسیه جریر از سران سپاه بود.[۱۴] وی در پیکار جلولاء نیز شرکت کردن داشت،[۱۵] آن گاه در ۱۸-۱۹ق‌ حُلوان را گشود[۱۶] و به دستور قدمت به امداد ابوموسی اشعری در نواحی شوشتر رفت.[۱۷]

درین مأموریت، وی رامهرمز را تسخیر کرد.[۱۸] در پیکار نهاوند (۲۱ق) قدمت، جریر را بعد از نعمان بن مقرن فرمانده سپاه قرار بخشید.[۱۹]

فتح همدان
در اواخر خلافت قدمت و در حکمرانی مغیره بن شعبه بر کوفه، جریر از سوی فرد خلیفه یا این که مغیره، همدان را فتح کرد[۲۰] و یک چشمش را در جنگ از دست بخشید[۲۱]. بیان کننده آخرین مرحله از فتوحات که جریر در آن کمپانی داشت، به فتح باجروان (ه‌ م) در عهد و پیمان عثمان مربوط می شود.[۲۲]

سکونت در کوفه
جریر احتمالاً از اواخر قسم قدمت، در کوفه، در محلۀ بجیله سکونت کرد[۲۳] و گفته‌اند به عنوان مثال افرادی بود که از والی کوفه، هم در طول قدمت و هم در خلافت عثمان گلایه کرد.[۲۴]

او در طول قدمت قطعه زمینی در کنار فرات خرید که خلیفه آن را مشروع ندانست[۲۵] و بعید وجود ندارد غرض از زمینی که عثمان در به عبارتی حوزه‌ به اقطاع به وی اعطا کرد، همین زمین بوده باشد.[۲۶]

محمدتقی مجلسی (۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) دارای شهرت به مجلسی اولیه، بابا علامه مجلسی، از علمای شیعه در قرن یازدهم قمری و مولف اثراتی همانند روضة المتقین و لوامع صاحبقرانی. مجلسی در اصفهان و نجف علم آموزی کرد و در مسجد جامع اصفهان به درس دادن علم ها فقهی سرگرم بود. او بعداز استادانش روحانی بهائی و میر داماد، در‌این مسجد نماز آدینه اقامه میکرد. مجلسی در ۱۰۷۰ق در اصفهان درگذشت و در مسجد جامع اصفهان دفن شد. مشهورترین فرزند وی خلال علامه مجلسی، آمنه بیگم میباشد که همسر ملا باتقوا مازندرانی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.
به گفته محمدباقر مجلسی، پدرش اهل زهدوتقوا و ریاضت بود و به مراد هدایت صوفیان با آن‌ها رابطه داشت البته بعضا از اعتقادات آنان‌را فسخ می‌دانست. او کتاب الفوائد المدنیه محمدامین استرآبادی را ستوده میباشد و به همین جهت، او‌را از اخباریان معتدل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

معاش‎طومار
محمدتقی مجلسی پسر ملا مقصودعلی نظنزی اصفهانی[یادداشت ۱] در سال ۱۰۰۳ق در اصفهان، پایتخت صفویه، دیده به جهان گشود.[۱] پدرش مقصودعلی مجلسی اهل دانش و وقار و رواج مذهب شیعه بود و با تخلص «مجلسی» شعر می‌سرود.[۲] نسب محمدتقی از بابا به ابونعیم اصفهانی و از مامان به محمد بن حسن نطنزی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می رسد.[۳]
او در سال ۱۰۳۴ق در ۳۱ سالگی به نجف رفت و در ۳۳ سالگی از سید شرف‌‌الدین علی شولستانی از محدثان حوزه نجف، اذن نقل حدیث گرفت؛ آنگاه به اصفهان برگشت و در مسجد جامع اصفهان به درس دادن درگیر شد.[۴]
به گفته سید محمدباقر خوانساری، مولف کتاب روضات الجنات، محمدتقی مجلسی اول کسی بود که بعد از ظهور صفویه، حدیث شیعه را تکثیر بخشید[۵] و بعد از روحانی بهائی و میرداماد، در اصفهان نماز آدینه اقامه می کرد.[۶] همینطور به گفته او، محمدباقر مجلسی کرامات اکثری از پدرش نقل نموده است.[۷]
مطهری اورا از علمای بسیار تعالی و مالک تألیفات و مقامات معنوی فراوان تعریف نموده است.[۸]

وفات
محمدتقی مجلسی در ۱۱ شعبان ۱۰۷۰ق در اصفهان درگذشت[۹] و در مسجد جامع اصفهان دفن شد.[۱۰]

فرزندان
محمدباقر مجلسی دارای اسم و رسم به علامه مجلسی، مولف کتاب بحار الانوار، مشهورترین فرزند محمدتقی مجلسی میباشد. دو پسر دیگر وی عزیزالله و عبدالله اسم داشتند که عبدالله[۱۱] به هند رفت و در آنجا نزدیک به سال ۱۰۸۴ درگذشت.[۱۲] از در بین دختران محمدتقی، اسم آمنه‌بیگم را می‌قدرت در منابع رویت کرد که همسر ملا با تقوا مازندرانی، شارح اصول کافی بوده میباشد.[۱۳] محمدتقی سه دختر دیگر داشته که نامی از آنان بیان نشده میباشد، البته اسم همسران‌شان تصویب گردیده که عبارتند از: محمدعلی استرآبادی،[۱۴] ملا میرزا محمد شیروانی و میرزا کمال‌الدین محمد فسائی، شارح شافیه[۱۵][یادداشت ۲]

استادان و شاگردان
محمدتقی مجلسی ضمن پدرش، از یکسری معلم استفاده نمود که مشهورترین‌شان روحانی بهائی و میرداماد بودند. استادان دیگر وی عبارتند از ملا عبدالله شوشتری و امیراسحاق استرآبادی.[۱۶][یادداشت ۳]

او شاگردانی تربیت کرد که شاید پر رنگ‌ترین‌شان پسرش، محمدباقر، پر اسم و رسم به علامه مجلسی بود که بحار الانوار را نوشت. از شاگردان دیگر وی می‌اقتدار از ملا محمدصالح مازندرانی اسم موفقیت که ضمن اینکه داماد محمدتقی مجلسی بود،(همسر آمنه بیگم) پای درس وی نیز حاضر می شد و گستردن مشهوری بر اصول کافی نوشت. آقا حسین خوانساری[۱۷] نیز از شاگردان محمدتقی مجلسی میباشد که در فقه و اصول آوازه داشت. او در آرامستان تخت فولاد اصفهان دفن شد‌ه‌است و بخشی از این آرامستان به جهت وجود قبر او، به اسم توکل آقا حسین خوانساری دارای اسم و رسم شد‌ه‌است.[مستلزم منبع] اسم دو فرزند دیگر محمدتقی مجلسی، یعنی عزیزالله (درگذشت:۱۰۷۴ ق. مولف کتاب انشای اتفاق ها الروم. [۱۸])و عبدالله نیز در فهرست حاضران در درس‌های بابا چشم میشود.[مستلزم منبع] از شاگردان دیگر وی عبارتند از سید عبدالحسین خاتون‌آبادی، ملامیرزای شیروانی، ملا محمدصادق کرباسی، سید شرف‌الدین علی گلستانه، میرزا ابراهیم اردکانی یزدی، مولا ابوالقاسم بن محمد گلپایگانی، بدرالدین بن احمد عاملی و میرزا تاج‌الدین گلستانه [۱۹][مستلزم منبع]

کتاب روضة المتقین
رابطه با صوفیه
سید محمد میرلوحی موسوی دارای اسم و رسم به مطهّر، معاصر محمدتقی مجلسى بوده و در کتاب اربعین، او‌را جنایتکار به تصوّف كرده میباشد.[۲۰][یادداشت ۴] ملا عبدالکریم گزی در کتاب تذکرة القبور مسلم دانسته که محمد تقی مجلسی، اهل ریاضت‌ بوده و با صوفیه‌ رابطه داشته و به همین جهت، صوفیه نیز اورا از خویش دانسته و سلسله‌ گواهی‌ بـه ‌وی رساندند[۲۲] و گروهی از شیعه‌ها صوفی، به منجر کتاب «حدیقة المتقین» -که رساله عملیه به خودکار محمد تقی مجلسی میباشد- از وی تبعیت می‌کردند.[۲۳] ولی ملا عبدالکریم گزی[۲۴] و حاجی نوری[۲۵] این گفته محمدباقر مجلسی را پذیرش می‌نمایند که اگرچه محمد تقی مجلسی (بابا محمد باقر مجلسی) اهل ریاضت و تقوا بود، هرگز از صوفیان خلا و با اعتقادات فسخ آنان موافقت نکرد.[۲۶] محمد باقر مجلسی توضیح میدهد در‌صورتی‌که گاهی پدرش خودش را صوفی می‌نامید از این جهت بود که می‌خواست صوفیان را به سوی خود جذب کرده و آنان را از این شیوه هدایت نماید ولی در سال‌های نهایی عمرش، به منجر ناامید شدن از هدایت یافتن صوفیان، از آنان هجران جُست و آنان‌را به دلیل اعتقادات فسخ‌شان تکفیر نمود.[۲۷]

رابطه با اخباری‌گری

معاش و مبارزات سیاسی
در آن مجال که اکثری از مرزو بوم‌های اسلامی ذیل سلطه عثمانی بودند عموم لبنان نیز بسان دیگر عموم میهن‌های اسلامی خواهان استقلال کشورشان بودند. شرف‌الدین در کنار عموم وارد میدان مبارزات سیاسی و زد خورد‌های اجتماعی شد. بعداز ناکامی عثمانی، لبنان زیر قیمومیت فرانسه قرار گرفت که عکس العمل علما را پیرو داشت و شرف‌الدین نیز علیه فرانسویان فتوای جهاد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخشید.[۱۰]
به دنبال جستجوی فرانسویان برای دستگیری او، وی آغاز به جبل‌برهان و آن‌گاه به دمشق سفر کرد. اشغالگران کتابخانه او‌را حریق زدند و بخشی از نوشته‌های وی در‌این رخداد ازبین رفت.[۱۱] بعداز 1 سال وضعیت برگشت او به شهر صور آماده شد و وی نیز پیکار را تا استقلال لبنان در سال ۱۳۶۲ق خاطر نشان کرد.[۱۲] درین زمانه، شرف‌الدین سفر یهودیان دنیا به خاک فلسطین را برای آتی آن مرز و بوم خطرناک می‎‌دانست و همواره خطر یهودیان را برای فلسطین یاد‌آوری می‌‎اعطا کرد.[۱۳] در سال ۱۳۳۸ق مجددا با جامه مبدّل عازم مصر شد و در جهت وحدت شیعه و سنی عملکرد رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۴]

فعّالیت‌های اجتماعی
شرف الدین در مراسم حج سال ۱۳۴۰ق به تقاضای ملک حسین، نماز جماعت را در مسجدالحرام اقامه کرد و شیعه و سنی به وی اقتدا کردند.[۱۵]
در اواخر ۱۳۵۵ق برای زیارت مشاهد مشرفه وارد عراق شد و در روزهای آخری به عبارتی سال، با مسافرت به کشور ایران خلال زیارت شهرهای قم و مشهد با حوزه علمیه قم شناخت بیشتری پیدا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۶]
در سال ۱۳۶۱ق مکتب دخترانه «الزهرا» را تأسیس کرد که معارضان با فشار دولت آن را بستند البته شرف الدین کلاس‌های آن سال را در منزل خویش برپا کرد و سال سپس، مجدداً این مکتب بازگشایی شد.[۱۷] ابعاد نیز المدرسة الجعفریه را نیز در شهر صور تأسیس کرد.[۱۸]
در سال ۱۳۶۵ق مؤسسه خیریه‌ای به اسم انجمن نیکوکاری و احسان برای امداد به نیازمندان تأسیس کرد.[۱۹] در سال‌های پایان قدمت خویش نیز کتاب النص و الاجتهاد را تألیف کرد. درین کتاب با استناد به منابع اهل‌سنت، مخالفت‌های خلفا و حاکمان با احکام مصرح قرآن و سنت در طی نبی(ص) و آن‌گاه آیتم تحقیق قرار گرفته میباشد.[۲۰]

سخنرانی‌های اثر گذار
یکی‌از خصوصیت‌های او سخنوری و عملکرد فراوان در جهت اتحاد مسلمانها بود و در شهرها و کشورهای گوناگون ضمن مواعظ معمول شرعی، به‌این زمینه نیز می‌پرداخت و گزینه دقت علمای اهل سنت قرار می‌گرفت. وی از مسلمانها می‌خواست تعصبات مذهبی و گروهی رایج را کنار گذارده و با مراقبت احترام به ریشه‌های اختلافات بپردازند. او در همین راستا کتاب الفصول المهمه فی تألیف الامه را نگاشت.[۲۱] بعضا از این سخنان در ادبیات سیاسی به یادگار باقی‌مانده میباشد که برخی از آن‌ها عبارتند از:

شرف‌الدین عاملی:

«فَرَّقَتْهُما السِّیاسَةُ فَلْتَجمَعْهُما السِّیاسَةُ. سیاست شیعه و سنّی را از هم غیر وابسته کرده و سیاست می بایست آنان را گردآوری نماید.»[۲۲]
لاینْتَشِرُ الْهُدی الاَّ مِنْ حَیثُ اِنْتَشَرَ الضَّلال. هدایت، وسیع نمی شود مگر از به عبارتی جایی که گمراهی از آن توسعه یافت.[۲۳]

مناظره با فرمان روا وقت سعودی
وقتی که سید شرف الدین در روزها حج نزد عبدالعزیز قاضی وقت سعودی رفت یک قرآن که در جلدی پوستین قرار داده گردیده بود به وی کادو اعطا کرد. «عبدالعزیز» کادو را گرفت و بوسید. شرف الدین اعلام‌کرد چه گونه این جلد را می‌بوسی و تعظیم میکنی در حالی که چیزی جز پوست یک بز وجود ندارد![۲۴]

عبدالعزیز جواب اعطا کرد: مقصود اینجانب احترام به قرآنی میباشد که در باطن این جلد میباشد، خیر خویش این جلد. شرف الدین ذکر کرد: احسنت! ماهم زمانی پنجره یا این که در اتاق رسول اکرم(ص) [و یا این که بارگاه ائمه(ع)] را می‌بوسیم، میدانیم که آهن و چوب هیچ کاری نمی‌تواند بکنند، بلکه هدف ما آن کسی میباشد که ماورای این چوب‌ها و آهن‌ها قراردارد. ما می خواهیم نبی پروردگار(ص) را تعظیم کنیم و احترام نمائیم.[۲۵]

حاضران تکبیر گفتند و او‌را تصدیق کردند. آنجا بود که «عبدالعزیز» بدون چاره شد اذن دهد حجاج، به اثر ها نبی خداوند(ص) تبرک جویند، اما قاضیِ بعد از وی مجدداً امر جلوگیری کردن صادر کرد.[۲۶]

سید عبدالحسین شرف‌الدین در اواخر قدمت
درگذشت
شرف‌الدین در ۸ جمادی‌الثانی سال ۱۳۷۷ق[۲۷] (۱۰ دی سال ۱۳۳۶ش) در ۸۷ سالگی، در لبنان از عالم رفت. پیکر وی به نجف منتقل و در مسجد عمران بن شاهین در بقعه امام علی(ع) به خاک امانت شد.[۲۸]

اساتید
بعضی از استادان پررنگ وی عبارت‌اند از:

محمدرضا مسجدشاهی (متوفای ۱۳۲۲ق)
محمدطه نجف (متوفای ۱۳۲۳ق)
محمدکاظم خراسانی (متوفای ۱۳۲۹ق)
فتح‌الله غروی اصفهانی (متوفای ۱۳۳۹ق)
عبدالله مازندرانی (متوفای ۱۳۳۰ق)
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (متوفای ۱۳۳۷ق)
میرزا حسین نوری (متوفای ۱۳۲۰ق)[۲۹]

المراجعات
اثر ها
نوشته‌ی علمیٔ مهم: فهرست اثرها سید عبدالحسین شرف‌الدین
شرف‌الدین اثرها فراوانی در موضوعات متعدد تألیف کرده، که بعضا از آن ها گزینه اعتنا عالمان و اندیشمندان شیعه و سنی قرار گرفته میباشد. بخشی از تألیفات وی به فارسی و دیگر گویش‌ها ترجمه گردیده و بعضا دیگر از کتاب ها و مقاله ها وی مفقود میباشد.[۳۰] از مشهورترین اثرها وی می‌اقتدار به دو کتاب المراجعات و النص و الاجتهاد اشاره نمود.

شرف‌الدین در اواخر سال ۱۳۲۹ ق برای دیدار از مصر و شناخت با علمای فقاهتی، پژوهشگران، متفکران و نویسندگان آن دیار و ساخت‌و‌ساز مورد اتحاد مسلمان‌ها راهی آن میهن گردیده و با روحانی سلیم بشری مُفتی دانش کده الازهر آشنا شد. این دو فقید شیعه و سنی در مسئله جانشینی رسول اکرم(ص) ۱۱۲ طومار رد و بدل کردند که با غایت متانت و احترام به صورتی به طور کامل علمی شکل گرفت. این مکاتبات ۲۵ سال سپس در پوسته کتاب المراجعات منتشر شد.

این کتاب شامل ۱۱۲ مکاتبه شرف الدین با مُفتی دانش کده الازهر مصر، روضه خوان سلیم بشری مالکی میباشد. زمینه طومار‌ها «خلافت و امامت از حیث شیعه» میباشد که با مراجعه به آیه ها قرآن و منابع مقبول اهل سنت، عامل‌های شیعه و اهل سنت گزینه پژوهش و عیب گیری قرار گرفته میباشد.[۳۱]

براساس آموزه‌های اسلامی اسم کتاب آسمانی حضرت عیسی(ع)‌ میباشد که از سوی خدا بر وی نازل شد. در آیه‌ها قرآن، بر وحیانی بودن انجیل، بشارت انجیل درباره بعثت حضرت محمد(ص) و فرستاده بودن عیسی(ع) تأکید گردیده و آموزه تثلیث و الوهیت عیسی(ع) فسخ شمرده گردیده‌است. به گفته آیت‌الله مکارم شیرازی، کتاب آسمانی عیسی(ع) از در بین رفته و صرفا بخش‌هایی از آن، آمیخته با خرافات، در انجیل‌های دیگر باقیمانده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

برخی از دانشمندان مسلمان همانند آیت‌الله معرفت انجیل را یک کتاب آسمانی مدوّن و نازل گردیده بر عیسی(ع) نمی‌دانند و معتقدند آنچه بر عیسی(ع) نازل شد، تعالیم و بشارت‌هایی شفاهی بود که بوسیله حواریون به نسل آن‌گاه منتقل و در اناجیل دارای شهرت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عده شد.

براساس طریقه مسیحیان، عیسی(ع)‌ هیچوقت کتابی به اسم انجیل نیاورد. از نگرش آن‌ها، عیسی(ع) تجسّم و عین وحی و پیام الهی میباشد، خیر آورنده آن. در فرهنگ و تمدن و سنت مسیحی، انجیل به بخشی از کتاب مقدس مسیحیان گفته می شود که عبارت میباشد از چهار کتاب انجیل مَتّی، انجیل مَرْقُس، انجیل لُوقا و انجیل یُوحَنّا. این چهار انجیل که چهار کتاب نخستین از قول نو میباشند، بوسیله شاگردان یا این که شاگردانِ شاگردان حضرت عیسی(ع) و درباره معاش و سخنان عیسی(ع) آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مندرج‌اند.

مسیحیان، از دربین انجیل‌های متفاوت، صرفا این چهار انجیل را قانونی و رسمی می دانند. به سه انجیل متّی، مَرقُس و لوقا به دلیل همانندی‌های بسیار به یکدیگر، انجیل‌های نظیر یا این که هم‌آهنگ گفته می شود. الوهیت و پسر پروردگار بودن عیسی(ع) فقط در انجیل یوحنّا نقل شده میباشد.

انجیل بَرْنابا، از انجیل‌های غیر قانونی میباشد که موردتوجه مسلمانها قرار گرفته میباشد؛ البته مسیحیان آن را جعلی می‌شمارند. این انجیل، الوهیت و پسر پروردگار بودن عیسی(ع) و به صلیب کشیده شدن او‌را مردود دانسته و به مسیح بودن حضرت محمد(ص) بشارت داده میباشد.

بعضی اشکالاتی به اناجیل وارد کرده‌اند که از آن پاراگراف میباشد: مورداطمینان نبودن نویسندگان انجیل‌ها به دلیل مصون نبودن از خطا و گناه، وجود تناقض و خطا و خرافات در انجیل‌ها.

کتاب آسمانی عیسی(ع)
براساس آیه‌ها قرآن[۱] و روایات اسلامی،[۲] اسم کتاب آسمانی حضرت عیسی(ع)‌ انجیل میباشد که از سوی آفریدگار بر وی نازل گردیده است.[۳] بعضی معتقدند که روایات در این مورد، به قدری فراوان میباشد که بشر به وجود کتاب آسمانی‌ای به اسم انجیل به باور میرسد.[۴] به گفته آیت‌الله مکارم شیرازی، مفسر شیعه، کتاب آسمانی عیسی(ع) از میان رفته و شاگردان عیسی(ع) فقط نصیب‌هایی از آن را در انجیل‌های خویش نقل کرده‌اند که آمیخته با خرافات گردیده است.[۵]

براساس حیث برخی از پژوهشگران علم ها قرآنی، ازجمله محمدهادی معرفت، برخلاف تصور رایج مسلمانها درباره انجیل، انجیل یک کتاب مدوّن و نازل گردیده بر عیسی(ع) وجود ندارد.[۶] از دید آیت‌الله معرفت، آنچه بر عیسی(ع) نازل گردیده، تعالیم و بشارت‌های شفاهی بود که در زمان فرصتِ رسالتش به عموم و حواریون گفت و حواریون این تعالیم را مراقبت نمودند و به نسل آن گاه منتقل کردند تا اینکه در اناجیل دارای اسم و رسم توده شد.[۷]

وَ قَفَّيْنا عَلى‏ اثرهاِهِمْ بِعيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْراةِ وَ آتَيْناهُ الْإِنْجيلَ فيهِ هُدىً وَ نُورٌ وَ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْراةِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقين‏َ
و از پى اين پیامبران، عیسى پسر مریم را فرستادیم، در حالى ‏که تورات را كه قبل از وی بود تصدیق می کرد؛ و انجیل را به وی دادیم، که در آن هدایت و نورى بود و تورات را که قبل از آن بود تصدیق می کرد و رهنمود و پندى بود براى تقواپيشگان.(سوره مائده، آیه ۴۶.)
این دانشمندان کتابی را که براساس آیه ها قرآن به عیسی عطا گردیده، به معنای وحی و احکام تشریعی دانسته‌اند[۸] و معتقدند قرآن در هیچ آیه‌ای، انجیل را کتاب عیسی(ع) معرفی نمی‌نماید؛ بلکه انجیل را دربرگیرنده وحی نازل گردیده بر وی می داند.[۹] همینطور گفته‌اند قرآن از باب جدال احسن، اسم انجیل را که بر کتاب‌هایی که دربرگیرنده تعالیم شفاهی نازل گردیده بر عیسی(ع) بود،‌ برگزید.[۱۰]

خصوصیت‌های انجیل در قرآن و احادیث
کلمه و واژه انجیل در نشانه‌ها قرآن ۱۲ توشه[۱۱] به طور مفرد به عمل رفته میباشد[۱۲] و وجود یکسری انجیل رد گردیده‌است.[۱۳] در‌این آیه‌ها، بر وحیانی بودن انجیل، مدرک آن بر حقانیت تورات، بشارت انجیل درباره بعثت حضرت محمد(ص) و دانش آموز شدن دعوت وی اشاره شد‌ه‌است.[۱۴] طبق آیه ۴۶ سوره مائده، انجیل حاوی «هدایت» و «نوروروشنایی» و «راهنمایی» برای اهل‌زهد میباشد.[۱۵] همینطور در آیاتی همانند آیه ۱۷۱ سوره نساء بر آدم و نبی بودن عیسی(ع) تأکید و آموزه تثلیث و الوهیت عیسی(ع) فسخ شمرده گردیده‌است.[۱۶]

براساس حدیثی از امام راست گو(ع)، انجیل در شب دوازدهم[۱۷] یا این که شب سیزدهم ماه رمضان[۱۸] بر عیسی(ع) نازل شد. روضه خوان عباس قمی در اتفاق ها الایام نزول انجیل را در سوم ماه رمضان نقل نموده است.[۱۹]آورده شده انجیل به طور یکباره و دفعی نازل شد. برپایه احادیث مختلف، انجیل و دیگر کتاب‌های آسمانی نزد امامان شیعه میباشد.[۲۰]

نگرش عالمان مسلمان
عالمان مسلمان درباره انجیل‌های جانور دو احتمال داده‌اند:

احتمال ابتدا: بخش اعظمی از بخش‌های انجیل اساسی بوسیله نویسندگان آتی اناجیل حذف گردیده و خرافات متعددی به آن افروده شد‌ه‌است؛
احتمال دوم: انجیل اساسی به‌کلی فراموش و کنار نهاده گردیده و به مکان آن، کتاب‌های دیگری درج شده میباشد.[۲۱]
بعضا از پژوهشگران معتقدند آنچه در احادیث شیعه درباره محتوای انجیل آمده، اشتراکاتی با محتوای انجیل‌های چهارگانه (مَتّی، مَرْقُس، لوقا و یُوحَنّا) داراست که آرم این میباشد که انجیل‌های مو جود مشترکات متعددی با انجیلی دارا هستند که ائمه(ع) یا این که اصحاب آن‌ها از آن صحبت گفته‌اند.[۲۲] بعضا از مشترکات اینگونه نقل شده میباشد: نهی از عیب‌جویی، ذَمِّ ریاکار، خودداری از لاف‌گویان، حق اولویت حق‌الناس بر حق الله، جواب‌گویی در قیامت و سفارش به مدارا.[۲۳]

حُمران بن اَعْیَن، محدث امامی در قرن دوم هجری قمری و از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) و نماینده قانونی امام درست گو(ع) میباشد. برادرش زُرارِه از مشهور‌ترین راویان روایات شیعه میباشد. حُمران در حدیث، در علم ها خواندن، نحو، لغت، فقه و سخن مهارت داشت. از مشایخ حدیثی او می‌قدرت به ابوطفیل عامربن واثِله لیثی، ابوحرب بن ابوالاسود، و عبید بن نُضَیله، که همه از مشایخ حدیث اهل‌سنّت‌اند، اشاره مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمود.

حمران‌ بن اَعین از راویان مشترک میباشد؛ اهل سنت و امامیه از وی قصه کرده‌اند. همین دستور باعث شد‌ه‌است تا در وثاقت وی حادثه‌حیث نباشد. لقب حُمران را ابوالحسن[۱] و ابوحمزه[۲] بیان کرده‌اند. حمران، اخوی زرارة بن اَعین و ظاهراً تعالی‌ترین فرزند خانواده اَعین میباشد.[۳] او در زمره تابعین رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۴]

از اصحاب امام باقر(ع) و امام راستگو(ع)
حمران از اصحاب و راویان امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) بود[۵] و امام سجاد(ع)، را نیز فهم و شعور نموده است.[۶] او همینطور نماینده قانونی امام راست گو(ع) در کارها مالی بود.[۷] سید محمدعلی دین دار ابطحی از اینکه حمران از امام سجاد(ع) روایتی نقل نموده باشد اظهار بی‌اطلاعی نموده است[۸] ولی در برخی منابع حدیثی مو جود، روایاتی به گزارش او از آن حضرت یافت می شود[۹] از این‌رو، علی نمازی شاهرودی حمران را از راویان امام چهارم(ع) نیز معرفی نموده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.[۱۰]

مشایخ حدیثی حمران
از مشایخ حدیثی حمران می‌قدرت به اشخاص پایین اشاره نمود: ابوطفیل عامربن واثِله لیثی، ابوحرب بن ابوالاسود، و عبیدبن نُضَیله[۱۱] که همه از مشایخ حدیث اهل‌سنّت‌اند.

داستان کنندگان از حمران
سفیان ثوری، اسرائیل، ابوخالد قَمّاط، زراره، عبید بن زراره، محمد بن حمران، عمرو بن أُذینه، هشام بن تندرست، علی بن رِئاب ویونس بن سلامت نیز از ابن اعین داستان کرده‌اند.[۱۲]

کلینی حدیثی را بیان کرده که صفوان‌بن یحیی آن را از حمران نقل نموده است.[۱۳] از این‌رو آیت الله خویی،[۱۴] و موحدی‌ابطحی[۱۵] صفوان را در شمار راویان از حمران بیان کرده‌اند، ولی به گفته شوشتری داستان ذکر شده ظاهراً از نظر مدرک افتادگی دارااست، به دلیل آن که صفوان‌بن یحیی سال‌ها آن‌گاه می‌زیسته و نمی‌توانسته از راویان امام درست گو(ع) حدیث نقل نماید.[۱۶]

وثاقت حمران
حمران‌بن اَعین از راویان مشترک میباشد؛اهل سنت و امامیه از او حدیث نقل کرده‌اند. همین دستور سبب ساز گردیده است تا درباره ی وثاقت او واقعه‌لحاظ وجود نداشته باشد.

بینش رجالیان اهل سنت
تنی چند از عالمان رجال اهل سنّت، احادیث حمران را غیرموثق و نامعتبر دانسته‌اند.[۱۷] دلایل آن‌ها عبارت میباشد از:

شیعه بودن حمران.[۱۸]
احادیث منقول از حمران، مضمون عجیبی دارا هستند.[۱۹]
در مقابل، برخی رجالیان اهل‌سنّت، مانند ابن‌حِبّان[۲۰] او را در زمره موثقان بیان کرده‌اند یا این که مانند ابن‌عدی[۲۱] روایاتش را مورد قبول دانسته‌اند. میان جامعه ها حدیثی اهل سنّت، ابن‌ماجه[۲۲] و احمد بن حنبل[۲۳] قصه‌هایی از او نقل کرده‌اند.

طریقه رجالیان شیعه
در متن‌ها رجالی امامیه، عمده‌ترین منبع درخصوص حمران، رجال کشی میباشد که جمله ها زیادی را از گویش امامان در مدح و حمد حمران نقل نموده است.[۲۴] مضمون این ماجرا‌ها غالباً ثابت شیعه بودن حمران میباشد که در مقایسه با سخنان ناقدان اهل تسنن، درخور اعتنا میباشد.

روضه خوان طوسی[۲۵] نیز در فصل وابسته به اصحاب مجاورت امامان، از حمران‌بن اَعین اسم‌برده میباشد. ابوغالب زراری[۲۶] حمران را در زمره مشایخ و بزرگان شیعه امامی مکان داده میباشد. بقیه منابع رجالی شیعه امامیه غالباً به نقل سخنان کشی و طوسی بسنده کرده‌اند.[۲۷] مامقانی[۲۸] براساس کل این قصه‌ها و نقل‌عهدوپیمان‌ها حمران را توثیق نموده است.

البته شهید ثانی[۲۹] بعداز نقل دو داستان از کشی، آن ها را ضعیف و غیر قابل اعتقاد دانسته میباشد چه برسد به اینکه وثاقت حمران را ثابت نماید. آیت الله خویی[۳۰] بیشتر این احادیث را از دید گواهی، ضعیف، البته وجود تعدادی قصه دارای اعتبار میان آنان‌را برای ثابت منزلت و مقام حمران، کافی دانسته میباشد.

در منابع دینی امامیه نیز همین اختلاف‌حیث مشاهده میشود. بعضی فقهاء، با اذعان به خلا دلیلی دارای اعتبار بر وثاقت حمران، تنهاً با توکل بر احادیث مدح‌آمیز درباره وی، احادیثی را که او نقل نموده است مورد قبول دانسته‌اند.[۳۱] در مقابل، مولف مدارک الاحکام[۳۲] بعد از نقل حدیثی از حمران، به‌سبب ساز فقدان نص مصرح بر وثاقت یا این که حتی مدح او، حدیث را ضعیف دانسته میباشد.[یادداشت ۱]

ابراهیم بن مَهْزیار اهوازی، راوی شیعه قرن سوم قمری، از اصحاب امام جواد(ع) و نقل‌کننده روایاتی از امام هادی(ع) و امام عسکری(ع). در منابع روایی شیعه، احادیثی از ابراهیم بن مهزیار نقل شد‌ه‌است. به‌گفته آیت‌الله خویی، اسم وی در گواهی بیشتراز ۵۰ ماجرا آمده میباشد. رجالیان شیعه درباره دارای اعتبار بودن احادیث ابراهیم بن مهزیار اختلاف‌حیث دارا هستند. برای ثابت وثاقت وی، به قرار دریافت کردن نامش در مدرک بعضا از احادیث کتاب بدون نقص الزیارات عامل مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

معاش‌طومار
ابراهیم، اهل دَوْرَق خوزستان بوده میباشد.[۱] به‌گفته نجاشی، پدرش مسیحی بوده و به اسلام گرویده میباشد.[۲] از تاریخ به دنیا آمدن و درگذشت ابراهیم بن مهزیار، استحضار دقیقی در اختیار وجود ندارد؛ با این هم اکنون بعضا از دانشمندان با استناد به دلایلی، روزگار معاش او را در میان ۱۹۵-۲۶۵ق تقریب زده‌اند.[۳] این دلایل عبارتند از اینکه او از یاران امام جواد(ع) (شهید شدن ۲۲۰ق) بوده[۴] و بعد از شهید شدن امام حسن عسکری(ع) (شهید شدن ۲۶۰ق) زنده بوده[۵] و نیز آنکه در روایتی، از اصحاب امام مهدی(ع) دانسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.[۶]

علی و محمد، پسران ابراهیم مهزیار بوده‌اند؛ محمد از اصحاب امام یازدهم بوده[۷] و سازه بر نقلی، امام فرصت(ع) را ملاقات نموده است.[۸] به گفته علی‌اکبر غفاری، اسم علی در کتاب ها رجالی نیامده میباشد.[۹] در بعضا از منابع رجالی و روایی شیعه، لقب وی ابواسحاق نام برده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۰]

صحابی ائمه
روضه خوان طوسی، ابراهیم بن مهزیار را از اصحاب امام جواد(ع)،[۱۱] و امام هادی(ع)[۱۲] به شمار آورده میباشد. بر اساس روایتی که در کتاب الکافی از محمد بن ابراهیم بن مهزیار آورده شده، پدرش، ابراهیم بن مهزیار، نماینده قانونی امام یازدهم شیعه‌ها بوده میباشد.[۱۳] آیت الله خویی این ماجرا را ضعیف دانسته میباشد.[۱۴]

ملاقات با امام مجال(عج)
بر اساس روایتی که روحانی صدوق نقل کرده، ابراهیم بن مهزیار در مکه با امام مجال(عج) ملاقات نموده است.[۱۵] آیت الله خویی، در اعتبار این ماجرا تشکیک نموده است.[۱۶] همینطور در روایتی، به رابطه وی با وکیلان امام مهدی(عج) اشاره گردیده[۱۷] و ادب بن حسن طبرسی، او‌را از سفیران حضرت مهدی دانسته میباشد.[۱۸] علامه حلی این قصه را ضعیف دانسته میباشد.[۱۹]

رده رجالی
به‌گفته آیت‌الله خویی رجالیان شیعه درباره ابراهیم بن مهزیار اختلاف‌حیث دارا هستند؛ علامه مجلسی اورا ثقه[۲۰] و ابن داود حلی، اورا ممدوح[۲۱] دانسته‌[۲۲] و عبدالنبی جزائری در دربردارنده الاقوال، او‌را در قسمت رجال ضعیف آورده میباشد.[۲۳]

مامقانی و بعضا دیگر، برای وثاقت و مدح ابراهیم بن مهزیار، به دلایلی متکی بودن کرده‌اند؛ مثلا وصی بودن از طرف علی بن مهزیار، و سفیر بودن وی برای حضرت مهدی(ع).[۲۴] سید ابوالقاسم خویی، تالیف کننده گروه ۲۳ جلدی معجم رجال الحدیث، دلالت این مورد ها بر مدح و توثیق او‌را ضعیف دانسته و خویش برای وثاقت ابراهیم بن مهزیار به قرار به چنگ آوردن نامش در مدرک احادیث کتاب بدون نقص الزیارات[۲۵] عامل نموده است.[۲۶] بعضا از دانشمندان معاصر، نقل از راوی در کتاب بدون نقص الزیارات را از توثیقات عام دانسته‌اند؛[۲۷] چرا‌که ابن قولویه در پیشگفتار بدون نقص الزیارات، گفته میباشد که در‌این کتاب صرفا از راویان ثقه نقل نموده است.[۲۸]

احادیث
در منابع روایی شیعه برای مثال کتاب ها اربعه، احادیثی به گزارش ابراهیم بن مهزیار آمده میباشد.[۲۹] به گفته آیت الله خویی، اسم وی در مدرک بیشتراز ۵۰ داستان آمده میباشد.[۳۰]

ابراهیم بن مهزیار، از امام دهم و یازدهم[۳۱] شیعه‌ها به صورت بدون واسطه حدیث نقل نموده است.[۳۲] وی با واسطه راویانی همانند برادرش علی،[۳۳] با تقوا‌ بن سندی، ابن ابی‌عمیر، حسین‌ بن علی‌ بن بلال، خلیلان بن هشام و برادرش داود بن مهزیار، قصه نقل نموده است.[۳۴] همینطور عبدالله بن جعفر حمیری،[۳۵] سعد بن عبدالله اشعری،[۳۶] محمد بن احمد بن یحیی و محمد بن علی بن دوستداشتنی، از راویانی می باشند که از او حدیث نقل کرده‌اند.[۳۷]

ابراهیم، روایاتی در مورد‌هایی همانند مجال شهیدشدن و سن ائمه،[۳۸] فضیلت نماز تلاوت در مسجد النبی[۳۹] و مسجد کوفه،[۴۰] اجر زیارت امام حسین[۴۱] و نیز روایاتی درباره احکام نماز[۴۲] و حج[۴۳] نقل نموده است. بعضی از فقیهان شیعه، مانند مالک جواهر به روایتی از وی درباره‌ی احکام نماز استناد کرده‌اند.[۴۴]

نجاشی کتابی با اسم البشارات به ابراهیم بن مهزیار نسبت داده میباشد.[۴۵] بعضا از دانشمندان احتمال داده‌اند که البشارات به عبارتی کتاب برادرش علی بن مهزیار میباشد[۴۶] که ابراهیم بن مهزیار آن را ماجرا کرده[۴۷] و نجاشی آن را به او نسبت داده میباشد.[۴۸]