مجله خبری مساجد

عاتکه دختر زید بن عَمرو بن نُفَیل (درگذشت ۴۱ق) همسر عبدالله بن ابی‌دیده نشده بود که بعداز کشته شدن وی با قدمت بن خطاب و آنگاه با زبیر بن عوام تزویج مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

نسب و خویشاوندان
بابا عاتکه، زید بن عمرو بن نفیل و برادرش سعید بن زید (از عشره مبشره طبق طریقه اهل سنت) و مادرش ام کریز دختر عبدالله بن عمار بن صاحب و مالک حضرمی بود.[۱] وی دختر پسر عموی قدمت بن خطاب[۲] رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و از فامیل قریش بود.

صحابی
گستردن هم اکنون وی در منابع صحابه‌نگاری آمده میباشد.[۳] ابن اثیر گفته میباشد وی از زنانی بوده که به مدینه مهاجرت نموده است.[۴] از تاریخ میلاد وی اطلاعی در اختیار وجود ندارد ولی وصلت وی با خلیفه دوم در سال ۱۲ هجری گفته‌اند.[۵] در برخی منابع تاریخی درگذشت وی در سال ۴۱ قمری نام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برده میباشد.[۶]

تزویج
عاتکه همسر عبدالله بن ابی‌دیده نشده بود. عبدالله بسیار عاشق عاتکه بود و این شیفتگی منجر میشد تا عبدالله در مبارزه‌ها حاضر نشود، از این رو ابوبکر از وی خواست تا عاتکه را جدایی دهد. وی خلاف تمایل باطنی خویش عاتکه را جدایی اعطا کرد البته بعداز مدتی با فرمان پدرش به وی بازگشت کرد. عبدالله در مبارزه یمامه کشته شد.[۷] وی اموالی به عاتکه داده بود و از وی منظور بود که در شرایطی‌که وی مرد، عاتکه شوهر نکند. آورده شده میباشد قدمت بن خطاب از عاتکه خواست تا اموال را به اهلش برگرداند و با وی تزویج کرد. عاتکه بعد از درگذشت قدمت به وصلت زبیر بن عوام درآمد.[۸] ابن حبیب بغدادی اسم او‌را در شمار زنانی که بیشتراز سه توشه تزویج کرده‌اند آورده میباشد و از ادواج وی با عبیده بن حارث بن عبدالمطلب، عبدالله بن ابی‌دیده نشده، قدمت بن خطاب، زبیر بن عوام، محمد بن ابی‌دیده نشده و عمرو بن عاص حرف گفته میباشد.[۹] همینطور در بعضی از منابع از وصلت وی با زید بن خطاب، قبل از وصلت با خلیفه دوم حرف به دربین آمده میباشد.[۱۰]

وصلت اجباری با خلیفه دوم
بر شالوده روایتی که در طبقات ابن سعد آمده میباشد عاتکه به تحمیل به وصلت قدمت بن خطاب در آمد، عاتکه همسر عبدالله بن ابی‌دیده نشده بود، عبدالله با وی شرط کرده بود که در شرایطی که وی مرد، عاتکه شوهر نکند. بعد از مرگ عبدالله هر که که به خواستگاری عاتکه می‌آمد، پاسخ رد می‌شنید. خلیفه دوم از عاتکه خواستگاری کرد. عاتکه گشوده هم نپذیرفت قدمت از سرپرست وی خواست تا عاتکه را به همسری وی در آورد، بعد از مراسم وصلت قدمت بر عاتکه وارد شد و با اجبار با وی همبستر شد.[۱۱]

وصلت با حسنین
بعضی از منابع از امام حسن(ع) تحت عنوان واپسین شوهر وی حافظه کرده‌اند.[۱۲]در الأغانی[۱۳] و معجم البلدان[۱۴] از وی تحت عنوان همسر امام حسین(ع) نیز حافظه شد‌ه‌است. یاقوت حموی شعری از وی در رثای امام حسین(ع) نقل کرده که در منابع دیگر این شعر به رباب بنت امرؤ القیس، همسر دیگر حسین بن علی منسوب میباشد.[۱۵]

واحسیناً! فلا نسیت حسینا
أقصدته أسنّة الاعداء
غادروه بکربلاء صریعاً
لا سَقى الغیثُ بعده کربلاء[۱۶]
ترجمه: هیچ زمان حسین را از حافظه نخواهم موفقیت که نیزه‌های معاندان، تن اورا چاک چاک کردند. در کربلا به نیرنگ، او‌را بر زمین زدند، خداوند بعداز وی کربلا را سیراب نکند.[۱۷]

خصوصیت
اورده شده میباشد عاتکه اهل عبادت بود و برای نماز جماعت در مسجد حاضر می شد. وقتی که خلیفه دوم از وی خواستگاری کرد با وی شرط کرد که اورا از رفتن به مسجد گشوده ندارد و اورا نزند. قدمت مغایر گرایش خویش شرط اورا عهده دار شد. وی با زبیر نیز همین شرط را کرد و وقتی که برای نماز عشا از خانه بیرون می شد، هر یک‌سری برای زبیر طاقت فرسا بود، ولی بازدارنده وی نمیشد. اما بیان شده میباشد زبیر بعد ها صبرش آحاد گردیده بود و به صورت غیر بی واسطه بازدارنده از حضور او در مسجد میشد.[۱۸]

پانویس

بستگان سَبَأْ از اقوام عربِ بومی یمن بودند که به‌گفته مفسران، به‌منجر کُفران نعمت و انکار پیامبران، در گیر عذاب الهی شدند. این فامیل از نعمت‌هایی همانند کشاورزی پررونق، گلشن‌های پرمیوه، جاده‌های امن و عدم وجود حشرات موذی منتفع بودند؛ البته براثر ناسپاسی، با فروریختن حایل مَأِرب، زمین‌های نتیجه ها‌خیز و گلشن‌های سرسبزشان نابودشد و عموم آن در بخش ها متعدد جزیرةالعرب متفرق شدند. قرآن، در سوره سبأ به سرگذشت فامیل سبأ پرداخته میباشد. منابع تفسیری و تاریخی، خویشان سبأ را با خصوصیت‌هایی زیرا اقتدار نظامی، عشق و علاقه به عمران و آبادانی و پرستش بت‌ها و خورشید تعریف کرده‌اند. این قوم و قبیله، با مهارت در هندسه و نجوم، بنا‌های شگفت‌انگیزی مانند معابد صِرواح و مأرب و بند مأرب را تولید کرده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودند.

ماجرا قوم و قبیله سبأ و ملکه سبأ در آیه ۱۵ - ۱۹ سوره سبأ و آیه ۲۲ - ۴۴ سوره نمل آمده میباشد. قوم و قبیله سبأ از اقوام باستانی عرب و از نسل سبأ بن یَشجُب یا این که یَسجُب[یادداشت ۱] بودند که پیش از به دنیاآمدن، در یمن معاش می‌کردند.[۱] به گفته پژوهشگران، آن ها، ابتدا، در شمال جزیرةالعرب معاش می‌کردند. آن‌گاه به جنوب جزیرةالعرب هجرت کردند و در مناطقی مانند مَأرِب سکونت یافتند که بعد ها به میهن سبأ جهانی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۲]

در قرآن، سوره‌ای به اسم سبأ وجود دارااست که به سرگذشت قبیله سبأ می پردازد. در نشانه‌ها ۱۵ تا ۱۹ این سوره، فایده‌مندی این خاندان از نعمت‌های الهی در سرزمینشان و گلشن‌های سرسبز آن ها گزارش گردیده که بعداز کفران نعمت‌ها به‌وسیله سیل کبیر عَرِم به نابودی رسیدند. همینطور در نشانه‌ها ۲۲ تا ۴۴ سوره نمل نیز به خبر هدهد درباره خویشاوندان سبأ و حکومت قوی ملکه سبا (بلقیس) و نیز دیدار وی با حضرت سلیمان(ع) و ایمان آوردنش اشاره آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.

برخی مفسران ناشناخته‌بودن فرهنگ وتمدن کبیر خویشاوندان سبأ در زمان قرن ها متمادی و کشف آن در قرن نوزدهم میلادی را از خبر‌ها غیبی قرآن و به‌‌تیتر معجزه علمی قرآن بیان کرده‌اند.[۳] به گفته برخی دانشمندان، گزارش‌های قرآن درباره خویشاوندان سبأ در دو سوره نمل و سبأ، درباره دو زمان تاریخی از حیات خویشان سبأ میباشد،[۴] بدین ترتیب انقراض قوم و قبیله سبأ به‌دنبال سیل عَرِم، قرن‌ها بعداز زمانه حضرت سلیمان(ع) روی داده و مشتمل بر قوم و قبیله ملکه سبأ در طول حضرت سلیمان(ع) نمی شود‍.[۵]

به‌گزارش برخی محققان اسم «سبأ» در تورات نیز بارها به‌تیتر یک قوم و قبیله تاریخی مذکور میباشد.[۶]

خصوصیت‌ها
در منابع تاریخی و تفسیری، تنی چند از خصوصیت‌های بستگان سبأ، ازجمله اقتدار نظامی، عمران و آبادانی سرزمینشان و بت‌پرستی آن ها اورده شده میباشد.

جامعه‌ای دربرگیرنده یکتا‌پرستان و غیریکتاپرستان
قرآن به گروهی از بستگان سبأ اشاره می‌نماید که آپ دیت قیامت و معاش بعداز مرگ ایمان داشتند[۷] و معتقد به ربوبیت پروردگار بودند.[۸] به گزارش منابع تاریخی و تفسیری، تیم‌های دیگری از قوم و قبیله سبأ بودند که یا این که معتقد به پروردگار نبودند یا این که با تشکیل داد معبدهای عظیمی، به پرستش خورشید، ماه، ستارگان و حیواناتی همانند گوزن و گوساله[۹] و نیز پرستش بت «یَغوث»، روی آورده بودند.[۱۰] به‌گفته بی‌آزار شیرازی از دانشمندان فقهی، عموم سبأ نظریه داشتند که دو شاخ گاو که به‌ شکل هلال صورت می‌گرفت، نشان الهه ستاره زهره میباشد.[۱۱] برخی از محققان بر این باورند که در بعضی از عصر‌ها، یهودیت نیز دربین خویشاوندان سبأ ترویج داشته میباشد.[۱۲]

اصحاب اَیکَه قومی میباشد که در قرآن، به‌استدلال معدود‌فروشی و بت‌پرستی سرزنش گردیده‌است. برپایهٔ منابع تفسیری و حدیثی، اصحاب ایکه دعوت پیامبرشان، شعیب(ع) برای هجران از گناهان و به‌ویژه معدود‌فروشی را نپذیرفتند و کوشیدند آن را متوقف نمایند. در غایت، آن ها به‌وسیله عذاب الهی نابود شدند. اصحاب ایکه در مسیر تجاری حجاز به شام معاش می‌کردند. اسم اصحاب ایکه چهار توشه در قرآن آمده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

معرفی و منزلت
اصحاب اَیْکَه قومی بودند که در ناحیه‌ای به اسم ایکه[یادداشت ۱] در مسیر تجاری حجاز به شام، معاش می‌کردند.[۱] ایکه آبادیِ معروفی مجاورت مَآیین بود.[۲] کلمه «اصحاب الایکه» چهار توشه در قرآن آمده میباشد: نشانه‌ها ۷۸ سوره حجر، ۱۷۶ سوره شعراء، ۱۳ سوره ص و ۱۴ سوره ق.[۳] به گفته مفسران، این قوم و قبیله به‌منجر فسادهای گوناگون شماتت شدند و دعوت پیامبرشان شعیب(ع) را نپذیرفتند.[۴] آنها بعداز تکذیب پیامبرشان، در گیر عذاب الهی شدند و نابود رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گشتند.[۵]

اصحاب ایکه و اهل مدین
مفسران درباره اینکه اصحاب ایکه و خویشان مدین یک خاندان بوده‌اند که در قرآن با دو اسم گوناگون آمده‌اند یا این که دو خاندان غیر وابسته با پیامبری مشترک و خصوصیت‌های شبیه، اختلاف‌حیث دارا هستند.[۶] برخی دانشمندان به‌نقل از بیشتر مفسران، حضرت شعیب(ع) را آغاز رسول اهل مدین دانسته‌اند که بعد از هلاکت آن ها، هدایت اصحاب ایکه را برعهده گرفته آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۷]

عامل آن‌ها روایتی از فرستاده(ص)،[۸] سخنی از قتادة بن دِعامه، مفسر قرآن،[۹] و تفاوت تفسیر راجع به عذاب ذکرشده در قرآن برای اصحاب ایکه و بستگان مدین میباشد: در قرآن از عذاب اصحاب ایکه، با تفسیر «عَذابُ یَوْمِ الظُّلَّةِ» (عذاب روز ابر) و از عذاب اهل مدین، با عبارت‌های «رَجْفه» (لرزه شدید) و «صَیحه» (صدای مهیب) خاطر گردیده است.[۱۰] افزون بر این، در قرآن، در آیه ۸۵ سوره اعراف، شعیب «اخوی اهل مدین» خوانده گردیده؛ ولی «اخوی اصحاب ایکه» نامیده نشده میباشد.[۱۱]

خصوصیت‌ها
خصوصیت‌های اصحاب ایکه نادر‌فروشی و بت‌پرستی نقل شده میباشد:

معدود‌فروشی در معاملات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: معدود‌فروشی
بنابر پژوهشی، از آيات استعمال می گردد كه والا‏‌ترين انحراف اصحاب ايكه نادر‌فروشی بوده میباشد.[۱۲] برپایه منابع متفاوت، آنها با معدود‌فروشی در وزن و پیمانه،[۱۳] تقلب در اندازه‌ها و مقیاس‌ها و حتی تغییر و تحول در رنگ و داخل اجناس،[۱۴] اشکال تقلب‌ها و فسادها را در تجارتشان مرتکب می‌شدند.[۱۵] قطب‌الدین راوندی در کتاب قصص‌الانبیا، به‌نقل از امام سجاد(ع) آورده میباشد که حضرت شعیب(ع)، با دست خویش، پیمانه و میزان را تشکیل داد تا عموم با اندازه‌گیری درست و رعایت دستمزد بقیه افراد معامله نمایند. عموم، آغاز، با عدل و داد پیمانه می‌کردند و وزن را بی نقص می‌دادند؛ ولی به تدریج در گیر نادر‌فروشی شدند و در معیار حق را نادیده می‌گرفتند.[۱۶]

در تعبیر مثال، نوشتهٔ مکارم شیرازی آمده میباشد این فامیل به‌جهت شرایط تجاری‌ای که داشتند،[۱۷] اجناس عموم را با ارزش‌های زیر می‌خریدند و اجناس خویش را با گران‌ترین ارزش‌ها می‌فروختند؛[۱۸] همینطور هنگامی کالای خویش را می‌سنجیدند، بسیار توجه می‌کردند؛ ولی اجناس دیگرافراد را با بی‌توجهی و بی‌دقتی وزن می‌کردند.[۱۹] به‌گفته طبری مورخ قرن سوم و چهارم قمری، آن ها با این‌راه، معاش مرفهی برای خویش مهیا کرده بودند.[۲۰]

بت‌پرستی
نوشته‌علمیٔ مهم: بت‌پرستی
براساس گزارش‌های متفاوت، اصحاب ایکه از نعمت‌های طبیعی و محیطی فایده‌مند بودند؛ ولی به‌مکان سپاسگزاری از آفریدگار، به پرستش بت‌ها[۲۱] و عبادت درختان سرسبز روی آوردند؛[۲۲] همینطور منکر روز قیامت بودند.[۲۳]

دورویی به معنای ظاهرسازی و تظاهر به شغل نیک میباشد، فارغ از آنکه فرد حقیقتاً قصد جاری ساختن فعالیت را برای پروردگار داشته باشد. ریاودورویی در عبادت بدین معناست که عبادت براى غیر خداوند و به قصد خویش‌نمایى صورت بپذیرد. ریاودورویی عملی حرام و سبب فسخ شدن شغل میباشد. نَّ الْمُنَافِقِینَ یُخَادِعُونَ اللّهَ وَ هُوَ خَادِعُهُمْ وَ إِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَةِ قَامُواْ کُسَالَى یُرَآؤُونَ النَّاسَ وَ لاَ یَذْکُرُونَ اللّهَ إِلاَّ قَلِیلاً (ترجمه: منافقان می خواهند پروردگار را فریب دهند و زمانی که به نماز بر‌می‌خیزند، با کسالت بر می خیزند، و در قبال عموم دورویی می‌نمایند و آفریدگار را جز اندکی حافظه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمی‌کنند.)

ریا و دورویی از ریشه «ر أ ی» مشتق گردیده و بدین معناست که فرد کاری را با انگیزۀ جلب اعتنا عموم اعمال دهد.[۱] این کلمه و واژه به معنای تظاهر و نشانه دادن به غیر نیز به کار گیری میگردد.[۲] معنای اصطلاحی دورویی این میباشد که آدم شغل خیر را به قصد تظاهر و نشانه دادن به عموم ایفا دهد، خیر برای معبود؛ ریاودورویی هم در جاری ساختن عبادی مانند نماز و هم در کارها غیر عبادی مانند انفاق پژوهشگر می رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردد.

حکم دورویی
اخلاص شرط صحّت عبادت میباشد و ريا در آن حرام،[۳] و موجب بطلان شغل میباشد.[۴] واژۀ ریا و دورویی ۵ توشه در قرآن آمده میباشد؛ سه توشه به طور مصدری و دو توشه به طور فعلی. هر پنج توشه به معنای اصطلاحی به عمل رفته میباشد. ریا و دورویی در انفاق: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَ الأذَى کَالَّذِی یُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ وَ لاَ یُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ (ترجمه:ای افرادی که ایمان آورده‌اید! عفو‌های خویش را با اینجانبّت و آزار فسخ نسازید همچون هر که فرآورده خویش را برای آرم دادن به عموم، انفاق می‌نماید و به آفریدگار و روز رستاخیز ایمان آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمی‌آورد.)[بقره–۲۶۴]
ریاودورویی در نبرد با معاندان: وَ لاَ تَکُونُواْ کَالَّذِینَ خَرَجُواْ مِن دِیَارِهِم بَطَرًا وَ رِئَاء النَّاسِ وَ یَصُدُّونَ عَن سَبِیلِ اللّهِ (ترجمه:و مانند عده ای نباشید که از روی هوی پرستی و غرور و خودنمایی در قبال عموم، از مرز و بوم خویش به سوی میدان بدر خارج آمدند و (عموم را) از شیوه آفریدگار گشوده می‌داشتند.)[انفال–۴۷] خدا در‌این آیه، غرور و ریاودورویی را از آفات توان در جناح‌های پیکار به شمار میاورد.
ریاودورویی در نماز آیه ۱۴۳ سوره نساء إِنَّ الْمُنافِقينَ يُخادِعُونَ اللهَ‌ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللهَ‌ إِلاَّ قَليلاً ترجمه: منافقان باایمان نيرنگ مى كنند و هم اکنون آنكه وی با آن ها نيرنگ خواهد كرد و زیرا به نماز ايستند با كسالت برخيزند با عموم ريا مى‌كنند و معبود را جز اندكى ياد نمى كنند
ریا و دورویی به صورت مطلق:الذینَ هُم یَرَاءُون (ترجمه:به عبارتی عده ای که دورویی می‌نمایند.)[ماعون–۶]
ریاکاران چه افرادی میباشند؟
قرآن، مصادیق مختلفی را برای ریاکاران برشمرده میباشد:

اشخاصی که به معبود و روز قیامت ایمان ندارند.[۵] با دقت به تفسیری که در خصوص این آیه آمده، معبود متعال کسانی را که صدقه می دهند و به دنبالش اینجانبّت می گذارند و اذیّت می‌نمایند تشبیه به اشخاص ریاکار بی‌ایمان کرده که صدقاتشان فسخ و بی‌ثواب میباشد.یعنی شغل فرد ریاکار از اولِ عملش فسخ میباشد زیرا اینگونه فردی به هیچ وجهً ایمان به معبود و روز‌جزا ندارد که از وی کاری پذیرفته خواهد شد.[۶]
منافقان.[۷] بنابر آیه ها قرآن، ریاکاری در نماز از خصوصیت‌های منافقان و نماد‌های نفاق میباشد.[۸]
تکذیب کنندگان روز جزا.[۹]
هم‌نشینان با شیطان\'.[۱۰]

إفْتِرا از گناهان کبیره به‌معنای لاف‌سازی و نسبت‌دادن آن به افراد میباشد؛ طوری که موجب ناخشنودی مستمع‌اش شود. تهمت زدن حرام میباشد. نقل شده تهمت دروغی میباشد که از روی عمد گفته می شود و افتراگو کسی میباشد که به لاف بودن حرفش اعتقاد داراست. قرآن تهمت را عملی ناپسند و ظلم در حق الناس می داند و از آن به‌تیتر گناهی تبارک حافظه می‌نماید و بهتان‌زنندگان را از ظالم‌ترین اشخاص معرفی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نماید.

بهتان دروغی میباشد که افتراگو آن را علیه سایرافراد به عمل میبرد؛ ولی لاف گاهی در حق خویش میباشد و گاهی در حق مردم. در فقه اسلامی بهتان مجازات داراست و در‌صورتی‌که که به فردی بهتان به زنا و لواط زده خواهد شد، مجازات دینی آن زدن هشتاد ضربه شلاق به افترازننده میباشد و در مواقعی که مورد آن حدآور نباشد سبب ثبوت تعزیر میباشد. همینطور بهتان یک کدام از دلایل حرام بودن تشریع در آیین و مراجعه به کاهن و ترتیب تاثیر دادن به گفته‌های رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اوست.

بعضی از عالمان فقاهتی با استناد به عبارت «بَاهِتُوهُمْ» در حَدیث مُباهِته، تهمت به اهل بدعت را به‌استدلال وجود مصلحت، مایحتاج و آن را روا دانسته‌اند؛ با این هم اکنون اکثر فقیهان، این برداشت را ناصحیح دانسته و حدیث را به «قانع‌کردن اهل بدعت با ادله‌های سفت» معنی کرده‌اند. تهمت را لاف‌سازی[۱] فارغ از عامل[۲] و نسبت دادن آن به دیگری دانسته‌اند،[۳] به‌طوری که منجر تعجب و حیرت در مستمع‌اش خواهد شد[۴] هرچند این نسبت‌دادن برخاسته از اطمینان تهمت زننده باشد.[۵] فخرالدین طُریحی، از مفسران قرآن کریم و مهربان در قرن یازده قمری، در کتابِ مجمع البحرین کلمه «لاف گران قدر» را به معنی بهتان آورده میباشد.[۶] همینطور در کتاب‌های لغوی بهتان و لاف از واژه و کلمه‌هایی میباشد که در ذکر معنای واژه و کلمه بُهتان به شغل رفته آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۷]

عبدالله جوادی آملی (۱۳۱۲ش)، در کتاب تحریر الاصول (تقریراتِ درس بیرونِ اصول فقه امام خمینی) بهتان را به‌معنای نسبت دادنِ هر آنچه که لاف و غیر حقیقی وواقعی میباشد، میداند البته آنچه که لاف بودنش مسلّم و قطعی وجود ندارد را تهمت نمی‌نامد؛ بلکه آن را مشکوک الافتراء نامیده میباشد.[۸]

منزلت
آورده شده واژگان کفر[۹] کذب[۱۰] و ظلم[۱۱] از مصادیق پر استفاده کلمه و واژه بهتان در قرآن میباشد.[۱۲] بهتان در آیه ها قرآن بیشتر در مواقعی نظیر ساختگی بودن ارتباط پیامبران باایمان و سهم دار داشتن آفریدگار به‌فعالیت رفته میباشد و تهمت زنندگان معتقدند یگانه بودن معبود تنها یک ادعاست.[۱۳] قرآن کریم و مهربان تهمت را از صفات و خصوصیت‌های کافران[۱۴] و مشرکان[۱۵] معرفی می‌نماید و از تهمت با عناوینی نظیر گناهِ آشکار[۱۶] گناهِ کلان[۱۷] و ظلم و انحراف از حق[۱۸] تفسیر می‌نماید؛ همینطور بهتان گویان (مُفتَری) ظالم‌ترین و ستمکارترین آدم‌ها[۱۹] و نیز متهم[۲۰] و زیانکار[۲۱] شناخته گردیده‌اند. قرآن خلال نهی بشر‌ها از تهمت زدن به خداوند[۲۲] و رفتار وی[۲۳] تهمت زنندگان را لعن و نفرین کرده[۲۴] و منزلت آن‌ها را دوزخ و جهنم[۲۵] دانسته میباشد.

در احادیث اسلامی نیز واژه و کلمه بهتان بیشتر درباره رد عقاید فسخ کسانی به‌کاررفته میباشد که در رویه آشنایی ذات و صفات پروردگار قائل به تَشْبیهْ گردیده‌اند.[۲۶]

از نگرش فقها بهتان نوع خاصی از لاف میباشد[۲۷] و استدلال کبیره بودن لاف و نهی از آن مشتمل بر بهتان نیز می‌گردد.[۲۸] روحانی انصاری، از فقیهان قرن سیزدهم قمری، در کتاب المکاسب در برهان به کبیره بودن لاف به آیه ۱۰۵ سوره نحل[یادداشت ۱] استناد می‌نماید؛ به گفتهٔ او تهمت از اقسام لاف میباشد و ذکر میدارد که پروردگار شخص لاف‌گو را غیر مؤمن به نشانه‌ها الهی و کافر به آنها قرار داده میباشد.[۲۹] از بهتان در کتاب‌های فقاهتی در قسمت‌هایی نظیر حدود (شهید شدن به زنا)[۳۰] و عبادات (مبطلات روزه)[۳۱] صحبت نقل شده میباشد.

ماده ۶۹۷ ضابطه مجازات اسلامی (تعزیرات) به پژوهش جرم بهتان و گستردن آن پرداخته میباشد.[۳۲]

علی بن ابی‌طالب همواره از سوی شیعه ها، مقام و رده ویژه‌ای داشته و بعد از نبی(ص)، شایسته ترین، باتقواترین و دانا‌ترینِ آدم‌ها و جانشین برحق حضرت محمد(ص) بوده میباشد. بر این پایه بعضی از صحابه از به عبارتی فرصت حیات فرستاده اسلام(ص)، رهروان علی(ع) و طرف داران او یعنی شیعه دانسته‌ می‌گردیده‌اند.[۱] شیعه ها افرادی می‌باشند که امام علی(ع) را جانشین بلافصل رسول(ص) از سوی معبود می دانند؛[۲] در قبال اهل‌ سنت، جانشینی رسول را نتایج تعیین عموم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند.[۳]

هاینس هالم (Heinz Halm)، اسلام‌شناس آلمانی، زاده۱۹۴۲م. گفته میباشد: به اعتقادوباور شیعه‌ها، به خلافت وصال امام علی(ع) در ۱۹ ذی‌الحجه سال ۳۵ هجری قمری، اجرای دیرهنگام قراری بود که طبق آن، نبی(ص) در یک‌سری شرایط و به‌خصوص در غدیر خم، اورا تحت عنوان جانشین خویش و امام امت اسلامی برگزیده بود. به اعتقادوباور شیعه، عبارت «مَن کُنتُ مَولاه فَعَلیٌ مَولاه»: کسی که اینجانب مولای وی هستم علی مولای اوست؛ که به وسیله رسول در روز غدیر گفته شد، انتخاب جانشینی فرستاده(ص) میباشد؛ به این دلیل‌که حاضران در غدیرخم به علی بن ابی‌طالب(ع) شادباش گفتند و اورا با کنیه امیرالمومنین خطاب کردند.[۴] مطابق این نظریه، علی(ع) فقط خلیفه برحق میباشد و تیتر «امیرالمؤمنین» صرفا لایق اوست و حکومت کوتاه‌برهه زمانی او فقط حکومت مشروعی میباشد که امت اسلامی از فرصت رحلت نبی(ص) تجربیات نموده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.[۵]

دودمان، لقب ها، خصوصیت‌های ظاهری
علی بن ابی‌طالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب،[۶] دارای شهرت به هاشمی و قرشی بوده و بابا وی، ابوطالب، مردی سخاوتمند، عدل و داد‌مدار، گزینه احترام قبایل عرب، عمو و پشتیبان فرستاده(ص) و از شخصیت‌های تعالی قریش گزارش گردیده‌است.[۷] مامان علی(ع)، فاطمه بنت اسد بن هاشم بن بنده مناف[۸] و برادران او طالب، عقیل، جعفر، و خواهرانش هند یا این که ام هانی، جمانه، ریطه یا این که ام طالب و اسماء بوده‌اند.[۹] مورخان، وصلت ابوطالب و فاطمه بنت اسد را اول تزویج دربین یک مرد و زن هاشمی دانسته‌اند[۱۰] و به این ترتیب، حضرت علی(ع) اولیه شخصی میباشد که هم از سوی بابا و هم از سوی مامان، هاشمی بوده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۱]

لقب‌ها و لقب‌ها و صفات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست لقب‌ها و کنیه‌های امام علی
لقب‌های علی بن ابی‌طالب عبارتند از ابوالحسن،[۱۲] ابوالحسین، ابوالسبطین، ابوالریحانتین، ابوتراب و ابوالائمه.[۱۳]

همینطور در منابع القا‌ب و صفات زیادی برای وی برشمرده شد‌ه‌است به عنوان مثال: امیرالمؤمنین، یعسوب الدین والمسلمین، حیدر، مرتضی، قسیم النار و الجنة، مالک اللواء، صدّیق اکبر،فاروق، مبیر الشرک والمشرکین، قتل کننده الناکثین والقاسطین والمارقین، مولی المؤمنین، مشابه هارون، نفس الرسول، أخو الرسول، زوج البتول، سیف الله المسلول، امیر البررة، قتل کننده الفجرة، ذوالقرنین، هادی، سید العرب، کشّاف الکرب، داعی، شاهد، باب المدینة، والی، وصی، حاکم دَین پیامبر الله، منجز وعده، النبأ العظیم، الصراط المستقیم، الانزع البطین و سلطان مردان.[۱۴]

نوشته‌علمیٔ مهم: کنیه امیرالمؤمنین
به اعتقاد و باور شیعه‌ها، کنیه امیرالمؤمنین، به معنای امیر، فرمانده و رهبر مسلمان‌ها، تخصیص به حضرت علی(ع) داراست. براساس احادیث، شیعه‌ها معتقدند این کنیه در طی فرستاده اسلام برای علی بن ابی‌طالب به عمل می‌رفته و منحصربه‌فرد به اوست و خیر صرفا به کارگیری این کنیه را برای خلفای راشدین و غیر راشدین روا نمی‌دانند، بلکه به فعالیت بردن این کنیه را حتی برای بقیه امامان خویش هم درست نمی‌دانند.[۱۵]

خصوصیت‌های ظاهری
امام علی(ع) در منابع متعدد، مردی اواسط‌بالا، با چشمانی سیاه و گشاده، ابروهایی کشیده و پیوسته و صورتی خوشگل دانسته گردیده، صورت‌ای گندمگون و ریشی انبوه داشته و کتف‌هایش پهن بوده میباشد.[۱۶] بنابر بعضی منابع، نبی اکرم(ص) اورا با کنیه «بَطین» خوانده و برهمین پایه، توده‌ای اورا تپل دانسته‌اند. با این حالا، بعضی دانشمندان بر این باورند که غرض نبی از «بطین»، «البطین اینجانب العلم» (فربه از علم) بوده میباشد.[۱۷]در روایتی رسول در باره امام علی(ع) فرموده:مَنْزُوعٌ مِنَ الشِّرْکِ بَطِینٌ مِنَ الْعِلْمِ.(از کفر غیر وابسته گردیده اى و مملو‌از دانش هستى) [۱۸]ستوده‌شدن امام علی(ع) با صفت «بطین» در برخی زیارتنامه‌ها نیز دلیلی بر این دانسته گردیده که غرض فرستاده، صفت تپل نبوده میباشد.[۱۹]

رجایی بعد از گوشه‌گیری از متوسطه کمال در سال ۱۳۴۶ش،[۴۲] با یاری اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدجواد باهنر، بقایای هیئت مؤتلفه،[یادداشت ۳] و گروهی از تجار، مؤسسه خیریه رفاه و تعاون را تأسیس کرد.[۴۳] مقصود از تشکیل آن در ظواهر امداد به نیازمندان؛ البته در واقعیت یاری مالی به خانواده‌های زندانیان سیاسی بود.[۴۴] این مؤسسه مشتمل بر مدرسه های سه‌گانه مدرسه ابتدایی، موعظه و متوسطه بود و بیشتر اعضای هئیت مدیره و معلمان آن، دارنده میل‌های سیاسی بودند و علیه حکومت پهلوی شغل سیاسی داشتند. رجایی از اعضای هیئت مدیره،[۴۵] و مدیریت مکتب رفاه بود.[۴۶] این مکتب درپی بازپرسی‌های حکومت پهلوی، در سال ۱۳۵۳ش منحل مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۴۷]

از مکتب رفاه در روزهای قبل از موفقیت انقلاب اسلامی برای دستگیر و حفظ سران حکومت پهلوی و نیروهای ساواک به کار گیری میشد.[۴۸] زندان و شکنجه رجایی در آذرماه ۱۳۵۳ش به جهت رابطه با نهاد‌گذران سازمان مجاهدین اخلاق و رفتار به وسیله ساواک بازداشت شد.[۴۹] وی از افشای اسم معارضان حکومت پهلوی دوری کرد و به دوران ۱۴ ماه شکنجه شد[۵۰] اکبر هاشمی رفسنجانی او‌را مثال‌ای معدود‌نظیر در تحمل شکنجه‌ها و فاش نکردن اسرار مبارزان دانسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۵۱]

رجایی بعداز زمانه شکنجه، محاکمه و به پنج سال حبس محکوم شد و بر تاثیر بسط مبارزات علیه حکومت پهلوی، در آبان ۱۳۵۷ش آزاد شد.[۵۲] وی بعد از آزاد شدن، وارد تشکیلات انجمن اسلامی معلمان شد و مجدد به مکتب رفاه رفت.[۵۳] محمدعلی رجایی بعد از انقلاب در کمیته استقبال از امام خمینی حضور داشت.[۵۴] وی در دولت موقت کشور‌ایران، مشاور وزیر نظام آموزشی بود[۵۵] و در ۸ مهر ۱۳۵۸ش تحت عنوان وزیر نظام آموزشی نصب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۵۶]

رجایی در انتخابات اولی زمان مجلس شورای اسلامی کشور‌ایران (۲۴ اسفند ۱۳۵۸ش)، در لیست حزب جمهوری اسلامی قرار گرفت و به‌تیتر نماینده طهران تعیین شد.[۵۷]

در آغاز‌وزیری

رجایی در کنفرانس مطبوعاتی در سازمان ملل، اثر ها شکنجه به وسیله حکومت پهلوی را علامت میدهد.
مجلس شواری اسلامی کشور ایران نامزدهایی که سید ابوالحسن بنی‌صدر مدیر‌جمهور وقت، برای ابتدا‌وزیری معرفی کرد را نپذیرفت. به سفارش بنی‌صدر هیئتی از نمایندگان صورت گرفت تا شخصی که صلاحیت ابتدا‌وزیری دارااست به بنی‌صدر معرفی گردد. این هیئت رجایی را معرفی کرد[۵۸] و مجلس نیز در ۲۰ مرداد ۱۳۵۹ش، او‌را به‌تیتر ابتدا‌وزیر تأیید کرد.[۵۹] بنی‌صدر آغاز با ابتدا‌وزیری او مخالفت کرده و در غایت عهده دار شد؛[۶۰] اما با او اختلاف‌حیث داشت. وی از دربین ۲۱ وزیر پیشنهادی رجایی، فقط ۱۴ نفر را تأیید کرد.[۶۱] اختلافات آن دو ادامه یافت و هیئت سه نفری[یادداشت ۴] برای حل اختلاف مأموریت یافت. امام خمینی مبتنی بر گزارش این هیئت، بنی‌صدر را از فرماندهی تمام قوا بر کنار کرد.[۶۲]

سید علی خامنه‌ای رهبر کشور ایران و نماینده مجلس وقت، اول کسی بود که رجایی را برای در آغاز‌وزیری توصیه اعطا کرد.[۶۳]رجایی او‌لین منزلت بلندپایه اهل ایران (ابتدا وزیر) بود که بعداز انقلاب اسلامی به سازمان ملل رفت.(۲۶ مهر ۱۳۵۹ش) رجایی برای کمپانی در گردهمایی شورای امنیت سازمان ملل به نیویورک مسافرت کرده بود.

در متن این نوشته‌ی‌علمی از هیچ منبع و مأخذی ذکر شده نشده‌میباشد. شما می توانید با اضافه کردن منابع برطبق اصول ثابت‌پذیری و نحوه‌طومارٔ ارجاع به منابع، به ویکی‌شیعه یاری نمائید. مطالب فارغ از منبع ممکن میباشد در آجل آیتم بحران قرار گیرند و زدوده شوند.
از سخنان رجایی بعداز رأی مجلس شورای اسلامی به ابتدا وزیری وی در تاریخ ۱۳۵۹/۴/۲۲: انشاءالله کابینه ای که دقیقاً در خط عموم، با تامل عموم و در سرویس عموم باشد معرفی می‌کنم.

[۶۴]

سر گروهی‌جمهوری
سید ابوالحسن بنی‌صدر در ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۰ش[۶۵] با رأی نمایندگان مجلس بر عدم کفایت سیاسی، از سر کردگی جمهوری برکنار شد و رجایی در دو‌مین انتخابات سر کردگی جمهوری کشور ایران،[۶۶] با فراهم نمودن ۸۸ درصد آراء مدیریت‌جمهور منتخب شد. وی در ۱۱ مرداد ۱۳۶۰ش حکم سر گروهی‌جمهوری را از امام خمینی اخذ کرد.[۶۷]

رجایی محمدجواد باهنر را به‌تیتر در آغاز‌وزیر گزینش کرد. روزگار سر کردگی‌جمهوری او به جهت انفجار در محل کار ابتدا‌وزیری و شهادتش، ۲۸ روز طولانی شد.[۶۸]

کابینه دولت رجایی. محمدجواد باهنر در آغاز‌وزیر و محمدرضا مهدوی کنی وزیر مملکت نیز، در تصویر چشم میشوند.
سرویس ها
برخی از سرویس ها محمدعلی رجایی بعد از انقلاب اینگونه میباشد:

تأسیس بنیان کارها تربیتی[۶۹]
اشاعه پندار نظام آموزشی اسلامی در تشکیلات وزارت نظام آموزشی[۷۰]
تقویت مرکزها تربیت مدرس[۷۱]
ملی کردن بیزنس فرنگی با اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی ایران[۷۲]
برنامه ای برای امداد به روستائیان مستلزم بالای شصت سال[۷۳]

حضور در غزوات
بنابر نقل منابع تاریخی صفیه در ۳ شوال سال ۳ هجری در غزوه احد کمپانی داشت [۱۸] و بعداز آنکه مسلمانها جناح را رها می‌کردند، صفیه با نیزه‎‌ای که به دست گرفته بود، جلو اشخاص را می‌گرفت، و عده ای که رسول اکرم(ص) را رخنه‌ می‎‌کردند، ملامت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‎‌نمود.[۱۹]

بعد از شهید شدن حمزه و مثله شدن لاشه‌اش بوسیله هند (همسر ابوسفیان) صفیه تصمیم گرفت بر رمز لاشه برادرش حاضر گردد و با دو لباسی که بر دست داشت، برادرش را کفن کند.[۲۰] رسول(ص) به پسرش زبیر بن عوام دستورداد تا مامان را بازگرداند تا لاشه مثله گردیده اخوی را نبیند. زبیر هنگامی به مادرش صفیه بیان کرد رسول(ص) امر داده که شما به مدینه بازگردید، صفیه خاطرنشان کرد: «چرا؟ به اینجانب گفتند حمزه مثله گردیده است، و این در روش خداوند بوده میباشد. از این رو بسیار راضی و تسلیم رضای اوییم. اینجانب شکیبا و ان شاءاللّهخویشتندار خواهم بود». فرستاده الله(ص) از آنچه اتفاق افتاده بود با خبر شد و به زبیر فرمود: «او‌را به درحال حاضر خویش بگذار» صفیه نزد لاشه حمزه آمد و برای وی طلب آمرزش کرد. بعد فرستاده(ص) امرکرد تا حمزه دفن رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد شد.[۲۱]

در غزوه خندق، صفیه عمه فرستاده(ص) به همپا گروهی از زنان، خردسالان و نیز حسان بن اثبات شعر سرا دارای اسم و رسم بعد از ظهر نبی(ص) در قلعه فارع بودند. صفیه میگوید: مردی از یهود به ما مجاورت شد و پیرامون قلعه می‎گشت. نبی پروردگار و مسلمان ها هم چنان گرفتار معاند بودند که نمی‌‎توانستند به سوی ما بازنگرند، به این جهت به حسان گفتم: اینجانب به پروردگار پیمان، از این مرد یهودی ایمن نیستم، پس فرود آی و او‌را بکش. حسان اظهار کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! خدای تورا بیامرزد، به معبود عهد تو خویش می‎دانی که اینجانب اهل این شغل نیستم. صفیه می‎گوید: زیرا حسان پاسخ من‌را این طور اعطا کرد، خویش در بین بستم و گرزی برداشتم و اورا کشتم و زیرا از وی سوا گشتم، به سوی قلعه رفتم و گفتم:‌ای احساسّان! اینک فرود بیا و سلاح و لباس او را بردار. حسان اعلام‌کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! منرا به سلاح و خرقه وی نیازی وجود ندارد.[۲۲] بعضا مورخین گفته‎‌اند که صفیه اولی زنی میباشد که مردی یهودی (خبرکش) از معاندان رسول(ص) را در نزاع خندق کشته میباشد.[۲۳] رسول(ص) بعداز نقطه نهایی غزوه احزاب و غزوه بنی قریظه برای صفیه و بعضا دیگر از زنان که در‌این غزوه حضور داشتند، سهم فیء خاصی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخشید.[۲۴]

صفیه به هم پا برخی زنان در غزوه خیبر نیز حضور داشت[۲۵] و فرستاده(ص) سهمی از غنایم برای زنان حاضر قرار نداد و از فیء برای وی سهمی قرار اعطا کرد.[۲۶]

اشعار
او اشعاری درباره حفر چاه زمزم بوسیله خاندانش[۲۷]، رثای پدرش عبدالمطلب[۲۸]، برادرش حمزه بعداز غزوه احد[۲۹]، برادرش زبیر بن عبدالمطلب و پسرش سائب داراست. همینطور او اشعاری را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد. مانند این شعر صفیه که حضرت فاطمه(س) آن شعر را نزد قبر پدرش می‎خواند:

قد کان بعدک أنباء و هَینَمة
لو کنت پاد شاهِدَها لم تکثر الخطب‏[۳۰]
إنّ یوما أتی علیک لیوم
کوّرت شمسه و کان مضیئا[۳۱]
همینطور این اشعار را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد:

یا این که عین جودی بدمع منک منحدر
و لا تملّی و بکی سید البشر
بکی فرستاده الله فقد هدت مصیبته
جمیع قومی و أهل البدو و الحضر
و لا تملی بکاءک الدهر معولة
علیه ما غرد القمری بالسحر
ألا یا این که پیامبر الله کنت رجائیا
و کنت سازه برّا و لم تک جافیا
کان علی قلبی لذکر محمد
و ما خفت اینجانب بعد از آن النبی المکاویا
أفاطم حی الله رب محمد
علی جدث أمسی بیثرب ثاویا
فدی لرسول الله نفسی و خالتی
و أمّی و عمی قصرة و عیالیا
فلو أن رب الناس أبقاک بیننا
سعدنا و لکنّ أمره کان ماضیا
علیک اینجانب الله السلام تحیة
و أدخلت جنات اینجانب العدن راضیا[۳۲]
[یادداشت ۲]

بعداز نبی

منزلت قبر صفیه بنت عبدالمطلب در بقیع
درباره معاش او در بعدازظهر خلفای اول مقاله چندانی بیان نشده میباشد. جز اینکه قدمت بن خطاب بعد از تغییر و تحول شیوه تقسیم مال عموم فی مابین مسلمین، برای صفیه تحت عنوان عمه نبی(ص) و از زنان بنی‌هاشم، ۶ هزار درهم مقرری گزینش کرد.[۳۳]

صفیه بن مخلوق المطلب در سال ۲۰ هجری و در روز ها خلافت قدمت بن خطاب وفات یافت و در بقیع دفن شوید.[۳۴] و اسماء بنت عمیس او را غسل اعطا کرد.[۳۵]

مقبره صفیه
نوشته‌علمیٔ مهم: مقبره‌های بقیع
یکی‌از قبور بقیع که بقاع‌ای نیز بر آن قرار گرفته، قبر صفیه دختر عبدالمطلب و عمه نبی(ص) میباشد. این قبر تا نصفه دوم قرن ۱۴ هجری قمری خارج از بقیع و در كوچه‌ای در نصیب غربی آن قرار داشت.[۳۶]

زمین كنار این قبر از سوی عثمان بن عفان به مغیرة بن شعبه واگذار شد و مغیره درین زمین برای خویش منزل‌ای ایجاد کرد.[۳۷]از این رو، قبر صفیه كنار دیوار این منزل قرار داشت. مطری از كوشش ناموفق معماران برای ایجاد کرد گنبد بر این سازه خبر می دهد.[۳۸]

سمهودی از بنایی بر قبر صفیه کلام گفته كه فاقد گنبد بوده میباشد. سید اسماعیل مرندی در سفرنامه‌اش به سال ۱۲۵۵ ق از وجود گنبدی بر بنای این قبر گزارش داده میباشد.[۳۹] بر این محور، می بایست ایجاد کرد گنبد را در مسافت قرن۱۰ تا ۱۳ ه.ق دانست؛ در سال۱۳۷۳ ق شهرداری مدینه با برداشتن دیوارهای حائل در میان بقیع و كوچه‌ای كه قبر صفیه در آن قرار داشت، این كوچه و زمین‌های همسایه آن را با مساحت ۳۴۹۴ متر مربع به بقیع لینک و پیوند بخشید.[۴۰]

صَفِیَّه دختر عبدالمطلب (۵۳ پیش از مسافرت-۲۰ق.) عمّه فرستاده اکرم(ص) و مامان زبیر بن عوام بود که روایاتی از نبی(ص) نقل نموده است. صفیه در بعضا غزوات صدر اسلام به مجاهدان یاری می کرد و در غزوه خندق یکی‌از یهودیان را کشت. او در سال ۲۰ هجری و در روز ها خلافت قدمت بن خطاب درگذشت و در بقیع دفن شد. بر قبر صفیه گنبد و بارگاهی در بقیع وجود داشت که به دست وهابیان ویران مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

معاش‌طومار
صفیه بنت عبدالمطلب در سال ۵۳ پیش از سفر در مکه چشم به جهان گشود. بابا صفیه، عبدالمطلب (جد پدری نبی) و مادرش هالة بنت وهیب بن عبدمناف بن زهره بن کلاب بن مرّه (خاله نبی) میباشد. او ده اخوی و شش خواهر داشت که حمزه، مقوم و حجل برادران مادری او رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودند.[۱]

صفیه در بعدازظهر نا آگاهی آغاز با حارث بن حرب بن امیه و آنگاه با عوام بن خویلد وصلت کرد؛[۲] عوام بن خویلد اخوی خدیجه بود که در پیکار فجار به قتل رسید.[۳] صفیه از همسر اولیه خویش دختری به اسم صبقاء[۴] یا این که صفیا[۵] و از همسر دوم سه پسر به اسم‌های زبیر، سائب و عبدالکعبه به جهان آورد.[۶] بعضا نقل کرده‎اند که همسر اولیه او پیش از عوام بن خویلد، فردی به اسم عمیر بن وهب بن مخلوق بن قصی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۷]

نبو
عبدالمطلب
سلمی هاشم
عبدالمطلب
ابوطالب عبدالله حمزه عباس ابولهب حارث زبیر مقوم ضرار
قثم غیداق عاتکه صفیه بره اروی ام‌حکیم امیمه
امام علی حضرت محمد

اسلام
آحاد مورخین به اسلام آوردن او اذعان دارا‌هستند. گرچه درباره اسلام دیگر عمه‎ های رسول(ص) اختلاف وجود دارااست.[۸] منابع تاریخی درباره کیفیت اسلام آوردن صفیه سخنی نگفته‌اند. همین قدر می‌اقتدار خاطرنشان کرد که او از مسلمان ها اول میباشد که در مکه اسلام آورد و اسلام آوردن او پس از برادرش حمزه و در روز ها ورود نبی(ص) به منزل ارقم بن ابی ارقم بود[۹].

صفیه همپا گروهی از مسلمان ها آغاز به حبشه و بعد یاروهمدم پسرش زبیر به یثرب هجرت کرد.[۱۰] از صفیه سخنانی در موعظه به برادرش ابولهب برای تایید دعوت حضرت محمد(ص) در منابع نام برده میباشد.[۱۱]

رده اجتماعی
صفیه بنت عبد و بنده المطلب مثلا زنانی میباشد که با فرستاده(ص) بیعت کرده[۱۲] و برای مثال راویان فرستاده(ص) به شمار می‎رود که روایاتی از وی نقل نموده است.[۱۳]

او ذمه ‎دار بعضا شغل های زنان بنی هاشم نیز بود. به صورت نمونه به گزارش صفیه آمده میباشد که «هنگامی امام حسین (ع) چشم به جهان گشود، اینجانب هم ذمه ‌دار شغل های میلاد آن طفل بودم» همینطور او غسل ام کلثوم دختر نبی معبود (ص) را پذیرفت[۱۴] و آورده شده صفیه در حین احتضار رسول اکرم(ص) بر بالین او حاضر بود و نبی(ص) خطاب به صفیه و فاطمه زهرا(س) فرمود: «‌ای فاطمه! دختر پیامبر معبود! و ای صفیه، عمه فرستاده معبود! برای اکانت و مسؤولیتی که در پیشگاه معبود خواهید داشت، کار باتقوا و خالصانه جاری ساختن دهید، چون اینجانب به مکان شما در قبال معبود فقید پاسخگو نخواهم بود و نمی‎توانم از شما پشتیبانی کنم»[۱۵]

بنابر نقل ابن قتیبه، زبیر بن عوام به دلیل اینکه مادرش از بنی هاشم بود، خویش را بنی هاشم می‎دانست و با اینکه از بنی اسد بن عبدالعزی بود، خویش را به تیره بنی‎ هاشم از قریش خویش را منتسب می‎کرد.[۱۶][یادداشت ۱]

عبدالله بن زبیر بعد از مجادله لفظی که در طومار‎ هایش با عبدالملک بن مروان داشت، از مادربزرگش، صفیه بنت عبدالمطلب، تحت عنوان یکی‌از پیرزنان بهشتی مذکور و به‌این جهت تفاخر نموده است.[۱۷]

فتوای جهاد علیه انگلیسی‌ها
نوشته ی علمیٔ اساسی: فتوای جهاد محمدتقی شیرازی
به گفته خالصی‌زاده، طومار‌های زیادی از رؤسای قبایل برای حصول تکلیف به دست میرزا می سید بر اساس اینکه انگلیسی‌ها اشخاصی را برای دستگیری آن ها پیامبر‌اند و راه حل‌ای جز مقاومت و یا این که تسلیم ندارند، میرزا در جواب آن ها تسلیم شدن را حرام و امان از خویش را واجب اظهار‌کرد و بعداز تکثیر جواب میرزا، فی مابین عشایر و انگلیسی‌ها نبرد مشقت د مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رگرفت.

جواب میرزا در استحصال تکلیف رؤسای قبایل
«اینجانب برای استقلال عراق، فرزند و همه عده ای را که در نزدم عزیز و گرامی بودند، فدا کردم. در حال حاضر فراهم‌ام که جان خویش را که تمامی میزان دارایی اینجانب میباشد فدا کنم. البته شما! در شرایطی که انگلستان بر غصب حقوقتان سماجت داراست و به نبرد و رویارویی با شما برخاسته میباشد، واجب میباشد با کل اقتدار از خویش جانبداری نمائید و بدن در دادن و تسلیم شدن در مقابل آن ها حرام رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد».
[مستلزم منبع]

همینطور میرزا هنگامی موقعیت را برای استارت مقابله سراسری انقلاب علیه اشغالگران مهیا یافت، در جواب استفتاهایی مبتنی بر به کار گیری از اسلحه در ازای اشغالگران فتوای دفاعیه‌ای صادر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمود.[۱۳]

فتوای تاریخی میرزای دوم
«مطالبه حقوق و دستمزد بر عراقیان واجب میباشد و بر آن‌ها واجب میباشد ضمنا درخواست‌های خود رعایت متانت و امنیت را بنمایند و در صورتیکه که انگلستان از تایید درخواست‌هایشان جلوگیری ورزد، روا میباشد به قوه دفاعی متوسل شوند».
تاریخ آرشیو، آقابزرگ تهرانی، نقباء البشر، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۶۳.

همینطور طی فتوایی که برای آحاد مسلمان ها ارسال کرد، آنها‌را به مقاومت در قبال انگلیسی‌ها و خارج راندشان از مملکت‌های اسلامی دعوت کرد.[۱۴]

مدد از تأسیس سازمان جمعیت اسلامی
فتوای میرزای خرد:
«هیچ مسلمانی حق ندارد، غیرمسلمان را به فرمانروایی و حاکمیت بر مسلمین گزینش نماید.»

تاریخ تکان اسلامی در عراق، ص۱۸۱.

بعداز نقطه نهایی نزاع جهانی اولیه و اشغال عراق از سوی انگلیس (۱۳۳۶ق) قرار شد زیرنظر انگلستان، انتخاباتی شکل گیرد تا حاکمی برای عراق گزینش گردد. این دستور با مخالفت مراجع و علمای شیعه عراق مواجه شد. در کربلا محمدرضا، فرزند میرزا محمدتقی، در همین راستا سازمان «جمعیت اسلامی» را ساخت و روحانیونی زیرا سید هبةالدین شهرستانی، عبدالکریم عواد و حسین قزوینی در آن کمپانی داشتند. میرزای شیرازی در راستای مدد از این تکان، در ۲۰ ربیع‌الاول ۱۳۳۷ق فتوایی صادر کرد.[۱۵]مدتی بعداز استارت شغل این جمعیت، انگلیسی‌ها در ذی‌قعده ۱۳۳۷ق شش بدن از سران آن را دستگیر کردند و به بغداد فرستادند تا به هندوستان تبعید شوند. میرزای شیرازی طومار‌ای به قاضی انگلیسی عراق نوشت و خلال اعتراض به‌این مسأله، آزادی دستگیر‌شدگان را درخواست نمود زمانی با جواب منفی قاضی انگلیسی مواجه شد گفت به جمهوری اسلامی ایران سفر می‌نماید تا از آنجا فتوای جهاد بر ضد انگلستان صادر کند. به دنبال نشر این مجله‌های بخش اعظمی بر اساس ملازمت و همراهی با میرزا برای سفر به کشور‌ایران از نجف، کاظمین و دیگر شهرهای عراق ارسال شوید. این اقدامات منجر شد که تبعیدشدگان در کمتر از چهار ماه به وطن خود بازگردانده شوند.[۱۶]

طومار‌های سیاسی
میرزامحمدتقی استقلال عراق و مقاومت در قبال اشغال آن به وسیله انگلیس را در عرصه عربی و در میان‌المللی نیز مطرح می کرد برای مثال:[۱۷]

طومار‌ای به شریف‌حسین، حکم دهنده حجاز نوشت و از وی خواست تا از حرکت استقلال‌طلبی عموم عراق هواخواهی نماید.[۱۸]
طومار‌ای به امیر فیصل در دمشق نوشت و از وی درخواست کرد تا از روش رسانه‌های آزاد در سراسر دنیا و مصاحبه با دولتمردان اروپا و امریکا، خبر اشغال عراق را منتشر نماید.[۱۹]
در طومار‌ای که به یاور روحانی الشریعه اصفهانی به مدیریت‌جمهور وقت امریکا نوشت، گرایش عموم عراق به گزینش دولت نو و غیروابسته عربی اسلامی و گزینش پادشاهی مسلمان، مقید به مجلس شورای ملی را به اگاهی وی رساند.[۲۰]