عاتکه دختر زید بن عَمرو بن نُفَیل (درگذشت ۴۱ق) همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود که بعداز کشته شدن وی با قدمت بن خطاب و آنگاه با زبیر بن عوام تزویج مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.
نسب و خویشاوندان
بابا عاتکه، زید بن عمرو بن نفیل و برادرش سعید بن زید (از عشره مبشره طبق طریقه اهل سنت) و مادرش ام کریز دختر عبدالله بن عمار بن صاحب و مالک حضرمی بود.[۱] وی دختر پسر عموی قدمت بن خطاب[۲] رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و از فامیل قریش بود.
صحابی
گستردن هم اکنون وی در منابع صحابهنگاری آمده میباشد.[۳] ابن اثیر گفته میباشد وی از زنانی بوده که به مدینه مهاجرت نموده است.[۴] از تاریخ میلاد وی اطلاعی در اختیار وجود ندارد ولی وصلت وی با خلیفه دوم در سال ۱۲ هجری گفتهاند.[۵] در برخی منابع تاریخی درگذشت وی در سال ۴۱ قمری نام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برده میباشد.[۶]
تزویج
عاتکه همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود. عبدالله بسیار عاشق عاتکه بود و این شیفتگی منجر میشد تا عبدالله در مبارزهها حاضر نشود، از این رو ابوبکر از وی خواست تا عاتکه را جدایی دهد. وی خلاف تمایل باطنی خویش عاتکه را جدایی اعطا کرد البته بعداز مدتی با فرمان پدرش به وی بازگشت کرد. عبدالله در مبارزه یمامه کشته شد.[۷] وی اموالی به عاتکه داده بود و از وی منظور بود که در شرایطیکه وی مرد، عاتکه شوهر نکند. آورده شده میباشد قدمت بن خطاب از عاتکه خواست تا اموال را به اهلش برگرداند و با وی تزویج کرد. عاتکه بعد از درگذشت قدمت به وصلت زبیر بن عوام درآمد.[۸] ابن حبیب بغدادی اسم اورا در شمار زنانی که بیشتراز سه توشه تزویج کردهاند آورده میباشد و از ادواج وی با عبیده بن حارث بن عبدالمطلب، عبدالله بن ابیدیده نشده، قدمت بن خطاب، زبیر بن عوام، محمد بن ابیدیده نشده و عمرو بن عاص حرف گفته میباشد.[۹] همینطور در بعضی از منابع از وصلت وی با زید بن خطاب، قبل از وصلت با خلیفه دوم حرف به دربین آمده میباشد.[۱۰]
وصلت اجباری با خلیفه دوم
بر شالوده روایتی که در طبقات ابن سعد آمده میباشد عاتکه به تحمیل به وصلت قدمت بن خطاب در آمد، عاتکه همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود، عبدالله با وی شرط کرده بود که در شرایطی که وی مرد، عاتکه شوهر نکند. بعد از مرگ عبدالله هر که که به خواستگاری عاتکه میآمد، پاسخ رد میشنید. خلیفه دوم از عاتکه خواستگاری کرد. عاتکه گشوده هم نپذیرفت قدمت از سرپرست وی خواست تا عاتکه را به همسری وی در آورد، بعد از مراسم وصلت قدمت بر عاتکه وارد شد و با اجبار با وی همبستر شد.[۱۱]
وصلت با حسنین
بعضی از منابع از امام حسن(ع) تحت عنوان واپسین شوهر وی حافظه کردهاند.[۱۲]در الأغانی[۱۳] و معجم البلدان[۱۴] از وی تحت عنوان همسر امام حسین(ع) نیز حافظه شدهاست. یاقوت حموی شعری از وی در رثای امام حسین(ع) نقل کرده که در منابع دیگر این شعر به رباب بنت امرؤ القیس، همسر دیگر حسین بن علی منسوب میباشد.[۱۵]
واحسیناً! فلا نسیت حسینا
أقصدته أسنّة الاعداء
غادروه بکربلاء صریعاً
لا سَقى الغیثُ بعده کربلاء[۱۶]
ترجمه: هیچ زمان حسین را از حافظه نخواهم موفقیت که نیزههای معاندان، تن اورا چاک چاک کردند. در کربلا به نیرنگ، اورا بر زمین زدند، خداوند بعداز وی کربلا را سیراب نکند.[۱۷]
خصوصیت
اورده شده میباشد عاتکه اهل عبادت بود و برای نماز جماعت در مسجد حاضر می شد. وقتی که خلیفه دوم از وی خواستگاری کرد با وی شرط کرد که اورا از رفتن به مسجد گشوده ندارد و اورا نزند. قدمت مغایر گرایش خویش شرط اورا عهده دار شد. وی با زبیر نیز همین شرط را کرد و وقتی که برای نماز عشا از خانه بیرون می شد، هر یکسری برای زبیر طاقت فرسا بود، ولی بازدارنده وی نمیشد. اما بیان شده میباشد زبیر بعد ها صبرش آحاد گردیده بود و به صورت غیر بی واسطه بازدارنده از حضور او در مسجد میشد.[۱۸]
پانویس
عاتکه دختر زید بن عَمرو بن نُفَیل (درگذشت ۴۱ق) همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود که بعداز کشته شدن وی با قدمت بن خطاب و آنگاه با زبیر بن عوام تزویج مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.
نسب و خویشاوندان
بابا عاتکه، زید بن عمرو بن نفیل و برادرش سعید بن زید (از عشره مبشره طبق طریقه اهل سنت) و مادرش ام کریز دختر عبدالله بن عمار بن صاحب و مالک حضرمی بود.[۱] وی دختر پسر عموی قدمت بن خطاب[۲] رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و از فامیل قریش بود.
صحابی
گستردن هم اکنون وی در منابع صحابهنگاری آمده میباشد.[۳] ابن اثیر گفته میباشد وی از زنانی بوده که به مدینه مهاجرت نموده است.[۴] از تاریخ میلاد وی اطلاعی در اختیار وجود ندارد ولی وصلت وی با خلیفه دوم در سال ۱۲ هجری گفتهاند.[۵] در برخی منابع تاریخی درگذشت وی در سال ۴۱ قمری نام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برده میباشد.[۶]
تزویج
عاتکه همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود. عبدالله بسیار عاشق عاتکه بود و این شیفتگی منجر میشد تا عبدالله در مبارزهها حاضر نشود، از این رو ابوبکر از وی خواست تا عاتکه را جدایی دهد. وی خلاف تمایل باطنی خویش عاتکه را جدایی اعطا کرد البته بعداز مدتی با فرمان پدرش به وی بازگشت کرد. عبدالله در مبارزه یمامه کشته شد.[۷] وی اموالی به عاتکه داده بود و از وی منظور بود که در شرایطیکه وی مرد، عاتکه شوهر نکند. آورده شده میباشد قدمت بن خطاب از عاتکه خواست تا اموال را به اهلش برگرداند و با وی تزویج کرد. عاتکه بعد از درگذشت قدمت به وصلت زبیر بن عوام درآمد.[۸] ابن حبیب بغدادی اسم اورا در شمار زنانی که بیشتراز سه توشه تزویج کردهاند آورده میباشد و از ادواج وی با عبیده بن حارث بن عبدالمطلب، عبدالله بن ابیدیده نشده، قدمت بن خطاب، زبیر بن عوام، محمد بن ابیدیده نشده و عمرو بن عاص حرف گفته میباشد.[۹] همینطور در بعضی از منابع از وصلت وی با زید بن خطاب، قبل از وصلت با خلیفه دوم حرف به دربین آمده میباشد.[۱۰]
وصلت اجباری با خلیفه دوم
بر شالوده روایتی که در طبقات ابن سعد آمده میباشد عاتکه به تحمیل به وصلت قدمت بن خطاب در آمد، عاتکه همسر عبدالله بن ابیدیده نشده بود، عبدالله با وی شرط کرده بود که در شرایطی که وی مرد، عاتکه شوهر نکند. بعد از مرگ عبدالله هر که که به خواستگاری عاتکه میآمد، پاسخ رد میشنید. خلیفه دوم از عاتکه خواستگاری کرد. عاتکه گشوده هم نپذیرفت قدمت از سرپرست وی خواست تا عاتکه را به همسری وی در آورد، بعد از مراسم وصلت قدمت بر عاتکه وارد شد و با اجبار با وی همبستر شد.[۱۱]
وصلت با حسنین
بعضی از منابع از امام حسن(ع) تحت عنوان واپسین شوهر وی حافظه کردهاند.[۱۲]در الأغانی[۱۳] و معجم البلدان[۱۴] از وی تحت عنوان همسر امام حسین(ع) نیز حافظه شدهاست. یاقوت حموی شعری از وی در رثای امام حسین(ع) نقل کرده که در منابع دیگر این شعر به رباب بنت امرؤ القیس، همسر دیگر حسین بن علی منسوب میباشد.[۱۵]
واحسیناً! فلا نسیت حسینا
أقصدته أسنّة الاعداء
غادروه بکربلاء صریعاً
لا سَقى الغیثُ بعده کربلاء[۱۶]
ترجمه: هیچ زمان حسین را از حافظه نخواهم موفقیت که نیزههای معاندان، تن اورا چاک چاک کردند. در کربلا به نیرنگ، اورا بر زمین زدند، خداوند بعداز وی کربلا را سیراب نکند.[۱۷]
خصوصیت
اورده شده میباشد عاتکه اهل عبادت بود و برای نماز جماعت در مسجد حاضر می شد. وقتی که خلیفه دوم از وی خواستگاری کرد با وی شرط کرد که اورا از رفتن به مسجد گشوده ندارد و اورا نزند. قدمت مغایر گرایش خویش شرط اورا عهده دار شد. وی با زبیر نیز همین شرط را کرد و وقتی که برای نماز عشا از خانه بیرون می شد، هر یکسری برای زبیر طاقت فرسا بود، ولی بازدارنده وی نمیشد. اما بیان شده میباشد زبیر بعد ها صبرش آحاد گردیده بود و به صورت غیر بی واسطه بازدارنده از حضور او در مسجد میشد.[۱۸]
پانویس
جایگاه تاریخی و معنوی نام امام حسن مجتبی (ع) در مسجد فکوری مشهد