مجله خبری مساجد

معرفی
محمد بن فَرَج رُخَّجی[۱۳] یا این که رُخَجی[۱۴] از محدثان شیعه قرن سوم قمری دانسته گردیده که با دقت به طومار‌نگاری با امام هادی(ع)، در سال ۲۳۳ق زنده بود.[۱۵] «رخج» اسم یکی‌از نصیب‌های کابل یا این که یکی بخشها بغداد میباشد.[۱۶] برخی نیز این ناحیه را از سیستان[۱۷] یا این که کرمان[۱۸] از شهرهای کشور ایران مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند

. جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ش) از مراجع و پژوهشگران شیعه، بیان کرده که رخجی از علی بن محل عبادت بغدادی قصه کرده‌میباشد و علی بن محمد نوفلی و محمد بن علی بن دوستداشتنی قمی نیز از وی داستان کرده‌اند.[۱۹] نجاشی (متوفی ۴۵۰ق یا این که ۴۶۳ق) رجالی شیعه، از کتابی به اسم مسائل، به‌تیتر تاثیر وی اسم میبرد.[۲۰] ابن‌رُسْته اصفهانی از جغرافی‌نگاران مسلمان در قرن سوم هجری، محمد بن فرج را کسی می داند که در طول خلافت معتصم عباسی در سال ۲۲۰ق، بر بالای چاه زمزم، گنبدی تشکیل داد و باطن گنبد را نیز زینت‌کاری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۲۱]

بابا و پسر محمد بن فرج رخجی از اصحاب ائمه(ع) بودند.[۲۲] روضه خوان صدوق (متوفی ۳۸۱ق) نیز پسر رخجی، ابراهیم را از اصحاب و راویان امام حسن عسکری(ع) دانسته و خاطرنشان کرد‌وگوی وی با امام فرصت(عج) را در کتابش تصویب کرده‌میباشد.[۲۳] محمد بن جعفر از نوادگان رخجی، نقل می‌نماید که محمد بن فرج، برادری به اسم قدمت بن فرج داشت که برخلاف وی به‌شدت با شیعه ها و اهل‌بیت(ع) مخالفت میکرد.[۲۴] روحانی طوسی، عُمر بن فرج را وزیر متوکل عباسی معرفی می‌نماید که در مقطعی به فرمان خلیفه عباسی، قبر امام حسین(ع) را نیز تخریب کرد.[۲۵] و به جهت توهین به امام جواد(ع)، آیتم لعن وی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.[۲۶]

رابطه با ائمه (ع)
احادیث زیادی دربارهٔ رابطه محمد بن فرج با امامان شیعه آورده شده‌میباشد. وی طومار‌نگاری‌هایی نیز دربارهٔ مسائل شرعی و کلامی با ائمه(ع) داشت.[۲۷] ابن‌شهرآشوب (متوفی ۵۸۸ق) و طبری صغیر، از رابطه وی با امام جواد(ع) و جریان وکالت خبر میدهند به‌طوری که امام از او می خواهد که تنها خمس به عبارتی سال را برای وی بفرستد و بعداز مدتی امام جواد(ع) به شهید شدن رسید.[۲۸] اربلی (متوفی ۶۹۲ یا این که ۶۹۳ق) از محدثان قرن هفتم، شیوه رابطه رخجی با امام هادی(ع) را طرز‌ای تازه، غیر از طومار‌نگاری و ملاقات بیان می‌نماید. در کتاب کشف الغمة نام برده که محمد بن فرج رخجی، مدعا گردیده که امام هادی(ع) چاره جدیدی برای پرسیدن سؤال به وی علامت داده‌میباشد به‌این شکل که سؤال را تحت سجاده قرار دهد و بعداز مدتی، پاسخ را از به عبارتی‌جا اخذ نماید.[۲۹]

سید ابوالقاسم خویی (متوفی ۱۳۷۱ش) از مراجع و رجالیان شیعه در کتاب معجم رجال الحدیث، گرچه احادیث دربارهٔ محمد بن فرج را ضعیف میداند؛ ولی دلالت این احادیث بر بزرگی و مقام محمد بن فرج نزد شیعه ها و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) را می‌پذیرد و بیان می‌نماید که در اعتبار این احادیث، شهیدشدن روحانی طوسی بر موثق بودن محمد بن فرج رخجی کفایت می‌نماید.[۳۰]

زندان و وفات
در کتاب‌های روایی و تاریخی گفته شده که امام هادی(ع) به محمد بن فرج طومار نوشت و در آن به‌طور رمزآمیز خاطرنشان کرد که به کارهایش سروسامان بدهد. وی چندین روز بعداز طومار امام به زندان رفت.[۳۱] تاریخ‌نگارانی همانند طبری (متوفی۳۱۰ق) و یعقوبی (متوفی ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق) نیز فرصت زندانی شدن و توقیف اموال اورا سال ۲۳۳ق بیان کرده‌اند.[۳۲] کلینی در کتاب کافی و روحانی طبرسی در کتاب اعلام الوری بیان کرده‌اند که او هشت سال در زندان ماند. بعد از مدتی طومار‌ای دیگر از حضرت علی بن محمد(ع) در زندان به دستش رسید که به کنایه او‌را از سکونت در سمت غربی یعنی بغداد برحذر داشت. رخجی بعداز دوران کوتاهی از وصال طومار امام، از زندان آزاد شد.[۳۳] ابن‌شهرآشوب قصه دیگری را بیان می‌نماید از اینکه بعداز آزادی محمد بن فرج، فردی از وی تقاضا کرد که به سامرا برود. وی از حضرت هادی(ع)، مشاوره خواست که امام در پاسخ به وی وعده گشایش و خلاصی بخشید.[۳۴]

روضه خوان اثرگذار (متوفی ۴۱۳ق) در کتاب الارشاد ذکر می‌نماید که محمد بن فرج رخجی در طومار‌ای، از امام هادی دربارهٔ زمین و املاک توقیف گردیده خویش به وسیله خلیفه عباسی میپرسد و از امام می خواهد ‌که برای رجوع و برگشت اموالش دعا نماید.[۳۵] امام نیز در پاسخ به وی وعده رجوع و برگشت اموالش را میدهد و به کنایه یادآور می‌گردد که در شکل عدم رجوع و برگشت هم زیانی به رخجی نخواهد رسید.[۳۶] وی بعد از مدتی به سامرا رفت[۳۷] و به گزارش کتاب‌های شیعی، با امام هادی(ع) ملاقات کرد. بعد از یکسری روز مریض شد و دار فانی را وداع گفت. او‌را در پارچه‌ای که امام برایش نبی بود، کفن‌ودفن کردند، [۳۸] درحالی که طبق پیش‌بینی امام، اموالش رجوع داده شد؛ اما به دستش نرسید.[۳۹] بعضا دانشمندان معتقدند که فرصت فوت محمد بن فرج، بازه کوتاهی بعداز زندان، یعنی در سال ۲۴۱ق میباشد.[۴۰]

معرفی
محمد بن فَرَج رُخَّجی[۱۳] یا این که رُخَجی[۱۴] از محدثان شیعه قرن سوم قمری دانسته گردیده که با دقت به طومار‌نگاری با امام هادی(ع)، در سال ۲۳۳ق زنده بود.[۱۵] «رخج» اسم یکی‌از نصیب‌های کابل یا این که یکی بخشها بغداد میباشد.[۱۶] برخی نیز این ناحیه را از سیستان[۱۷] یا این که کرمان[۱۸] از شهرهای کشور ایران مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند

. جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ش) از مراجع و پژوهشگران شیعه، بیان کرده که رخجی از علی بن محل عبادت بغدادی قصه کرده‌میباشد و علی بن محمد نوفلی و محمد بن علی بن دوستداشتنی قمی نیز از وی داستان کرده‌اند.[۱۹] نجاشی (متوفی ۴۵۰ق یا این که ۴۶۳ق) رجالی شیعه، از کتابی به اسم مسائل، به‌تیتر تاثیر وی اسم میبرد.[۲۰] ابن‌رُسْته اصفهانی از جغرافی‌نگاران مسلمان در قرن سوم هجری، محمد بن فرج را کسی می داند که در طول خلافت معتصم عباسی در سال ۲۲۰ق، بر بالای چاه زمزم، گنبدی تشکیل داد و باطن گنبد را نیز زینت‌کاری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۲۱]

بابا و پسر محمد بن فرج رخجی از اصحاب ائمه(ع) بودند.[۲۲] روضه خوان صدوق (متوفی ۳۸۱ق) نیز پسر رخجی، ابراهیم را از اصحاب و راویان امام حسن عسکری(ع) دانسته و خاطرنشان کرد‌وگوی وی با امام فرصت(عج) را در کتابش تصویب کرده‌میباشد.[۲۳] محمد بن جعفر از نوادگان رخجی، نقل می‌نماید که محمد بن فرج، برادری به اسم قدمت بن فرج داشت که برخلاف وی به‌شدت با شیعه ها و اهل‌بیت(ع) مخالفت میکرد.[۲۴] روحانی طوسی، عُمر بن فرج را وزیر متوکل عباسی معرفی می‌نماید که در مقطعی به فرمان خلیفه عباسی، قبر امام حسین(ع) را نیز تخریب کرد.[۲۵] و به جهت توهین به امام جواد(ع)، آیتم لعن وی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.[۲۶]

رابطه با ائمه (ع)
احادیث زیادی دربارهٔ رابطه محمد بن فرج با امامان شیعه آورده شده‌میباشد. وی طومار‌نگاری‌هایی نیز دربارهٔ مسائل شرعی و کلامی با ائمه(ع) داشت.[۲۷] ابن‌شهرآشوب (متوفی ۵۸۸ق) و طبری صغیر، از رابطه وی با امام جواد(ع) و جریان وکالت خبر میدهند به‌طوری که امام از او می خواهد که تنها خمس به عبارتی سال را برای وی بفرستد و بعداز مدتی امام جواد(ع) به شهید شدن رسید.[۲۸] اربلی (متوفی ۶۹۲ یا این که ۶۹۳ق) از محدثان قرن هفتم، شیوه رابطه رخجی با امام هادی(ع) را طرز‌ای تازه، غیر از طومار‌نگاری و ملاقات بیان می‌نماید. در کتاب کشف الغمة نام برده که محمد بن فرج رخجی، مدعا گردیده که امام هادی(ع) چاره جدیدی برای پرسیدن سؤال به وی علامت داده‌میباشد به‌این شکل که سؤال را تحت سجاده قرار دهد و بعداز مدتی، پاسخ را از به عبارتی‌جا اخذ نماید.[۲۹]

سید ابوالقاسم خویی (متوفی ۱۳۷۱ش) از مراجع و رجالیان شیعه در کتاب معجم رجال الحدیث، گرچه احادیث دربارهٔ محمد بن فرج را ضعیف میداند؛ ولی دلالت این احادیث بر بزرگی و مقام محمد بن فرج نزد شیعه ها و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) را می‌پذیرد و بیان می‌نماید که در اعتبار این احادیث، شهیدشدن روحانی طوسی بر موثق بودن محمد بن فرج رخجی کفایت می‌نماید.[۳۰]

زندان و وفات
در کتاب‌های روایی و تاریخی گفته شده که امام هادی(ع) به محمد بن فرج طومار نوشت و در آن به‌طور رمزآمیز خاطرنشان کرد که به کارهایش سروسامان بدهد. وی چندین روز بعداز طومار امام به زندان رفت.[۳۱] تاریخ‌نگارانی همانند طبری (متوفی۳۱۰ق) و یعقوبی (متوفی ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق) نیز فرصت زندانی شدن و توقیف اموال اورا سال ۲۳۳ق بیان کرده‌اند.[۳۲] کلینی در کتاب کافی و روحانی طبرسی در کتاب اعلام الوری بیان کرده‌اند که او هشت سال در زندان ماند. بعد از مدتی طومار‌ای دیگر از حضرت علی بن محمد(ع) در زندان به دستش رسید که به کنایه او‌را از سکونت در سمت غربی یعنی بغداد برحذر داشت. رخجی بعداز دوران کوتاهی از وصال طومار امام، از زندان آزاد شد.[۳۳] ابن‌شهرآشوب قصه دیگری را بیان می‌نماید از اینکه بعداز آزادی محمد بن فرج، فردی از وی تقاضا کرد که به سامرا برود. وی از حضرت هادی(ع)، مشاوره خواست که امام در پاسخ به وی وعده گشایش و خلاصی بخشید.[۳۴]

روضه خوان اثرگذار (متوفی ۴۱۳ق) در کتاب الارشاد ذکر می‌نماید که محمد بن فرج رخجی در طومار‌ای، از امام هادی دربارهٔ زمین و املاک توقیف گردیده خویش به وسیله خلیفه عباسی میپرسد و از امام می خواهد ‌که برای رجوع و برگشت اموالش دعا نماید.[۳۵] امام نیز در پاسخ به وی وعده رجوع و برگشت اموالش را میدهد و به کنایه یادآور می‌گردد که در شکل عدم رجوع و برگشت هم زیانی به رخجی نخواهد رسید.[۳۶] وی بعد از مدتی به سامرا رفت[۳۷] و به گزارش کتاب‌های شیعی، با امام هادی(ع) ملاقات کرد. بعد از یکسری روز مریض شد و دار فانی را وداع گفت. او‌را در پارچه‌ای که امام برایش نبی بود، کفن‌ودفن کردند، [۳۸] درحالی که طبق پیش‌بینی امام، اموالش رجوع داده شد؛ اما به دستش نرسید.[۳۹] بعضا دانشمندان معتقدند که فرصت فوت محمد بن فرج، بازه کوتاهی بعداز زندان، یعنی در سال ۲۴۱ق میباشد.[۴۰]