مجله خبری مساجد

حدیث وصایت حدیثی از فرستاده اکرم(ص) میباشد که در آن از امام علی(ع) تحت عنوان وصی و جانشین نبی مذکور شد‌ه‌است. مضمون این حدیث با عبارت‌های مختلفی در جامعه ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد. ماجرا «لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» از مشهورترین نقل‌های آن میباشد که به وسیله بریده بن حصیب از فرستاده (ص مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نقل شد‌ه‌است.

متن حدیث
عنه صلی الله عليه و آله : لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي رسول آفریدگار(ص) فرمود: برای هر پیامبری وصی و وارثی میباشد. وصی و وارث اینجانب هم علی بن ابیطالب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد[۱]

حدیث وصایت در منابع روایی
حدیث وصایت در منابع روایی شیعه و سنی همانند فضائل الصحابه احمد بن حنبل،[۲] مناقب ابن مغازلی،[۳] المعجم الکبیر طبرانی،[۴] تاریخ مدینة دمشق،[۵] مناقب خوارزمی،[۶] الکامل جرجانی،[۷] تذکرة الخواص،[۸] کفایة الأثر،[۹] اینجانب لا یحضره الفقیه،[۱۰] دلائل الإمامة،[۱۱] مناقب ابن شهر آشوب[۱۲] و بحارالانوار[۱۳] آمده میباشد. بریدة بن حصیب عبارت « لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» را از نبی نقل نموده است.[۱۴] فرستاده در جواب سلمان فارسی که از وی درباره وصی و جانشین او پرسید، فرمود: وصی و وارث اینجانب و هر که دَیْن منرا پرداخت می‌نماید و وعده‌های من‌را حتمی می‌سازد، علی بن ابی‌طالب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۵][یادداشت ۱]

همینطور بر مبنا حدیثی که از علی بن علی هلالی نقل کرده، فرستاده خطاب به فاطمه(س) فرمود:«َ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَى اللَه وَ هُوَ بَعْلُكِ؛ وصى اینجانب شایسته ترین اوصيا و دوستداشتنی‌ترین ايشان به سوى معبود میباشد و آن شوهر تو میباشد،»[۱۶]

محتوا
محتوای حدیث وصایت، قضیه جانشینی و خلافت امام علی(ع) میباشد. علمای شیعه آن را از دلایل امامت علی بن ابی‌طالب میدانند؛ آنها وصایت را به معنای جانشینی دانسته و بر این باورند که فرستاده مبتنی بر این حدیث حضرت علی(ع) را تحت عنوان جانشین خویش معرفی نموده است؛[۱۷] البته برخی از علمای اهل سنت گفته‌اند وصایت درین حدیث به معنای خلافت وجود ندارد؛ بلکه رسول توصیه خانواده‌اش را به علی(ع) نموده است.[۱۸] در جواب آن ها گفته‌اند که فرستاده امام علی(ع) را به طور مطلق وصی خویش قرار داده و شاهدی بر این داعیه که وصایت را به کارها خانواده‌اش مقید کرد‌ه باشد، نیست.[۱۹] حمدی بن عبدالمجید سلفی در ورژن تحقیقی المعجم الکبیر گفته میباشد در حالتی که گواهی حدیث درست می‌بود بر زمینه خلافت و جانشینی دلالت داشت.[۲۰]

گواهی
حدیث وصایت هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل‌سنت از نبی پروردگار(ص) ماجرا شد‌ه‌است. در منابع شیعی این حدیث از روش امام علی(ع)،[۲۱] امام رضا(ع) به گزارش پدرانش(ع) در خطبه شعبانیه،[۲۲] بنده الله بن عباس،[۲۳] زید بن ارقم،[۲۴] امام راست گو(ع)،[۲۵] امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] و امام جواد(ع)،[۲۸] نقل شد‌ه‌است. همینطور در منابع اهل‌سنت از روش: سلمان فارسی.[۲۹] با چهار نحوه[۳۰] ام‌أیمن،[۳۱]بریده،[۳۲]أنس بن صاحب،[۳۳] أبورافع،[۳۴]أبوأیوب انصاری،[۳۵]عبدالله بن عباس،[۳۶] موفق الجهنی،[۳۷] علی الهلالی،[۳۸] ابوسعید خدری،[۳۹] و تعداد دیگر از صحابه با تعبیرات گوناگون آمده میباشد. سبط بن جوزی (تالیف کننده تذکرة الخواص) قصه سلمان را به دو مدرک نقل نموده است وی سندی را که در فضائل الصحابه ابن حنبل آمده، درست میداند.[۴۰]

برخی علمای اهل سنت مانند ابن جوزی،[۴۱] جلال الدین سیوطی[۴۲] و هیثمی[۴۳] به جهت قرارگرفتن محمد بن حمید رازی یا این که علی بن مجاهد در گواهی حدیث، در اعتبار آن تشکیک کرده و آن را نپذیرفته‌اند در حالی‌که به گفته سید علی میلانی، محمد بن حمید از راویان صحاح سته بوده و بعضی از رجالیان مثلا یحیی بن معلوم او‌را توثیق کرده‌اند.[۴۴] همینطور اورده شده ترمذی تالیف کننده سنن ترمذی از صحاح سته اهل سنت و احمد بن حنبل از علی بن مجاهد ماجرا نقل کرده‌اند.[۴۵]

جستارهای متعلق

حدیث وصایت حدیثی از فرستاده اکرم(ص) میباشد که در آن از امام علی(ع) تحت عنوان وصی و جانشین نبی مذکور شد‌ه‌است. مضمون این حدیث با عبارت‌های مختلفی در جامعه ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد. ماجرا «لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» از مشهورترین نقل‌های آن میباشد که به وسیله بریده بن حصیب از فرستاده (ص مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نقل شد‌ه‌است.

متن حدیث
عنه صلی الله عليه و آله : لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي رسول آفریدگار(ص) فرمود: برای هر پیامبری وصی و وارثی میباشد. وصی و وارث اینجانب هم علی بن ابیطالب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد[۱]

حدیث وصایت در منابع روایی
حدیث وصایت در منابع روایی شیعه و سنی همانند فضائل الصحابه احمد بن حنبل،[۲] مناقب ابن مغازلی،[۳] المعجم الکبیر طبرانی،[۴] تاریخ مدینة دمشق،[۵] مناقب خوارزمی،[۶] الکامل جرجانی،[۷] تذکرة الخواص،[۸] کفایة الأثر،[۹] اینجانب لا یحضره الفقیه،[۱۰] دلائل الإمامة،[۱۱] مناقب ابن شهر آشوب[۱۲] و بحارالانوار[۱۳] آمده میباشد. بریدة بن حصیب عبارت « لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» را از نبی نقل نموده است.[۱۴] فرستاده در جواب سلمان فارسی که از وی درباره وصی و جانشین او پرسید، فرمود: وصی و وارث اینجانب و هر که دَیْن منرا پرداخت می‌نماید و وعده‌های من‌را حتمی می‌سازد، علی بن ابی‌طالب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۵][یادداشت ۱]

همینطور بر مبنا حدیثی که از علی بن علی هلالی نقل کرده، فرستاده خطاب به فاطمه(س) فرمود:«َ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَى اللَه وَ هُوَ بَعْلُكِ؛ وصى اینجانب شایسته ترین اوصيا و دوستداشتنی‌ترین ايشان به سوى معبود میباشد و آن شوهر تو میباشد،»[۱۶]

محتوا
محتوای حدیث وصایت، قضیه جانشینی و خلافت امام علی(ع) میباشد. علمای شیعه آن را از دلایل امامت علی بن ابی‌طالب میدانند؛ آنها وصایت را به معنای جانشینی دانسته و بر این باورند که فرستاده مبتنی بر این حدیث حضرت علی(ع) را تحت عنوان جانشین خویش معرفی نموده است؛[۱۷] البته برخی از علمای اهل سنت گفته‌اند وصایت درین حدیث به معنای خلافت وجود ندارد؛ بلکه رسول توصیه خانواده‌اش را به علی(ع) نموده است.[۱۸] در جواب آن ها گفته‌اند که فرستاده امام علی(ع) را به طور مطلق وصی خویش قرار داده و شاهدی بر این داعیه که وصایت را به کارها خانواده‌اش مقید کرد‌ه باشد، نیست.[۱۹] حمدی بن عبدالمجید سلفی در ورژن تحقیقی المعجم الکبیر گفته میباشد در حالتی که گواهی حدیث درست می‌بود بر زمینه خلافت و جانشینی دلالت داشت.[۲۰]

گواهی
حدیث وصایت هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل‌سنت از نبی پروردگار(ص) ماجرا شد‌ه‌است. در منابع شیعی این حدیث از روش امام علی(ع)،[۲۱] امام رضا(ع) به گزارش پدرانش(ع) در خطبه شعبانیه،[۲۲] بنده الله بن عباس،[۲۳] زید بن ارقم،[۲۴] امام راست گو(ع)،[۲۵] امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] و امام جواد(ع)،[۲۸] نقل شد‌ه‌است. همینطور در منابع اهل‌سنت از روش: سلمان فارسی.[۲۹] با چهار نحوه[۳۰] ام‌أیمن،[۳۱]بریده،[۳۲]أنس بن صاحب،[۳۳] أبورافع،[۳۴]أبوأیوب انصاری،[۳۵]عبدالله بن عباس،[۳۶] موفق الجهنی،[۳۷] علی الهلالی،[۳۸] ابوسعید خدری،[۳۹] و تعداد دیگر از صحابه با تعبیرات گوناگون آمده میباشد. سبط بن جوزی (تالیف کننده تذکرة الخواص) قصه سلمان را به دو مدرک نقل نموده است وی سندی را که در فضائل الصحابه ابن حنبل آمده، درست میداند.[۴۰]

برخی علمای اهل سنت مانند ابن جوزی،[۴۱] جلال الدین سیوطی[۴۲] و هیثمی[۴۳] به جهت قرارگرفتن محمد بن حمید رازی یا این که علی بن مجاهد در گواهی حدیث، در اعتبار آن تشکیک کرده و آن را نپذیرفته‌اند در حالی‌که به گفته سید علی میلانی، محمد بن حمید از راویان صحاح سته بوده و بعضی از رجالیان مثلا یحیی بن معلوم او‌را توثیق کرده‌اند.[۴۴] همینطور اورده شده ترمذی تالیف کننده سنن ترمذی از صحاح سته اهل سنت و احمد بن حنبل از علی بن مجاهد ماجرا نقل کرده‌اند.[۴۵]

جستارهای متعلق