مجله خبری مساجد

از اصحاب و وکلای امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) بود. وی از وکلای امام هادی(ع) در سامرا و رابط شیعه ها و وکلای نواحی گوناگون با امام در سازمان وکالت بود و از روش وی وجوهات دینی شیعه‌ها بعضی بخشها به امام میرسید. بیان شده سازمان وکالت به امداد وی و افراد دیگری زیرا عثمان بن سعید عمری و ابوهاشم جعفری، یکی‌از عصر‌های فعال خویش را پشت‌ راز گذاشت.متوکل عباسی، علی بن جعفر را به اتهام وکالت امام هادی(ع) زندانی کرد؛ ولی با دعای امام، اعجازگونه از زندان آزاد شد و با امر امام به مکه رفت و بعد از مرگ متوکل به سامرا رجوع و مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برگشت.

علی بن جعفر در حین امام عسکری(ع) نیز آیتم التفات امام قرار داشته و در سمت نماینده قانونی ارشد باقی ماند. علی بن جعفر از راویان نص بر امامت امام عسکری(ع) قلمداد گردیده‌است.گزارش‌هایی در منابع وجود دارااست که امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) به منزلت والای وی اشاره کرده و اورا شخصی آیتم متکی بودن معرفی نموده‌اند. رجالیان شیعه او‌را شخصی ثقه معرفی کرده‌اند. کتابی با تیتر مسائل ابی‌الحسن العسکری(ع) به او منتسب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

معرفی ، علی بن جعفر همانی یا این که همیثایی[۱] ملقب به عقب افتاده جسمی[۲] از اصحاب و وکلای سرشناس[۳] امامین عسکریین[۴] دانسته گردیده‌است. بعضا از پژوهشگران به اسم وی کنیه برمکی اضافه کرده[۵] و او‌را منسوب به برامکه دانسته‌اند.[۶] روحانی طوسی در کتاب رجال خویش، او‌را نماینده قانونی امام هادی(ع)[۷] و قیم امام عسکری(ع)[۸] معرفی نموده است.[یادداشت ۱] تالیف کننده کتاب مستدرکات دانش رجال الحدیث نیز با اشاره به وکالتش از جانب امام هادی(ع) اورا از اصحاب امام حسن عسکری(ع)[۹] آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته میباشد.

آورده شده علی بن جعفر فردی فاضل و آیتم رضایت[۱۰] و ثنا امامان بوده[۱۱] و از منزلت والایی نزد آنان بهره مند بود.[۱۲] طبق پاره‌ای از گزارش‌ها امام هادی(ع) اهمیت ویژه به او داشت.[۱۳] از وی کتابی با تیتر مسائل ابی‌الحسن العسکری(ع) نام برده میباشد.[۱۴] علی بن جعفر را از روستایی به اسم همینیا در حیطه بغداد[۱۵] و یا این که میان بغداد و نعمانیه[۱۶] دانسته‌اند. اورده شده او با اعتنا به معلول خوانده شدنش به وسیله امام هادی، شخصی علیل بود؛[۱۷] گردآوری‌ای معتقدند که در پاره‌ای از ورژن‌ها به مکان معلول، عبارت «ادله» آمده میباشد.[۱۸]

در منابع حدیثی، روایاتی از علی بن جعفر نقل گردیده است.[۱۹] او را با دقت به یکی احادیث[۲۰] از راویان نص امام هادی(ع) بر امامت امام عسکری(ع) قلمداد کرده‌اند.[۲۱] راویانی زیرا احمد بن المعافی الثعلبی[۲۲] و موسی بن جعفر بن وهب[۲۳] از وی ماجرا نقل کرده‌اند. بعضا از دانشمندان معتقدند درباره تاریخ وفات او اطلاعاتی در اختیار وجود ندارد.[۲۴]

تفاوت لقب‌ها در منابع
در تنی چند از کتاب ها رجالی از علی بن جعفر فارغ از کنیه «همانی»[۲۵] و یا این که با لقب‌ها دیگر خاطر گردیده که سبب ساز اختلاف‌حیث دربین رجالیان شد‌ه‌است و در اینکه علی بن جعفر نام برده، یک یا این که چندین نفر بود و اینکه در شکل چندین نفر بودن، کدام ثقه و کدام غیر ثقه بود، مباحثی مطرح گردیده است.[۲۶] نمازی شاهرودی این نظر را دارد که احتمالا خواسته رجالیان از بیان علی بن جعفر سوای کنیه «همانی»، علی بن جعفر نام برده میباشد.[۲۷] در چندین منابع حدیثی از علی بن جعفر با کنیه همدانی نیز خاطر گردیده[۲۸] که طبق یقین بعضی دانشمندان، خواسته به عبارتی کنیه «همانی» بوده میباشد.[۲۹]

بیان شده ممکن میباشد وی به عبارتی علی بن جعفر الوکیل باشد که در کتاب ها رجالی از آن خاطر گردیده‌است.[۳۰] در پاره‌ای از گزارش‌ها به علی بن جعفر هرمزانی نیز اشاره گردیده که توده‌ای احتمال داده‌اند که به عبارتی علی بن جعفر همانی بوده و یکی‌از این القاب تحریف دیگری میباشد؛[۳۱] هرچند بعضا معتقدند علی بن جعفر هرمزانی فردی با کنیه ابوالحسن قمی میباشد و او‌را فردی ضعیف تیتر کرده‌اند.[۳۲] گردآوری‌ای با استناد به روحانی طوسی، کشی و نجاشی عهدوپیمان درست را یک کدام از فهمیدن تمامی آن ها تیتر کرده‌اند.[۳۳]

از سران سازمان وکالت
علی بن جعفر همانی از وکلای پررنگ امام هادی(ع) در سامرا و مکه دانسته شد‌ه‌است.[۳۴] او در کنار عثمان بن سعید عمری و عجم بن حاتم بن ماهویه قزوینی به‌تیتر رابط فی مابین شیعه‌ها و وکلای نواحی گوناگون در سازمان وکالت شناخته می شد.[۳۵] وکلای بخش ها دیگر از روش وی و عجم بن حاتم وجوه دینی را به امام می‌رساندند.[۳۶]

اورده شده سازمان وکالت در حین حضور بیست ساله امام هادی(ع) در سامرا به یاری وی و عده ای دیگری زیرا عثمان بن سعید عمری و ابوهاشم جعفری یکی فعال‌ترین عصر‌های خویش را پشت‌ راز گذاشت.[۳۷] او به‌تیتر یکی‌از وکلای قابل متکی بودن، آیتم اعتنا منحصر به فرد ائمه(ع) بود؛ به سیرتکامل‌ای که مبالغ متعددی در اختیارش قرار می‌گرفت.[۳۸]

علی بن جعفر بعد از شهید شدن امام هادی(ع) در سال ۲۵۴ق و به امامت وصال امام عسکری(ع)، همچنان در سِمَت نماینده قانونی ارشد در سامرا باقی ماند و رینگ ارتباطی فی مابین وکلای بقیه نواحی و امام عسکری(ع) بود. او در‌این فرصت نیز آیتم اعتنا و اهمیت امام عسکری(ع) قرار داشت.[۳۹]

دستگیری و زندانی
متوکل عباسی در یکی اقدامات خویش بر علیه شیعه‌ها، نزدیکان و دستیاران امام هادی(ع) را زندانی و شکنجه کرد.[۴۰] در‌این بین علی بن جعفر نیز به اتهام وکالت برای امام هادی(ع) بوسیله متوکل بازداشت و زندانی شد. وی برهه زمانی وقتگیر در زندان بود و بعداز ناامیدی برای رهایی، طومار‌ای به امام نوشت و از امام خواست تا برای وی راه‌حل نماید. امام در پاسخ طومار وی فرمود که برای وی دعا خواهد کرد. فردای آن روز متوکل بیمار شد و در شروع مرگ قرار گرفت. وی به وزیرش عبیدالله بن خاقان امر کرد تا زندانیان برای مثال علی بن جعفر را آزاد کرده و از وی طلب حلالیت بگیرد. علی بن جعفر بعد از آزادی به امر امام هادی(ع) به مکه رفت و متوکل نیز بعد از مدتی بهبود یافت.[۴۱] او در مکه نیز کارها وکالت این حوزه‌ را برعهده داشت.[۴۲]

نقل شده وی تا سال ۲۴۷ق به طور همزمان با مرگ متوکل در مکه ماند و بعداز مطلوب شدن موضوع، به سامرا رجوع و برگشت.[۴۳] کشی با بیان جریان دستگیری و حبس وی بوسیله متوکل به جرم وکالت امام هادی(ع) وکالتش را ثابت نموده است؛[۴۴] به این ترتیب بعضی وکالت او‌را برای امام قطعی[۴۵] و از مسلمات تاریخی دانسته‌اند.[۴۶]

(درگذشته ۶۰ق) از صحابۀ و انصار فرستاده اکرم(ص)، بلندمرتبه خویشاوندان خزرج، از کارگزاران حکومت علوی و فرماندهان سپاه امام علی(ع) و امام حسن(ع) و از سخاوتمندان دارای شهرت عرب.قیس در بیشتر مبارزه‌های زمان نبی(ص) و حضرت علی(ع) حضور داشت و در بعضا از آن ها مثلا صفین درفش و فرماندهی را بر ذمه داشت. وی از سوی حضرت علی(ع) تحت عنوان کارگزار ولایت مصر و بعد آذربایجان منصوب مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

قیس در عصر امام حسن(ع) نیز از فرماندهان آن حضرت بود که بر طبق بعضی گزارش‌ها با صلح آن حضرت با معاویه موافق خلا. قیس احادیثی نیز از رسول اکرم(ص) نقل نموده است و علامه امینی اسم اورا در شمار شاعران اتفاق غدیر در قرن ابتدا قمری بیان رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.

اسم، لقب و نسب معاش‌طومار‌نویسان اسم بابا قیس را سعد بن عباده بن دلیم بن أبی‌حلیمة نگاشته‌اند. نسبت خزرجی به باعث نسبت قیس و پدرانش به خویشان خزرج در مدینه میباشد.[۱] برادرش سعید نیز از راویان حدیث غدیر و کارگزاران حکومت علوی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.

لقب وی ابوالفضل، ابوعبدالله یا این که ابوعبدالملک و مادرش فکیهه بنت عبید بن دلیم بن حارثه بود. نسب‌شناسان او‌را ستوده و گفته‌اند که زیرک، تیزهوش و صاحب و مالک رای و در خیانت‌های جنگی سرآمد بود. از وی نقل میباشد که درباره خود گفته میباشد: «در‌صورتی‌که نبی نفرموده بود که رده کارشکنی و فریب حریق میباشد، اینجانب مکارترین و فریبکارترین مرد عرب می‌شدم.»[۲]

خصوصیت‌های اخلاقی
قیس، پدرش و پدربزرگش تمامی گران قدر بستگان خود بودند.[۳]و آن‌ها‌را از سخاوتمندان عرب دانسته‌اند و در روایتی از رسول اکرم(ص) آورده‌اند که «قیس از خویشاوندان سخاوت و عفووبخشش میباشد.» و گفته‌اند که پدرش سعد همواره همراه نبی(ص) بود و هر روز برای وی در مدینه، وقت طعام میل کردن، ظرفی خوراکی می‌ارسال کرد.[۴]

به گفته واقدی زمانی رسول در غزوه غابه از مدینه بدور بود، سعد، پسرش قیس را یاور چنددفعه رطب پیش فرستاده(ص) ارسال کرد. وقتی که نبی(ص) قیس را سوار بر اسبش روءیت کرد، ذوق زده شد و وی و پدرش را ستود. خزرجیان که نزد فرستاده بودند، به وی گفتند که‌این قبیله در دغدغه‌های زمان همواره حمایت کننده عموم بوده‌اند و بعد از آن رسول(ص) آن حدیث «خیارکم فی الاسلام، خیارکم فی الجاهلیه اذا فقهوا فی الدین؛ نیکان شما در اسلام به عبارتی نیکان شما در نا‌آگاهی‌اند به شرط آن که در آئین آفریدگار شعور دستیابی نمایند.» را بر گویش آورد.[۵] واقدی نقل کرده که در سریه خبط نیز زمانی سپاه اسلام با گرسنگی و کمبود مواد غذایی رو به رو شد، قیس با دست و دلبازی، یک سری پرواری گوساله و بز از فردی به طور نسیه خرید و یک‌سری روز سپاه اسلام را از گرسنگی رهانید. هنگامی به مدینه برگشت، پدرش قرض اورا بخشید و به سبب ساز این شغل، اموال بخش اعظمی به وی داد و فرستاده به‌دنبال این داستان قیس و خاندانش را به سخاوتمندی و رحمت ستود.[۶]

عصر فرستاده(ص)
قیس به ظواهر در عصر نبی(ص) جوانی نورس بوده میباشد. وی هنگام فتح مکه پرچمدار رسول(ص)بود. حدیث پر اسم و رسم «لو کان العلم متعلقا بالثریا لناله ناس اینجانب عجم؛ در‌صورتی‌که علم در ثریا باشد، مردمانی از عجم بدان دست یابند.» را وی از فرستاده اکرم(ص) ماجرا نموده است.[۷]

عصر خلفای سه‌گانه
او در سقیفه بنی ساعده حضور داشت و به عنوان مثال اشخاصی میباشد که با ابوبکر، بیعت نکرد.[۸] البته در زمان خلفای سه‌گانه در کارها دخالت نمی کرد و داده ها چندانی از او در‌این عصر در چنگ وجود ندارد. در برخی منابع گزارش‌هایی از واکنش تند او با خلیفه نخستین[۹] و دوم نقل گردیده است. تحت عنوان مثال نقل شده میباشد در سقیفه بنی ساعده زمانی که بشیر بن سعد تحت عنوان تبارک خویشاوندان اوس با ابوبکر بیعت کرد. بر تاثیر ازدحام اوسیان برای بیعت، سعد بن عباده بابا قیس اذعان کرد من را کشتید، قدمت بن خطاب ذکر کرد: «سعد را بکشید که پروردگار او‌را بکشد؟» با این صحبت قدمت، قیس به وی حمله‌ور شد، البته ابوبکر، قدمت را به متانت دعوت کرد.[۱۰] قیس به عنوان مثال افرادی میباشد که از سوی منابع اهل سنت جنایتکار میباشد در قتل خلیفه سوم دست داشته میباشد

(۱۳۱۳-۱۳۹۹ش) عالم، فیلسوف، مفسر قرآن و از اندیشمندان و اساتید حوزه علمیه قم بود. سر گروهی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، عضویت در مجلس خبرگان رهبری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و شورای خوب انقلاب فرهنگی و سر کردگی شورای بهتر مجمع جهانی اهل‌بیت از سابقه وی میباشد.مصباح یزدی مخالف خواندن‌های متفاوت از آئین بود و به مرجعیتِ روحانیت در تعبیروتفسیر آیین اطمینان داشت. وی از مهم ترین عقیده‌پردازان و مدافعان عقیده ولایت مطلقه عالم در کشور‌ایران مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

مصباح یزدی، اثرها زیادی درباره علم ها اسلامی به عنوان مثال تعبیر، فلسفه، خلق و معارف اسلامی داراست. «فراگیری فلسفه» و «فراگیری عقاید» متن درسی مرکزها حوزوی و دانشگاهی میباشد و به لهجه‌های متعدد ترجمه گردیده‌است. «معارف قرآن»، «خلق و خوی در قرآن»، «عقیده سیاسی اسلام» و «عقیده حقوقی اسلام» به عنوان مثال اثر ها رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اوست.

محمدتقی مصباح یزدی، در ۱۲ دی سال ۱۳۹۹ش، بر تاثیر بیماری در طهران درگذشت و در ۱۵ دی بعداز تشییع در قم، در بقاع حضرت معصومه(س) دفن شد.معاش‌طومار و تحصیلات محمدتقی مصباح یزدی در بهمن سال ۱۳۱۳ش در یزد دیده به جهان گشود. وی بعد از تحصیلات زمان‌ ابتدایی در سال‌ ۱۳۲۵ش، وارد مکتب‌ علمیه شفیعیه‌ یزد شد و دروس مقدمات حوزوی را در یزد خواند.[۱] وی در کنار دروس قانونی حوزه، بعضی از علم ها دیگر مانند فیزیک، شیمی، فیزیولوژی و گویش فرانسه را نزد شیخ‌ای به اسم «محقّقی رشتی» یادگرفتن روءیت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۲]

مصباح یزدی در سال ۱۳۳۰ش به هم پا خانواده برای ادامه علم آموزی به نجف هجرت کرد؛ البته بعداز شش‌ ماه‌ سکونت، به سبب ساز اوضاع و احوال‌ نابسامان مالی‌ خانواده‌اش، به‌ یزد‌ برگشت.[۳] بعد از آن به قم سفر کرد و در دروس مکاسب‌، کفایه‌ و تفصیل منظومه ‌کمپانی‌ کرد.[۴]

او در دروس فقه و اصول، هشت سال از آیت‌الله بروجردی و امام خمینی، دو سال از آیت‌الله اراکی و پانزده سال از آیت‌الله بهجت بهره مند شد.[۵] در تعبیروتفسیر و فلسفه در درس علامه طباطبایی حاضر شد و دروس اسفار ملاصدرا و شفا ابن سینا را نزد او طی کرد. در خلق و عرفان نیز از محضر علامه طباطبایی، آیت‌الله بهجت و محمدجواد انصاری همدانی استفاده نمود.[۶] محمدعلی‌ نحوی، عبدالحسین‌ عجمین‌، سیدعلیرضا مدرّسی‌، میرزا محمد انواری‌، مرتضی حائری یزدی و عبدالجواد جبل‌ عاملی‌ از سایر اساتید او بودند.[۷]

مصباح‌ یزدی در زمان علم آموزی با محمدحسین‌ بهجتی‌ اردکانی‌، علی‌ بهجتی‌، علی پهلوانی تهرانی، میرزا حسن‌ نوری و علی‌اکبر مسعودی‌ خمینی دوست و هم‌درس بود.[۸]

آورده شده او در سن ۲۷ سالگی به رتبه اجتهاد نائل آمد
عمل‌های مصباح یزدی قبل از انقلاب اسلامی کشور ایران، بیشتر در دو مدت وقتی سال‌های ۱۳۴۲ش - ۱۳۴۴ش و ۱۳۵۶-۱۳۵۷ش بود. برخی از آنان عبارتند از:

او از نویسندگان نشریات بعثت و انتقام بود. اولیه شماره نشریه بعثت در آذر ۱۳۴۲ش منتشر شد. نشریه انتقام نیز از ۲۹ آذر ۱۳۴۳ تحت عنوان دومی نشریه پنهان دانشجو یان حوزه علمیه قم، بوسیله او منتشر شد و نشر آن تا ۱۵ مهر ۱۳۴۴ش ادامه یافت و ۸ شماره از آن منتشر شد. این نشریات خط مش سیاسی داشته و به نقد از حکومت پهلوی می‌پرداختند.[۱۲]
عضویت در جمعیت یازده نفره. در اوایل سال ۱۳۴۳ش عده ای از علما و مدرسین حوزه علمیه قم، به مراد انسجام بخشیدن به مبارزات سیاسی، گروهی خصوصی به اسم "جمعیت یازده نفره" را تشکیل دادند. اعضای تیم به اسم اصلاح حوزه کارایی می‌کردند تا مرکزیتی برای پیکار با حکومت پهلوی به‌وجود بیاورند.[۱۳]
مصباح یزدی برخی از اعلامیه‌ها و طومار‌های سیاسی سال‌های پیش از انقلاب علیه حکومت پهلوی را امضا نموده است. به عنوان مثال: طومار فضلا و مدرسین حوزه علمیه قم در مهر سال ۱۳۴۲ به هیئت دولت وقت نسبت به دستگیر امام خمینی، طومار اعتراض فضلای یزد در اسفند ۱۳۴۳ش به اشکار، در آغاز‌وزیر وقت در اعتراض به تبعید امام خمینی به ترکیه، اعلامیه اتفاق کشتار یزد در ۱۶ فروددین ماه ۱۳۵۷ش و طومار عده ای از استادان حوزه علمیه قم به مدیر جمهور فرانسه در پشتیبانی از امام خمینی در آذر ۱۳۵۷ش.

دارای اسم و رسم به روضه خوان علی مِنشار، روحانی الاسلام بعدازظهر صفویان در بعد از ظهر حکومت فرمان روا طهماسب نخستین. او به دعوت استادش، پژوهشگر کرکی، از جبل دلیل به کشور‌ایران آمد و خلال منصب روضه خوان الاسلامی، وکالت در حلالیات را نیز از سوی سلطان طهماسب به ذمه داشت. از اقدامات او، معرفی حسین بن عبدالصمد حارثی، بابا روضه خوان بهایی، به پادشاه طهماسب برای تصدی‌گری منصب روضه خوان الاسلامی قزوین بود. او در سال ۹۸۴ق در اصفهان درگذشت و در دارالسیاده بقاع امام رضا(ع) مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دفن شد.

شخصیت‌شناسی زین الدّین علی بن احمد بن محمد بن هلال کرکی عاملی مشهور به علی بن هلال کرکی اهل جبل استدلال بود. به دلیل آوازه پدرش، به او روحانی علی منشار نیز می‌گفته‌اند.[۱] او دوران‌ها در هند و عراق می‌زیسته میباشد.[۲] در طی حکومت فرمانروا طهماسب نخستین (حکومت ۹۳۰-۹۸۴ق)، بعضا از علمای شیعه به دعوت پژوهشگر کرکی از جبل استدلال به کشور ایران آمدند. علی بن هلال کرکی به عنوان مثال شاگردان پژوهشگر کرکی بود که به دلیل این دعوت به کشور‌ایران آمد و یار و همدم خویش حدود چهار هزار جلد کتاب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آورد.[۳]

دختر روضه خوان علی بن هلال کرکی، همسر روحانی بهایی بود.[۴]وفات ، روضه خوان علی بن هلال کرکی عاملی، ۱۳ ربیع‌الاول سال ۹۸۴ق در اصفهان درگذشت. پیکرش به مشهد جابجایی یافت و در دارالسیاده بقعه امام رضا(ع) دفن شد.[۵]رده علمی، اجتماعی و سیاسی متن اذن‌طومار متفحص کرکی: همانا روحانی علی منشار از صالحان و پرهیزگاران و فاضلان شریف میباشد که توجّه تام به اکتساب فضیلت ها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داراست.[۶]

بعد از درگذشت متفحص کرکی، علی بن هلال کرکی روحانی الاسلام حکومت صفویان شد. همینطور به حکم پاد شاه، وکالت در حلالیات[یادداشت ۱] نیز به علی بن هلال واگذار شد.[۷]

روضه خوان علی بن هلال کرکی در مسائل فقاهتی و فتوا صاحب و مالک‌لحاظ بود و نظرش دارای اعتبار و موثق به شمار می رفت. از اقدامات او، این بود که بعداز با خبر شدن از ورود حسین بن عبدالصمد حارثی، بابا روضه خوان بهایی به اصفهان، روحانی علی بن هلال کرکی، پادشاه طهماسب نخستین را باخبر تشکیل داد و پادشاه طهماسب حسین بن عبدالصمد را به قزوین پایتخت حکومت خود فراخواند و منصب روحانی الاسلامی قزوین را به او عطا کرد.[۸]

الدّر الفرید، رساله در مسائل فقهیه عام البلوی، کتاب پاکی[۹] رسالة فی النکاح، صیغ العقود و الایقاعات[۱۰] و رسالة فی صلاة الجمعة[۱۱] ازجمله کتاب‌هایی میباشد که علی بن هلال کرکی تألیف نموده است
پانویس
آقا گران قدر تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۷۷.
«روضه خوان علی منشار عاملی»، تارنما پندار قم.
استاد، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۱۵.
افندی، ریاض العلماء، مطبعة الخیام، ج۴، ص۲۶۷.
مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۴۶۸.
حسون، حیاة المحقق الکرکی، ج۲، ص ۲۵۶، به گزارش «روضه خوان علی منشار عاملی»
افندی، ریاض العلماء، مطبعة الخیام، ج۴، ص۲۶۷.
افندی، ریاض العلماء، مطبعة الخیام، ج۲، ص۱۱۹.
مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۴۶۹.
«روضه خوان علی منشار عاملی»، وبسایت فکر قم.
آصفی، «نمازجمعه در بعد از ظهر صفویه»، ۱۳۸۳ش، ص۱۵

دیده نشده از بزرگان تابعین و یکی فقهای هفت‌گانه مدینه در طی امام سجاد(ع). او جد مادری امام درستگو(ع) بود و از اصحاب مجاورت و آیتم پشت گرمی امامان چهارم و پنجم شیعه ها به شمار میرفت. احادیث اکثری نقل کرده که گزینه استناد راویان زیادی قرار گرفته میباشد.میلاد و نسب،قاسم بن محمد بن ابی دیده نشده در سال ۳۶ق در مدینه متولد شد. پدرش محمد بن ابی دیده نشده، پسر ابوبکر خلیفه نخستین، بود که فرزندخوانده امام علی(ع) و از اصحاب خاص او به شمار می رفت.[۱] بنابر پر اسم و رسم، مامان او، دختر یزدگرد سوم واپسین فرمانروا ساسانی بود. بر این پایه، قاسم بن محمد پسرخاله امام زین العابدین به حساب می‌آید، چراکه اورده شده یزدگرد سه دختر داشت که یکی آنها همسر امام حسین(ع)، دیگری همسر محمد بن ابی دیده نشده و سو‌مین آن ها همسر عبدالله بن قدمت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۲]

جد مادری امام راستگو(ع)بنابر گزارش‌های دارای اسم و رسم تاریخی، قاسم بن محمد، جد مادری امام درست گو(ع) بوده میباشد. ام فروه همسر امام باقر(ع) یکی‌از دختران او بود.[۳] قاسم دو پسر به اسم‎های محمد و عبدالرحمن و دختر دیگری به اسم ام حکیم نیز رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشت.[۴]

لقب ها و لقب‌ها،برای قاسم دو لقب ابومحمد و ابوعبدالرحمن نام برده، کنیه او به انگیزه معاش در مدینه، مدنی میباشد.[۵]از منظر امامان شیعه،قاسم بن محمد در مدرسه امام زین العابدین(ع) رشد یافت و از اصحاب و یاران او به شمار میرفت.[۶] بعضا نیز اورا از شاگردان امام باقر(ع) میدانند.[۷] تمجید‌ها و تعریف‌هایی در کلمه ها امامان شیعه برای قاسم بن محمد وجود دارااست.امام راست گو(ع) اورا یکی سه بزرگی شمرده که در نزد امام سجاد علیه‌السلام از مقام والایی منتفع آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده‎اند.

همینطور در نقل دیگری درباره قاسم گفته میباشد: «سعید بن مسیب، قاسم بن محمد و ابوخالد کابلی، مثلا راویان و شیعیانی بودند که گزینه اتکا و مداقه حضرت سجاد علیه‌السلام بودند
از امام رضا(ع) ماجرا شد‌ه‌است که درباره قاسم بن محمد و سعید بن مسیب گفته میباشد: «کانا علی هذا الامر،‌ ای علی التشیع. این دو، در رویه ولایت علوی و اسلام ناب، قرار داشتند
طریقه عالمان
قاسم بن محمد از راویانی میباشد که گزینه پذیرش و توثیق هم عالمان شیعه و هم علمای اهل سنت میباشد؛ توصیفات مثبتی از او در کتاب‌های تراجم و رجال هر دو دسته آمده میباشد. [۱۰]

عالمان اهل سنت
بخاری در کتاب درست، او را فاضل‌ترین مرد زمان‌اش معرفی می‌نماید.[۱۱]

محمد بن سعد، مولف کتاب طبقات الکبری، به گزارش محمد بن قدمت (واقدی) قاسم بن محمد را فقیهی موثق، بلند رتبه و پرهیزگار، معرفی می‌نماید.[۱۲]

ابن حبان[۱۳]، ابن خلکان[۱۴]، ابن حجر[۱۵] و تعداد دیگری از عالمان اهل سنت نیز در کتاب‌های خویش توصیفات مشابهی درباره قاسم بن محمد آورده‌اند. این تعریف‌و‌تمجید‌ها آرم اعتبار قاسم بن محمد نزد علمای اهل سنت میباشد

کاتب و مسئول مال همه مردم در حکومت امام علی(ع). وی فرزند ابورافع، صحابی نبی(ص) و اخوی عبیدالله بن ابی‌رافع میباشد.[۱]علی بن ابی‌رافع تابعی و یاران امام علی(ع) بود که به گفته سید محسن امین در مبارزه‌های جَمَل، صِفَّین و نهروان در سپاه امام علی(ع) حضور داشت.[۲] همینطور سید محسن امین اورا اولیه کسی دانسته که در اسلام کتاب دینی نوشته میباشد.[۳]احمد بن علی نجاشی رجال‌شناس شیعه کتابش را دربرگیرنده ابواب وضو، نماز و دیگر موضوعات دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد

.[۴] به گفته سید محسن امین وی از فقهای شیعه بوده و فقه را از حضرت علی(ع) آموخته میباشد.[۵]علی بن ابی‌رافع کاتب امام علی(ع) و مسئول بیت‌المال در حکومت وی بود. سازه بر روایتی که از او اورده شده در زمان‌ای که گرمابه‌دار امام علی(ع) بود به درخواست یک کدام از دختران امام علی(ع) گردنبندی را که از غنایم نبرد جمل بود به طور ودیعه در قبال ضمانتی برای به کار گیری در عید قربان در مشت او قرار بخشید. زمانی که امام علی(ع) خبردار شد، ابن‌ابی‌رافع را احضار کرد و از وی خواست که گردن آویز را به بیت‌المال برگردانده و در شکل تکرار اینگونه کاری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مجازات شود.

همینطور فرمود چنانچه دخترم مدال را تحت عنوان ودیعت در قبال ضمانتی نگرفته بود اول زن هاشمی بود که مجازات میشد و در جواب دخترش از چرایی این عکس العمل، فرمود که آیا مجموع زنان مهاجران می‌توانستند در عید قربان از اینگونه گردنبندی به کارگیری نمایند؟[۶] به قصه نام برده در گفت و گو عاریه‌دریافت کردن از بیت‌المال کتاب‌های شرعی استناد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[مستلزم منبع]

جستارهای متعلق
آل ابی‌رافع
عبیدالله بن ابی‌رافع
پانویس
نجاشی، رجال، ۱۳۹۷ق، ص۴.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۱۵۱.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۱۵۱.
نجاشی، رجال، ۱۳۹۷ق، ص۵.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۱۵۱.
طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۱۵۱.
منابع
امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
روضه خوان طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تفحص حسن موسوی خرسان، دارالکتب الاسلامیه، طهران، ۱۴۰۷ق.
نجاشی، احمد بن علی، رجال، قم، مکتبة الداوری، ۱۳۹۷ق

شخصیتی مسیحی که در منابع اسلامی به مؤمن آل‌یس ملقب شد‌ه‌است. اسم او در قرآن نیامده البته در آیه‌ها سوره یس درضمن نقل ماجرای اصحاب القریه بعداز اینکه اصحاب قریه، دو رسولی را که برای دعوت آن ها به توحید آمده بودند، تکذیب می‌نمایند، مردی شتابان از به دور دست شهر میاید و عموم را به تبعیت از رسولان فرا می خواند و ایمان خویش را به معبود آشکار می‌سازد. بعد از مرگ او، خاندان وی با صیحه‌ای هلاک میگردند. در منابع اسلامی، این مرد مؤمن، حبیب نجّار دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.

در منابع تفسیری و روایی، از حبیب نجّار و ایمان او تجلیل گردیده و محل دفن وی در بازار انطاکیه در مرزوبوم ترکیه میباشد.نسب و کار حبیب نجار،نسب حبیب را، حبیب‌بن اَبریا، حبیب‌بن مری و حبیب‌بن اسرائیل ضبط کرده‌اند.[۱]بیان کننده پسر عموی فرعون مجال خویش بوده میباشد.[۲]در بیشتر منابع او‌را نجّار گفته‌اند و زیرا قبل از ایمان آوردن بت‌تراش بوده میباشد٬[۳] با این کنیه خوانده‌ شده است. بعضا نیز گفته‌اند فعالیت وی ریسمان‌بافی یا این که کفاشی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۴]

درباره معاش زاهدانه و رفتارهای عابدانه او مطالب اندکی در منابع آمده میباشد.[۵]ماجرای حبیب نجار در منابع اسلامی،اسم حبیب نجّار صریحاً در قرآن نیامده، ولی در منابع اسلامی، علاوه بر نقل ماجرای «اصحاب‌القریة» در سوره یس نشانه‌ها ۱۳ تا ۲۹ به او اشاره گردیده‌است. در تفاسیر و تواریخ اسلامی این ماجرا با شرح بیشتر و گاه با اختلافاتی نقل گردیده‌است. بر این مبنا، عیسی علیه‌السلام دو بدن از حواریون خویش را به انطاکیه که در قرآن «القَرْیة» خوانده گردیده است می‌فرستد. فرستادگان حضرت عیسی در نزدیکی شهر با چوپان پیری روبه‌رو می شوند و اورا به پرستش خداوند و آئین عیسی(ع) دعوت می‌نمایند. چوپان از آنها درخواست اعجاز می‌نماید و وی پسر بیمارش را شفا می دهند و پیرمرد که به عبارتی حبیب نجّار میباشد، به گفته‌های آن ها ایمان میاورد. دلایل دیگری نیز برای ایمان آوردن حبیب نقل گردیده‌است، برای مثال اینکه رسولان، پسر او‌را که هفت روز از مرگش می‌سپری شد زنده کردند و دیگر اینکه خویشِ حبیب را که به جذام و فلج در گیر بود٬ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شفا دادند.[۶]

فرستادگان بعد از ورود به انطاکیه، به امر فرمان روا زندانی می شوند. حضرت عیسی، شمعون، گرانقدر حواریون را به یاریشان می‌فرستد و آنها در حضور فرمانروا معجزاتی از خویش نشانه میدهند، ولی فرمان روا و دور‌وبری ها وی بنابه قولی قصد به قتل رسولان می گیرند.[۷]

حبیب نجّار زمانی‌که از این خبر مطلع می گردد، شتابان خویش را به منکران میرساند و آنها‌را به تایید یگانه‌پرستی و معاد دعوت می‌نماید، او سه ادله برای بایستگی پیروی از پیامبران ذکر می‌نماید:

آن‌ها هیچ ثواب و مزدی نمیخواهند: «اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ»[یس–۲۱]
سازنده بشر خداست و به سوی وی گشوده میشود: «وَ مَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»[یس–۲۲]
غیر الله بضاعت به دور کردن خسارت و جلب بهره برای خویش و سایر افراد را ندارند: «أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ»[یس–۲۳]
البته عموم به وی حمله می‌نمایند و اورا به شیوه فجیعی به قتل می رسانند.[۸]

وی وارد پردیس می شود: «قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ»[یس–۲۶] و امید می‌نماید قومش می‌دانستند آفریدگار به چه شکل او‌را گرامی داشت: «قالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ(۲۶)بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ»[یس–۲۷]

آن‌ها پس از کشتن حبیب نجار چندان عمری نکردند تا این‌که یک صیحه آسمانى آنان‌را گرفت و ناگهان همگى بی سر و صدا شدند[۹]: «إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ»[یس–۲۹]

تجلیل از ایمان او
براساس حدیثی نبوی، حبیب نجّار ملقب به مؤمن آل‌یس٬ حزقیل ملقب به مؤمن آل فرعون٬ و حضرت علی(ع) صِدِّیقان میباشند و علی افضل آنهاست. [۱۰] نیز آن حضرت فرموده میباشد آن سه بدن حتی لحظه‌ای به خداوند کافر نشدند.[۱۱]

از امام کاظم(ع) نقل شد‌ه‌است که «سابقين چهار كس میباشند: نخستین پسر انسان(ع) كه به دست برادرش كشته شد؛ دوم پيشگام امت موسى(ع) كه به عبارتی «مؤمن آل فرعون» میباشد؛ سوم پيشگام امت عيسى(ع) يعنى حبيب نجار و چهارم پيشگام امت اسلام؛ يعنى على بن ابى طالب(ع).»[۱۲]

نیز از فرستاده اکرم(ص) نقل گردیده‌است که حبیب نجّار از صدیقان، مقربان الهی و اهل پردیس و یکی‌از مصادیق «ثُلَّةٌ اینجانب الاَوَّلین»[یادداشت ۱] معرفی شد‌ه‌است.[۱۳]

به نوشته بعضی منابع، او قبل از ایمان به رسولان، مشرک بوده میباشد و حتی گفته‌اند هفتاد سال بت می‌پرستیده میباشد،[۱۴] با این درحال حاضر، او را در زمره افرادی زیرا ورقة بن نوفل، بحیرا و قیس‌ بن ساعده شمرده‌اند که قبل از بعثت نبی اکرم(ص) به وی ایمان داشته‌اند،[۱۵] چنان‌که تصریح گردیده حبیب نجار ششصد سال قبل از ظهور اسلام، به حضرت محمد(ص) ایمان آورده بوده میباشد.[۱۶]

محل دفن
در منابع متقدم، محل دفن حبیب نجّار بازار انطاکیه نام برده میباشد،[۱۷] ولی به نقل از منابع تازه، بقاع او در مشرق انطاکیه، در دامنه کوه سلبیوس، که جبل حبیب نجّار نامیده می گردد، قراردارد.[۱۸] در خیابان اساسی انطاکیه نیز مسجدی به اسم حبیب نجّار می‌باشد که آغاز کلیسای جامع انطاکیه بوده و در زمان اسلامی، مسجد شد‌ه‌است.[۱۹] در منبعی کهن نیز از وجود این مسجد خبر داده گردیده‌است.[۲۰] همینطور در یکی تراجم نسبتآ متأخر، از قریه‌ای به اسم سیدی حبیب نجّار صحبت بیان شده میباشد.[۲۱] در انطاکیه مدرن قریه‌ای به‌این اسم نیست، ولی منطقه هم‌جوار مسجد حبیب نجّار، داربوس اسم داراست که شاید به عبارتی قریه باشد.[۲۲]

در منابع مسیحی
برای یافتن پیشینه تاریخی ماجرای حبیب نجّار در منابع مسیحی، به‌ویژه در قول نو، [یادداشت ۲]همت‌هایی شد‌ه‌است. گاهی حبیب نجّارِ منابع اسلامی را با یک کدام از پیامبران قسم نو به اسم آغابوس[۲۴] یک کدام از دانسته‌اند.[۲۵] همینطور در برخی منابع، به قرابت معنایی اسم تئوفیلس (به معنای دوستدار پروردگار)، که در قسم تازه آمده،[۲۶] با اسم حبیب نجّار اعتنا گردیده‌است[۲۷] البته براساس توضیحات مفسران مسیحی عهدوپیمان تازه، تطبیق این دو شخص درست به لحاظ نمیرسد.[۲۸] خلال این، اورده شده که حبیب اسم یک‌سری بدن از شهدای مسیحی بوده میباشد

از پادشاهان عمالقه بود که بر بنی‌اسرائیل احاطه یافت و در غایت به دست حضرت داوود(ع) کشته شد. قرآن کریم ومهربان در نقل ماجرای جنگ سپاه طالوت و جالوت، بر اسم او تصریح می‌نماید. در قسم قدیم (کتاب مقدس یهودیان) نیز این ماجرا با جزئیات بیشتری آمده میباشد. موفقیت داوود(ع) بر جالوت را، آرم برد اهل ایمان دانسته‌اند.منزلت،جالوت را از پادشاهان عمالقه[یادداشت ۱] دانسته‌اند که بر قبیله بنی‌اسرائیل تسلّط یافت.[۱] اسم جالوت سه توشه در قرآن، در آیه ها ۲۴۹-۲۵۱ از سوره بقره آمده میباشد.[۲] در تعبیروتفسیر قمی از امام باقر(ع) بیان شده که بنی‌اسرائیل بعداز موسی(ع) مرتکب معاصی شدند، آیین آفریدگار را تغییر‌و تحول داده و از فرمان پروردگارشان قانون شکنی کردند. بعد از آن پروردگار فرمانروا ستمگری بنام جالوت را بر آن ها مسلّط ایجاد کرد که آنان را به ذلّت کشاند. مردانشان را کشت، زنانشان را به اسارت گرفت و آنها‌را از شهر و دیارشان خارج راند و اموالشان را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد غصب کرد.[۳]

نزاع طالوت و جالوت،نوشته ی علمیٔ مهم: پیکار طالوت و جالوت،ماجرای مبارزه سپاه طالوت و جالوت در قرآن کریم ومهربان به اختصار و سوای بیان جزئیات، چنین آمده میباشد: نبی وقتِ بنی‌اسرائیل (که اسم او‌را سموئیل دانسته‌اند)[۴] به امر پروردگار طالوت را برای نزاع با فلسطینیان به پادشاهی برگزید.[۵] بنی‌اسرائیل بعداز اعتراضاتی به پیامبرشان دربارهٔ این گزینش عاقبت او را به پادشاهی پذیرفتند و پایین فرماندهی او، راهی نزاع با جالوت و یارانش شدند.[۶] در مسیر پیکار، بعد از گذشتن از نهری که وسیله آزمون الاهی بود، بیشتر سپاهیان طالوت از مقاومت در قبال جالوت و سپاهیانش اظهار ناتوانی کردند.[۷] وقتی که سپاهیان بامسئولیت طالوت با جالوت و سپاهش رویارو شدند، از آفریدگار درخواست طاقت و برد کردند[۸] و به اجازه آفریدگار بر وی موفق گشتند و داوود، جالوت را رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کشت.[۹]

جالوت به قصه قول قدیم،بر پایه ی نقل پیمان قدیم، زمانی که بنی‌اسرائیل و فلسطینی‌ها (سپاه جالوت) با هم روبرو شدند، جِلیات (کلمه و واژه عبرانی جالوت)[۱۰] از در میان جماعت فلسطینی‌ها پیش آمد و آغاز به مبارزطلبی کرد و این شغل را تا چهل روز اعمال می‌بخشید.[۱۱] شائول (طالوت) فرمانده سپاه اسرائیلیان، وعده کرده بود که به آدم کش جلیات فرآورده فراوان دهد و دخترش را به همسری او در آوَرد. داوودِ جوان که نو به اردوگاه سپاهیان طالوت رسیده بود، بعداز متقاعد کردن فرمانده، مهیا پیکار بدن به بدن با وی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۲]

جلیات زیرا داوود را مشاهده کرد که فارغ از چاقو و صرفا با چوب و سنگ به نزاع وی آمده میباشد، او را تحقیر و ارعاب کرد و در مقابل، داوود نیز اورا ارعاب نمود و با فلاخن، سنگی به پیشانی جلیات زد و او‌را از پای در آورد. بعد از آن بر راز لاشه‌اش آمد و با چاقوِ خویشِ وی، رمز از تنش غیر وابسته کرد و این موفقیت موجب ناکامی بدون نقص فلسطینیان و گریزو فرار آن ها شد.[۱۳] همینطور در تورات خصوصیت‌های جسمانی خارق العاده‌ای برای جالوت مذکور؛ مثلا اینکه قدی به بلندی سه متر داشته و در مبارزه با بنی اسرائیل مجهز به ادوات جنگی بسیار سنگینی بوده میباشد.[۱۴]

گزارش منابع تاریخی و تفسیری
در منابع تاریخی و تفسیری اسلامی مطالبی دربارهٔ جالوت مذکور میباشد. قمی[۱۵] از مفسّران قرن دوم هجری، او را قِبطی (بومیان مصر)[۱۶] و ابن‌خلدون (تاریخ‌نگار)،[۱۷] او‌را از کنعانیانِ فلسطین دانسته‌اند. ولی احتمال داده‌اند که او فلسطینی الاصل نبوده و تحت عنوان سرباز در سرویس سپاه فلسطین بوده میباشد.[۱۸] همینطور طبری جالوت را از پادشاهان عمالقه و شخصی جنگاور و تنومند معرفی کرده[۱۹] و یعقوبی ارتفاع قامتش را پنج ذراع می‌نویسد.[۲۰]

ماجرای تقابل جالوت و بنی‌اسرائیل، به ویژه پیکار او با داوود به شرح در منابع اسلامی گزارش گردیده‌است.[۲۱] این گزارش‌ها را نوعاً ذیل تأثیر ماجرا یهود از این روایت دانسته‌اند[۲۲] که گاهی با تفاوتهایی به منابع تاریخی و تفسیری مسلمان‌ها منش یافته‌اند.[۲۳]

تاریخ‌نگاران دربارهٔ محل جنگ و کشته شدن جالوت اقوال مختلفی ذکر نموده‌اند؛ مسعودی،[۲۴] بَیسان در اردن و ابن‌عساکر قصر اُّمِ‌حکیم در اطراف دمشق را محل قتل جالوت دانسته‌اند.[۲۵] دباغ نیز محل این حادثه را روستایی در جنوب غربی بیت‌لَحْم بیان نموده است.[۲۶] نامگذاری منطقة عین جالوت در فلسطین هم، با جنگ داوود و جالوت مرتبط دانسته شد‌ه‌است.[۲۷]

غلبه داوود، نشانه موفقیت اهل ایمان
در بعضی تفاسیر، با استناد به آیه ۲۴۹ سوره بقره، غلبه اعجازآمیز داوود بر جالوت را، یادآور آن دانسته‌اند که در پیکار و زد خورد، برد از آنِ اهل ایمان میباشد و پروردگار آن ها را کمک می‌نماید، اگرچه در ظواهر عِدّه (نفرات) و عُدّة (امکانات) کمتری داشته باشند.[۲۸] چنانکه بعضا اصحاب رسول(ص)، پیکار بدر را به مبارزه فی مابین سپاه طالوت و جالوت تشبیه کرده و تعداد مسلمان‌ها درین مبارزه را به‌اندازه عدد سپاه طالوت دانسته‌اند.[۲۹]همینطور جابر بن عبدالله انصاری از اصحاب پیامبر آفریدگار(ص) نیز، کشته شدن عَمْرو بن عَبدوَدّ به دست حضرت علی(ع) در نزاع خندق را به ماجرای جالوت و داوود تشبیه کرده است.[۳۰]

حیدَر کَرّار از القا‌ب امام علی(ع) میباشد. به گفته برخی اسم حیدر به وسیله فاطمه بنت اسد مامان حضرت علی(ع) در هنگام به دنیاآمدن فرزندش برای وی تعیین شد‌ه‌است. امام علی(ع) در غزوه خیبر در رجزی، به گزینش این اسم بوسیله مادرش اشاره مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.

کنیه کرار غیر گریزو فرار (حمله‌کننده بی‌گریزو فرار) بوسیله فرستاده اسلام(ص) در غزوه خیبر به امام علی(ع) داده شد. این کنیه از فضیلت‌های منحصر امام(ع) دانسته گردیده است. اعطای کنیه کرار هنگامی بود که تعدادی بدن از صحابه نتوانستند برد دستیابی نمایند و از صحنه نبرد گریز کردند. این اتفاق که به حدیث رایت آوازه یافته، در منابع شیعه و اهل سنت مذکور رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

امام علی(ع) در ثابت فضیلت و برتری خویش بر دیگر افراد، به ملقب شدنش به «کرار غیر فراروگریز» از سوی نبی(ص) استناد نموده است؛ چنان‌که دیگر امامان شیعه نیز در احتجاجات خویش به‌این فضیلت امام عامل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

معرفی
«حیدر کرار» از القا‌ب امام علی(ع) میباشد[۱] و حتی بعضا معتقدند که امام بدین اسم آوازه داشته میباشد.[۲] این کنیه در منابع متأخر به طور مالامال تکرار آمده تا آن‌جاکه حمد امام به این تیتر، رفلکس عظیم‌ای در نظم و شعر داشته و منابع زیادی به اشعار عربی[۳] و فارسی دراین باره اشاره کرده‌اند.[۴]

اسم‌گذاری امام علی(ع) به حیدر
حیدر[۵] یا این که حیدره[۶] از اسامی امام علی(ع) و به معنای شیر میباشد.[۷] بعضا نویسندگان احتمالاتی در اسم‌گذاری امام بدین اسم بیان کرده‌اند.[۸] ازجمله آنکه در کتاب ها سابق، اسم امام، اسد آمده که به معنای حیدر میباشد[۹] و یا این که آنکه اسم امام هنگام تولد[۱۰] و یا این که در جوانی[۱۱] حیدر بوده میباشد. برخی معتقدند هنگام ولادت امام علی(ع)، پدرش ابوطالب حضور نداشت و فاطمه بنت اسد مامان امام علی(ع) اسم اسد(حیدر) را که به عبارتی اسم پدرش بود، برای نوزاد خویش برگزید؛[۱۲] ولی ابوطالب به هنگام رجوع، اسم علی را برای فرزند خویش تعیین کرد.[۱۳]

امام علی(ع) در غزوه خیبر و در حین تقابل با مرحب یهودی طبق اسم‌گذاری مادرش خویش را حیدر معرفی کرد.[۱۴] ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین، با استناد به همین گفته امام، این احتمال را از سایر مورد ها درست‌خیس دانسته‌میباشد؛[۱۵] هرچند او به گفته‌ای نیز اشاره کرده که‌این اسم بوسیله قوم قریش به امام(ع) داده شد‌ه‌است.[۱۶]

بعضی از فرزندان امام علی(ع) از اسم حیدر برای امام، در معرفی خویش به کار گیری کرده‌اند؛ برای مثال عبدالله بن حسن در روز عاشورا هنگامی آغاز به رجزخوانی نمود، خویش را فرزند حیدر معرفی کرد.[۱۷]

خاستگاه کنیه کرار برای امام علی(ع)
نوشته‌علمیٔ مهم: حدیث رایت
در غزوه خیبر، فرستاده اسلام(ص) درفش را به دست یک سری بدن از صحابه اعطا کرد؛ البته آن ها نتوانستند در نزاع برنده شوند و از صحنه مبارزه فرارو گریز کردند. بعداز این داستان فرستاده(ص) فرمود: فردا درفش را به دست کسی خواهم اعطا کرد که آفریدگار و پیامبر را دوست داشته و معبود و نبی نیز او‌را دوست دارا هستند و وی کرار غیر فرارو گریز(حمله کننده بی‌فرار و گریز) میباشد و به دست وی موفقیت نتیجه ها گردد.[۱۸] فردای آن روز درفش را به دست امام علی(ع) بخشید و امام غالب شد قلعه خیبر را فتح کند.[۱۹]

این حادثه که به حدیث رایت آوازه یافت،[۲۰] رفلکس عظیم‌ای در کتاب ها حدیثی، تاریخی و تفسیری اهل سنت داشته میباشد.[۲۱] بعضی از پژوهشگران به کتاب‌های زیادی از اهل سنت که‌این رخداد را منعکس شدن داده‌اند، اشاره کرده‌اند؛[۲۲] چنان‌که محمدحسن مظفر در کتاب دلائل الصدق لنهج الحق بیش تر از سی گزینه از کتاب ها متقدم اهل سنت که به‌این اتفاق پرداخته‌اند را بیان نموده است.[۲۳] سروده حَسّان بن ثابِت از شاعران صدر اسلام، درباره‌ی این رخداد، در منابع متعدد رفلکس داشته میباشد.[۲۴]

این اتفاق از فضائل منحصر امام علی(ع) دانسته گردیده‌است[۲۵] تا آن‌جاکه این قضیه را باعث برتری وی نسبت به دیگر صحابه دانسته[۲۶] و از آن در جهت ثبوت امامت برای وی به کار گیری کرده‌اند.[۲۷]

ابوبکر بن علی بن ابیطالب (شهیدشدن: ۶۱ق) از فرزندان امام علی(ع) و از شهدای کربلا. مادرش لیلی بنت مسعود بن خالد تمیمی میباشد. بعضا منابع اورا اولیه شخص از فرزندان علی(ع) دانسته‌اند که بعداز اذن از امام حسین(ع) به نبرد با لشکر قدمت بن سعد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رفت.

اسم و نسب
ابوبکر لقب میباشد و اسم ابوبکر بن علی بن ابیطالب پر‌نور وجود ندارد؛[۱] هر یکسری برخی نامش را عبدالله،[۲] عبیدالله،[۳] یا این که محمداصغر ضبط کرده‌اند که یاور عبیدالله بن علی در کربلا به شهید شدن رسیده و مادرشان لیلی دختر مسعود اسم داشت.[۴] با این حالا بنابر آنچه در منابع تاریخی آمده، عبیدالله بن علی سال ۶۷ قمری در مبارزه با مختار به قتل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رسیده میباشد.[۵]

شمار اکثری از مورخان همانند ابومخنف(۱۵۷ق)، إبن‌سعد(۲۳۰ق)، بغدادی(۲۴۵ق)، طبری(۳۱۰ق)، مسعودی(۳۴۵ق)، إبن‌حمدان(۳۳۴ق)، روحانی صدوق(۳۸۱ق)، روحانی طوسی(۴۶۰ق) تصریح دارا‌هستند که أبوبکر و محمد از فرزندان حضرت علی(ع) بودند که هر دو در کربلا به شهیدشدن آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رسیدند.[۶]

مبنی بر عهدوپیمان دارای اسم و رسم، مامان ابوبکر بن علی، لیلی دختر مسعود نهشلی میباشد.[۷] در مقابل بعضی مادرش را ام‌البنین دختر حزام کلبی دانسته‌اند.[۸]

نبو
تبارنامه امام علی(ع)
حضرت فاطمه
امام حسن مجتبی امام حسین حضرت زینب ام کلثوم محسن
ام‌البنین
حضرت عباس جعفر عثمان عبدالله
خوله
محمد حنفیه
امامه
(همسر)
محمد اوسط فاطمه بنت اسد
ام‌حبیب امام علی
قدمت رقیه ابوطالب عبدالمطلب
لیلی
ابوبکر عبیدالله
اسماء
یحیی
ام‌سعید
ام الحسن رمله
از دیگر همسران
أم هانی خدیجه جمانه زینب صغری امامه
(دختر) رقیه صغری
نفیسه ام‌سلمه أم الکرام میمونه فاطمه
آخر و عاقبت ابوبکر
درباره شهید شدن و سرانجام ابوبکر در کربلا دو گزارش گفته شده که یکی‌از در شهیدشدن او شک کرده و دیگری حاکی از شهیدشدن او در جریان اتفاق عاشورا میباشد.

شک وتردید در شهیدشدن ابوبکر
بعضا همچون ابومخنف(۱۵۷ق)، طبری(۳۱۰ق)، ابن‌اثیر(۶۳۰ق) در شهیدشدن او در کربلا شک وتردید کرده‌اند.[۹]

شهید شدن ابوبکر در کربلا
به‌گفته بخش اعظمی از تاریخ‌نویسان، ابوبکر بن علی در کربلا به شهیدشدن رسیده میباشد؛ مثلا ابن‌سعد(۲۳۰ق)، ابن‌قتیبة(۲۷۶ق)، فضیل (قرن دوم)، ابن‌سلیمان کوفی(۳۰۰ق) ابن أعثم(۳۱۴ق)، ابن‌حبان(۳۵۴ق)، طبرانی(۳۶۰ق)، روضه خوان موءثر(۴۱۳ق)، روضه خوان طوسی(۴۶۰ق)، خوارزمی(۵۶۸ق)، ابن‌شهرآشوب(۵۸۸ق) و ابن‌بطریق(۶۰۰ق).[۱۰]

برخی منابع اورا اول شهید از فرزندان علی(ع) دانسته‌اند[۱۱] که به دست مردی از بستگان همدان[۱۲] یا این که زجر بن قیس یا این که عقبه غنوی به شهید شدن رسید.[۱۳] و در بقعه تیم‌جمعی شهدای هاشمیان در ذیل پای مقبره امام حسین(ع) دفن شد.[۱۴] ابوبکر هیچ فرزندی نداشت.[۱۵]

اسم او در زیارت شهدا
اسم ابوبکر بن علی در بحارالانوار در یک کدام از زیارت‌های مطلقه امام حسین(ع)‌در نصیب زیارت شهدا آمده میباشد:

«السَّلَامُ عَلَیک یا این که أَبَا بَکرٍ بْنَ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ مَا أَحْسَنَ بَلَاءَک وَ أَزْکی سَعْیک وَ أَسْعَدَک بِمَا نِلْتَ مِنَ الشَّرَفِ وَ فُزْتَ بِهِ مِنَ الشَّهَادَةِ فَوَاسَیتَ أَخَاک وَ إِمَامَک وَ مَضَیتَ عَلَی یقِینِک حَتَّی لَقِیتَ رَبَّک صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیک وَ ضَاعَفَ اللَّهُ مَا أَحْسَنَ بِهِ إِلَیک»[۱۶]