شخصیتی مسیحی که در منابع اسلامی به مؤمن آلیس ملقب شدهاست. اسم او در قرآن نیامده البته در آیهها سوره یس درضمن نقل ماجرای اصحاب القریه بعداز اینکه اصحاب قریه، دو رسولی را که برای دعوت آن ها به توحید آمده بودند، تکذیب مینمایند، مردی شتابان از به دور دست شهر میاید و عموم را به تبعیت از رسولان فرا می خواند و ایمان خویش را به معبود آشکار میسازد. بعد از مرگ او، خاندان وی با صیحهای هلاک میگردند. در منابع اسلامی، این مرد مؤمن، حبیب نجّار دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاست.
در منابع تفسیری و روایی، از حبیب نجّار و ایمان او تجلیل گردیده و محل دفن وی در بازار انطاکیه در مرزوبوم ترکیه میباشد.نسب و کار حبیب نجار،نسب حبیب را، حبیببن اَبریا، حبیببن مری و حبیببن اسرائیل ضبط کردهاند.[۱]بیان کننده پسر عموی فرعون مجال خویش بوده میباشد.[۲]در بیشتر منابع اورا نجّار گفتهاند و زیرا قبل از ایمان آوردن بتتراش بوده میباشد٬[۳] با این کنیه خوانده شده است. بعضا نیز گفتهاند فعالیت وی ریسمانبافی یا این که کفاشی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۴]
درباره معاش زاهدانه و رفتارهای عابدانه او مطالب اندکی در منابع آمده میباشد.[۵]ماجرای حبیب نجار در منابع اسلامی،اسم حبیب نجّار صریحاً در قرآن نیامده، ولی در منابع اسلامی، علاوه بر نقل ماجرای «اصحابالقریة» در سوره یس نشانهها ۱۳ تا ۲۹ به او اشاره گردیدهاست. در تفاسیر و تواریخ اسلامی این ماجرا با شرح بیشتر و گاه با اختلافاتی نقل گردیدهاست. بر این مبنا، عیسی علیهالسلام دو بدن از حواریون خویش را به انطاکیه که در قرآن «القَرْیة» خوانده گردیده است میفرستد. فرستادگان حضرت عیسی در نزدیکی شهر با چوپان پیری روبهرو می شوند و اورا به پرستش خداوند و آئین عیسی(ع) دعوت مینمایند. چوپان از آنها درخواست اعجاز مینماید و وی پسر بیمارش را شفا می دهند و پیرمرد که به عبارتی حبیب نجّار میباشد، به گفتههای آن ها ایمان میاورد. دلایل دیگری نیز برای ایمان آوردن حبیب نقل گردیدهاست، برای مثال اینکه رسولان، پسر اورا که هفت روز از مرگش میسپری شد زنده کردند و دیگر اینکه خویشِ حبیب را که به جذام و فلج در گیر بود٬ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شفا دادند.[۶]
فرستادگان بعد از ورود به انطاکیه، به امر فرمان روا زندانی می شوند. حضرت عیسی، شمعون، گرانقدر حواریون را به یاریشان میفرستد و آنها در حضور فرمانروا معجزاتی از خویش نشانه میدهند، ولی فرمان روا و دوروبری ها وی بنابه قولی قصد به قتل رسولان می گیرند.[۷]
حبیب نجّار زمانیکه از این خبر مطلع می گردد، شتابان خویش را به منکران میرساند و آنهارا به تایید یگانهپرستی و معاد دعوت مینماید، او سه ادله برای بایستگی پیروی از پیامبران ذکر مینماید:
آنها هیچ ثواب و مزدی نمیخواهند: «اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ»[یس–۲۱]
سازنده بشر خداست و به سوی وی گشوده میشود: «وَ مَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»[یس–۲۲]
غیر الله بضاعت به دور کردن خسارت و جلب بهره برای خویش و سایر افراد را ندارند: «أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ»[یس–۲۳]
البته عموم به وی حمله مینمایند و اورا به شیوه فجیعی به قتل می رسانند.[۸]
وی وارد پردیس می شود: «قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ»[یس–۲۶] و امید مینماید قومش میدانستند آفریدگار به چه شکل اورا گرامی داشت: «قالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ(۲۶)بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ»[یس–۲۷]
آنها پس از کشتن حبیب نجار چندان عمری نکردند تا اینکه یک صیحه آسمانى آنانرا گرفت و ناگهان همگى بی سر و صدا شدند[۹]: «إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ»[یس–۲۹]
تجلیل از ایمان او
براساس حدیثی نبوی، حبیب نجّار ملقب به مؤمن آلیس٬ حزقیل ملقب به مؤمن آل فرعون٬ و حضرت علی(ع) صِدِّیقان میباشند و علی افضل آنهاست. [۱۰] نیز آن حضرت فرموده میباشد آن سه بدن حتی لحظهای به خداوند کافر نشدند.[۱۱]
از امام کاظم(ع) نقل شدهاست که «سابقين چهار كس میباشند: نخستین پسر انسان(ع) كه به دست برادرش كشته شد؛ دوم پيشگام امت موسى(ع) كه به عبارتی «مؤمن آل فرعون» میباشد؛ سوم پيشگام امت عيسى(ع) يعنى حبيب نجار و چهارم پيشگام امت اسلام؛ يعنى على بن ابى طالب(ع).»[۱۲]
نیز از فرستاده اکرم(ص) نقل گردیدهاست که حبیب نجّار از صدیقان، مقربان الهی و اهل پردیس و یکیاز مصادیق «ثُلَّةٌ اینجانب الاَوَّلین»[یادداشت ۱] معرفی شدهاست.[۱۳]
به نوشته بعضی منابع، او قبل از ایمان به رسولان، مشرک بوده میباشد و حتی گفتهاند هفتاد سال بت میپرستیده میباشد،[۱۴] با این درحال حاضر، او را در زمره افرادی زیرا ورقة بن نوفل، بحیرا و قیس بن ساعده شمردهاند که قبل از بعثت نبی اکرم(ص) به وی ایمان داشتهاند،[۱۵] چنانکه تصریح گردیده حبیب نجار ششصد سال قبل از ظهور اسلام، به حضرت محمد(ص) ایمان آورده بوده میباشد.[۱۶]
محل دفن
در منابع متقدم، محل دفن حبیب نجّار بازار انطاکیه نام برده میباشد،[۱۷] ولی به نقل از منابع تازه، بقاع او در مشرق انطاکیه، در دامنه کوه سلبیوس، که جبل حبیب نجّار نامیده می گردد، قراردارد.[۱۸] در خیابان اساسی انطاکیه نیز مسجدی به اسم حبیب نجّار میباشد که آغاز کلیسای جامع انطاکیه بوده و در زمان اسلامی، مسجد شدهاست.[۱۹] در منبعی کهن نیز از وجود این مسجد خبر داده گردیدهاست.[۲۰] همینطور در یکی تراجم نسبتآ متأخر، از قریهای به اسم سیدی حبیب نجّار صحبت بیان شده میباشد.[۲۱] در انطاکیه مدرن قریهای بهاین اسم نیست، ولی منطقه همجوار مسجد حبیب نجّار، داربوس اسم داراست که شاید به عبارتی قریه باشد.[۲۲]
در منابع مسیحی
برای یافتن پیشینه تاریخی ماجرای حبیب نجّار در منابع مسیحی، بهویژه در قول نو، [یادداشت ۲]همتهایی شدهاست. گاهی حبیب نجّارِ منابع اسلامی را با یک کدام از پیامبران قسم نو به اسم آغابوس[۲۴] یک کدام از دانستهاند.[۲۵] همینطور در برخی منابع، به قرابت معنایی اسم تئوفیلس (به معنای دوستدار پروردگار)، که در قسم تازه آمده،[۲۶] با اسم حبیب نجّار اعتنا گردیدهاست[۲۷] البته براساس توضیحات مفسران مسیحی عهدوپیمان تازه، تطبیق این دو شخص درست به لحاظ نمیرسد.[۲۸] خلال این، اورده شده که حبیب اسم یکسری بدن از شهدای مسیحی بوده میباشد
شخصیتی مسیحی که در منابع اسلامی به مؤمن آلیس ملقب شدهاست. اسم او در قرآن نیامده البته در آیهها سوره یس درضمن نقل ماجرای اصحاب القریه بعداز اینکه اصحاب قریه، دو رسولی را که برای دعوت آن ها به توحید آمده بودند، تکذیب مینمایند، مردی شتابان از به دور دست شهر میاید و عموم را به تبعیت از رسولان فرا می خواند و ایمان خویش را به معبود آشکار میسازد. بعد از مرگ او، خاندان وی با صیحهای هلاک میگردند. در منابع اسلامی، این مرد مؤمن، حبیب نجّار دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاست.
در منابع تفسیری و روایی، از حبیب نجّار و ایمان او تجلیل گردیده و محل دفن وی در بازار انطاکیه در مرزوبوم ترکیه میباشد.نسب و کار حبیب نجار،نسب حبیب را، حبیببن اَبریا، حبیببن مری و حبیببن اسرائیل ضبط کردهاند.[۱]بیان کننده پسر عموی فرعون مجال خویش بوده میباشد.[۲]در بیشتر منابع اورا نجّار گفتهاند و زیرا قبل از ایمان آوردن بتتراش بوده میباشد٬[۳] با این کنیه خوانده شده است. بعضا نیز گفتهاند فعالیت وی ریسمانبافی یا این که کفاشی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۴]
درباره معاش زاهدانه و رفتارهای عابدانه او مطالب اندکی در منابع آمده میباشد.[۵]ماجرای حبیب نجار در منابع اسلامی،اسم حبیب نجّار صریحاً در قرآن نیامده، ولی در منابع اسلامی، علاوه بر نقل ماجرای «اصحابالقریة» در سوره یس نشانهها ۱۳ تا ۲۹ به او اشاره گردیدهاست. در تفاسیر و تواریخ اسلامی این ماجرا با شرح بیشتر و گاه با اختلافاتی نقل گردیدهاست. بر این مبنا، عیسی علیهالسلام دو بدن از حواریون خویش را به انطاکیه که در قرآن «القَرْیة» خوانده گردیده است میفرستد. فرستادگان حضرت عیسی در نزدیکی شهر با چوپان پیری روبهرو می شوند و اورا به پرستش خداوند و آئین عیسی(ع) دعوت مینمایند. چوپان از آنها درخواست اعجاز مینماید و وی پسر بیمارش را شفا می دهند و پیرمرد که به عبارتی حبیب نجّار میباشد، به گفتههای آن ها ایمان میاورد. دلایل دیگری نیز برای ایمان آوردن حبیب نقل گردیدهاست، برای مثال اینکه رسولان، پسر اورا که هفت روز از مرگش میسپری شد زنده کردند و دیگر اینکه خویشِ حبیب را که به جذام و فلج در گیر بود٬ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شفا دادند.[۶]
فرستادگان بعد از ورود به انطاکیه، به امر فرمان روا زندانی می شوند. حضرت عیسی، شمعون، گرانقدر حواریون را به یاریشان میفرستد و آنها در حضور فرمانروا معجزاتی از خویش نشانه میدهند، ولی فرمان روا و دوروبری ها وی بنابه قولی قصد به قتل رسولان می گیرند.[۷]
حبیب نجّار زمانیکه از این خبر مطلع می گردد، شتابان خویش را به منکران میرساند و آنهارا به تایید یگانهپرستی و معاد دعوت مینماید، او سه ادله برای بایستگی پیروی از پیامبران ذکر مینماید:
آنها هیچ ثواب و مزدی نمیخواهند: «اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ»[یس–۲۱]
سازنده بشر خداست و به سوی وی گشوده میشود: «وَ مَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»[یس–۲۲]
غیر الله بضاعت به دور کردن خسارت و جلب بهره برای خویش و سایر افراد را ندارند: «أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ»[یس–۲۳]
البته عموم به وی حمله مینمایند و اورا به شیوه فجیعی به قتل می رسانند.[۸]
وی وارد پردیس می شود: «قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ»[یس–۲۶] و امید مینماید قومش میدانستند آفریدگار به چه شکل اورا گرامی داشت: «قالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ(۲۶)بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ»[یس–۲۷]
آنها پس از کشتن حبیب نجار چندان عمری نکردند تا اینکه یک صیحه آسمانى آنانرا گرفت و ناگهان همگى بی سر و صدا شدند[۹]: «إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ»[یس–۲۹]
تجلیل از ایمان او
براساس حدیثی نبوی، حبیب نجّار ملقب به مؤمن آلیس٬ حزقیل ملقب به مؤمن آل فرعون٬ و حضرت علی(ع) صِدِّیقان میباشند و علی افضل آنهاست. [۱۰] نیز آن حضرت فرموده میباشد آن سه بدن حتی لحظهای به خداوند کافر نشدند.[۱۱]
از امام کاظم(ع) نقل شدهاست که «سابقين چهار كس میباشند: نخستین پسر انسان(ع) كه به دست برادرش كشته شد؛ دوم پيشگام امت موسى(ع) كه به عبارتی «مؤمن آل فرعون» میباشد؛ سوم پيشگام امت عيسى(ع) يعنى حبيب نجار و چهارم پيشگام امت اسلام؛ يعنى على بن ابى طالب(ع).»[۱۲]
نیز از فرستاده اکرم(ص) نقل گردیدهاست که حبیب نجّار از صدیقان، مقربان الهی و اهل پردیس و یکیاز مصادیق «ثُلَّةٌ اینجانب الاَوَّلین»[یادداشت ۱] معرفی شدهاست.[۱۳]
به نوشته بعضی منابع، او قبل از ایمان به رسولان، مشرک بوده میباشد و حتی گفتهاند هفتاد سال بت میپرستیده میباشد،[۱۴] با این درحال حاضر، او را در زمره افرادی زیرا ورقة بن نوفل، بحیرا و قیس بن ساعده شمردهاند که قبل از بعثت نبی اکرم(ص) به وی ایمان داشتهاند،[۱۵] چنانکه تصریح گردیده حبیب نجار ششصد سال قبل از ظهور اسلام، به حضرت محمد(ص) ایمان آورده بوده میباشد.[۱۶]
محل دفن
در منابع متقدم، محل دفن حبیب نجّار بازار انطاکیه نام برده میباشد،[۱۷] ولی به نقل از منابع تازه، بقاع او در مشرق انطاکیه، در دامنه کوه سلبیوس، که جبل حبیب نجّار نامیده می گردد، قراردارد.[۱۸] در خیابان اساسی انطاکیه نیز مسجدی به اسم حبیب نجّار میباشد که آغاز کلیسای جامع انطاکیه بوده و در زمان اسلامی، مسجد شدهاست.[۱۹] در منبعی کهن نیز از وجود این مسجد خبر داده گردیدهاست.[۲۰] همینطور در یکی تراجم نسبتآ متأخر، از قریهای به اسم سیدی حبیب نجّار صحبت بیان شده میباشد.[۲۱] در انطاکیه مدرن قریهای بهاین اسم نیست، ولی منطقه همجوار مسجد حبیب نجّار، داربوس اسم داراست که شاید به عبارتی قریه باشد.[۲۲]
در منابع مسیحی
برای یافتن پیشینه تاریخی ماجرای حبیب نجّار در منابع مسیحی، بهویژه در قول نو، [یادداشت ۲]همتهایی شدهاست. گاهی حبیب نجّارِ منابع اسلامی را با یک کدام از پیامبران قسم نو به اسم آغابوس[۲۴] یک کدام از دانستهاند.[۲۵] همینطور در برخی منابع، به قرابت معنایی اسم تئوفیلس (به معنای دوستدار پروردگار)، که در قسم تازه آمده،[۲۶] با اسم حبیب نجّار اعتنا گردیدهاست[۲۷] البته براساس توضیحات مفسران مسیحی عهدوپیمان تازه، تطبیق این دو شخص درست به لحاظ نمیرسد.[۲۸] خلال این، اورده شده که حبیب اسم یکسری بدن از شهدای مسیحی بوده میباشد
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم