بینشها
درباره تایید یا این که عدم تایید عقل فعال دو عقیده وجود دارااست.
موافقان
هر سه مدرسه فلسفه اسلامی عقل فعال را پذیرفته و از آن مشاجره کردهاند؛ هرچند اختلافاتی با یکدیگر دارا هستند. فیلسوفان مشائی، عقول را منحصربهفرد در عقول دهگانه طولی و عقل فعال را دهمی و واپسین عقل از آن سلسله طولی میدانستند. براساس فلسفه اشراق، افزون بر عقول طولی فراوان، عقول عَرْضی هم وجود داراست که نقش و کارکردهای عقل فعال بدین عقول عرضی واگذار شدهاست. ملاصدرا در حکمت متعالیه با تایید عقول طولی فلسفه مشاء و عقول عرضی فلسفه اشراق، برای عقل فعال، نقش وجودشناختی و معرفتشناختی خاصی قائل شد؛[۲۴] اما ملاصدرا در آثارش گاهی عقل فعال را وجودی جداگانه از نفس آدم می داند و گاهی آن را جايگاه خوب و کمال نفس انسانی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشمارد.[۲۵]
نقل شده عقل فعال در حکمت اشراق، در سلسله عقول طولی، نوروروشنایی اولیه و نوروفروغ اقرب و در رتبه عقول عرضی، رب النوع (خواسته از رب النوعها در حکمت اشراق، عقول عرضی می باشند) بشر میباشد.[۲۶] روحانی اشراق در کتاب «هیاکل النور» مینویسد برای مثال نورهای قاهر (عقل) آن میباشد که نسبتش با ما همانند بابا میباشد و وی ربِّ نوع انسانی میباشد و بخشنده نفسهای ما و مُنادرِّل بشر میباشد. شارع اورا «روح الامین» و اهل حکمت اورا عقل فعال رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مینامند.[۲۷]
اورده شده با وجود اینکه عقل فعال در حکمت مشاء و متعالیه، به عبارتی جبرئیل و سرچمشه کل حقایق و معارف و استدلال خروج نفس از قوه به فعلیت دانسته گردیدهاست، ولی تصویری که از عقل فعال در حکمت متعالیه ارائه گردیده، بدون نقصخیس و عالی از تصویر ارائه گردیده در حکمت مشاء میباشد. از نگاه ملاصدرا، نفس آدم در تاثیر رها شدن از تعلقات دنیوی، با عقل فعال متحد می شود و عقل فعال جايگاهای از مراتب خوب نفس انسانی می گردد و کل حقایق را به طور حضوری (خیر حصولی) مشاهده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مینماید.[۲۸]
معارضان
اورده شده فیلسوفان و متکلمانی همانند ابوالبرکات بغدادی، امام محمد غزالی و فخرالدین رازی وجود عقل فعال و نقش وی در ساخت فقید ماده و نفوس انسانی و افاضه ادراکات به نفس انسانی را انکار کردهاند. غزالی نقش عقل فعال در پدیده وحی را نیز انکار کرده و این نظر را دارد که صرفا خدا و فرشتهای خاص در وحی نقش داراهستند.[۲۹]
دلایل ثابت
یک کدام از دلایلی که فلاسفه برای ثابت عقل فعال ارائه کردهاند، این میباشد که نفس انسانی نخست حدوث و پیدایش، بالقوه (یعنی قابلیت و آمادگی نفس بودن را دارااست؛ ولی هنوز وجود فرنگی پیدا نکرده) میباشد و به ندرت از بالقوه بودن به فعلیت می رسد و وجود فرنگی مییابد؛ ازاینرو، بایستی جانور دیگری باشد که آن نفس را از قوه بودن به فعلیت برساند. این مو جود نمیتواند دنیوی باشد؛ چون موجودات دنیوی در ذات خویش دارنده عقل و ادراک نیستند؛ ازاینرو نمیتوانند به دیگری عقل و فهم و شعور عطا نمایند. پس می بایست این جانور مجرد و غیرمادی باشد که به عبارتی عقل فعال میباشد؛ براین اساس عقل فعال، انگیزه فاعلی خروج نفس آدم از قوه بودن به فعلیت آن میباشد.[۳۰]
مرتضی مطهری دلیلی دیگر از ابنسینا نقل کرده که از رویکرد تقسیم قوای ادراکی به ثابت عقل فعال پرداخته میباشد.[۳۱]
بینشها
درباره تایید یا این که عدم تایید عقل فعال دو عقیده وجود دارااست.
موافقان
هر سه مدرسه فلسفه اسلامی عقل فعال را پذیرفته و از آن مشاجره کردهاند؛ هرچند اختلافاتی با یکدیگر دارا هستند. فیلسوفان مشائی، عقول را منحصربهفرد در عقول دهگانه طولی و عقل فعال را دهمی و واپسین عقل از آن سلسله طولی میدانستند. براساس فلسفه اشراق، افزون بر عقول طولی فراوان، عقول عَرْضی هم وجود داراست که نقش و کارکردهای عقل فعال بدین عقول عرضی واگذار شدهاست. ملاصدرا در حکمت متعالیه با تایید عقول طولی فلسفه مشاء و عقول عرضی فلسفه اشراق، برای عقل فعال، نقش وجودشناختی و معرفتشناختی خاصی قائل شد؛[۲۴] اما ملاصدرا در آثارش گاهی عقل فعال را وجودی جداگانه از نفس آدم می داند و گاهی آن را جايگاه خوب و کمال نفس انسانی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشمارد.[۲۵]
نقل شده عقل فعال در حکمت اشراق، در سلسله عقول طولی، نوروروشنایی اولیه و نوروفروغ اقرب و در رتبه عقول عرضی، رب النوع (خواسته از رب النوعها در حکمت اشراق، عقول عرضی می باشند) بشر میباشد.[۲۶] روحانی اشراق در کتاب «هیاکل النور» مینویسد برای مثال نورهای قاهر (عقل) آن میباشد که نسبتش با ما همانند بابا میباشد و وی ربِّ نوع انسانی میباشد و بخشنده نفسهای ما و مُنادرِّل بشر میباشد. شارع اورا «روح الامین» و اهل حکمت اورا عقل فعال رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مینامند.[۲۷]
اورده شده با وجود اینکه عقل فعال در حکمت مشاء و متعالیه، به عبارتی جبرئیل و سرچمشه کل حقایق و معارف و استدلال خروج نفس از قوه به فعلیت دانسته گردیدهاست، ولی تصویری که از عقل فعال در حکمت متعالیه ارائه گردیده، بدون نقصخیس و عالی از تصویر ارائه گردیده در حکمت مشاء میباشد. از نگاه ملاصدرا، نفس آدم در تاثیر رها شدن از تعلقات دنیوی، با عقل فعال متحد می شود و عقل فعال جايگاهای از مراتب خوب نفس انسانی می گردد و کل حقایق را به طور حضوری (خیر حصولی) مشاهده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مینماید.[۲۸]
معارضان
اورده شده فیلسوفان و متکلمانی همانند ابوالبرکات بغدادی، امام محمد غزالی و فخرالدین رازی وجود عقل فعال و نقش وی در ساخت فقید ماده و نفوس انسانی و افاضه ادراکات به نفس انسانی را انکار کردهاند. غزالی نقش عقل فعال در پدیده وحی را نیز انکار کرده و این نظر را دارد که صرفا خدا و فرشتهای خاص در وحی نقش داراهستند.[۲۹]
دلایل ثابت
یک کدام از دلایلی که فلاسفه برای ثابت عقل فعال ارائه کردهاند، این میباشد که نفس انسانی نخست حدوث و پیدایش، بالقوه (یعنی قابلیت و آمادگی نفس بودن را دارااست؛ ولی هنوز وجود فرنگی پیدا نکرده) میباشد و به ندرت از بالقوه بودن به فعلیت می رسد و وجود فرنگی مییابد؛ ازاینرو، بایستی جانور دیگری باشد که آن نفس را از قوه بودن به فعلیت برساند. این مو جود نمیتواند دنیوی باشد؛ چون موجودات دنیوی در ذات خویش دارنده عقل و ادراک نیستند؛ ازاینرو نمیتوانند به دیگری عقل و فهم و شعور عطا نمایند. پس می بایست این جانور مجرد و غیرمادی باشد که به عبارتی عقل فعال میباشد؛ براین اساس عقل فعال، انگیزه فاعلی خروج نفس آدم از قوه بودن به فعلیت آن میباشد.[۳۰]
مرتضی مطهری دلیلی دیگر از ابنسینا نقل کرده که از رویکرد تقسیم قوای ادراکی به ثابت عقل فعال پرداخته میباشد.[۳۱]
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم