مجله خبری مساجد

مُصعَب بن عُمَیر بن هاشم (درگذشت ۳ق) از صحابه فرستاده(ص) و از سابقون در اسلام میباشد که پیش از ورود نبی(ص) به منزل ارقم بن ابی ارقم به اسلام گروید. مصعب از عده ای بود که به حبشه سفر کرد و بعداز قول عقبه هنگامی که عموم یثرب از نبی خداوند درخواست مدرس قرآن کردند، نبی، مصعب را به مدینه ارسال کرد. او پیش از ورود نبی(ص) به مدینه، نماز آدینه را در منزل سعد بن خثیمه پرپا کرد. نبی خداوند بعد از ورود به مدینه در بین مصعب و ابوایوب انصاری، عقد اخوت سرازیر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

مصعب بن عمیر در پیکار بدر درفش‌دار جناج راست لشکر اسلام بود. او در پیکار احد و در سن ۴۰ سالگی به شهیدشدن رسید. تسلط‌زاده قهرمان نوشته محمود حکیمی و زمانی دلی نوشته محمدحسن شهسواری، کتاب داستان‌هایی به لهجه فارسی می باشند که به گستردن زندگانی مصعب بن عمیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداخته‌اند.

لقب و کنیه
مصعب از صحابه و لقب‌اش ابوعبدالله میباشد.[۱] وی همینطور مصعب الخیر کنیه داشت.[۲] ادرش، خناس، دختر صاحب و مالک از ثروتمندان قریش بود. مصعب در خانواده‌ای مرّفه رشد کرد؛ والدین مصعب قبل از اسلامش، او‌را بسیار دوست داشتند و شایسته ترین جامه‌ها را به بدن وی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌کردند.[۳]

زینب بنت مصعب بن عمیر، دختر وی و حمنه بود و نسل مصعب جز از روش وی ادامه نیافت.[۴]

اسلام
مصعب از اول مسلمان‌ها میباشد؛ وی وقتی که نبی در منزلٔ ارقم به دعوت محرمانه سرگرم بود، اسلام آورد. او اسلامش را از اقوام و مادرش مخفی میکرد و بعضی اوقات مخفیانه نزد فرستاده رفت و آمد می کرد تا اینکه عثمان بن طلحه او‌را در هم اکنون نماز روءیت کرد و خبر مسلمان شدن اورا به دور و بری ها و مادرش بخشید. آن ها، مصعب را زندانی کردند و وی در زندان بود تا اینکه به حبشه مسافرت کرد.[۵] او همینطور در کنار فرستاده آفریدگار و بنی هاشم در شعب ابی طالب محدود بود.[۶]

مبلغ اسلام
در سال دوازدهم بعثت، بعد از عهد و پیمان عقبه که گروهی از عموم یثرب با نبی بیعت کردند، اسعد بن زراره به نمایندگی از آنها از نبی خواست تا برایشان فردی را بفرستد که به آن ها قرآن آموختن نماید و دستورها دیگر اسلام را بیاموزد، نبی پروردگار(ص) مصعب را به یار و همدم آنان ارسال کرد.[۷] تبلیغ وی در یثرب باعث شد کسانی مانند سعد بن معاذ و اسید بن حضیر و عباد بن آدم بن وقش اسلام را برگزینند.[۸] مصعب اولیه مهاجری بود که پیش از پیامبر آفریدگار به مدینه آمد.[۹]

نماز آدینه مدینه

مرقد کنونی شهدای پیکار احد
مصعب بن عمیر اولیه کسی میباشد که در مدینه، نماز آدینه گذارد؛ وی برای نبی(ص) طومار نوشت و از آن حضرت اذن خواست تا با مسلمان ها مدینه نماز آدینه بگزارد، فرستاده(ص) اذن فرمود. وی اولیه توشه مسلمان‌ها را در منزل سعد بن خیثمه گردآوری کرد و با دوازده بدن نماز آدینه گزارد.[۱۰]

فرستاده معبود میان وی و ابو ایوب انصاری، عقد اخوت برقرار کرد.[۱۱] همینطور نقل شده میباشد نبی خداوند در بین وی و سعد ابی وقاص و ذکوان بن عبدالقیس نیز عقد اخوت سرازیر کرد.[۱۲]

نزاع بدر
در نبرد بدر، درفش جبهه راست مسلمانها به دست مصعب بن عمیر بود.[۱۳] درین مبارزه زرارة بن عمیر اخوی مصعب اسیر مسلمان ها شد، گروهی از مصعب خواستند تا برادرش را آزاد نماید او در جواب اعلام‌کرد: امر داده‌ام دست‌های او‌را سفت ببندد، تا از مادرش که زن ثروتمندی میباشد، در قبال آزادیش فدیه بگیرند.[۱۴]

عقیل بن ابی‌طالب از صحابه نبی(ص) و اخوی امام علی(ع) بود. وی در اتفاق ها مهمی همانند خاکسپاری رسول(ص) و تشییع حضرت فاطمه(س) در کنار امام علی(ع) مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

عقیل در روزگار حکومت امام علی(ع) از وی خواست تا بدهی‌اش را از بیت‌المال پرداخت نماید، ولی با مخالفت امام روبه‌رو شد. این روایت به الحَدیدة المُحْماة پر اسم و رسم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

عقیل در مبارزه بدر در سپاه مشرکان بود و به اسارت مسلمان ها درآمد. بعضی معتقدند وی پیشتر مسلمان گردیده بود و به تحمیل در پیکار بدر کمپانی کرده بود. وی همینطور در نزاع موته کمپانی کرد البته به جهت بیماری در دیگر غزوات نبی حضور آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نداشت.

عقیل در عصر زمامداری قدمت بن خطاب در تقسیم بیت‌المال شرکت کردن کرد. وی با معاویه نیز دیداری داشت، البته همواره وفاداری خویش به امام علی(ع) را نگهداری نمود. بعضی از فرزندان عقیل، برای مثال مسلم که پیامبر امام حسین(ع) به کوفه بود، در رخداد کربلا به شهید شدن رسیدند. وی منزل‌ای در بقیع داشت چهار بدن از امامان شیعه در آن دفن گردیده بودند این منزل در حمله وهابیان به بقیع تخریب شد.

معاش‌طومار
عقیل فرزند ابوطالب و فاطمه بنت اسد میباشد.[۱] سازه بر بعضا گزارش‌ها، او از برادرش حضرت علی(ع) بیست سال بزرگتر بوده میباشد[۲]ازاین‌رو ده سال پس از عام الفیل متولد گردیده‌است.[۳]

عقیل از خویشان قریش، نسب‌شناس و مطلع به تاریخ عرب بوده میباشد.[۴] همینطور وی شخصی حاضرجواب معرفی شد‌ه‌است.[۵] در منابع صحابه‌نگاری درگذشت عقیل در عصر معاویة بن ابی‌سفیان[۶]یا این که اولِ خلافت یزید (پیش از رخداد حَرّه)[۷] مذکور میباشد. وی در منزل خویش در آرامستان بقیع دفن گردیده است.[۸]

اسلام آوردن و کمپانی در غزوات
عقیل بعد از پیکار بدر اسلام آورد. به نقل از ابن‌سعد در الطبقات الکبریٰ، عقیل به تحمیل در سپاه مشرکان در پیکار بدر حضور داشت و در‌این مبارزه به وسیله مسلمان ها اسیر شد. زیرا مبلغی نداشت، عمویش عباس فدیه‌اش را پرداخت و اورا آزاد کرد. به گفته ابن‌قُتیبه، عقیل فورا بعد از آزادی از اسارت، مسلمان شد.[۹] محمدصادق نجمی، تاریخ‌پژوه شیعه، احتمال داده که عقیل پیش‌خیس در مکه اسلام آورده بود، ولی ایمان خویش را پنهان می کرد و بعد از پیکار بدر آن را آشکار کرد.[۱۰] رسول(ص) نیز قبل از آغاز مبارزه بدر از مسلمانها مراد بود که در صورتیکه عباس، عقیل، نوفل بن حارث یا این که بَخْتَری را دیدند، آنان‌را نکشند چون آن‌ها به اجبار در پیکار حضور داشتند.[۱۱]

بعضا از صحابه‌نگاران گفته‌اند که عقیل بعد از صلح حدیبیه (سال ششم هجری) مسلمان شد.[۱۲] ابن‌حجر عسقلانی صحابه‌نگار اهل‌سنت نیز بر این یقین میباشد که عقیل در فتح مکه (سال هشتم هجری) مسلمان شد و آن‌گاه به مدینه سفر کرد.[۱۳] در مناقب ابن‌شهرآشوب نیز اشاره گردیده که عقیل در ولیمه تزویج امام علی(ع) که یکسری ماه بعد از مبارزه بدر در مدینه برگزار شد، حضور داشته میباشد.[۱۴]

نبی(ص) خطاب به عقیل:
اینجانب تو‌را دو جور دوست دارم؛ دوست‌داشتنی به خیال خویشاوندبودن و دوست‌داشتنی به خیال و خاطر محبتی که عمویم ابوطالب به تو داشت.[۱۵]

به گفته ابن‌حجر عسقلانی، عقیل در پیکار موته کمپانی کرد، ولی گزارشی از حضور وی در فتح مکه، غزوه طایف، نزاع خیبر و نبرد حُنین نیست و احتمالاً به جهت بیماری درین پیکار‌ها غایب بوده میباشد.[۱۶] با این اکنون طبق روایتی که زبیر بن بکار نقل کرده وی در پیکار حُنین از اشخاصی بود که هنگام فرار و گریز بعضی از لشکریان، اثبات‌گام ماند.[۱۷] نبی(ص) برای عقیل سهمی از تولیدها خیبر تخصیص بخشید. گفته میشود که زیرا وی به جهت عارضه جسمانی قدرتمند به کمپانی در نزاع‌ها خلا، این سهم برای تأمین هزینه های معاش‌اش در لحاظ دریافت شد.[۱۸]

روایات زیادی به واسطه وی از نبی(ص) نقل گردیده است.[۱۹] عقیل، در طول قدمت بن خطاب برای همیاری در تقسیم بیت‌المال فراخوانده گردیده است.[۲۰]

ملازمت عقیل با امام علی(ع)
عقیل در طی غسل نبی(ص) و دفن آن حضرت به وسیله امام علی(ع) حضور داشت.[۲۱] وی همینطور در تشییع و تشییع جنازه حضرت فاطمه(س) شرکت کردن کرد.[۲۲] وقتی که عثمان، ابوذر را به رَبذه، تبعید کرد و عموم را از ملازمت با وی ممانعت نمود، عقیل به یاور امام علی(ع)، حسن(ع)، حسین(ع) و عمار، ابوذر را بدرقه کردند.[۲۳]

طومار عقیل به امام علی(ع) بعداز کوتاهی کوفیان در دفع حمله ها ضحاک
اف بر معاش در روزگاری که ضحاک! بر تو حمله آورد، و این ضحاک، پستی میباشد بدبخت. و زیرا از این کارها [حمله ضحاک و بی‌وفایی کوفیان] با خبر شدم، گمان نمودم شیعه ها و یارانت تو‌را رها کرده‌اند. ای پسر مادرم! نظرت را برایم بنویس، [که] در‌صورتی‌که مرگ را خواهانی، برادرزادگانت و فرزندان پدرت را به سویت نشانه، به دلیل آن که با تو می‌زی­‌ایم تا تو می‌زی­‌ای، و با تو می‌­میریم زیرا بمیری. به معبود قسم! که دوست ندارم بعد از تو لحظه‌ای در جهان بمانم؛ و به خدای اعزّواجلّ قسم و سوگند! که معاش ما بعداز تو ناراحت کننده و غیر مطلوب و نامطبوع میباشد، و بر تو باد سلام و بخشش خداوند و برکاتش.

نهج السعادة، محمودی، ج۵، ص۲۰۹- ۳۰۰.

عقیل بعد از جابجایی پایتخت اسلامی به کوفه، در مدینه ماند و در هیچ‌یک از پیکار‌های امام علی(ع) کمپانی نکرد.[۲۴] به گفته محمدصادق نجمی برهان عدم حضور عقیل در پیکار‌ها، نابینایی بود که در بعد از نزاع موته بر وی عارض گردیده بود.[۲۵]

بعداز ماجرای حکمیت، معاویه لشکری به فرماندهی ضَحّاک بن‌قیس به عراق ارسال کرد.[۲۶] حضرت علی(ع) سپاهی را به فرماندهی حجر بن عدی تجهیز کرد و لشکر ضحاک را باخت بخشید.[۲۷] این خبر ها به عقیل رسید و وی طومار‌ای به امام نوشت تا از وی استخراج تکلیف نماید.[۲۸] امام در جواب به عقیل خبر اعطا کرد که فتنه ضحاک دفع گردیده و اورا از نگرانی رهانید.[۲۹]

عقیل در طومار‌ای که در اواخر خلافت امام علی(ع) نوشت، ارادت خویش به آن حضرت را ابراز کرده و پیوستن عبدالله بن اَبی‌سَرْح به معاویه را دشمنی باایمان و نبی و نیز سعی برای خموشی کردن نوروروشنایی الهی دانست. امام علی(ع) در جواب به عقیل بر ادامه جهاد علیه معاویه و معاندان آیین تأکید کرد و در عین درحال حاضر وی و فرزندانش را از حضور در جناح‌های پیکار معاف نمود.[۳۰]

عبدالملک حوثی سو‌مین رهبر حرکت انصارالله یمن. وی طرفدار وحدت اسلامی و از مدافعان فلسطین میباشد. در طی رهبری وی بر حرکت انصارالله، یمن با هجوم نظامی ائتلاف عربی متشکل از یکسری مرز و بوم عربی مثلا ایالات متحده عربی مواجه شد. حرکت انصارالله یمن به رهبری عبدالملک توانست اهدافی در ایالات متحده عربی را گزینه اصابت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد قرار دهد.

به عنوان مثال اقدامات تکان انصارالله در عصر رهبری عبدالملک، حمله موشکی به اسرائیل و غرض قرار دادن کشتی‌های مربوط به این رژیم در دریای سرخ و باب‌المندب، در پناه از عموم غزه میباشد. قدمات نظامی عبدالملک حوثی سبب به تحریم او از جانب شورای امنیت سازمان ملل و دولت ایالات رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد متحده شوید.

معاش‌طومار
عبدالملک حوثی، سومی رهبر تکان انصارالله یمن، بعد از برادرش حسین و پدرش بدرالدین، قلمداد میشود.[۱] طبق گزارش‌ها انتصاب او بدین سمت، به وسیله پدرش بدرالدین شکل گرفت.[۲] برخی شروع رهبری او بر تکان انصارالله را سال ۲۰۱۰م (سال درگذشت بدرالدین حوثی) دانسته[۳] و توده‌ای سال ۲۰۰۴م (سال کشته شدن حسین حوثی)[۴] و بعضا ۲۰۰۶م تیتر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.[۵]

عبدالملک را با داشتن هوشمندی و صلابت[۶] از مهم ترین شخصیت‌های سیاسی عالم قلمداد کرده‌اند.[۷] به عنوان مثال خصوصیت‌های وی، نقص‌ سخنرانی‌های زمانبر نانوشته و پرداختن به مورد فلسطین، نقل شده میباشد.[۸]

عبدالملک در استان صعده چشم به جهان گشود. پدرش بدرالدین، از مراجع شرعی زیدیه و پدربزرگش، امیرالدین از علمای دارای اسم و رسم حیطه بودند.[۹] تاریخ به دنیاآمدن او سال‌های ۱۹۷۹م و سال ۱۹۸۲م اعلام گردیده‌است.[۱۰] لقب‌اش را ابوجبریل گفته‌اند.[۱۱] به جهت انتسابش به رسول(ص) به وی کنیه سید داده‌اند.[۱۲] عبدالملک علم ها فقهی[۱۳] و ادبیات عرب را نزد پدرش فرا گرفت. او سند علمی آکادمی ندارد.[۱۴]

براساس فهرست منتشر گردیده از سوی «راس سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی» در پایتخت اُرْدن، عبدالملک در سال ۲۰۲۵م/۱۴۰۳ش جزو پنجاه شخصیت تأثیرگذار در عالم اسلام معرفی گردیده‌است.[۱۵]

خصوصیت‌ها و طریقه‌ها
به نظریه کارشناسان، عبدالملک حوثی بعد از کشته شدن برادرش حسین، توانست تحت عنوان یک فرمانده، بازدارنده جلو رفتن نیروهای نظامی دولت یمن گردد.[۱۶] رهبری عبدالملک، مهم ترین برهان توفیق انصارالله یمن در مقابل ایالات متحده عربی، قلمداد شد‌ه‌است.[۱۷] اقتدار عبدالملک را ناشی از وجهه مردمی عظیم او دانسته‌اند.[۱۸] گفته میشود وی با الهام‌به دست آوردن از سید حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان، توانست صدها هزار نفر از عموم یمن را جذب نماید.[۱۹]

بعد از حمله موشکی انصارالله یمن به پایتخت ایالات متحده عربی در جواب به تهاجم ها ائتلاف عربی، در سال ۲۰۱۷م، این مرزوبوم مبلغ ۳۰ میلیون دلار بابت اخذ اطلاعاتی از عبدالملک حوثی که باعث به دستگیری او گردد، انتخاب کرد.[۲۰]

عبدالملک حوثی از طرف داران وحدت اسلامی و مخالف زد خورد‌های مذهبی به حساب می‌آید.[۲۱] وی از مدافعان دستمزد فلسطین و از حامیان پشتیبانی نیروهای فلسطینی در قبال اسرائیل به شمار رفته میباشد. وی عملیات گردباد الاقصی را موفقیت تاریخی و والا برای فلسطین و امت اسلامی می داند.[۲۲]

رابطه با کشور ایران
ارتباط عبدالملک حوثی با جمهوری اسلامی ایران را در چارچوب ارتباط تکان انصارالله یمن با کشور ایران آنالیز کرده‌اند.[۲۳] برخی معتقدند شخصیت فکری و اعتقادی عبدالملک در جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته میباشد.[۲۴] همینطور برخی کارشناسان معتقدند که اشراف انصارالله بر بخشی از حاشیه دریا غربی یمن در دریای سرخ، در زمان عبدالملک به‌تیتر یک دستاورد استراتژیک برای جمهوری اسلامی ایران، قلمداد گردیده است.[۲۵]

اقدامات و کار‌ها
عبدالملک حوثی در حین حضور برادرش حسین در صنعاء تحت عنوان نماینده مجلس یمن، وظیفه حفظ از او را بر ذمه داشت.[۲۶] عبدالملک را متأثر از برادرش حسین دانسته‌اند؛ تا جایی که او‌را بابا معنوی و الگوی عبدالملک تلقی کرده‌اند.[۲۷] بخشی از اقدامات او در طی رهبری بر انصارالله:

معرفی تکان انصارالله از روش ساخت وب سایت المنبر (۲۰۰۷م) و تأسیس کانال المسیره (۲۰۱۲م) که موجب ارتقاء تعداد حامیان این حرکت شوید.[۲۸]
برپایی نهضتی با مقصود براندازی حکومت فاسد، اصلاح اقتصاد و اجرایی کردن تصمیمات گفتگوی ملی (۲۰۱۴م).[۲۹]
مقاومت در قبال ائتلاف نظامی ایالات متحده عربی سعودی علیه تکان انصارالله یمن[۳۰]
نبرد با مفاسد اقتصادی[۳۱]
حمله به اسرائیل و کشتی‌های وابسته به آن در پناه از غزه در عملیات گردباد الاقصی (۲۰۲۳-۲۰۲۴م) [۳۲]
تحریم‌ها
شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۱۵م عبدالملک حوثی را به عنوان کودتا علیه دولت رسمی، آیتم تحریم قرار بخشید.[۳۳] دولت ایالات متحده در اواخر سال ۲۰۲۰م هم زمان با قرار دادن انصارالله یمن در لیست تیم‌های تروریستی، عبدالملک حوثی را تحریم کرد. دولت تازه این سرزمین در سال ۲۰۲۱م، این تصمیم را کنسل کرد.[۳۴]

شروع قیام در مدینه
حسین فخی در ذی‌القعده سال ۱۶۹ق در مدینه قیام کرد.[۳۵] وی و تنی چند از همراهانش هنگام نماز صبح، با شعار «اَحَد اَحَد» وارد مسجدالنبی شدند و مؤذن را واداشتند تا اذان را همچون شیعه‌ها (یاور با «حیّ علی نه العمل») بگوید.[۳۶] فرمان دار مدینه با شنیدن اذان شیعه‌ها وحشت کرد و از مدینه گریخت.[۳۷] عموم نماز را به امامت حسین خواندند و بعداز نماز، حسین بن علی خطبه‌ای خواند و عموم را به بیعت با خویش فراخواند تا عموم براساس کتاب خداوند، سنت پیامبر معبود و «الرضا اینجانب آل‌محمد» (یعنی شخص موردرضایت از آل محمد) با وی بیعت نمایند.[۳۸] ولی گزارش‌هایی از ملازمت و همراهی نکردن عموم مدینه با آنان حکایت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دارااست.[۳۹]

کارایی دست اندرکاران حکومت در مدینه برای تقابل با حسین فخی فیض‌ای نداشت و به باخت و کشته شدن تنی چند از آن ها انجامید.[۴۰] آنها همینطور از خجسته ترکی (از فرماندهان دستگاه خلافت) که به قصد رفتن به حج، وارد مدینه گردیده بود یاری خواستند؛[۴۱] ولی مبتنی بر نقل ابوالفرج اصفهانی، میمون که به پیکار با حسین گرایش نداشت، در پیامی مخفیانه از حسین خواست به وی شبیخون بزنند تا وی به گریختن ناگزیر خواهد شد.[۴۲] حسین نیز چنان کرد و خجسته به سوی مکه گریخت.[۴۳] بنابراین شهر مدینه در دست حسین قرار گرفت. احاطه بر مدینه صرفا یازده روز طولانی شد.[۴۴] شهید فخ شخصی به اسم دِنیارِ (دِرباس)[۴۵] خُزاعی را والی مدینه کرد و خویش یاور با سیصد نفر از یارانش،[۴۶] در ۲۴ ذی‌القعده به سمت مکه جنبش رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۴۷]

مبارزه فخ
هادی عباسی برخی از بزرگان حکومت را که به حج رفته بودند، به رویا رویی با حسین امرکرد و فرماندهی مبارزه را برعهده محمد بن سلیمان گذاشت.[۴۸] عباسیان با سپاهی چهار هزار نفری در ۸ ذی‌الحجه (روز ترویه) در محلی به اسم «فخ» با سپاه حسین رودرروی هم قرار گرفتند.[۴۹] فرمانده عباسی به حسین حفاظت بخشید؛ البته حسین نپذیرفت و در نبردی که درگرفت، حسین و گردآوری متعددی از یارانش به شهید شدن رسیدند.[۵۰] همینطور گروهی از یاران حسین اسیر شدند و برخی دیگر گریختند.[۵۱] تنی چند از اسیرها کشته[۵۲] و تنی چند از آن ها یاروهمدم با سرهای شهدا به بغداد نزد هادی عباسی رسول شدند.[۵۳] هادی راز حسین را برای مدتی، از پل بغداد معلق کرد و آن گاه آن را به خراسان ارسال کرد.[۵۴] پیکر کشتگان تا سه روز بر زمین بود و درندگان و پرنده ها از آن‌ها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌خوردند.[۵۵]

مغایر قسم دارای اسم و رسم که‌این وقوع نبرد را ۸ ذی‌الحجه سال ۱۶۹ق گزارش نموده است،[۵۶] در بعضا منابع، روز هفتم ذی‌الحجه[۵۷] و در برخی دیگر، سال ۱۶۷ق، روز عرفه (نهم ذی‌الحجه) گزارش شد‌ه‌است.[۵۸] بر اساس گزارش بیهقی در لباب‌الانساب، بعداز درگذشت مالک فخ، امام کاظم (ع) بر پیکرش نماز خواند.[۵۹]

عواقب
بعد از قیام مالک فخ، عمری والی مدینه، منزل‌ها و نخلستان‌های حسین و عده ای از قوم او را به حریق کشید و قسمت دیگری از نخلستان‌ها و اموالشان را مصادره کرد.[۶۰] موسی بن عیسی، از عاملان بنی‌عباس نیز به مدینه رفت و با احضار اهل یک محل شهر به مسجد، آن ها را واداشت تا از طالبیان و حسین و یارانش در ملأ عام بدگویی نمایند.[۶۱]

دربارهٔ برخورد هادی عباسی به رخداد فخ، گزارش‌های متناقضی وجود دارااست.[۶۲] براساس گزارش رازی، وقتی که قاسم بن محمد بن عبدالله را اسیر کردند و نزد هادی بردند، هادی امر کرد مجموع اعضای بدنش را با ارّه تکه‌تکه نمایند.[۶۳] همینطور با فرمان وی، رمز تنی چند از اسیر‌ها را از بدن غیروابسته شد.[۶۴] در مقابل، گزارش‌های دیگری نیز وجود دارااست. طبق برخی از‌ آنان وی با بعضا قاتلان اتفاق فخ واکنش کرد و دستورداد اموال آن ها مصادره گردد.[۶۵] براساس ماجرا دیگری، هادی عباسی با دیدن رمز‌های شهدای فخ گریست و محروم ساختن قاتلان از جایزه را معدود‌ترین مجازات آن ها دانست.[۶۶] برخی نویسندگان بر این باورند که هادی عباسی برای آهسته کردن معارضان و از در میان بردن التهاب جامعه، در مواضعی، خویش را اندوهگین جلوه داده میباشد.[۶۷]

فرزندان عبدالله محض، یعنی سلیمان، ادریس و یحیی، در‌این اتفاق حضور فعال داشتند.[۶۸] سلیمان بن عبدالله و حسن بن محمد بن عبدالله محض درین اتفاق کشته شدند.[۶۹] ادریس بن عبدالله در رخداد فخ زنده ماند و به مغرب گریخت و در آنجا دولت ادریسیان را شالوده‌گذاری کرد.[۷۰] یحیی بن عبدالله نیز در نزاع فخ زنده ماند و به دیلم گریخت.[۷۱] هارون‌الرشید با تایپ کردن حفاظت‌طومار‌ای او را به بغداد فراخواند؛ ولی او‌را در بغداد زندانی کرد و عاقبت همانجا درگذشت.[۷۲]

انگیزه باخت

محله شهدا در مکه، محل دفن تنی چند از شهدای حادثه فخ
بعضا دانشمندان کارها تحت را از عامل ها باخت قیام مالک فخ دانسته‌اند:

قیام قبل از موعد و پیش از مهیا‌سازی نیرو؛
ملازمت و همراهی نکردن بعضا از بزرگان علوی؛
عهد و پیمان‌شکنی تنی چند از یاران؛
قیام در روز ها حج، به دلیل اشتغال عموم مکه و مدینه به کارها اقتصادی؛
ملازمت و همراهی نکردن بزرگان مکه؛
ملازمت و همراهی نکردن عموم مدینه؛
مطلوب نبودن فضای حجاز برای قیام.[۷۳]
ناحیه فخ

کتاب خبر ها فخ، از سابق‌ترین منابع اتفاق فخ
حیطه فخ یا این که محله شهدای مکه،در ورودی شمالی مکه و در چهار کیلومتری مسجدالحرام قراردارد.[۷۴] این حیطه بقاع بعضا از صحابه بوده میباشد.[۷۵] به گفته محققان، قبور شهدای فخ در محله شهدای مکه، در دو نصیب جای‌دارد:[۷۶] بخشی از شهدای فخ در محل محصوری دفن گردیده‌اند که تابلوی «مقبرةُ عبدالله بن قدمت، رقم ۲» بر دیوار آن جای‌دارد. قبر تعداد دیگری نیز رو‌به‌روی آن محل، در دامنه کوهِ فخ («جبل‌البرود» یا این که «جبل‌الشهید»)[۷۷] واقع میباشد.[۷۸] در سال ۶۰۱ق بر مزار مالک فخ حرم‌ای ساخته شد.[۷۹] در کنار کوه فخ، ناحیه همواری به اسم «ذی‌طُاوٰ» وجود دارااست که اورده شده محل تشکیل جلسات قوم و قبیله قریش در رخداد صلح حُدَیبیه بوده میباشد.[۸۰]

تک‌نگاری‌ها
بعضا از کتاب‌هایی که با قضیه حادثه فخ درج شده‌ عبارت‌اند از:

اَخبارُ فخ نوشته احمد بن راحت رازی. این کتاب در قرن چهارم درج شده و سابق‌ترین تاثیر جداگانه در زمینه حادثه فخ میباشد.[۸۱] گفته‌اند درین تاثیر اوراق و مدارکی وجود داراست که در منابع کهن دیگر وجود ندارد.[۸۲] این کتاب را انتشارات دار الغرب الاسلامی بیروت، در سال ۱۹۹۵م، با پژوهش پزشک حرفه ای جرّار، در ۳۹۸ کاغذ منتشر نموده است.[۸۳]
ماهیت قیام شهید فخ، به مداد ابوفاضل رضوی اردکانی: تالیف کننده در یازده فصل، شخصیت حسین بن علی و چیستی و کیفیت قیام او‌را تحقیق نموده است.[۸۴] این کتاب را انتشارات محل کار تبلیغات اسلامی در سال ۱۳۷۵ش، در ۲۸۰ برگه منتشر نموده است.[۸۵]
بَطَلُ فَخ (قهرمان فخ) نوشته محمدهادی امینی؛ این تاثیر در سال ۱۳۸۸ق به عملکرد انتشارات المَطبعةُ الحیدریة در نجف و در ۲۰۶ کاغذ منتشر گردیده‌است.[۸۶]

ضوابطُ الاصول یا این که القوانینُ المُحْکَمَة فی الاصول کتابی در اصول فقه نوشته میرزای قمی (درگذشت: ۱۲۳۱ق) از فقهای شیعه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

برای ضوابط الاصول، نقش مهمی در برچیده‌شدن مدرسه اخباری‌گری قائل گردیده‌اند. این کتاب بیش تر از یک قرن از کتاب ها درسی حوزه بوده میباشد و احاطه بر آن از معیارهای دریافت سکو اجتهاد در آن فرصت، بوده میباشد. همینطور این کتاب را متن و پایه درس بیرون روضه خوان انصاری تیتر کرده‌اند. بر این کتاب لبه‌ها و گستردن‌های بخش اعظمی مندرج رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

به گفته بعضا مباحثی همانند عقیده انسداد، «حجیت ظن به طور مطلق» و «عدم دقت خطابات شارع نسبت به غائبین» اول توشه، در‌این کتاب مطرح شوید و منجر دگرگونی جدیدی در دانش اصول آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گشت.

مداقه کتاب و مقام
قانون ها الاصول، کتابی به لهجه عربی، مهم ترین و مشهورترین تاثیر میرزای قمی[۱] و از آن تحت عنوان کتابی بسیار اساسی[۲] و عمیق[۳] در دانش اصول فقه ذکر شده‌اند. میرزای قمی در پیشگفتار‌اش آن را شامل مطالبی دانسته که در کتاب ها گذشتگان نبوده و نیز آشکارکننده جواهر مخفی‌گردیده در ثروت‌ها برشمرده میباشد.[۴] این کتاب در سال‌های در آغاز قرن سیزدهم هجری قمری تألیف شد‌ه‌است.[۵] این قرن به مداقه ویژه و پهناور به دانش اصول فقه پر اسم و رسم بوده[۶] و این کتاب را یکی‌از مهم ترین اثرها در برچیده‌شدن مدرسه اخباری‌گری و بسط دانش اصول دانسته‌اند.[۷]

مقررات الاصول تا پیش از تألیف کتاب کفایة الاصول نزدیک به سال ۱۳۲۱ق[۸] به بازه بیش تر از یک قرن،[۹] در شمار کتاب ها درسی حوزه[۱۰] قرار داشت.[۱۱] سید موسی شبیری زنجانی از مراجع تبعیت، در کتاب جرعه‌ای از دریا، اعتقاد دارد متن درس بیرون روحانی انصاری، کتاب ضوابط بوده میباشد.[۱۲]

سید محمدباقر خوانساری تالیف کننده کتاب روضات الجنات، مقررات را ناسخ کتاب ها اصولی قبل دانسته میباشد.[۱۳] برخی دیگر دریافت جايگاه اجتهاد در آن مجال را، مشروط به اشراف بر کتاب قانون ها دانسته‌اند.[۱۴]

صدرالدین موسوی عاملی از علمای اصفهان در قرن سیزدهم، در قطعه شعری مقررات الاصول را حاوی محتوای کتاب‌های ابن‌سینا یعنی اشارات، ضابطه و شفا معرفی نموده است.[۱۵]

تالیف کننده
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: میرزای قمی
ابوالقاسم بن محمدحسن گیلانی شفتی قمی مشهور به میرزای قمی (۱۱۵۱-۱۲۳۱ق) میباشد.[۱۶] او را فقید، مجتهد، اصولی، رجالی و محدِّث تعریف کرده‌اند.[۱۷] وی دانش آموز وحید بهبهانی عالم و اصولی قرن دوازدهم (۱۲۰۵ق) و معاصر با فتحعلی‌فرمان روا و آیتم احترام وی بوده میباشد.[۱۸]

ساختار
کتاب ضوابط الاصول دارنده یک پیشگفتار، هفت باب و یک خاتمه میباشد.[۱۹] ابواب کتاب به تفصیل پایین میباشد:

باب یکم: سوژه دستور و نهی؛
باب دوم: سوژه محْکَم و متَشابِه و معنی و منطوق؛
باب سوم: سوژه عام و خاص؛
باب چهارم: سوژه مُطْلَق و مُقَیَّد؛
باب پنجم: سوژه مجْمَل و مُبَیَّن و ظواهر و مُؤوَّل؛
باب ششم: سوژه أدِلِّه فقاهتیّه مشتمل بر کتاب، سنت، اجماع، مستقلات و غیرمستقلات عقلیه، اصول عملیه، قاعده لاضرر، قیاس و نسخه ها؛
باب هفتم: سوژه اجْتِهاد و تَقْلید.
میرزای قمی به تقلید از کتاب معالم الاصول[۲۰] سوژه تعارض استدلال (تعادل و تراجیح) را در قسمت خاتمه آورده میباشد.[۲۱]

اختراع
بعضا بر این باورند با تألیف کتاب ضوابط الاصول، دگرگونی عظیمی در اصول فقه ساخت شد؛ چون بعداز برهه زمانی‌ها، کتاب اصولی جامعی با طریق نگارشی نو ارائه شوید.[۲۲] از سوی‌ دیگر بعضی بر این اطمینان بوده‌اند که مقررات از روی کتاب معالم و دو کناره فاضل شیروانی و فرمان روا العلماء بر معالم عده گردیده است.[۲۳] نقل شده میرزای قمی طریقه‌های جدیدی در اصول فقه ارائه کرده که پاره‌ای از آن ها تحوّلی اصلی در دانش اصول ساخت نمود.[۲۴] تحت عنوان مثال به حجت پی بردن ظن به‌طور مطلق[۲۵] و تخصیص خطاب‌های شارع به اشخاص حاضر و عدم اعتبار آن ها نسبت به غایبان.[۲۶] همینطور نقل شده نظر ها میرزا بعداز وی آیتم دقت علمای اصول فقه به عنوان مثال روحانی انصاری در کتاب فرائد الاصول قرار گرفت.[۲۷]

گستردن، لبه و تعلیقه
ضوابط الاصول به لهجه عربی درج شده میباشد. به گفته آقابزرگ تهرانی در کتاب الذّریعه شروح و حاشیه ها متعددی بر آن نگاشته گردیده است.[۲۸] او از ۳۹ گستردن و کناره برای این کتاب ذکر شده میباشد[۲۹] برخی از آن ها عبارتند از:

توضیح القوانین از محمدحسین بن بهاءالدین محمد قمی؛
حاشیة بر قانون ها از روضه خوان انصاری؛ آقابزرگ تهرانی اعتقاد دارد کتاب رسائل براساس این لبه نگاشته گردیده است.[۳۰]
حاشیة علی ضوابط الاصول از سید علی موسوی قزوینی؛
حاشیة علی ضوابط الاصول از روضه خوان جواد طارمی؛
الدرر المنظمة فی تعلیقات القوانین المحکمة از روضه خوان علی بن روضه خوان محمدعلی مجیراوی نجفی؛
مهذب القوانین یا این که المهذب فی الأصول از سید محمد با تقوا بن حسن حائری مشهور به میرزا پارسا عرب؛
النبوذ المنظمة فی حل رموز القوانین المحکمة از عبدالکریم بن حسن اَعرجی.
حالت انتشار
کتاب قانون ها الاصول به طور سنگی و در جدا رحلی به چاپ رسیده میباشد. فهرستی از چاپ‌های متفاوت سنگی این کتاب در کتاب «مؤلفین کتاب ها چاپی فارسی و عربی» به سعی «خان‌پدر مُشار» توده گردیده است.[۳۱] در سال ۱۳۷۸ق، انتشارات مکتبة العلمیة الاسلامیة در طهران این کتاب را به چاپ رسانید.[۳۲] در سال ۱۴۳۰ق، انتشارات احیاء الکتب الاسلامیة در قم توشه دیگر ضوابط الاصول را با اسم دیگر این کتاب یعنی «القوانین المحکمة فی الاصول» چاپ نمود.[۳۳]

اَلحاشیه علی تَهذیبِ المَنطِق پر اسم و رسم به کناره ملا عبدالله، کتابی در دانش منطق به خودکار عبدالله یزدی بَهابادی (درگذشت: ۹۸۱ق). ظریف بودن لغات کتاب و جامع بودن مطالب آن و رعایت اختصار، از خصوصیت‌های اساسی این کتاب قلمداد شد‌ه‌است. اشراف تالیف کننده بر دانش منطق و رشته کتابت، از کارداران توفیق این کتاب به شمار رفته میباشد. لبه ملا عبدالله در کشورهای مختلفی همانند کشور ایران، عراق و هندوستان در ستون کتاب‌های درسی منطقههای علمیه قرار داشت. کناره و تفصیل‌های مختلفی بر این کتاب نگاشته گردیده و در شهرهای مختلفی همانند قم، بیروت، قاهره و کراچی به چاپ رسیده میباشد. ترجمه‌ای به گویش فارسی از این کتاب تألیف مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.

تعریف و رده
کتاب الحاشیه علی تهذیب المنطق، شرحی بر کتاب تهذیب المنطق تاثیر سعدالدین تَفتازانی دانا اهل‌سنت به شمار میگردد.[۱] این کتاب در مسئله دانش مَنطقِ استدلالی تألیف گردیده‌ میباشد.[۲] گفته می گردد کتاب الحاشیه در عین داشتن حجمی معدود، داده ها فراوانی در مشت استفاده کننده خویش قرار می دهد.[۳] بیان شده انگیزه دقت بیشتر به لبه کتاب نسبت به اصل کتاب، اعتنا و جامعیت لبه میباشد.[۴] ابوالقاسم علیدوست از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم احیای این کتاب را ضروری و موجب احیای شخصیت ملا عبدالله دانسته و اعتقاد دارد کناره ملا عبدالله پژوهش خیر بر مجموع منطق داشته و در مقایسه با کتاب ها دیگر برای پژوهش و درس دادن حق تقدم دارااست.[۵] این کتاب که به لبه ملا عبدالله دارای اسم و رسم میباشد، در حیطههای علمیه[۶] و در کشورهای مختلفی همانند جمهوری اسلامی ایران، عراق، بحرین، لبنان، افغانستان، پاکستان و هندوستان تحت عنوان کتاب درسی آیتم استعمال قرار گرفته میباشد.[۷] بر این کتاب تعلیقه‌های زیادی مندرج رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۸]

لبه ملا عبدالله را از مؤثرترین کارداران آوازه کتاب تهذیب المنطق تفتازانی برشمرده‌اند.[۹] می گویند با تألیف این کتاب، موج تألیف کتاب ها منطقی رو به کاهش بنیان.[۱۰] دلایل غالب بودن این کتاب را احاطه ملا عبدالله در منطق، احاطه او بر رشته کتابت، جامع بودن مطالب و برخورداری کتاب از مجال عرضه شدن میدانند.[۱۱] گفته می شود تألیف این کتاب در سال ۹۶۷ق[۱۲] و در نجف تمام شد.[۱۳] بعضا از دانشمندان از این کتاب با اسم تُحفه شاهجانیه خاطر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.[۱۴]

تالیف کننده
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ملا عبدالله بهابادی
کتاب الحاشیه علی تهذیب المنطق، به مداد ملا عبدالله بهابادی یزدی (درگذشت: ۹۸۱ق)، از علمای شیعه، نگاشته شد‌ه‌است.[۱۵] تألیفاتی در تعبیر،[۱۶] فقه، منطق،[۱۷] فلسفه، صحبت و ادبیات برای وی مذکور میباشد.[۱۸] تألیفات ملا عبدالله، به جاری و بی آلایش بودن و خودداری از زیاده‌گویی تعریف شد‌ه‌است.[۱۹] ملا عبدالله را مدرس روضه خوان بهائی[۲۰] دانسته‌اند. همینطور حسن بن علی مشهور به صاحب و مالک مَعالِم و محمد عاملی دارای اسم و رسم به صاحب و مالک مَدارک را شاگردان وی در علم ها عقلی و اساتید او در علم ها فقاهتی به شمار آورده‌اند.[۲۱] گفته می‌گردد او متولی مقبره امام علی(ع) بوده میباشد و خانواده المُلّا به وی منتسب میباشد.[۲۲]

محتوا

تصویر کاغذ اولیه کتاب الحاشیه به خط محمدعارف الخالدی
کتاب لبه ملا عبدالله دارنده یک پیشگفتار میباشد که در آن به معرفی دانش منطق و ذکر مورد آن پرداخته گردیده‌است.[۲۳] آنگاه در مقصد اولیه که به تَصورات تخصیص یافته میباشد، گفت و گو اشکال دلالت‌ها، مفرد و مُرَکب، مفاهیم، نِسَِب اَربعه، کُلیات خَمس، گونه های معنی کلی و مُعرِّف مطرح شده است.[۲۴] در مقصد دوم مباحث مرتبط با تَصدیقات ارائه شد‌ه‌است. در‌این قسمت گونه های قَضیه، اقسام قضایای شرطیه، تناقض، عَکس مُستوی و عکس نَقیض گزینه گفت و گو قرار گرفته میباشد.[۲۵] قسمت سوم کتاب، مباحث حُجت را در خویش مکان داده میباشد. در‌این نصیب، اَشکال اَربعه، اشکال قیاس از جهت هیئت و مادّه و صناعات خَمس توضیح داده گردیده‌است.[۲۶] قسمت چهارم و نهایی کتاب با تیتر خاتمه، دربردارنده اجزای علم ها و رؤوس ثمانیه میباشد.[۲۷]

گستردن‌ها و حاشیه ها

تصویر روی جلد کناره علامه ابن انسان بر کناره ملاعبدالله
بر کتاب لبه ملا عبدالله گستردن‌ها، حاشیه ها و تعلیقات زیادی نگاشته گردیده است. بعضی از آنان عبارتند از:

سَعادةُ المُتَأَنِّق فی توضیحِ حاشیةِ المَنطق نوشته سید محمدحسن طالقانی (متولد: ۱۳۵۰)[۲۸]
القِسطاسُ المستقیم و المِکیالُ القَویم تألیف محمدحسین اَردستانی یزدی (درگذشت: ۱۲۷۲ق)[۲۹]
الطَلحِ المَنضود وابسته به محمدحسین بن اسماعیل (درگذشت: ۱۲۷۳ق)[۳۰]
رَفعُ الغاشیه عن وَجه الحاشیه، تفصیل مَزجی سید شهاب‌الدین بن محمود تبریزی (متولد: ۱۳۱۸).[۳۱]
الزوائدُ الجَزیله نوشته رضا طباطبایی دارای شهرت به علامه تبریزی (درگذشت: ۱۳۶۱ق)[۳۲]
التقریبُ الی حاشیه ها التَّهذیب المعروفه بحاشیة ملا عبدالله وابسته به محمد کرمی حویزی اهوازی[۳۳]
کشفُ الاَستار. اسم تالیف کننده گزینه اشاره قرار نگرفته میباشد.[۳۴]
لبه علامه محمد بن بشر روستی بال و پرَکی[۳۵]
کناره بر لبه ملا عبدالله، تاثیر تَجلّی شیرازی (درگذشت: ۱۰۸۵ق)[۳۶]
لبه محمد عبدالمجید الشَّرنونی از علمای دانشکده الازهر[۳۷]
کناره علامه ملا عبدالرحمن بینجُوَینی[۳۸]
گستردن کناره ملا عبدالله تألیف میرزا حیدرعلی مبارکه‌ای لنجانی.[۳۹]
تحفه شاهجهانی (شاهجانی)[۴۰]
شیر و شکر وابسته به میرزا حسین لاهیجی[۴۱]
رفعُ الغاشیه مِن غَوامِض الحاشیه (گستردن لبه ملاعبدالله) تاثیر معلم افغانی[۴۲]
تفصیل با ارزش نوشته سید مصطفی حسینی مازندرانی[۴۳]
تعلیةُ الدشتی تألیف سید مصطفی حسینی دشتی[۴۴]
چاپ و ترجمه
کتاب الحاشیه علی تهذیب المنطق در شهرهای مختلفی همانند بیروت،[۴۵] کَراچی،[۴۶] گُنترسی در هند،[۴۷] قاهره، کویت[۴۸] و قم به چاپ رسیده میباشد.[۴۹] این کتاب بارها و با شروح و تعليقات گوناگون تجدید چاپ گردیده است.[۵۰] ترجمه‌ای از این کتاب در اختیار میباشد که گفته می شود نگارنده آن مجهول میباشد.[۵۱] بعضا این ترجمه را به محمد بن محمود شهرستانی نسبت داده‌اند.[۵۲] ورژن‌ای از این کتاب که به خط محمد نصرآبادی در سال ۱۰۴۳ق نگاشته شد‌ه‌است، در مکتب شهید مطهری طهران مراقبت میگردد.[۵۳]

(متولد ۱۳۲۴ش) دکتر و سیاست‌مدار شیعه ایرانی، مشاور رهبر کشور ایران و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام میباشد. وی همینطور محقق و مولف اثراتی در حوزه تاریخ فرهنگ وتمدن اسلامی و شیعی میباشد.ولایتی در سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ش به‌مقطع ۱۶ سال وزیر خارجه کشور ایران و قبل از آن نماینده مجلس شورای اسلامی بود. وی در زمانه وزارت خارجه، سیاست عدم مقابله ورزشکاران اهل ایران با ورزشکاران رژیم اسرائیل را مبنا‌گذاری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

ولایتی دارنده آرم مرتبه ۱ علم میباشد و بیش تر از ۱۳۵ کتاب در حیطههای پزشکی، تاریخی و سیاسی تألیف و ترجمه نموده است. برای مثال اثرها مکتوب وی می‌اقتدار به پویایی تمدن اسلام و کشور ایران، تاریخ رابطه ها فرنگی جمهوری اسلامی ایران و نقش شیعه در فرهنگ وتمدن اسلامی اشاره نمود. وی مدتی عضو شورای بهتر انقلاب فرهنگی و مدتی نیز دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت و عضو بنیاد دائرةالمعارف اسلامی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

علی‌اکبر ولایتی، دکتر معالج و سیاست‌مدار شیعه اهل ایران میباشد. وی در ۱۳۲۴ش در روستایی در شمیران طهران متولد شد.[۱]ولایتی در سال ۱۳۴۳ش با مرتبه ۴۹ کشوری در کنکور پذیرفته شد. زمان تخصص اطفال را در کالج طهران، و عصر فوق تخصص در فن عفونت را، در دانش کده جان هاپکینز ایالات متحده خاطر نشان کرد[۲] و از سال ۱۳۵۰ش به‌تیتر دکتر همگانی، کار‌های پزشکی خویش را استارت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۳]

ولایتی از زمان متوسطه، بارها به کار‌های سیاسی روی آورد و در اعتراضات معارضان حکومت پهلوی شرکت کردن می کرد. از همین‌رو یک سری سکو برای بازپرسی در سن ۱۷ سالگی به سازمان امنیتی وقت منتقل شوید. وی از سال ۱۳۴۱ش به‌عضویت جناح ملی دوم[یادداشت ۱] درآمد و ابعاد در دانشکده طهران، انجمن اسلامی دانش کدهٔ پزشکی دانشکده طهران را احیا کرد.
با برد انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران، ولایتی به‌تیتر نائب رئیس وزیر بهداری سرگرم سرویس شد. وی در عصر نخستین مجلس شورای اسلامی از سوی عموم طهران به مجلس روش یافت و بعد ها به‌تیتر وزیر خارجه شغل سیاسی خویش را خاطر نشان کرد.[۵] ولایتی ۱۶ سال از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ش وزیر کارها خارجه دولت کشور‌ایران بود. وی در زمان وزارت خارجه، سیاست ممنوعیت پیکار با حریفانی از اسرائیل را تأیید و شالوده‌ریزی کرد که بر طبق آن ورزشکاران اهل ایران به‌خیال و خاطر به رسمیت نشناختن اسرائیل، حقِّ بازی در مقابل حریفانی از آن مرزوبوم را نداشته باشند.[۶] وی همینطور در مناصب دیگری همانند شورای بهتر انقلاب فرهنگی و مجمع تشخیص مصلحت نظام عضویت داشته میباشد.[۷]

ولایتی از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۱ش، دبیرکلیِ مجمع جهانی اهل‌بیت را بر ذمه داشت.[۸] ولایتی از سال ۱۳۷۶ش با روی عمل داخل شدن دولت سید محمد خاتمی و نقطه پايان یافتن روزگار وزارت خارجه، مشاور فی مابین‌الملل رهبر کشور ایران شد.[۹] برای مثال سِمت‌های سیاسی وی می‌قدرت به مورد ها تحت اشاره نمود:

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت[۱۰]
دبیرکل مجمع جهانی بیداری اسلامی[۱۱]
عضو انجمن اسلامی خارج از التحصیلان اروپا، ایالات متحده و اقیانوسیه[۱۲]
عضو انجمن اثرها و مفاخر فرهنگی[۱۳]
عضو هیئت‌امنای سازمان مردمی پناه از محرومان و زخم‌پذیران بهزیستی[۱۴]
عضو شورای بهتر انقلاب فرهنگی[۱۵]
مدیریت شورای مرکزی انجمن اسلامی پزشکان کشور ایران[۱۶]
مدیریت راس پژوهش ها استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام[۱۷]
مشاور رهبر کشور‌ایران در کارها دربین‌الملل[۱۸]

(درگذشته حدود۱۲۵۰ق)، حکیم و دکتر معالج شیعی اهل ایران قرن سیزدهم. وی تحصیلاتش را در تنکابن استارت کرد و بعد به عتبات عالیات رفت. او در اصفهان نزد ملاعلی نوری و ملا محمد علی نوری آرای ملاصدرا را یادگرفت.ملا اسماعیل اعرج از شاگردان او بود که تنکابنی طب را، نزد وی فرا گرفت. او آخر و عاقبت به تنکابن رجوع و برگشت و در همانجا درگذشت. پیکرش در مقبره امام علی(ع) به خاک ودیعه شد. از او اثراتی در پزشکی، فلسفه و... برجای باقی مانده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

از تاریخ میلاد وی اطلاعی در اختیار وجود ندارد. او در سلیمان‌آباد تنکابن که ابعاد خویش، آنجا را آباد کرد، دیده به جهان گشود[۱] وی در محل تولد خویش به علم آموزی علم ها شرعی پرداخت، و آن گاه برای کامل شدن علم آموزی یار برادرش، ملاعبدالمطلب، به عتبات عالیات مسافرت کرد[۲] پس از فراغت از علم آموزی سطح ها به اصفهان رفت و از مجالس درس مشاهیر علمای بعد از ظهر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فایده‌مند شد.[۳]

استادان، میرزا سلیمان، علم ها عقلی به‌ ویژه آرای صدرالدین شیرازی را نزد ملاعلی نوری و علم ها نقلی را نزد ملامحمدعلی نوری یادگرفت و بعد به درس دادن گستردن تجرید، شوارق، تفصیل لمعه و تعبیر و تفسیر انوارالتنزیل حاکم بیضاوی سرگرم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۴]

وی با ملامحراب گیلانی حکیم و عارف اصفهان مراوده و مصاحبت داشت[۵] و نیز نزد ملااسماعیل الاعرج اصفهانی طب یادگرفت و در آن رشته مهارت یافت و در اصفهان به درس دادن ضابطه ابن سینا پرداخت. در مقابل ملااسماعیل الاعرج نزد وی تفصیل تجرید فراگرفت.[۶]

درگذشت
تنکابنی بعد از وصول به مقامات بهتر علمی به دنبال درخواست والی مازندران و پیشنهاد استادش، آخوند نوری، بعداز یکسری سال به تنکابن رجوع و برگشت و به حل و فصل کارها عموم پرداخت و حدود ۱۲۵۰ق درگذشت.[۷] پیکر او‌را به نجف منتقل کردند و در مقبره امام علی(ع) به خاک سپردند.[۸]

فرزندان
محمد بن سلیمان تنکابنی، مؤلف قصص العلماء، فرزند میرزا سلیمان تنکابنی میباشد.

اثر ها
تفصیل بر شواهدالربوبیه ملاصدرا
تفصیل بر زادالمعاد علامه مجلسی
تفصیل بر فایده ها ضیائیه نورالدین عبدالرحمان جامی
اثراتی در پزشکی، ادبیات و غیره[۹]

(درگذشت ۶۴ق یا این که ۸۰ق) صحابی رسول(ص) و از فرماندهان سپاه امام علی(ع) در پیکار‌های جمل و صفین و کارگزار آن حضرت در اصفهان و همدان بود. او مدتی مسؤلیت گردآوری‌آوری زکات را از سوی امام علی(ع) بر ذمه داشت.ابومخنف تالیف کننده مقتل‌الحسین، از نوادگان رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اوست.

سید ابوالقاسم خویی اورا پسر خاله عایشه معرفی نموده است.[۲] صقعب و عبدالله برادران وی بودند که در پیکار جمل به شهیدشدن رسیدند.[۳]فرزندان مخنف، حبیب، عبدالرحمن و سعید بودند. عبدالرحمن از معارضان قیام مختار در کوفه بود.[۴] سعید، پدربزرگ ابومخنف مولف مقتل‌الحسین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۵]

مخنف، در حین نبی(ص)، اسلام آورد.[۶] اورا در شمار صحابه بیان کرده‌اند.[۷] در عصر خلافت قدمت بن خطاب، در فتوحات (فتح عراق) حضور داشت.[۸]مخنف دو حدیث از فرستاده(ص) نقل نموده است.[۹] به گفتۀ ابن حجر عسقلانی این روایات در سنن اربعه آمده‌اند.[۱۰] ابورمله(ابورمیله) و فرزندش حبیب از وی داستان آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.[۱۱]

حکومت امام علی(ع)
روضه خوان طوسی و برقی مخنف را در شمار اصحاب حضرت علی(ع) بیان کرده‌اند.[۱۲] آن حضرت در مبارزه جمل او‌را فرمانده خویشان‌های ازد، بجیله، خثعم و خزاعه قرار اعطا کرد.[۱۳] وی درین پیکار مصدوم شد بعداز آن، برادرانش صقعب و عبدالله درفش را به دست گرفتند، که هر دو به شهیدشدن رسیدند.[۱۴] رجزی از او در پیکار جمل در شماتت نفس نقل شد‌ه‌است.[۱۵][یادداشت ۱]

وقتی که حضرت علی(ع) از بصره به کوفه رفت، بعضا اشخاص را به دلیل کوتاهی در امداد دادن خویش شماتت کرد البته از مخنف و قومش به خیر حافظه کرد.[۱۶]

وی بعد از پیکار جمل کارگزار آن حضرت در اصفهان[۱۷] و همدان شد.[۱۸] در شروع مبارزه صفین حضرت علی(ع) طومار‌ای به وی نوشت و از وی خواست تا به سوی آن حضرت جنبش نماید.[۱۹] مخنف بعد از اخذ نامۀ امام، حارث بن ابی حارث بن ربیع را بر اصفهان و سعید بن وهب را بر همدان گماشت و به سوی کوفه جنبش کرد.[۲۰] وی در پیکار صفین درفش فامیل ازد را در اختیار داشت[۲۱] و بنابر بعضا منابع فرماندهی قوم‌های ازد، بجلیه، خثعم و انصار و خزاعه را بر ذمه داشت.[۲۲]

مخنف بعداز نبرد صفین، مأمور توده‌آوری زکات از سوی حضرت علی(ع) در بستگان دیده نشده بن وائل در ناحیه فرات بود.[۲۳] که نعمان بن بشیر به سوی صاحب بن کعب ارحبی کارگزار حضرت علی(ع) در عین التمر حمله پیروزی، به درخواست صاحب، مخنف گروهی را به همدم فرزندش عبدالرحمان به یاری وی ارسال کرد.[۲۴]

پیشنهاد‌هایی از حضرت علی(ع) به وی نقل شد‌ه‌است.[۲۵] بعضی مترجمان نهج البلاغه طومار ۲۶ نهج البلاغه را که به برخی مأموران مالیات درج شده، خطاب به وی دانسته‌اند.[۲۶]

درگذشت
درباره مجال درگذشت مخنف اختلاف‌حیث وجود داراست: بعضی منابع از شهیدشدن وی در نبرد جمل صحبت گفته‌اند.[۲۷] هرچند که گزارش‌هایی از حضور او در مبارزه صفین[۲۸] و بعد از آن[۲۹] وجود داراست.

محمد بن جریر طبری، تاریخ‌نگار اهل سنت، اسم مخنف را در شمار درگذشتگان سال ۸۰ قمری بیان نموده است.[۳۰]و به داستان ابن حجر عسقلانی، فقید رجالی اهل سنت، در سال ۶۴ قمری در قیام توابین کشته شد.[۳۱]

(مورد قتل واقع شده در حدودسال ۶۶ قمری) از لشکر قدمت بن سعد در اتفاق کربلا. وی در روز عاشورا، بریر بن خضیر را به شهید شدن رساند.کعب بن جابر بن عمرو، از طایفه ازد بود. در منابع از او به کعب بن جابر عبدی (۶۶ق/۶۸۵م)[۱] نیز حافظه گردیده است. اورده شده او تا مجال حکمرانی مصعب بن زبیر زنده بوده میباشد.[۲] ابومخنف از عبدالرحمان بن جندب نقل نموده است که کعب در عصر فرمانروایی مصعب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌اظهار‌کرد:

«پروردگارا ما تکلیف خود را جاری ساختن داده‌ایم، ما‌را به صف توطئه‌کاران مبر.» جندب (بابا عبدالرحمان) به وی اظهار کرد: راست می گویی، تکلیف خود را به راز بردی البته برای خویشتن بد اندوختی. کعب اعلام کرد هیچ وقت برای خویش بد نیندوختم، خوبی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اندوختم.[۳]

اتفاق عاشورا؛ کعب در حادثه کربلا از سپاه قدمت بن سعد بود. روز عاشورا در نزاع بریر بن خضیر با رضی بن منقذ، به کمک رضی شتافت و بر بریر حمله کرد. به وی گفتند: این مرد، بریر بن خضیر قاری میباشد که در مسجد کوفه می‌جلسه و ما‌را قرآن می‌یادگرفت، البته کعب توجهی نکرد[۴] و نیزه را بر پشت بریر فرو موفقیت. بریر بر زمین به زمین خورد و کعب با خنجر او‌را آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کشت.[۵]

وی بعد از به شهیدشدن رساندن بریر به‌سوی لشکر قدمت بن سعد رجوع و برگشت. همسر[۶] یا این که خواهرش[۷] جدیدّار به وی اعلام کرد:

معاندان پسر فاطمه را امداد دادی و سرور قاریان را کشتی و کاری بسیار زشت اجرا دادی. به پروردگار قسم که دیگر یک کلمه و واژه هم با تو صحبت نخواهم خاطرنشان کرد.[۸]
کعب روز عاشورا، بعداز کشتن بریر شعری سرود[۹] که در آن به مدح یاران امام حسین(ع) و شهید شدن بریر بن خضیر به دست خودش اشاره نموده است.[۱۰]

اما در بعضا منابع آدم کش بریر بن خضیر، بجیر بن اوس ضبی معرفی گردیده است.[۱۱]

پانویس
زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۲۲۵
نک: طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۳۳.
نک: طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۳۳.
سماوی، ابصارالعین، ص۱۲۴.
ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۲۲؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۳۲؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۶۷؛ سماوی، ابصارالعین، ص۱۲۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹۱؛ مقرم، مقتل الحسین، ص۲۶۱؛ قمی، نفس المهموم، ص۲۳۵-۲۳۶.
ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۶۷
بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹۱؛ سماوی، ابصارالعین، ص۱۲۴.
طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۳۳؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۶۷؛ سماوی، ابصارالعین، ص۱۲۴.
طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۳۳؛ زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۲۲۵.
طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۳۳.
ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۰۲؛ خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲، ص۱۵.
منابع
ابومخنف کوفی، وقعة الطف، جامعه مدرسین، چاپ سوم، قم، ۱۴۱۷ق.
ابن‌اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
ابن‌اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، پژوهش: علی شیری، دارالأضواء، بیروت، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الأشراف(ج۳)، رسیدگی: محمد باقر المحمودی، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، ۱۹۷۷ق/۱۳۹۷م.
خوارزمی، برنده بن احمد، مقتل الحسین علیه‌السلام، انوار الهدی، قم، ۱۴۲۳ ق
زرکلی، خیرالدین، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء اینجانب العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۹م.
سماوی، محمد بن طاهر، ابصارالعین فی أنصار الحسین علیه‌السلام، دانش گاه شهید محلاتی، قم، ۱۴۱۹ق.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، استیناف: محمدأبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
قمی، عباس، نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم و یلیه نفثة المصدور فیما یتجدد به غم العاشور، المکتبة الحیدریة، نجف.
مقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسین علیه‌السلام، مؤسسة الخرسان للمطبوعات، بیروت، ۱۴۲۶ق- ۲۰۰۷م