مُصعَب بن عُمَیر بن هاشم (درگذشت ۳ق) از صحابه رسول(ص) و از سابقون در اسلام میباشد که پیش از ورود فرستاده(ص) به منزل ارقم بن ابی ارقم به اسلام گروید. مصعب از اشخاصی بود که به حبشه سفر کرد و بعد از عهد عقبه هنگامی که عموم یثرب از نبی معبود درخواست استاد قرآن کردند، رسول، مصعب را به مدینه ارسال کرد. او پیش از ورود نبی(ص) به مدینه، نماز آدینه را در منزل سعد بن خثیمه پرپا کرد. پیامبر پروردگار بعداز ورود به مدینه در میان مصعب و ابوایوب انصاری، عقد اخوت روان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.
مصعب بن عمیر در پیکار بدر درفشدار جناج راست لشکر اسلام بود. او در مبارزه احد و در سن ۴۰ سالگی به شهیدشدن رسید. تسلطزاده قهرمان نوشته محمود حکیمی و زمانی دلی نوشته محمدحسن شهسواری، کتاب داستانهایی به گویش فارسی میباشند که به گستردن زندگانی مصعب بن عمیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداختهاند.
لقب و کنیه
مصعب از صحابه و لقباش ابوعبدالله میباشد.[۱] وی همینطور مصعب الخیر کنیه داشت.[۲]
مادرش، خناس، دختر صاحب و مالک از ثروتمندان قریش بود. مصعب در خانوادهای مرّفه پروش یافت؛ والدین مصعب قبل از اسلامش، اورا بسیار دوست داشتند و شایسته ترین خرقهها را به بدن وی میکردند.[۳]
زینب بنت مصعب بن عمیر، دختر وی و حمنه بود و نسل مصعب جز از روش وی ادامه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نیافت.[۴]
اسلام
مصعب از اولیه مسلمان ها میباشد؛ وی زمانی که فرستاده در منزلٔ ارقم به دعوت محرمانه سرگرم بود، اسلام آورد. او اسلامش را از اقوام و مادرش نهفته میکرد و بعضی اوقات مخفیانه نزد فرستاده رفت و آمد میکرد تا اینکه عثمان بن طلحه اورا در هم اکنون نماز مشاهده کرد و خبر مسلمان شدن اورا به دوروبری ها و مادرش بخشید. آنها، مصعب را زندانی کردند و وی در زندان بود تا اینکه به حبشه مسافرت کرد.[۵] او همینطور در کنار پیامبر خداوند و بنی هاشم در شعب ابی طالب محدود بود.[۶]
مبلغ اسلام
در سال دوازدهم بعثت، بعداز عهد و پیمان عقبه که گروهی از عموم یثرب با فرستاده بیعت کردند، اسعد بن زراره به نمایندگی از آنها از نبی خواست تا برایشان فردی را بفرستد که به آن ها قرآن یاددادن نماید و اوامر دیگر اسلام را بیاموزد، پیامبر معبود(ص) مصعب را به همپا آنان ارسال کرد.[۷] تبلیغ وی در یثرب منجر شد اشخاصی مانند سعد بن معاذ و اسید بن حضیر و عباد بن انسان بن وقش اسلام را برگزینند.[۸] مصعب اول مهاجری بود که پیش از پیامبر خداوند به مدینه آمد.[۹]
نماز آدینه مدینه
مرقد کنونی شهدای مبارزه احد
مصعب بن عمیر اولیه کسی میباشد که در مدینه، نماز آدینه گذارد؛ وی برای فرستاده(ص) طومار نوشت و از آن حضرت اذن خواست تا با مسلمانها مدینه نماز آدینه بگزارد، رسول(ص) اذن فرمود. وی اول توشه مسلمانها را در منزل سعد بن خیثمه توده کرد و با دوازده بدن نماز آدینه گزارد.[۱۰]
فرستاده پروردگار در میان وی و ابو ایوب انصاری، عقد اخوت برقرار کرد.[۱۱] همینطور اورده شده میباشد فرستاده معبود دربین وی و سعد ابی وقاص و ذکوان بن عبدالقیس نیز عقد اخوت روان کرد.[۱۲]
نزاع بدر
در مبارزه بدر، درفش جبهه راست مسلمان ها به دست مصعب بن عمیر بود.[۱۳] دراین پیکار زرارة بن عمیر اخوی مصعب اسیر مسلمان ها شد، گروهی از مصعب خواستند تا برادرش را آزاد نماید او در جواب ذکر کرد: فرمان دادهام دستهای اورا سفت ببندد، تا از مادرش که زن ثروتمندی میباشد، در قبال آزادیش فدیه بگیرند.[۱۴]
زمانی دلی، رمانی در معاش مصعب
درگذشت
مصعب در مبارزه احد نیز درفشدار سپاه اسلام بود[۱۵] وقتی که گروهی از مسلمانها به توده غنائم روی آورند، معاند از این زمان به کار گرفت و از پشت رمز به مسلمانها حمله نمود، ابن قمیئه لیثی به مصعب حمله کرد، دست راست اورا جدا نمود، دراین هنگام خبرپراکنی شد که پیامبر خداوند به شهیدشدن رسیده میباشد، مصعب آیه ۱۴۴ سوره آلعمران را تلاوت کرد. مصعب درفش را به دست چپ گرفت و ابن قمیئه دست چپ اورا نیز جدا کرد، وی آنگاه درفش را به سینه چسباند، و با ضربه ابن قمیئه به شهید شدن رسید.[۱۶] نبی قاتلش ابن قمیئه را نفرین کرد.[۱۷] پیامبر معبود بعداز نقطه پایان نزاع، کنار لاشه مصعب آمد و آیه ۲۳ سوره احزاب را که درباره شهیدان میباشد تلاوت نمود.[۱۸] زیرا چیزی عدم وجود تا اورا کفن نمایند، عبایی روی لاشه وی انداختند که تن مصعب را بی نقص نمیپوشاند، نبی فرمود آن را روی سرش بکشید، پاهایش را با برگ گیاهی بپوشانید.[۱۹] زمانی که اصحاب لاشه اورا میبردند نبی خاطرات پیشین را یادآور شد و فرمود:
«فراموش نمی کنم که تورا در مکه میدیدم، در حالیکه هیچ کس لباس و راز و لباسی عالی از تو نداشت و امروز با رمز خاک آلود در بردی پوشیده گردیدهای.»[۲۰]
جایگاه تاریخی و معنوی نام امام حسن مجتبی (ع) در مسجد فکوری مشهد