مجله خبری مساجد

سید عزالدین حسینی موسوی زنجانی (۱۳۰۰-۱۳۹۲ش)، پر اسم و رسم به حاج آقا عزالدین زنجانی مرجع تاسی، فیلسوف، مفسر و استاد حوزه علمیه مشهد. سید عزالدین حسینی، از قوم و قبیله امام آدینه زنجانی بود و در حوزه علمیه زنجان، قم و نجف علم آموزی کرد. وی از شاگردان امام خمینی و از روحانیان پشتیبان انقلاب اسلامی کشور‌ایران بود و به همین برهان دستگیر و تبعید شد. وی همینطور از شاگردان مجاورت علامه طباطبائی به شمار میرفت. بعد از انقلاب اسلامی مدتی امام آدینه زنجان بود و از سال ۱۳۵۹ در مشهد سکونت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

گستردن خطبه حضرت زهرا (س)، مشهورترین تاثیر اوست. این روضه خوان شیعی، در بقعه امام رضا(ع) مدفون میباشد.

زندگینامه
سید محمدعزالدین حسینی موسوی در سال ۱۳۰۰ش در زنجان به دنیا آمد. پدرش سید محمود حسینی زنجانی دارای شهرت به امام آدینه، از علمای زنجان بود. این خانواده در سه قرن اخیر همواره گزینه احترام و تاثیرگذار در حیطه زنجان بود که در طرد و دفع بابیت از زنجان نقش مهمی داشت. روزگار مدرسه ابتدایی را از کلاس چهار شروع کرد. گویش فرانسه را از مهدی خان وزیری حافظه گرفت. [۱]. پس از گذراندن عصر مقدمات و سطح در زنجان به قم هجرت کرد و در درس اساتید حوزه قم کمپانی کرد. دوران کوتاهی به نجف رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رفت.[۲]

سکونت در زنجان
سازه به درخواست پدرش از سال ۱۳۳۴ش در زنجان ساکن شد و در اداره حوزه علمیه و تفحص به کارها دینی و اجتماعی به پدرش یاری می کرد. از فعالان انقلاب ۵۷ کشور‌ایران بود و چندبار زندانی و تعدادی سال به مشهد تبعید شد[۳] پس از انقلاب دو سال امام آدینه زنجان بود و در تاثیر سوءقصد به جان او زنجان را رخنه‌ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۴]

هجرت و سکونت در مشهد
او بعد از ترور به مشهد سفر کرد و تا انتها قدمت در آنجا سکونت کرد. مقلدان او را بیشتر برخی از عموم و خصوصا بازاریان زنجان تشکیل می‌دادند.[۵] در ۲۴ اردیبهشت ماه ۱۳۹۲ش[۶] در مشهد درگذشت. سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز درگذشت اورا تسلیت اظهار‌کرد. [۷] سید موسی شبیری زنجانی بر پیکر او نماز اقامه کرد.[۸]

تحصیلات
سید عزالدین حسینی مقدمات، سطح و مقداری از درس بیرون را در زنجان خواند در زنجان به درس پدرش سید محمود حسینی و حسین آیین محمدی رفت. آن‌گاه به قم سفر کرد. چهارده سال در درس سید محمد حجت کوه کمره‌ای، ده سال درس سید حسین طباطبائی بروجردی، و مدتی نیز در درس سید صدرالدین صدر، سید احمد خوانساری، رضی زنوزی تبریزی کمپانی کرد. سید عزالدین حسینی زمان کوتاهی به حوزه نجف رفت و در درس سید عبدالهادی شیرازی، سید ابوالقاسم خویی و سید محسن حکیم حاضر شد.[۹]

رابطه با سید روح الله خمینی
سید عزالدین حسینی از شاگردان نخستین امام خمینی در قم بود و در درس تفصیل منظومه و اسفار وی کمپانی میکرد.[۱۰] او به دوران ۵سال از امام خمینی یک زمان اسفار را فرا گرفت، در آن فرصت با این که هنوز سید روح الله خمینی درمیان عموم چندان شناخته گردیده عدم وجود، سید عزالدین از وی به «حاج آقا روح الله» اسم میبرد، ذهن ها وی رامی ستوده و در اشاعه آن می کوشید.[۱۱]

رابطه با سید محمد حسین طباطبایی
سید عزالدین حسینی حکمت متعالیه را در درس امام خمینی، سید محمد حسین طباطبائی و مهدی مازندرانی علم آموزی کرد. درس اسفار سید محمد حسین طباطبایی در قم با درخواست سید عزالدین و عده ای از همدوره‌ای‌های وی ساخته شده بود و سید محمد حسین طباطبایی اول حاشیه ها خویش را بر کتاب اسفار بر چاپ سنگی آن که وابسته به سید عزالدین بود نوشته‌ میباشد. این ورژن در گنجینه مخطوطات بیت حسینی (سید عزالدین حسینی زنجانی) مراقبت میگردد.

جلسات مباحثات شبانه با حضور سید محمد حسین طباطبایی، که بعدا به جلسات اصول فلسفه و نحوه رئالیسم منتهی میشود، به درخواست وی و در منزلش در قم سازه نهاده گردیده‌است. سید محمد حسین طباطبایی تبریزی، در واپسین گفتگو تلویزیونی و در جواب به‌این پرسش که کدام یک از شاگردانتان توانستند ارتباط خاص مدرس و شاگردی را با شما داشته باشند و به کدام یک در فلسفه اسلامی می‌­خواهد شد پشت گرمی داشت، آغاز از مرتضی مطهری و آنگاه از سید عزالدین زنجانی با تیتر «آقای امام زنجانی» و بعداز آن از سه نفر دیگر اسم موفقیت. [۱۲]

خانواده حسینی و خامنه‌ای

سید محمد حسینی شاهرودی (۱۳۰۴-۱۳۹۸ش) عالم و معلم حیطههای علمیه نجف و قم بود. وی با فشار حکومت بعث عراق در سال ۱۳۵۹ش از نجف اخراج و تا نقطه پایان قدمت بومی قم شد. شاهرودی فرزند آیت‌الله سید محمود حسینی شاهرودی (درگذشت ۱۳۵۳ش) و مرجع پیروی گروهی از شیعه‌ها مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

تاسیس مجتمع مسکونی برای طلاب و فعال سازی درمان گاه آل المرتضی در قم از شغل‌های اجتماعی وی به شمار می‌رود.

معاش‌طومار
سید محمد حسینی شاهرودی در سال ۱۳۰۴ش موازی با ۱۳۴۴ق در نجف دیده به جهان گشود.[۱] پدرش سید محمود حسینی شاهرودی از مراجع تبعیت بود که بعداز سید ابوالحسن اصفهانی مرجعیت را برعهده داشت.[۲] مادرش دختر محمدرضا فاضل نیشابوری، مدرس رفتار و عقاید در حوزه علمیه نجف بود.[۳] نسبش از بابا به زید بن علی میرسد.[۴] سید عبدالهادی حسینی شاهرودی، نماینده عموم گلستان در زمان چهارم و پنجم مجلس خبرگان رهبری فرزند او رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۵]

سید محمد در غیاب پدرش شب‌ها در مسجد هندی و ظهرها در مسجد جوهرچی نجف امامت جماعت می کرد.[۶] وی در شمار مُعاوِآیین (ایرانیان اخراج گردیده از عراق) بود،[۷] [یادداشت ۱] وی در سال ۱۳۵۹ش موازی با ۱۴۰۰ق عراق را رخنه‌ کرد و در قم سکنی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گزید.[۸]

وفات
شاهرودی ۱۶ تیر سال ۱۳۹۸ش در بیمارستانی در طهران درگذشت[۹] و در ۱۸ تیر در قم تشییع و در بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[۱۰]

تحصیلات
شاهرودی درس‌های مقدمات حوزه علمیه را نزد پدرش، روضه خوان علی شهربابکی و روحانی شمس زنجانی یادگرفت.[۱۱] وی کتاب‌های رسائل و مکاسب روحانی انصاری را نزد پدرش[۱۲] و کفایة الاصول را نزد میرزا هاشم آملی[۱۳] و روحانی عبدالحسین رشتی شاگردی کرد. از سال ۱۳۶۰ق در درس بیرون پدرش حاضر شد و تقریرات درس اورا هم می‌نوشت.[۱۴] همینطور از اعضای مجلس استفتاء پدرش به شمار میرفت.[۱۵]

مرجعیت

آیت‌الله سید محمد شاهرودی- آیت‌الله خوئی- آیت‌الله سیستانی

سید محمد شاهرودی در هم اکنون درس دادن در مسجد هندی نجف
شاهرودی، در سال ۱۳۷۵ق از پدرش[۱۶] و سید جمال‌الدین گلپایگانی[۱۷]، اذن اجتهاد اخذ کرد و از سال ۱۳۸۵ق درس دادن درس بیرون را ابتدا کرد.[۱۸] همینطور از سال ۱۳۵۹ش موازی با ۱۴۰۰ق به درس دادن فقه و اصول در قم سرگرم شد.[۱۹]

سید محمود حسینی شاهرودی از سال ۱۳۸۸ق مقلدان خویش را در احتیاطات مسائل فقاهتی به او ارجاع می‌بخشید، اورده شده به همین جهت بعداز درگذشت پدرش، گردآوری‌ای در تاسی به او بازگشت کردند. همینطور در سال ۱۳۹۸ق رساله عملیه‌اش به لهجه عربی و فارسی در نجف چاپ شد.[۲۰]

عمل‌های اجتماعی
آیت‌الله شاهرودی در عصر مرجعیتش کار‌های اجتماعی مختلفی اعمال اعطا کرد. تاسیس مجتمع مسکونی برای طلاب،[۲۱] مریض خانه آل المرتضی، راه اندازی راءس رابطه جهانی آل المرتضی(ع) برای جواب‌گویی به سؤالات شرعی شیعه‌ها عالم، [۲۲] و مؤسسه تحقیقاتی آل المرتضی برای پژوهش، تصحیح و تکثیر متن‌ها شرعی شیعه [۲۳] مثلا آن ها میباشد.

اثر ها
بعضا از اثر ها سید محمد حسینی شاهرودی عبارتند از:

تقریرات الاصول: تقریرات درس اصول پدرش (سید محمود حسینی شاهرودی)
صلاة الجمعه[۲۴]
لبه بر عروة الوثقی
ذخیرة المؤمنین لیوم الدین، رساله عملیه به لهجه عربی
رساله توضیح المسائل، به گویش فارسی
همینطور کتاب‌هایی درباره احکام زنان، حدود، روزه و احکام حج نیز نوشته میباشد.[۲۵]

پانویس

حدیث سفینه، حدیثی معروف از رسول اکرم(ص) که در آن اهل بیت(ع) خویش را به کشتی نوح تشبیه نموده است. این حدیث یکی‌از دلایل روایی شیعه‌ها برای ثابت منزلت ویژه اهل بیت(ع) رسول اکرم(ص) در هدایت و رهبری مسلمان‌ها میباشد. از این حدیث برای ثابت ضرورت اطاعت از اهل بیت(ع)، عصمت و طهارت، افضلیت و محبت آن ها مصرف مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شده میباشد.

متن
حدیث سفینه بنابر نقل ابوذر غفاری از رسول(ص)، به این شکل میباشد: إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ بَیتِی فِیکُمْ کَمَثَلِ سَفِینَةِ نُوحٍ، مَنْ دَخَلَهَا نَجَی، وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ (ترجمه: جز این وجود ندارد که مَثَل اهل بیت اینجانب بین شما مثل کشتی نوح میباشد، هر که بدین کشتی درون خواهد شد نجات می یابد، و کسی که جا بماند، غرق رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود.) [۱]

حدیث سفینه از حدود پنجاه شیوه روایی، در منابع روایی شیعه و اهل سنت با اختلاف اندکی در متن، نقل گردیده است؛ به سیرتکامل‌ای که با اعتنا به فراوانی شیوه های حدیث، تواتر این داستان را استنتاج کرد.[۲] این حدیث از روش شش بدن از ائمه (امام علی(ع)،[۳] امام حسن(ع)،[۴] امام سجاد(ع)[۵]، امام باقر(ع)،[۶] امام درست گو(ع)،[۷] و امام رضا(ع)[۸] )، تنی چند از صحابه (ابوذر،[۹] مقداد،[۱۰] ابو سعید خدری،[۱۱] ابن عباس،[۱۲] انس بن صاحب،[۱۳] سلمه بن اکوع،[۱۴] عبدالله بن زبیر،[۱۵] و ابوموسی اشعری[۱۶])، و شماری از تابعین[۱۷] آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نقل گردیده‌است.

التفات
این حدیث مثلا احادیثی میباشد که برای ثابت حقانیت ولایت اهل بیت(ع) آیتم دقت علمای شیعه بوده میباشد. علامه شرف الدین در کتاب المراجعات این حدیث را تحت عنوان دو‌مین برهان بر حقانیت وی ذکر نموده است. [۱۸] از این حدیث برای ثابت موردها ذیل مستعمل میباشد:

ضرورت اطاعت و تقلید: در‌این حدیث اهل بیت(ع) تحت عنوان وسیله نجات معرفی گردیده‌اند و اطاعت از وسیله نجات برای نجات واجب میباشد. پس پیروی از اهل بیت(ع) مورد نیاز میباشد.[۱۹]
عصمت و طهارت اهل بیت: در حالتی‌که هر کس تبعیت از وی واجب میباشد، احتمال نادرست کردنش باشد، ضمانتی در نجات یافتن به امداد وی وجود ندارد. حالا آنکه نجات درین حدیث تضمین گردیده است. پس اهل بیت(ع) معصوم‌اند.[۲۰]
افضلیت اهل بیت: در شرایطی‌که دیگرانی بر اهل بیت(ع) فضیلت داشتند آن‌ها تحت عنوان کشتی نجات معرفی می‌شدند.[۲۱]
محبت اهل بیت(ع): به کار گیری از کشتی نجات فارغ از محبت وی ممکن وجود ندارد و خواسته از حدیث سفینه کشتی محبت اهل بیت میباشد و اهل سنت در بین محبت به عترت رسول با سوار شدن برکشتی محبتشان و بین محبت به اصحاب رسول توده کرده‌اند.[۲۲]
فایده مندی اهلبیت از علم ها کافی برای هدایت امت : این ماجرا با گویش استعاره انحصار نجات و رهایی و هدایت را در پیروی از اهلبیت دانسته میباشد و در صورتی‌که آن‌ها از دانش کافی برای راهنمایی امت منفعت‌مند نبودند این تشبیه اشتباه بود. [۲۳]
در منابع اهل سنت
قاضی نیشابوری در کتاب المستدرک خویش بعداز نقل این حدیث از ابوذر غفاری تصریح می‌نماید که سازه بر معیارهای مسلم نیشابوری، این ماجرا درست میباشد.[۲۴] یعنی این حدیث در ستون روایات کتاب درست مسلم میباشد که دومی کتاب دارای اعتبار اهل سنت به حساب می‌آید.

سید علی میلانی درضمن نقل این حدیث از منابع، تصحیح اهل سنت نسبت بدین قصه را نیز ذکر نموده است.[۲۵]

طَیّبی اعتقاد دارد تصاحب کردن درِ کعبه بوسیله ابوذر که راوی حدیث میباشد، تأکیدی بر ثابت حدیث میباشد و حضور علنی وی در منزل معبود و در قبال عموم، نشانگر التفات این داستان برای خویش ابوذر میباشد و وی با این شغل مراد تمایل عموم به‌این حدیث را جلب نماید. او درپی می گوید این حدیث در قصه دیگر این‌سیرتکامل آمده میباشد: «اینجانب عرفنی قد عرفنی ومن أنکرنی فأنا أبوذر، سمعت النبی...». ابوذر با عبارت «اینجانب ابوذر هستم»، به به عبارتی حدیث نبوی در باره خودش اشاره کرده که: «افق سایه نینداخته و زمین برنداشته کسی را که راستگوتر از ابوذر باشد». درین ماجرا، فرستاده خداوند(ص) صرفا راه و روش رهایی از عالم و گمراهی‌های آن را همین سفینه دانسته‌ میباشد.[۲۶]

سَمْهُودی در کتاب جواهر العقدین میگوید همان گونه که اشخاصی که باطن سفینه نوح شدند، نجات یافتند، اهل‌بیت(ع) وسیله نجات بوده و عده ای که به کشتی اهل‌بیت وارد شوند،‌ اهل نجات خواهند بود. از لحاظ او، سود این حدیث، برانگیختن عموم برای تمایل به ریسمان اهل بیت(ع) و محبت و گرامی‌داشت جایگاه آن‌ها میباشد. به این ترتیب هر هر که از آن‌ها تبعیت نماید، نجات خواهد یافت و کسی که از آنان قانون شکنی نماید، گم راه گردیده و مستحق حریق دوزخ خواهد بود.[۲۷] ابن حجر هیتمی نیز با سمهودی موافق بوده و نظری همچون وی ذکر نموده است.[۲۸] سهمودی و هیتمی درباره گواهی حدیث سفینه گفته‌اند این حدیث از طُرُق متعدد که برخی از آن‌ها بعضی دیگر را تقویت می‌نماید، ماجرا گردیده‌است». [۲۹]

محمد عبدالرؤوف مناوی (۹۵۲ - ۱۰۳۱ق) نیز در کتاب سود القدیر وجه تشبیه را نجات و روش‌یافتگی دانسته میباشد؛ یعنی همانگونه که سرنشینان کشتی نوح نجات یافتند، نجات امت اسلامی نیز در گروِ تمسّک به اهل‌بیت(ع) میباشد؛ چون آنان پیشوایان هدایت و لامپ‌های درخشنده‌ای می‌باشند که معبود به‌واسطه آنان بر بندگان خویش احتجاج می‌نماید.[۳۰]

در اشعار

کتاب‌شناسی
فضیلت ها امام علی(ع) در کتاب‌های حدیثی اهل‌سنت مانند صحاح سته در نصیب‌هایی به‌اسم مناقب و فضیلت ها علی بن ابی‌طالب آمده میباشد.[۱۲۹] همینطور در کتاب‌هایی که درباره فضیلت ها اهل‌بیت مندرج، بخشی به مناقب و فضیلت ها امام علی تخصیص دارااست. عالمان شیعه و سنی کتاب‌هایی مستقلی نیز درباره فضائل و مناقب امام علی(ع) تألیف کرده‌اند. آقابزرگ تهرانی در الذریعه ۱۵ کتاب با تیتر فضائل امیرالمؤمنین(ع) معرفی نموده است.[۱۳۰] وی همینطور کتاب‌هایی با عنا وین دیگر نیز معرفی کرده که در بردارنده فضائل امام علی(ع) میباشد. تحت عنوان مثال:«نهج العدالة فی فضائل الإمام أميرالمؤمنین علی بن أبی‌طالب»، نوشته بنده علی بن الحسین اللبان النجفی[۱۳۱] و «مصباح الأنوار فی فضائل إمام الاَبرار»، مسجد گوهرشاد و مسجد امام حسن مجتبی مشهد: پایگاه دو قلب مذهبی در شهر مقدس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نوشته هاشم بن محمد.[۱۳۲]

کتاب‌های اهل‌سنت
فضائل امیرالمؤمنین، تاثیر احمد بن حنبل شیبانی (درگذشت ۲۴۱ق) از پیشوایان چهارگانه اهل‌سنت. در‌این کتاب، ۳۶۹ داستان در فضائل و مناقب امام علی(ع) نقل گردیده است.[۱۳۳] ابن‌حنبل درین کتاب ماجرای تهنیت خلیفه دوم به امام علی(ع) در روز غدیر را نقل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۱۳۴]
خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)، تاثیر احمد بن شعیب نسائی (درگذشت ۳۰۳ق) محدث و تالیف کننده کتاب السنن، از صحاح شش‌گانه اهل‌سنت. در‌این کتاب که به‌گویش عربی مندرج، از اسلام علی(ع)، منزلت وی نزد رسول(ص)، خویشاوندی‌اش با پیامبر پروردگار(ص) و رده همسر و فرزندان وی کلام آمده میباشد.
مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، تاثیر اِبْن مَغازِلی (درگذشت ۴۸۳ق). کتاب به‌گویش عربی مندرج و فضایلی زیرا به دنیا آمدن در کعبه، سبقت در تایید اسلام، رفتن بر دوش فرستاده(ص) و روایات و آیه‌هاِ درباره علی را مطرح نموده است.
شواهد التنزیل، نوشته حکم کننده حسکانی (متوفای ۴۹۰ق)، فقیه اهل سنت، میباشد. این کتاب با دقت به نشانه‌ها قرآنی که در شأن اهل بیت فرستاده نازل گردیده، به ذکر مناقب و فضائل امام علی(ع) و بستگان او پرداخته آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۳۵]
مناقب علی بن ابی‌طالب، تاثیر احمد بن موسی بن مَردَوَیه (درگذشت ۴۱۰ق)، اَلْمیزان و المُوازنة فی فضائل الإمام أمیرالمؤمنین علی بن أبی‌طالب(ع)، تألیف محمد بن عبدالله اسکافی دانشمند معتزلی (درگذشت ۲۴۰ ق)، الجوهرة فی نسب الامام علی و آله تاثیر محمد بن ابی‌دیده نشده تلمسانی (قرن هفتم هجری)، جواهر المطالب فی مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، نوشته شمس‌الدین باعونی (درگذشت ۸۷۱ق)، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب، تاثیر محمد بن یوسف گنجی (درگذشت ۶۵۸ق)، مَناقِبُ الامام أمیرُالمُؤمنین (ع) تألیف غالب بن احمد خوارزمی (درگذشت ۵۶۸ق) و مناقب مرتضوی، نوشته میر محمدصالح ترمذی (درگذشت ۱۰۶۰ق) از سایر اثر ها عالمان اهل‌سنت درباره فضیلت ها امام علی به‌شمار می آیند.

کتاب‌های شیعه
المراتب فی فضائل امیرالمؤمنین. این کتاب تاثیر ابوالقاسم بُستی دانا زیدی قرن چهارم قمری میباشد. در‌این تاثیر ۴۵۰ فضیلت علی بن ابی‌طالب(ع) مذکور میباشد.
تفضیل امیرالمؤمنین، تاثیر روحانی موءثر (درگذشت ۴۱۳ق) مولف در در‌این کتاب با استناد به روایات شیعه و سنی، فضیلت علی(ع) بر کلیه پیامبران جز نبی اسلام را ثابت نموده است. این تاثیر به‌گویش فارسی ترجمه شد‌ه‌است.
الرّسالَةُ العَلَویة فی فَضلِ أمیرالمؤمنین(ع) عَلی سائرِ البَرّیة سِاو سیدنا رَسولُ الله (ص). این کتاب را ابوالفتح کراجکی (درگذشت ۴۴۹ق) به‌لهجه عربی مندرج میباشد. در آن افضلیت علی(ع) طبق آیه ها قرآن، خصوصیت‌های امام علی و جواب به شبهاتی درباره او آمده میباشد.
الیَقین بِاختِصاصِ مولانا عَلیّ علیه‌السلام بِإمرَةِ المُؤمِنین. تالیف کننده این کتاب سید ابن طاووس (درگذشت ۶۶۴ق) میباشد. وی در‌این کتاب با استناد به ۲۲۰ حدیث از منابع اهل‌سنت، کنیه «امیرالمؤمنین» را مختص علی(ع) دانسته میباشد که فرستاده(ص) آن را به او داده میباشد.
کتاب‌های عُمْدَةُ عُیونِ صِحاحِ الاَخْتوشه فی مَناقبِ اِمامِ الاَبرار معروف به العُمدَة، تألیف ابن‌بطریق (درگذشت ۶۰۰ق)، مائةُ مَنْقَبَة مِنْ مَناقِب امیرالمؤمنین وَ الأئمّة مِنْ وُلْده(ع) مِن طَریقِ العامّة تاثیر ابن‌شاذان، طرف اینجانب الانباء و المناقب، تاثیر سید ابن‌ طاووس، الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین تاثیر شاذان بن جبرئیل قمی، کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین نوشتۀ علامه حلی و قضاء امیرالمؤمنین تاثیر محمدتقی شوشتری، فضايل الخمسه اینجانب الصحاح السته نوشته فیروزآبادی از سایر اثراتی میباشد که عالمان شیعی درباره فضائل امام علی(ع) نوشته‌اند.

مکتب غَرَاوّه یا این که مکتب صحن شریف،[۱] مکتب‌ای دیرین در نجف بنا شده در ضلع شمالی مقبره امام علی(ع) و در سمت چپ ورودی باب روحانی طوسی که حسینیه غرویه هم نامیده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.[۲]

محمدحسین حرزالدین در کتاب تاریخ النجف الاشرف، این مکتب را از مدرسه های قانونی نجف معرفی کرده که از آغاز حائز اهمیت و مقام خاص بوده میباشد. به‌گفته او، در طی حکومت عثمانی، با اجرای ضابطه سرویس سربازی در سال ۱۲۸۶ق، برای این مکتب، معلم ویژه‌ای گزینش شوید و بخش اعظمی از طلاب علم ها فقهی به‌این مکتب روی آوردند و به آنها اذن داده شد که بعد از دریافت آزمون به سرویس سربازی نروند.[۳] آورده شده درین مکتب، عالمان و فقیهان تبارک شیعه سکونت داشته و به علم آموزی علم ها شرعی درگیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده‌اند.[۴]

فرمانروا عباس نخستین، این مکتب را در سال ۱۰۲۳ق به طور همزمان با تشکیل داد صحن بقاع امام علی(ع) سازه نمود.[۵] مکتب غرویه تا اوایل قرن چهاردهم قمری محل سکونت طلاب بود، البته کم کم کارکرد خویش را از دست اعطا کرد و حجره‌های آن محل حفظ اثاثیه و وسایل بقعه حضرت علی(ع) شد.[۶] این مکتب، بعد ها به‌انگیزه عدم استیناف، مخروبه شوید و در سال ۱۳۵۰ق، سید هاشم زینی نجفی از نیکوکاران نجف، آن را مرمت کرد و مدتی هم «دارُ الضیافة» اسم گرفت و مکانی برای نماز، مراسم‌های مذهبی و استراحت زائران آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۷]

بعداز سقوط حکومت صدام حسین، مکتب غرویه به‌فرمان آیت‌الله سیستانی با مراقبت معماری صفوی در دو طبقه بازسازی شد و دارنده دو درِ ورودی، یکی‌از درون و یک کدام از فارغ مقبره شوید و در سال ۱۴۳۰ق بهره‌برداری شد. این مکتب محل سخنرانی و درس بیرون بعضی از عالمان نجف همانند محمدباقر ایروانی و هادی آل راضی میباشد.[۸]

جستارهای متعلق
فهرست مدرسه های علمیه نجف
پانویس
نیکو، نگاهی زود گذر به حوزه علمیه نجف اشرف، ص۱۱۸.
دانا بحرالعلوم، معرفی زیارتگاه‌های پر اسم و رسم در مملکت عراق، ج۱، ص۴۷.
حرزالدین، تاریخ النجف الأشرف، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۱۱.
نیکو، نگاهی زود گذر به حوزه علمیه نجف اشرف، ص۱۱۸.
«المَدرسة الغَرویة»، شبکة الامام علی علیه‌السلام.
بابایی، گزیده سیمای نجف اشرف، ۱۳۸۷ش، ص۴۶.

جنگ با پندار‌های مارکسیستی
نزاع با تفکرات الحادی و غیر فقهی که در حوزه علمیه قم در دهه ۱۳۳۰ در پوسته جنگ با مارکسیسم و کمونیسم خویش را نشانه اعطا کرد. به نقل از فراتی، روحانیت مارکسیسم را از هر درنگ‌ای حتی لیبرالیسم و سکولاریسم خطرناک‌خیس می‌دانست[۱۵۱] و به همین ادله ناحیهها به ویژه حوزه علمیه قم تمرکز مهم خویش را بر انتقاد و جنگ با مارکسیسم گذاشتند.[۱۵۲] طباطبایی، مطهری، و دیگر شاگردان طباطبایی دارای شهرت‌ترین روحانیان فعال در عرصه عیب گیری تفکرات غیر شرعی محسوب مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شوند.

کتاب‌های اصول فلسفه و نحوه رئالیسم نوشته طباطبایی با پاورقی‌های مطهری،[۱۵۳] فیلسوف‌نماها نوشته ناصر مکارم شیرازی اثر ها شناخته‌گردیده در‌این عرصه می باشند.[۱۵۴] مطهری نیز جلسات فراوانی در انتقاد مارکسیسم برگزار کرد و این جلسات سال‌ها آن‌گاه در پوسته کتاب نقدی بر مارکسیسم منتشر شد.[۱۵۵] در همین راستا کتاب پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیک نوشته مصباح یزدی[۱۵۶] نیز در دهه ۱۳۵۰ نوشته و در سال ۱۳۶۰ منتشر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۵۷]

محاجه با مذهب‌ها دیگر مثلا اهل‌سنت و وهابیت
نقدنگاری بر فکر‌های دیگر مذهبها اسلامی جزو کارویژه‌های عالمان فقاهتی بوده میباشد. در حوزه علمیه قم نیز مؤسسات آموزشی، پژوهشی و تبلیغی زیادی در راستای انتقاد باورهای غیرشیعی فعال میباشند و مجلات، و کتاب‌های بخش اعظمی نیز منتشر گردیده‌است. بیشترین همت درین حوزه صرف انتقاد اهل‌سنت و به‌ویژه جریان سلفی و وهابی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود.

بازنشر کتاب احقاق الحق به یاروهمدم ملحقات آن، نشر دسته الغدیر با رسیدگی نو از سوی مؤسسه فقه اهل بیت، کتابت صدها جلد کتاب و مقاله‌ها بی‌شمار در انتقاد وهابیت مثال‌ای از شغل‌های حوزویان قم در عیب گیری باورهای مذهبی حریف به ‌شمار می‌رود. چنان که آیت الله مکارم شیرازی نیز مؤسسه دار الإعلام لمدرسة اهل‌البیت را با همین غرض فعال‌سازی نموده است.[۱۵۸] در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ش کنگره میان المللی رویا رویی با جریان‌های افراطی و تکفیری از سوی مرجعیت قم برگزار شد.[۱۵۹] در یک گزارش در سال ۱۳۹۳ش تعداد ۲۰۲ نقطه پایان‌طومار با قضیه عیب گیری وهابیت گزارش گردیده است که بخشی از آن نقطه پایان‌طومار‌های سطح سوم و چهارم حوزوی میباشد.[۱۶۰]

انتقاد دگراندیشان و روشنفکران
نقدهای منتشر گردیده بر مطالب علی شریعتی به عنوان مثال نوشته‌ی‌علمی‌های نشریه مدرسه اسلام در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی،[۱۶۱] سخنرانی‌ها، مقالات و کتاب‌هایی که در جواب به نظرها مهدی تاجر، عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری نوشته و منتشر شد‌ه‌است مثال‌های منش حوزویان قم در مقابل میل‌های دگراندیشانه میباشد. مطابق یک نوشته‌علمی منتشرشده، اندیشمندان حوزه قم بخشی از شغل های علمی خویش را مصروف انتقاد نحوه‌های تفسیری کرده‌اند که با نحوه‌های رایج حوزوی مختلف بوده و آنان را انحرافی می‌دانسته‌اند.[۱۶۲]

محتوا

ورژن مرتبط با قرن ابتدا هجری در موزه‌ای در لندن
در قرآن از موضوعات گوناگونی زیرا مسائل اعتقادی، خلق و خوی، احکام دینی، قصه‌های گذشتگان، جنگ با منافقان و مشرکان کلام به بین آمده میباشد. برخی از معنی ها اساسی قرآن عبارت میباشد از: توحید، معاد، رویدادهای صدر اسلام همانند غزوات رسول اسلام، قصص القرآن، احکام عبادی و حقوقی و جزایی آیین اسلام، فضیلت ها و رذایل اخلاقی و نهی از کفر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و نفاق.[۷۳]

تحریف‌ناپذیری
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: تحریف قرآن
تحریف به معنایی که غالبا از آن گفت و گو میگردد، یعنی اضافه‌شدن کلمه و واژه یا این که کلماتی به قرآن یا این که حذف‌شدن واژه یا این که کلماتی از آن. ابوالقاسم خوئی، نوشته میباشد: مسلمان‌ها حادثه لحاظ دارا‌هستند که تحریف به معنای ابتدا، در قرآن شکل نگرفته میباشد؛ البته در موضوع حذف کلمه و واژه یا این که کلماتی از قرآن، اختلاف لحاظ وجود داراست.[۷۴] به گفته وی، بینش دارای اسم و رسم فی مابین عالمان شیعه، این میباشد که تحریف بدین مفهوم نیز در قرآن شکل نگرفته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۷۵]

تَحَدِّی و معجزه قرآن
نوشته‌ی‌علمی‌های مهم: تحدی و معجزه قرآن
در آیاتی از قرآن، از معارضان رسول اسلام(ص) مراد شد‌ه‌است که درصورتی که رسول را پیامبر معبود نمی‌دانند، کتابی همانند قرآن یا این که ده سوره یا این که دست کم یک سوره مانند آن بیاورند.[۷۶] مسلمان‌ها این موضوع را تحدّی اسم گذاشته‌اند. تحدی به معنای هماوردخواستن و به نزاع‌طلبیدن میباشد. این کلمه و واژه اول توشه در نوشته‌های کلامی سدۀ سوم، به معنای هماوردخواستن قرآن، به عمل رفته میباشد.[۷۷] به یقین مسلمانها کسی، نمی‌تواند کتابی مانند قرآن بیاورد و این علامت اعجاز‌بودن قرآن و پیامبری حضرت محمد میباشد. خویش قرآن هم بر الهی‌بودن آن، تأکید کرده و آوردن مانندی برای آن را غیرممکن دانسته میباشد.[۷۸] معجزه القرآن، یکی‌از علم ها قرآنی میباشد که دلایل اعجاز‌بودن قرآن را نظارت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نماید.[۷۹]

علم ها مربوط به قرآن
قرآن منشأ پیدایش علم‌های فراوانی در بین مسلمان‌ها گردیده‌است. تعبیر و علم ها قرآنی از آن پاراگراف میباشد.

تعبیر و تفسیر
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: تعبیروتفسیر
تعبیر علم گستردن و تبیین آیه ها قرآن میباشد.[۸۰] تعبیر و تفسیر قرآن از مجال فرستاده و به وسیله خویش وی شروع گردیده است.[۸۱] امام علی(ع)، ابن عباس، عبدالله بن مسعود و اُبیّ بن کعب اولیه مفسران قرآن بعداز رسول(ص) بوده‌اند.[۸۲] قرآن با طرز‌های مختلفی تعبیر و تفسیر گردیده‌است. بعضا از طریق‌های تعبیر قرآن عبارت میباشد از: تعبیروتفسیر موضوعی، تعبیروتفسیر ترتیبی، تعبیروتفسیر قرآن به قرآن، تعبیروتفسیر روایی، تعبیر علمی، تعبیر دینی، تعبیروتفسیر فلسفی و تعبیروتفسیر عرفانی.[۸۳]

علم ها قرآنی
نوشته ی علمیٔ مهم: علم ها قرآن
دستهٔ علم‌هایی را که درباره قرآن گفت و گو می‌نمایند، علم ها قرآنی می‌نامند. تاریخ قرآن، آیه ها الأحکام، دانش لغت ها قرآن، دانش اِعراب و فصاحت قرآن، لوازم النزول، قصص القرآن، معجزه القرآن، دانش قرائات، دانش مکی و مدنی، دانش سفت و متشابه و دانش ناسخ و منسوخ از مباحث علم ها قرآنی میباشد.[۸۴] بعضا از منابع اصلی علم ها قرآنی عبارت میباشد از:

التبیان(پیشگفتار کتاب) از روضه خوان طوسی(۴۶۰ق)
مجمع البیان (پیشگفتار کتاب) از علامه طبرسی(۵۴۸ق)
إملاءُ ما مَنَّ بِه الرحمن از ابوالبقاء عکبری(۶۱۶ق)
البرهان فی علم ها القرآن از زرکشی(۷۹۴ق)
الاتقان فی علم ها القرآن از جلال‌الدین سیوطی(۹۱۱ق)
آلاء الرحمان(پیشگفتار کتاب) از محمدجواد بلاغی(۱۳۵۲ق)
البیان فی تعبیر و تفسیر القرآن از سید ابوالقاسم خوئی(۱۳۷۱ش)
قرآن در اسلام از سیدمحمدحسین طباطبایی(۱۳۶۰ش)
التمهید فی علم ها القرآن از محمدهادی معرفت(۱۳۸۵ش)[۸۵]
دین‌ها

قرآن به راز به چنگ آوردن در شب قدر در شهر نجف
قرآن در معاش اجتماعی مسلمان ها حضور پررنگی دارااست. جلسات ختم قرآن همگانی در مساجد، بقاع‌های امامان و امامزادگان و مجالس خانگی برگزار می گردد.[۸۶] قرآن به رمز به چنگ آوردن از دین‌هایی میباشد که شیعه ها در شب‌های قدر اعمال می دهند. در‌این دین علاوه بر قراردادن قرآن بر روی راز، آفریدگار را به حق خویش وی و قرآن و معصومان، پیمان میدهند تا گناهانشان را بیامرزد.[۸۷]

در اکثری از مجالس قانونی مسلمان ها، مانند سخنرانی‌ها و آئین‌های اجتماعی به عنوان مثال وصلت، آیاتی از قرآن خواندن میگردد. [۸۸] یکی دین‌های رایج در کشور ایران، ورود به خانه نو با قرآن میباشد. ایرانیان در لوازم‌کشی، آغاز با قرآن وارد خانه تازه میشوند و بعد دیگر وسایل خانه را وارد می‌نمایند.[۸۹]

قرآن با دین‌های نوروزی ایرانیان، لینک محکمی داراست. در کشور ایران، بر رمز سفره هفت‌سین، قرآن می گذارند و هنگام تحویل سال جدید، آیاتی از آن را قرائت می‌نمایند. همینطور در بعضی از خانواده‌ها گران قدر‌ترها، از روش قرآن عیدی می دهند. آنان پاره ای پول در قرآن قرار می دهند و طفل‌ها با بازکردن آن، عیدی خویش را برمی‌دارا هستند.[۹۰]

ترجمه
نوشته‌علمیٔ اساسی: ترجمه قرآن
ترجمه قرآن پیشینه بسیار کهنی داراست و به صدر اسلام برمی‌شود؛[۵۱] ولی اولیه ترجمه بدون نقص قرآن به گویش فارسی، در قرن چهارم قمری انجام یافته میباشد. [۵۲] گفته‌اند:‌ اول ترجمه کننده قرآن سلمان فارسی بوده میباشد که بسم الله الرحمن الرحیم را «به اسم یزدان بخشاینده» ترجمه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۵۳]

ترجمه قرآن به لهجه‌های اروپایی، نخست به وسیله کشیشان و راهبان مسیحی ایفا شد. آن‌ها به مراد گونه های‌دریافت کردن به اسلام در مباحث کلامی، عبارت‌هایی از آن را ترجمه کردند.[۵۴] اول ترجمه بی نقص لاتین قرآن، در قرن ششم قمری(دوازدهم میلادی) درج رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شده میباشد.[۵۵]

چاپ
قرآن اول توشه در سال ۹۵۰ق(۱۵۴۳م)، در ایتالیا به چاپ رسید. این چاپ به فرمان مقامات کلیسا ازبین رفت. بعد از آن در سال ۱۱۰۴ق(۱۶۹۲م)و آن گاه ۱۱۰۸ق(۱۶۹۶م)، دراروپا چاپ شد. اولی چاپ قرآن بوسیله مسلمان، در سال ۱۲۰۰ق، شکل گرفت. مولاعثمان این شغل را در سن پیترزبورگ روسیه ایفا اعطا کرد. اولی مرزوبوم مسلمان که قرآن را چاپ کرد، کشور‌ایران بود. جمهوری اسلامی ایران در سال‌های ۱۲۴۳ق و ۱۲۴۸ق، دو چاپ سنگی قشنگ از آن تهیه و تنظیم کرد. در سال‌های آنگاه، دیگر کشورهای اسلامی زیرا ترکیه و مصر و عراق، چاپ‏‌های مختلفی از قرآن تهیه و تنظیم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.[۵۶]

قرآن آبی رنگ وابسته به اواخر قرن سوم هجری
قرآنِ چاپ مصر، در سال ۱۳۴۲ق، با پژوهش اساتید دانش کده الازهر و بر پایه ی داستان حفص از عاصم، تنظیم گردیده بود و آیتم تایید عالم اسلام قرار گرفت. قرآنی که امروز با اسم عثمان طه‏ شناخته‌گردیده است، به خط این خوش‌نویس اهل سوریه و بر اساس چاپ مصر، میباشد. این قرآن ‏در بیشتر کشورهای اسلامی چاپ می‌گردد. خصوصیت این چاپ، تهیه نشانه‌ها در ورقه‌ها و تقسیم منظم حزب‏‌ها و جزءهای سی‏‌گانه ‏قرآن میباشد.[۵۷]

امروزه چاپ قرآن، با رسیدگی سازمان‌های مرتبط با این شغل جاری ساختن می شود و ضوابط ویژه‌ای را داراست.[۵۸] در کشور‌ایران، سازمان دارالقرآن الکریم، وظیفه تصحیح ونظارت بر چاپ قرآن را بر ذمه داراست.[۵۹]

ساختار قرآن
قرآن ۱۱۴ سوره و در حدود شش هزار آیه دارااست. درباره تعداد ظریف آیه ها آن، اختلاف لحاظ میباشد. برخی از امام علی(ع) نقل کرده‌اند که قرآن ۶۲۳۶ آیه داراست.[۶۰] قرآن به سی جزء و ۱۲۰ حزب تقسیم شد‌ه‌است.[۶۱]

سوره
نوشته‌علمیٔ مهم: سوره
به قسمت‌های متفاوت قرآن‌‌ که محتوای منسجمی دارا‌هستند، سوره می گویند.[۶۲] سوره‌های قرآن، به جز سوره توبه، با بسم الله الرحمن الرحیم شروع می شود.[۶۳] سوره‌ها با اعتنا به فرصت نزولشان، به دو تیم سوره‌های مکی و مدنی تقسیم میگردند: به سوره‌هایی که قبل از سفر رسول اسلام(ص) به مدینه نازل گردیده‌اند، مکی میگویند؛ سوره‌هایی را که پس از سفر رسول(ص) به مدینه، نازل گردیده‌اند، مدنی می‌نامند.[۶۴]

سید محمد مشکات بیرجندی، ورژن‌شناس، در حالا ورق زدن یک ورژن قرآنی تبارک با خط کوفی
آیه
نوشته ی علمیٔ اساسی: آیه
آیه به کلمه ها، کلمه ها و یا این که جملاتی از قرآن میگویند که سوره از آنان تشکیل می گردد.[۶۵] هر سوره تعداد معینی آیه دارااست.[۶۶] آیه‌ها قرآن به نظر وسعت با هم مختلف‌اند. آیه ۲۸۲ سوره بقره بلندترین آیه قرآن میباشد. کوتاه‌ترین آیه قرآن را نیز آیاتی زیرا «مُدهامَّتان»(سوره الرحمن، آیه۶۴)، «والضُّحی» سوره ضحی، آیه۱)، «والفَجر»(سوره فجر، آیه۱) و یا این که فواتح سوره‌ها دانسته‌اند.[۶۷]

نشانه‌ها قرآن به حیث واحد سنجشِ وضوح معنی، به دو گروه سفت و متشابه تقسیم می‌گردد. مراد از آیه‌ها سفت، آیاتی‌اند که معنای‌شان به‌اندازه‌ای پر‌نور میباشد که مکان شک در آنان وجود ندارد؛ به آیاتی‌ که درباره معنای آن‌ها فرضیات مختلفی داده می شود، متشابه میگویند.[۶۸] این مجموعه‌بندی را خویش قرآن ارائه نموده است.[۶۹]

تقسیم دیگری نیز برای آیه ها گفته شده میباشد: به آیه‌ای از قرآن که حکم جانور در آیه دیگر را فسخ می‌نماید، آیه ناسخ و به آیه‌ای که حکمش فسخ گردیده است، منسوخ میگویند.[۷۰]

حزب و جزء
نوشته‌علمی‌های اساسی: جزء و حزب
حزب و جزء دو سیرتکامل از تقسیمات قرآن میباشد که مسلمانها ابتکار کرده‌اند. پیش گویی زده‌اند که مسلمانها این فعالیت را به دلیل اپ‌ریزی برای خواندن یا این که نگهداری روزمره قرآن ایفا داده باشند. این‌سیرتکامل تقسیمات جنبه شخصی داشته و یکسان نبوده میباشد؛[۷۱] گفته‌اند: در حین رسول(ص)، قرآن به هفت حزب تقسیم گردیده بود و هر حزب یک‌سری سوره را در بر می‌گرفت؛ همینطور در عصر‌هایی، تقسیم‌بندی‌های دو‌جزئی تا ده‌جزئی برای قرآن مطرح بوده میباشد. امروزه تقسیم قرآن به سی جزء و تقسیم هر جزء به چهار حزب، شایع میباشد.[۷۲]

محتوا

مُصعَب بن عُمَیر بن هاشم (درگذشت ۳ق) از صحابه فرستاده(ص) و از سابقون در اسلام میباشد که پیش از ورود نبی(ص) به منزل ارقم بن ابی ارقم به اسلام گروید. مصعب از عده ای بود که به حبشه سفر کرد و بعداز قول عقبه هنگامی که عموم یثرب از نبی خداوند درخواست مدرس قرآن کردند، نبی، مصعب را به مدینه ارسال کرد. او پیش از ورود نبی(ص) به مدینه، نماز آدینه را در منزل سعد بن خثیمه پرپا کرد. نبی خداوند بعد از ورود به مدینه در بین مصعب و ابوایوب انصاری، عقد اخوت سرازیر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

مصعب بن عمیر در پیکار بدر درفش‌دار جناج راست لشکر اسلام بود. او در پیکار احد و در سن ۴۰ سالگی به شهیدشدن رسید. تسلط‌زاده قهرمان نوشته محمود حکیمی و زمانی دلی نوشته محمدحسن شهسواری، کتاب داستان‌هایی به لهجه فارسی می باشند که به گستردن زندگانی مصعب بن عمیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداخته‌اند.

لقب و کنیه
مصعب از صحابه و لقب‌اش ابوعبدالله میباشد.[۱] وی همینطور مصعب الخیر کنیه داشت.[۲] ادرش، خناس، دختر صاحب و مالک از ثروتمندان قریش بود. مصعب در خانواده‌ای مرّفه رشد کرد؛ والدین مصعب قبل از اسلامش، او‌را بسیار دوست داشتند و شایسته ترین جامه‌ها را به بدن وی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌کردند.[۳]

زینب بنت مصعب بن عمیر، دختر وی و حمنه بود و نسل مصعب جز از روش وی ادامه نیافت.[۴]

اسلام
مصعب از اول مسلمان‌ها میباشد؛ وی وقتی که نبی در منزلٔ ارقم به دعوت محرمانه سرگرم بود، اسلام آورد. او اسلامش را از اقوام و مادرش مخفی میکرد و بعضی اوقات مخفیانه نزد فرستاده رفت و آمد می کرد تا اینکه عثمان بن طلحه او‌را در هم اکنون نماز روءیت کرد و خبر مسلمان شدن اورا به دور و بری ها و مادرش بخشید. آن ها، مصعب را زندانی کردند و وی در زندان بود تا اینکه به حبشه مسافرت کرد.[۵] او همینطور در کنار فرستاده آفریدگار و بنی هاشم در شعب ابی طالب محدود بود.[۶]

مبلغ اسلام
در سال دوازدهم بعثت، بعد از عهد و پیمان عقبه که گروهی از عموم یثرب با نبی بیعت کردند، اسعد بن زراره به نمایندگی از آنها از نبی خواست تا برایشان فردی را بفرستد که به آن ها قرآن آموختن نماید و دستورها دیگر اسلام را بیاموزد، نبی پروردگار(ص) مصعب را به یار و همدم آنان ارسال کرد.[۷] تبلیغ وی در یثرب باعث شد کسانی مانند سعد بن معاذ و اسید بن حضیر و عباد بن آدم بن وقش اسلام را برگزینند.[۸] مصعب اولیه مهاجری بود که پیش از پیامبر آفریدگار به مدینه آمد.[۹]

نماز آدینه مدینه

مرقد کنونی شهدای پیکار احد
مصعب بن عمیر اولیه کسی میباشد که در مدینه، نماز آدینه گذارد؛ وی برای نبی(ص) طومار نوشت و از آن حضرت اذن خواست تا با مسلمان ها مدینه نماز آدینه بگزارد، فرستاده(ص) اذن فرمود. وی اولیه توشه مسلمان‌ها را در منزل سعد بن خیثمه گردآوری کرد و با دوازده بدن نماز آدینه گزارد.[۱۰]

فرستاده معبود میان وی و ابو ایوب انصاری، عقد اخوت برقرار کرد.[۱۱] همینطور نقل شده میباشد نبی خداوند در بین وی و سعد ابی وقاص و ذکوان بن عبدالقیس نیز عقد اخوت سرازیر کرد.[۱۲]

نزاع بدر
در نبرد بدر، درفش جبهه راست مسلمانها به دست مصعب بن عمیر بود.[۱۳] درین مبارزه زرارة بن عمیر اخوی مصعب اسیر مسلمان ها شد، گروهی از مصعب خواستند تا برادرش را آزاد نماید او در جواب اعلام‌کرد: امر داده‌ام دست‌های او‌را سفت ببندد، تا از مادرش که زن ثروتمندی میباشد، در قبال آزادیش فدیه بگیرند.[۱۴]

عقیل بن ابی‌طالب از صحابه نبی(ص) و اخوی امام علی(ع) بود. وی در اتفاق ها مهمی همانند خاکسپاری رسول(ص) و تشییع حضرت فاطمه(س) در کنار امام علی(ع) مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

عقیل در روزگار حکومت امام علی(ع) از وی خواست تا بدهی‌اش را از بیت‌المال پرداخت نماید، ولی با مخالفت امام روبه‌رو شد. این روایت به الحَدیدة المُحْماة پر اسم و رسم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

عقیل در مبارزه بدر در سپاه مشرکان بود و به اسارت مسلمان ها درآمد. بعضی معتقدند وی پیشتر مسلمان گردیده بود و به تحمیل در پیکار بدر کمپانی کرده بود. وی همینطور در نزاع موته کمپانی کرد البته به جهت بیماری در دیگر غزوات نبی حضور آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نداشت.

عقیل در عصر زمامداری قدمت بن خطاب در تقسیم بیت‌المال شرکت کردن کرد. وی با معاویه نیز دیداری داشت، البته همواره وفاداری خویش به امام علی(ع) را نگهداری نمود. بعضی از فرزندان عقیل، برای مثال مسلم که پیامبر امام حسین(ع) به کوفه بود، در رخداد کربلا به شهید شدن رسیدند. وی منزل‌ای در بقیع داشت چهار بدن از امامان شیعه در آن دفن گردیده بودند این منزل در حمله وهابیان به بقیع تخریب شد.

معاش‌طومار
عقیل فرزند ابوطالب و فاطمه بنت اسد میباشد.[۱] سازه بر بعضا گزارش‌ها، او از برادرش حضرت علی(ع) بیست سال بزرگتر بوده میباشد[۲]ازاین‌رو ده سال پس از عام الفیل متولد گردیده‌است.[۳]

عقیل از خویشان قریش، نسب‌شناس و مطلع به تاریخ عرب بوده میباشد.[۴] همینطور وی شخصی حاضرجواب معرفی شد‌ه‌است.[۵] در منابع صحابه‌نگاری درگذشت عقیل در عصر معاویة بن ابی‌سفیان[۶]یا این که اولِ خلافت یزید (پیش از رخداد حَرّه)[۷] مذکور میباشد. وی در منزل خویش در آرامستان بقیع دفن گردیده است.[۸]

اسلام آوردن و کمپانی در غزوات
عقیل بعد از پیکار بدر اسلام آورد. به نقل از ابن‌سعد در الطبقات الکبریٰ، عقیل به تحمیل در سپاه مشرکان در پیکار بدر حضور داشت و در‌این مبارزه به وسیله مسلمان ها اسیر شد. زیرا مبلغی نداشت، عمویش عباس فدیه‌اش را پرداخت و اورا آزاد کرد. به گفته ابن‌قُتیبه، عقیل فورا بعد از آزادی از اسارت، مسلمان شد.[۹] محمدصادق نجمی، تاریخ‌پژوه شیعه، احتمال داده که عقیل پیش‌خیس در مکه اسلام آورده بود، ولی ایمان خویش را پنهان می کرد و بعد از پیکار بدر آن را آشکار کرد.[۱۰] رسول(ص) نیز قبل از آغاز مبارزه بدر از مسلمانها مراد بود که در صورتیکه عباس، عقیل، نوفل بن حارث یا این که بَخْتَری را دیدند، آنان‌را نکشند چون آن‌ها به اجبار در پیکار حضور داشتند.[۱۱]

بعضا از صحابه‌نگاران گفته‌اند که عقیل بعد از صلح حدیبیه (سال ششم هجری) مسلمان شد.[۱۲] ابن‌حجر عسقلانی صحابه‌نگار اهل‌سنت نیز بر این یقین میباشد که عقیل در فتح مکه (سال هشتم هجری) مسلمان شد و آن‌گاه به مدینه سفر کرد.[۱۳] در مناقب ابن‌شهرآشوب نیز اشاره گردیده که عقیل در ولیمه تزویج امام علی(ع) که یکسری ماه بعد از مبارزه بدر در مدینه برگزار شد، حضور داشته میباشد.[۱۴]

نبی(ص) خطاب به عقیل:
اینجانب تو‌را دو جور دوست دارم؛ دوست‌داشتنی به خیال خویشاوندبودن و دوست‌داشتنی به خیال و خاطر محبتی که عمویم ابوطالب به تو داشت.[۱۵]

به گفته ابن‌حجر عسقلانی، عقیل در پیکار موته کمپانی کرد، ولی گزارشی از حضور وی در فتح مکه، غزوه طایف، نزاع خیبر و نبرد حُنین نیست و احتمالاً به جهت بیماری درین پیکار‌ها غایب بوده میباشد.[۱۶] با این اکنون طبق روایتی که زبیر بن بکار نقل کرده وی در پیکار حُنین از اشخاصی بود که هنگام فرار و گریز بعضی از لشکریان، اثبات‌گام ماند.[۱۷] نبی(ص) برای عقیل سهمی از تولیدها خیبر تخصیص بخشید. گفته میشود که زیرا وی به جهت عارضه جسمانی قدرتمند به کمپانی در نزاع‌ها خلا، این سهم برای تأمین هزینه های معاش‌اش در لحاظ دریافت شد.[۱۸]

روایات زیادی به واسطه وی از نبی(ص) نقل گردیده است.[۱۹] عقیل، در طول قدمت بن خطاب برای همیاری در تقسیم بیت‌المال فراخوانده گردیده است.[۲۰]

ملازمت عقیل با امام علی(ع)
عقیل در طی غسل نبی(ص) و دفن آن حضرت به وسیله امام علی(ع) حضور داشت.[۲۱] وی همینطور در تشییع و تشییع جنازه حضرت فاطمه(س) شرکت کردن کرد.[۲۲] وقتی که عثمان، ابوذر را به رَبذه، تبعید کرد و عموم را از ملازمت با وی ممانعت نمود، عقیل به یاور امام علی(ع)، حسن(ع)، حسین(ع) و عمار، ابوذر را بدرقه کردند.[۲۳]

طومار عقیل به امام علی(ع) بعداز کوتاهی کوفیان در دفع حمله ها ضحاک
اف بر معاش در روزگاری که ضحاک! بر تو حمله آورد، و این ضحاک، پستی میباشد بدبخت. و زیرا از این کارها [حمله ضحاک و بی‌وفایی کوفیان] با خبر شدم، گمان نمودم شیعه ها و یارانت تو‌را رها کرده‌اند. ای پسر مادرم! نظرت را برایم بنویس، [که] در‌صورتی‌که مرگ را خواهانی، برادرزادگانت و فرزندان پدرت را به سویت نشانه، به دلیل آن که با تو می‌زی­‌ایم تا تو می‌زی­‌ای، و با تو می‌­میریم زیرا بمیری. به معبود قسم! که دوست ندارم بعد از تو لحظه‌ای در جهان بمانم؛ و به خدای اعزّواجلّ قسم و سوگند! که معاش ما بعداز تو ناراحت کننده و غیر مطلوب و نامطبوع میباشد، و بر تو باد سلام و بخشش خداوند و برکاتش.

نهج السعادة، محمودی، ج۵، ص۲۰۹- ۳۰۰.

عقیل بعد از جابجایی پایتخت اسلامی به کوفه، در مدینه ماند و در هیچ‌یک از پیکار‌های امام علی(ع) کمپانی نکرد.[۲۴] به گفته محمدصادق نجمی برهان عدم حضور عقیل در پیکار‌ها، نابینایی بود که در بعد از نزاع موته بر وی عارض گردیده بود.[۲۵]

بعداز ماجرای حکمیت، معاویه لشکری به فرماندهی ضَحّاک بن‌قیس به عراق ارسال کرد.[۲۶] حضرت علی(ع) سپاهی را به فرماندهی حجر بن عدی تجهیز کرد و لشکر ضحاک را باخت بخشید.[۲۷] این خبر ها به عقیل رسید و وی طومار‌ای به امام نوشت تا از وی استخراج تکلیف نماید.[۲۸] امام در جواب به عقیل خبر اعطا کرد که فتنه ضحاک دفع گردیده و اورا از نگرانی رهانید.[۲۹]

عقیل در طومار‌ای که در اواخر خلافت امام علی(ع) نوشت، ارادت خویش به آن حضرت را ابراز کرده و پیوستن عبدالله بن اَبی‌سَرْح به معاویه را دشمنی باایمان و نبی و نیز سعی برای خموشی کردن نوروروشنایی الهی دانست. امام علی(ع) در جواب به عقیل بر ادامه جهاد علیه معاویه و معاندان آیین تأکید کرد و در عین درحال حاضر وی و فرزندانش را از حضور در جناح‌های پیکار معاف نمود.[۳۰]