در طول فرستاده (ص)
اسلام آوردن
مقداد در به عبارتی اوایل بعثت مسلمان شد و شکنجههای مشرکان قریش را تحمل کرد. مورخان اورا از سابقین به اسلام میدانند؛ ولی درباره کیفیت مسلمان شدن وی مشاجره مفصلی نشده میباشد. از عبدالله بن مسعود نقل گردیده است اولیه اشخاصی که اسلام خویش را ظواهر کردند، هفت نفر بودند که مقداد یکی از ار آن ها مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۴]
مسافرت
مقداد دو توشه سفر کرد: یکتوشه سفر به حبشه که مقداد فی مابین سوّمین مجموعه مسلمانها بود و توشه دوم سفر به مدینه که فرصت ظریف هجرتش به مدینه پرنور وجود ندارد؛ اما مبنی بر وجود قرائن فراوانی، در سال نخستین سفر در ماه شوال در سریه ابوعبیده به مسلمانها پیوست و به هم پا آنها به مدینه سفر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۵]
رسول(ص):
معبود من را به دوست داشتن ۴ بدن دستورداد و منرا خبر بخشید که خودش آنهارا دوست دارااست: علی، مقداد، ابوذر، سلمان.
ابن حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۹۹۵م/۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۶۱.
حضور در نزاعها
مقداد در همگی مبارزههای رسول (ص) کمپانی کرد و از پهلوانان صحابه نبی (ص) بود.[۱۶] او در غزوه بدر جزء سواره نظام بود. به اسب او «سَبحَه» به معنای شناوری میگفتند؛ شاید از آنجهت که مقداد با کمال شهامت و دلاوری مبارزه میکرد، به اسبش «سبحه» آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگفتند.[۱۷]
در نزاع احد نیز مقداد نقش به سزایی داشت، به نحوی که در اواخر نزاع که همگی پا به فرار و گریز گذاشتند، طبق نقل منابع تاریخی، کسی با رسول نماند به جز علی (ع)، طلحه، زبیر، ابو دجانه، عبدالله بن مسعود و مقداد.[۱۸] بعضا نقلها مقداد را دراین پیکار جزو تیراندازان سپاه اسلام مذکوراند.[۱۹] ولی بعضی دیگر اورا به همدم زبیر فرمانده سواره نظام سپاه اسلام دانستهاند.[۲۰]
مقداد در کنار سلمان، عمار، ابوذر از اول شیعه ها بودند که در طول فرستاده (ص) به این اسم شناخته میشدند.[۲۱]
حفاظت از جانشینی امام علی (ع)
بعداز رحلت نبی(ص) و گزینش شدن ابوبکر تحت عنوان خلیفه و جانشین نبی، تعداد اندکی از مسلمانها به علی (ع) دارای مسئولیت ماندند و با ابوبکر بیعت نکردند؛ مثلا آنها سلمان، ابوذر و مقداد بودند. مقداد در ماجرای سقیفه کمپانی نداشت و به یار امیرالمومنین (ع) و یکسری بدن از صحابه سرگرم غسل دادن نبی اکرم (ص) و نماز قرائت بر وی بود.[۲۲] طبق احادیث، وی از نادر افرادی میباشد که بر پیکر حضرت زهرا (س) نماز گزارد.[۲۳] بعضی منابع اورا از اعضای شرطة الخمیس دانستهاند.[۲۴][یادداشت ۱]
مقداد در وضعیتهای گوناگون، مورد جانشینی امام علی (ع) را به ابوبکر و همراهانش یادآور می شد و اقداماتی را برای پرنور کردن عموم ایفا میبخشید. برای مثال به یکسری گزینه از اقدامات و کارهای مقداد در حفاظت از علی (ع) اشاره میگردد:
بعداز آنکه عموم با ابوبکر بیعت کردند، گروهی از مهاجر و انصار از بیعت راز گشوده زدند و به علی بن ابیطالب پیوستند که برای مثال آنها مقداد بود.[۲۵]
وقتی که چهل نفر از مردان نزد امام علی (ع) آمدند و گفتند «ما فراهم پناه و مدد از شماییم»، حضرت به آن ها اعلام کرد «در صورتی بر راز قسم خویش میباشید، فردا مو سر رمز خویش را بتراشید و نزد اینجانب بیایید. روز آن گاه صرفا سلمان، مقداد و ابوذر با سرهای تراشیده نزد امام حاضر شدند».[۲۶]
در جریان شورای شش نفره برای انتخاب خلیفه آتی، زمانی عبدالرحمن بن عوف به علی (ع) ذکر کرد «چنانچه با تو بیعت می کنم که از کتاب معبود و سنت رسول و شیوه ابوبکر تقلید کنی» و علی (ع) صرفا دو گزینه اولیه را به عهده گرفت، مقداد برای اعتراض رو به عبدالرحمن کرد و اعلامکرد: «به آفریدگار قسم و سوگند، علی یعنی کسی را که به حق و عدل و داد قضاوت میکرد را سوراخ کردید. آن گاه افزود: هیچ شخص و خاندانی را ندیدهام که بعداز نبی خویش، اینطور مظلوم و ستمدیده شوند که اهل بیت مظلوم واقع شدند».[۲۷]
مقداد با خلافت عثمان مخالفت کرد و با سخنرانی در مسجد مدینه، این مخالفت را اعلام داشت.[۲۸]
یعقوبی از بعضا نقل کرده، عثمان در به عبارتی شبی که بیعتش به اجرا رسید، برای نماز عشا خارج رفت، در حالی که پیشاپیش وی شمعی پرنور گردیده بود. مقداد بن عمرو به وی واکنش و اظهارکرد: این بدعت چیست؟[۲۹] به نقل از یعقوبی مقداد از افرادی بود که لهجه به عیب گیری از عثمان گشودند و به علی بن ابیطالب گرویدند.[۳۰]
در احادیث اهل بیت (ع)
روایات زیادی از معصومان (ع) درباره مقداد نقل گردیدهاست که اکثر وقت ها آن ها در ذکر فضیلتها و مختصات اخلاقی و ایمان اوست. برخی از این احادیث اینگونه میباشد:
عشق و علاقه نبی به مقداد: فرستاده (ص) فرمود: «آفریدگار من را به دوستی با چهار نفر مأمور نموده است. فردی پرسید آنانرا معرفی نمایید. فرمود: «علی، سلمان، مقداد و ابوذر.»[۳۱]
بهشتی بودن مقداد: از انس ابن صاحب و مالک ماجرا گردیده روزی پیامبر آفریدگار (ص) فرمود: «پردیس مشتاق چهار نفر از امّت اینجانب میباشد و زمانی که حضرت علی (ع) از حضرت درباره آنها سؤال کرد، رسول فرمود: به آفریدگار قسم و سوگند تو اولی وی هستی و آن سه نفر دیگر، مقداد، سلمان و ابوذر میباشند». همینطور امام درست گو (ع) در تعبیر آیه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا»[۳۲] فرمود: این آیه درباره ابوذر، مقداد، سلمان و عمار نازل شدهاست.[۳۳]
ایمان وی: از امام راست گو (ع) نقل گردیدهاست: ایمان ده جايگاه داراست، مقداد در رتبه هشتم و ابوذر در سکو نهم و سلمان در سکو دهم میباشد.[۳۴]
فعالیت به آیه مودت: امام راست گو (ع) درباره آیه مودت (قُل لا أَسئَلُنادر عَلَیهِ أَجراً إِلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُربی)[۳۵] فرمود: «به خداوند قسم بهاین آیه کسی فعالیت نکرد، مگر هفت نفر و مقداد یکیاز آنها بود».[۳۶]
مقداد از اهل بیت میباشد: روزی جابر بن عبدالله انصاری از نبی (ص) درباره بعضی از اصحاب و نزدیکان او سؤال کرد. بعد از آن حضرت راجعبه هرکدام سخنانی گفتند تا آنکه در خصوص مقداد فرمودند: «مقداد از ماست. خدا معاند میباشد با هر کس معاند اوست و دوست میباشد با هر که دوست اوست. ای جابر! هرگاه خواستی دعایی کنی و مستجاب خواهد شد، معبود را به اسم وی بخوان، چون این اسمها نزد خدا، شایسته ترین می باشند».[۳۷]
وفاداری به حضرت علی (ع): امام باقر (ع) فرمود: عموم پس از فرستاده پروردگار (ص) از مرام و مسیر فرستاده (ص) برگشتند جز سه نفر: سلمان، ابوذر و مقداد.[۳۸] برخی احادیث، مقداد را فرمان بردارترین یار و همدم امیرالمؤمنین (ع) دانستهاند.[۳۹]
رجعت مقداد: طبق احادیث، مقداد از اشخاصی میباشد که در حین ظهور حضرت مهدی (عج) و قیام وی، رجعت کرده و از یاران و فرمانداران حکومت حضرت خواهد بود.[۴۰]
ضرورت دوست داشتن مقداد:امام راستگو (ع) فرمود: «دوستی با عده ای که بعد از رسول (ص) گم راه نشدند بر مسلمانها واجب میباشد. بعد از آن گردآوریای از آنهارا برشمرد که از آن ها سلمان، ابوذر و مقداد میباشد.[۴۱]
همسری ویژه برای وی در پردیس :حضرت زهرا(س) به سلمان فرمود: سه خانم بسیار خوشگل غروب یک روز بعد از وفات پدرم فرستاده آفریدگار بر اینجانب وارد شدند و گفتند از زنان بهشتی می باشند به اسمهای «ذرّه» برای ابوذر و «مقدوده» برای مقداد و «سَلمی» برای سلمان و گفتند خدا تبارک آنها را برای ابوذر و مقداد و سلمان آفریده میباشد. [۴۲]
نقل حدیث
در طول فرستاده (ص)
اسلام آوردن
مقداد در به عبارتی اوایل بعثت مسلمان شد و شکنجههای مشرکان قریش را تحمل کرد. مورخان اورا از سابقین به اسلام میدانند؛ ولی درباره کیفیت مسلمان شدن وی مشاجره مفصلی نشده میباشد. از عبدالله بن مسعود نقل گردیده است اولیه اشخاصی که اسلام خویش را ظواهر کردند، هفت نفر بودند که مقداد یکی از ار آن ها مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۴]
مسافرت
مقداد دو توشه سفر کرد: یکتوشه سفر به حبشه که مقداد فی مابین سوّمین مجموعه مسلمانها بود و توشه دوم سفر به مدینه که فرصت ظریف هجرتش به مدینه پرنور وجود ندارد؛ اما مبنی بر وجود قرائن فراوانی، در سال نخستین سفر در ماه شوال در سریه ابوعبیده به مسلمانها پیوست و به هم پا آنها به مدینه سفر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۵]
رسول(ص):
معبود من را به دوست داشتن ۴ بدن دستورداد و منرا خبر بخشید که خودش آنهارا دوست دارااست: علی، مقداد، ابوذر، سلمان.
ابن حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۹۹۵م/۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۶۱.
حضور در نزاعها
مقداد در همگی مبارزههای رسول (ص) کمپانی کرد و از پهلوانان صحابه نبی (ص) بود.[۱۶] او در غزوه بدر جزء سواره نظام بود. به اسب او «سَبحَه» به معنای شناوری میگفتند؛ شاید از آنجهت که مقداد با کمال شهامت و دلاوری مبارزه میکرد، به اسبش «سبحه» آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگفتند.[۱۷]
در نزاع احد نیز مقداد نقش به سزایی داشت، به نحوی که در اواخر نزاع که همگی پا به فرار و گریز گذاشتند، طبق نقل منابع تاریخی، کسی با رسول نماند به جز علی (ع)، طلحه، زبیر، ابو دجانه، عبدالله بن مسعود و مقداد.[۱۸] بعضا نقلها مقداد را دراین پیکار جزو تیراندازان سپاه اسلام مذکوراند.[۱۹] ولی بعضی دیگر اورا به همدم زبیر فرمانده سواره نظام سپاه اسلام دانستهاند.[۲۰]
مقداد در کنار سلمان، عمار، ابوذر از اول شیعه ها بودند که در طول فرستاده (ص) به این اسم شناخته میشدند.[۲۱]
حفاظت از جانشینی امام علی (ع)
بعداز رحلت نبی(ص) و گزینش شدن ابوبکر تحت عنوان خلیفه و جانشین نبی، تعداد اندکی از مسلمانها به علی (ع) دارای مسئولیت ماندند و با ابوبکر بیعت نکردند؛ مثلا آنها سلمان، ابوذر و مقداد بودند. مقداد در ماجرای سقیفه کمپانی نداشت و به یار امیرالمومنین (ع) و یکسری بدن از صحابه سرگرم غسل دادن نبی اکرم (ص) و نماز قرائت بر وی بود.[۲۲] طبق احادیث، وی از نادر افرادی میباشد که بر پیکر حضرت زهرا (س) نماز گزارد.[۲۳] بعضی منابع اورا از اعضای شرطة الخمیس دانستهاند.[۲۴][یادداشت ۱]
مقداد در وضعیتهای گوناگون، مورد جانشینی امام علی (ع) را به ابوبکر و همراهانش یادآور می شد و اقداماتی را برای پرنور کردن عموم ایفا میبخشید. برای مثال به یکسری گزینه از اقدامات و کارهای مقداد در حفاظت از علی (ع) اشاره میگردد:
بعداز آنکه عموم با ابوبکر بیعت کردند، گروهی از مهاجر و انصار از بیعت راز گشوده زدند و به علی بن ابیطالب پیوستند که برای مثال آنها مقداد بود.[۲۵]
وقتی که چهل نفر از مردان نزد امام علی (ع) آمدند و گفتند «ما فراهم پناه و مدد از شماییم»، حضرت به آن ها اعلام کرد «در صورتی بر راز قسم خویش میباشید، فردا مو سر رمز خویش را بتراشید و نزد اینجانب بیایید. روز آن گاه صرفا سلمان، مقداد و ابوذر با سرهای تراشیده نزد امام حاضر شدند».[۲۶]
در جریان شورای شش نفره برای انتخاب خلیفه آتی، زمانی عبدالرحمن بن عوف به علی (ع) ذکر کرد «چنانچه با تو بیعت می کنم که از کتاب معبود و سنت رسول و شیوه ابوبکر تقلید کنی» و علی (ع) صرفا دو گزینه اولیه را به عهده گرفت، مقداد برای اعتراض رو به عبدالرحمن کرد و اعلامکرد: «به آفریدگار قسم و سوگند، علی یعنی کسی را که به حق و عدل و داد قضاوت میکرد را سوراخ کردید. آن گاه افزود: هیچ شخص و خاندانی را ندیدهام که بعداز نبی خویش، اینطور مظلوم و ستمدیده شوند که اهل بیت مظلوم واقع شدند».[۲۷]
مقداد با خلافت عثمان مخالفت کرد و با سخنرانی در مسجد مدینه، این مخالفت را اعلام داشت.[۲۸]
یعقوبی از بعضا نقل کرده، عثمان در به عبارتی شبی که بیعتش به اجرا رسید، برای نماز عشا خارج رفت، در حالی که پیشاپیش وی شمعی پرنور گردیده بود. مقداد بن عمرو به وی واکنش و اظهارکرد: این بدعت چیست؟[۲۹] به نقل از یعقوبی مقداد از افرادی بود که لهجه به عیب گیری از عثمان گشودند و به علی بن ابیطالب گرویدند.[۳۰]
در احادیث اهل بیت (ع)
روایات زیادی از معصومان (ع) درباره مقداد نقل گردیدهاست که اکثر وقت ها آن ها در ذکر فضیلتها و مختصات اخلاقی و ایمان اوست. برخی از این احادیث اینگونه میباشد:
عشق و علاقه نبی به مقداد: فرستاده (ص) فرمود: «آفریدگار من را به دوستی با چهار نفر مأمور نموده است. فردی پرسید آنانرا معرفی نمایید. فرمود: «علی، سلمان، مقداد و ابوذر.»[۳۱]
بهشتی بودن مقداد: از انس ابن صاحب و مالک ماجرا گردیده روزی پیامبر آفریدگار (ص) فرمود: «پردیس مشتاق چهار نفر از امّت اینجانب میباشد و زمانی که حضرت علی (ع) از حضرت درباره آنها سؤال کرد، رسول فرمود: به آفریدگار قسم و سوگند تو اولی وی هستی و آن سه نفر دیگر، مقداد، سلمان و ابوذر میباشند». همینطور امام درست گو (ع) در تعبیر آیه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا»[۳۲] فرمود: این آیه درباره ابوذر، مقداد، سلمان و عمار نازل شدهاست.[۳۳]
ایمان وی: از امام راست گو (ع) نقل گردیدهاست: ایمان ده جايگاه داراست، مقداد در رتبه هشتم و ابوذر در سکو نهم و سلمان در سکو دهم میباشد.[۳۴]
فعالیت به آیه مودت: امام راست گو (ع) درباره آیه مودت (قُل لا أَسئَلُنادر عَلَیهِ أَجراً إِلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُربی)[۳۵] فرمود: «به خداوند قسم بهاین آیه کسی فعالیت نکرد، مگر هفت نفر و مقداد یکیاز آنها بود».[۳۶]
مقداد از اهل بیت میباشد: روزی جابر بن عبدالله انصاری از نبی (ص) درباره بعضی از اصحاب و نزدیکان او سؤال کرد. بعد از آن حضرت راجعبه هرکدام سخنانی گفتند تا آنکه در خصوص مقداد فرمودند: «مقداد از ماست. خدا معاند میباشد با هر کس معاند اوست و دوست میباشد با هر که دوست اوست. ای جابر! هرگاه خواستی دعایی کنی و مستجاب خواهد شد، معبود را به اسم وی بخوان، چون این اسمها نزد خدا، شایسته ترین می باشند».[۳۷]
وفاداری به حضرت علی (ع): امام باقر (ع) فرمود: عموم پس از فرستاده پروردگار (ص) از مرام و مسیر فرستاده (ص) برگشتند جز سه نفر: سلمان، ابوذر و مقداد.[۳۸] برخی احادیث، مقداد را فرمان بردارترین یار و همدم امیرالمؤمنین (ع) دانستهاند.[۳۹]
رجعت مقداد: طبق احادیث، مقداد از اشخاصی میباشد که در حین ظهور حضرت مهدی (عج) و قیام وی، رجعت کرده و از یاران و فرمانداران حکومت حضرت خواهد بود.[۴۰]
ضرورت دوست داشتن مقداد:امام راستگو (ع) فرمود: «دوستی با عده ای که بعد از رسول (ص) گم راه نشدند بر مسلمانها واجب میباشد. بعد از آن گردآوریای از آنهارا برشمرد که از آن ها سلمان، ابوذر و مقداد میباشد.[۴۱]
همسری ویژه برای وی در پردیس :حضرت زهرا(س) به سلمان فرمود: سه خانم بسیار خوشگل غروب یک روز بعد از وفات پدرم فرستاده آفریدگار بر اینجانب وارد شدند و گفتند از زنان بهشتی می باشند به اسمهای «ذرّه» برای ابوذر و «مقدوده» برای مقداد و «سَلمی» برای سلمان و گفتند خدا تبارک آنها را برای ابوذر و مقداد و سلمان آفریده میباشد. [۴۲]
نقل حدیث
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم