مجله خبری مساجد

قیامِ تَوّابین از اول قیام‌های شیعه ها بعد از حادثه کربلا با غرض انتقام از قاتلان امام حسین(ع)، جبران کوتاهی در امداد امام حسین(ع) و اختیار حکومت به اهل بیت(ع). این قیام بوسیله بعضی از سران شیعه و به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در کوفه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد صورت گرفت.

‌توابین بعد از رخداد عاشورا در سال ۶۱ قمری، مخفیانه به گردآوری‌آوری نیرو و اسلحه پرداختند. نقل شده به جهت عدم ‌ملازمت مختار ثقفی، اکثری از شیعه‌ها، یار و همدم توابین نشدند. این قیام در سال ۶۵ قمری در رویا رویی با لشکر شام به فرماندهی عبیدالله بن زیاد در ناحیه عین الورده چهره اعطا کرد و بعداز جنگی چهار روزه و کشته شدن بخش اعظمی از توابین خاتمه یافت و باقی مانده سپاه به رهبری رفاعة بن شداد عقب‌نشینی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.

ساخت یک تشکل دارای انسجام از شیعه‌ها بر مبنا تامل شیعی و زیر تأثیر شهیدشدن امام حسین(ع) از حاصل این قیام برشمرده شد‌ه‌است.

علت قیام
بعد از رخداد عاشورا و شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ هجری، بعضی شیعه‌ها که با وعده بیعت، از حسین بن علی(ع) دعوت کرده بودند به کوفه بیاید و بعداز قول‌شکنی و امداد نرساندن به امام(ع)، طاقت فرسا منصرف گردیده بودند، تصمیم بر آن گرفتند که گناه و غلط خود را جبران نمایند. آنها در جلسات گوناگون بدین سود رسیدند که‌این ننگ جز با کشته‌شدن در رویکرد امام حسین(ع) و تصاحب کردن انتقام از قاتلان او تمیز نمیشود.[۱] [۲]برخی از دانشمندان احتمال قدرتمند داده‌اند که یک کدام از کارداران اصلیّ جنبش توّابین که آن گاه در کوفه رمز بلند کردند و قیام کردند... خطبه حضرت زینب در کوفه و فرازهایی از آن میباشد که فرموده الا فَلا رَقَأَتِ العَبرَةُ وَ لا هَدَأَتِ الزَّفرَة؛ شیون‌ی شما هیچوقت سد نیاید؛ این چه شیون‌ای میباشد که شما می‌کنید؟ می دانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛ شماها کاری کردید که تمامی‌ی زحمات پیشین‌ی خودتان را نابود آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردید.[یادداشت ۱][۳]

صورت‌گیری قیام
یک‌سری ماه بعد از رخداد کربلا، حدود صد بدن از شیعه ها در منزل یک کدام از فیس‌های سرشناس کوفه به اسم [[سلیمان بن صرد خزاعی]، گردآوری شدند. سلیمان درین گرد هم آیی با اشاره به آیه ۵۴ سوره بقره و توبه خویشاوندان موسی خطاب به حاضران اذعان کرد: ما وعده کمک به اهل بیت نبی(ص) دادیم، البته کمک‌شان نکردیم. معطل فرجام عمل ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان کشته شد. حالا خداوند از ما راضی نمی شود؛ مگر آن که با قاتلان وی بجنگیم. شمشیرها را تیز نمائید و اسب و نیرو آماده سازید تا فراخوانده گردید.[۴]

بعداز سخنان سلیمان، دیگر بزرگان شیعه و یاران امام علی(ع) نظیر مسیب بن نجبة فزاری، رفاعة بن شداد بجلی، عبدالله بن وال تمیمی و عبدالله بن سعد ازدی به سخنرانی پرداختند و سرنوشت سلیمان بن صرد خزاعی به رهبری قیام برگزیده شد.[۵]

بنابر سخنان و جلسات توابین، هدف ها آن ها در دو جهت بود:

خونخواهی از قاتلان امام حسین(ع).
تفویض حکومت به خویشاوندان رسول اکرم(ص).[۶]
برخی مورخان، قیام توابین را در ستون اول قیام شیعه ها بعد از حادثه عاشورا بیان کرده‌اند.[۷]

جمع نیرو
تشکیل جلسات هفتگی توابین در سال ۶۱ قمری به طور پنهانی درباره تکوین تکان، از تنظیم نیرو گرفته تا موعد قیام در حضور سلیمان بن صرد برگزار می شد. آنها مخفیانه داخل کوفه و قبایل دور و بر به تهیه و تنظیم نیرو و اسلحه پرداخته و مقدمات نزاع را فراهم می‌کردند.[۸]

در پی تشکیل سپاه، سلیمان بن صرد خزاعی در سال ۶۴ قمری طومار‌هایی را به سعد بن حذیفه، رهبر شیعه ها مدائن و مثنی بن مخرمه عبدی از بزرگان شیعه در بصره می‌نویسد و آن ها را به قیام فرا می خواند. شیعه‌ها بصره و مدائن نیز در جواب به طومار سلیمان، استعداد خود را اعلام داشته و پذیرفتند که در قیام آن ها کمپانی نمایند.[۹] [۱۰]

شروع قیام
سلیمان بن صرد در ربیع الاول سال ۶۵ قمری قیام خویش را استارت کرد. هرچند اشخاص متعددی وعده داده بودند که یاروهمدم او می شوند ولی عاقبت چهار هزار نفر در نخیله، محل تجمع سپاه توابین، حضور یافتند.[۱۱]

نقل شده که مختار ثقفی، سلیمان را فاقد علم سیاسی و نظامی می‌دانست و نصیب عظیمی از شیعه‌ها به‌این عامل از سپاه سلیمان غیر وابسته شدند.[۱۲]

لشکر توابین در ۵ ربیع‌الاول از نخیله راهی دمشق شدند. وقتی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام حسین(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۱۳] سلیمان فی مابین آن ها اظهار کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آئین و منش حسین(ع) و معاند قاتلان وی هستیم.[۱۴] توابین نیز به دعا پرداختند تا حالا که موفقیت شهیدشدن در رکاب حسین(ع) نصیبشان نشده میباشد، معبود آنان‌را از شهیدشدن بعداز وی محروم نسازد.[۱۵]

قیامِ تَوّابین از اول قیام‌های شیعه ها بعد از حادثه کربلا با غرض انتقام از قاتلان امام حسین(ع)، جبران کوتاهی در امداد امام حسین(ع) و اختیار حکومت به اهل بیت(ع). این قیام بوسیله بعضی از سران شیعه و به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در کوفه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد صورت گرفت.

‌توابین بعد از رخداد عاشورا در سال ۶۱ قمری، مخفیانه به گردآوری‌آوری نیرو و اسلحه پرداختند. نقل شده به جهت عدم ‌ملازمت مختار ثقفی، اکثری از شیعه‌ها، یار و همدم توابین نشدند. این قیام در سال ۶۵ قمری در رویا رویی با لشکر شام به فرماندهی عبیدالله بن زیاد در ناحیه عین الورده چهره اعطا کرد و بعداز جنگی چهار روزه و کشته شدن بخش اعظمی از توابین خاتمه یافت و باقی مانده سپاه به رهبری رفاعة بن شداد عقب‌نشینی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.

ساخت یک تشکل دارای انسجام از شیعه‌ها بر مبنا تامل شیعی و زیر تأثیر شهیدشدن امام حسین(ع) از حاصل این قیام برشمرده شد‌ه‌است.

علت قیام
بعد از رخداد عاشورا و شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ هجری، بعضی شیعه‌ها که با وعده بیعت، از حسین بن علی(ع) دعوت کرده بودند به کوفه بیاید و بعداز قول‌شکنی و امداد نرساندن به امام(ع)، طاقت فرسا منصرف گردیده بودند، تصمیم بر آن گرفتند که گناه و غلط خود را جبران نمایند. آنها در جلسات گوناگون بدین سود رسیدند که‌این ننگ جز با کشته‌شدن در رویکرد امام حسین(ع) و تصاحب کردن انتقام از قاتلان او تمیز نمیشود.[۱] [۲]برخی از دانشمندان احتمال قدرتمند داده‌اند که یک کدام از کارداران اصلیّ جنبش توّابین که آن گاه در کوفه رمز بلند کردند و قیام کردند... خطبه حضرت زینب در کوفه و فرازهایی از آن میباشد که فرموده الا فَلا رَقَأَتِ العَبرَةُ وَ لا هَدَأَتِ الزَّفرَة؛ شیون‌ی شما هیچوقت سد نیاید؛ این چه شیون‌ای میباشد که شما می‌کنید؟ می دانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛ شماها کاری کردید که تمامی‌ی زحمات پیشین‌ی خودتان را نابود آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردید.[یادداشت ۱][۳]

صورت‌گیری قیام
یک‌سری ماه بعد از رخداد کربلا، حدود صد بدن از شیعه ها در منزل یک کدام از فیس‌های سرشناس کوفه به اسم [[سلیمان بن صرد خزاعی]، گردآوری شدند. سلیمان درین گرد هم آیی با اشاره به آیه ۵۴ سوره بقره و توبه خویشاوندان موسی خطاب به حاضران اذعان کرد: ما وعده کمک به اهل بیت نبی(ص) دادیم، البته کمک‌شان نکردیم. معطل فرجام عمل ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان کشته شد. حالا خداوند از ما راضی نمی شود؛ مگر آن که با قاتلان وی بجنگیم. شمشیرها را تیز نمائید و اسب و نیرو آماده سازید تا فراخوانده گردید.[۴]

بعداز سخنان سلیمان، دیگر بزرگان شیعه و یاران امام علی(ع) نظیر مسیب بن نجبة فزاری، رفاعة بن شداد بجلی، عبدالله بن وال تمیمی و عبدالله بن سعد ازدی به سخنرانی پرداختند و سرنوشت سلیمان بن صرد خزاعی به رهبری قیام برگزیده شد.[۵]

بنابر سخنان و جلسات توابین، هدف ها آن ها در دو جهت بود:

خونخواهی از قاتلان امام حسین(ع).
تفویض حکومت به خویشاوندان رسول اکرم(ص).[۶]
برخی مورخان، قیام توابین را در ستون اول قیام شیعه ها بعد از حادثه عاشورا بیان کرده‌اند.[۷]

جمع نیرو
تشکیل جلسات هفتگی توابین در سال ۶۱ قمری به طور پنهانی درباره تکوین تکان، از تنظیم نیرو گرفته تا موعد قیام در حضور سلیمان بن صرد برگزار می شد. آنها مخفیانه داخل کوفه و قبایل دور و بر به تهیه و تنظیم نیرو و اسلحه پرداخته و مقدمات نزاع را فراهم می‌کردند.[۸]

در پی تشکیل سپاه، سلیمان بن صرد خزاعی در سال ۶۴ قمری طومار‌هایی را به سعد بن حذیفه، رهبر شیعه ها مدائن و مثنی بن مخرمه عبدی از بزرگان شیعه در بصره می‌نویسد و آن ها را به قیام فرا می خواند. شیعه‌ها بصره و مدائن نیز در جواب به طومار سلیمان، استعداد خود را اعلام داشته و پذیرفتند که در قیام آن ها کمپانی نمایند.[۹] [۱۰]

شروع قیام
سلیمان بن صرد در ربیع الاول سال ۶۵ قمری قیام خویش را استارت کرد. هرچند اشخاص متعددی وعده داده بودند که یاروهمدم او می شوند ولی عاقبت چهار هزار نفر در نخیله، محل تجمع سپاه توابین، حضور یافتند.[۱۱]

نقل شده که مختار ثقفی، سلیمان را فاقد علم سیاسی و نظامی می‌دانست و نصیب عظیمی از شیعه‌ها به‌این عامل از سپاه سلیمان غیر وابسته شدند.[۱۲]

لشکر توابین در ۵ ربیع‌الاول از نخیله راهی دمشق شدند. وقتی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام حسین(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۱۳] سلیمان فی مابین آن ها اظهار کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آئین و منش حسین(ع) و معاند قاتلان وی هستیم.[۱۴] توابین نیز به دعا پرداختند تا حالا که موفقیت شهیدشدن در رکاب حسین(ع) نصیبشان نشده میباشد، معبود آنان‌را از شهیدشدن بعداز وی محروم نسازد.[۱۵]