مجله خبری مساجد

تأسیس روزنامه مدرسه اسلام
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: مدرسه اسلام
جعفر سبحانی در کنار مکارم شیرازی، مصطفی هنگامی و داوود الهامی، سید هادی خسروشاهی، علی حجتی کرمانی، رضا گلسرخی کاشانی و حاج آقا مجتبی عراقی از گردانندگان اساسی دارالتبلیغ اسلامی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودند

. این راءس در سال ۱۳۴۴ش با مقصود تربیت مبلغ فقاهتی و رویارویی با تبلیغات ضد آئین و ضد شیعی، به وسیله آیت‌الله شریعتمداری در قم تأسیس شد.[۱۷] آیت‌الله سبحانی علاوه بر یاری به اداره این راس، درس دادن و سخنرانی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکرد.[۱۸]

آیت‌الله جعفر سبحانی و آیت‌الله مکارم شیرازی
در سال‌های ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ش او و گروهی از فضلای حوزه به رهبری بعضی از مراجع وقت خبرنامه، درس‌هایی از خبرنامه مدرسه اسلام را تأسیس کردند. سبحانی یکی‌از نویسندگان اثبات روزنامه بود. اکنون نیز مالک امتیاز آن بوده و خبر نامه، زیر سرپرستی وی منتشر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود.[۱۹]

خبرگان قانون اساسی کشور

دیدار خبرگان قانون اساسی کشور با امام خمینی در تاریخ ۲۷ مرداد ۵۸؛ ستون نخستین از سمت راست تصویر: ابوالحسن بنی‌صدر، ناصر مکارم شیرازی، جعفر سبحانی،محمد صدوقی، سید محمدعلی انگجی، مرتضی حائری یزدی و امام خمینی
آیت‌الله سبحانی تحت برخی از اعلامیه‌های مدرسین حوزه علمیه قم علیه رژیم پهلوی را امضا نموده است. وی بعد از برد انقلاب اسلامی با رأی عموم نماینده استان آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان قانون اساسی ایران شد.[۲۰]

مرجعیت
آیت‌الله سبحانی با درگذشت آیت‌الله روضه خوان جواد تبریزی در ۲۹ آبان ۱۳۸۶ش و به درخواست گروهی از عموم آذربایجان، رساله عملیه خویش را منتشر کرد.

بزرگداشت‌
در سیزد‌همین عصر همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۹۰ش در شهر قم برگزار شوید جعفر سبحانی به‌تیتر شخصیت پررنگ علمی حوزه معرفی شد و به پاس سرویس ها علمی و فرهنگی و درس دادن و تألیفات درین زمان همایش گزینه تقدیر قرار گرفت.[۲۱]

مستند «علامه ذوالفنون» تصویری از شخصیت اخلاقی و اجتماعی جعفر سبحانی
موسسه فرهنگی هنری راسخون مستندی پیرامون شخصیت علمی و معنوی آیت‌الله سبحانی با تیتر علامه ذوالفنون، ساخت نموده است. این مستند در سه بخش منتشر گردیده است [۲۲]

مجتهد یا این که دانا، هر که در دانش فقه به مرتبه اجتهاد رسیده و توان استنباط احکام فقاهتی از منابع دارای اعتبار را داراست. بر پایه ی دلایل فقهی مجتهدانِ جامع الشرایط، حکم دهنده شرع میباشند و وظایف و اختیاراتی مثل حق قضاوت و تصرف در اموال همگانی و اوقاف و حتی اعلام نبرد و صلح دارا هستند. معمولا رهبری فقهی جامعه ها شیعی بر ذمه مجتهدان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

متدینان به نظرها آنها دقت دارا‌هستند و ایفا فقاهتی خویش را بر طبق فتوای مجتهدان ایفا میدهند و بخشی از درآمد خویش را تحت عنوان وجوهات دینی در چنگ مجتهدان قرار میدهند. مجتهدانی که اعلم باشند و گزینه اقبال همگانی قرار بگیرند به منزلت مرجعیت می‌رسند. روحانی طوسی، پژوهشگر حلی، علامه حلی، روحانی انصاری و میرزای شیرازی از مجتهدان و فقیهان به‌اسم شیعه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می باشند.

مجتهد که می باشد؟
مجتهد یا این که دانا در اصطلاح به شخصی گفته میگردد که در دانش فقه به سکو اجتهاد رسیده و بضاعت استنباط احکام دینی فرعی را از منابع دارای اعتبار داشته باشد.[۱] در فکر شیعی، مجتهدان جامع الشرایط جانشینان امام معصوم می باشند و به آن‌ها نایب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عام گفته میگردد[

۲] و بخش اعظمی از وظایف و اختیارات امامان مثل قضاوت و اذن تصرف در وجوهات دینی را دارا‌هستند.[۳] مطهری مجتهد شیعی(درگذشت: ۱۳۵۸ش) به تناسب گفت و گو در پیشینه اجتهاد و تمجید مجتهد علاوه بر تقسیم پیغمبران به مُرسَل و غیر مرسَل [یادداشت ۱] براین اعتقاد میباشد که شغل امروزین مجتهدان به عبارتی کاری میباشد که پیغمبران مجموعه دوم می‌کرده‌اند. کاری که امروز مجتهد با نیروی دانش و ادله و اجتهاد می‌نماید، پیغمبران قبلی می‌کردند اما خیر با قوه اجتهاد بلکه با نیروی وحی و افزون بر آن که مجتهد حکم دهنده فقهی و رهبر عموم میباشد، آمِر به دارای اسم و رسم و ناهی از منکر در بین عموم میباشد؛ وی مُصلح بینِ امت بوده و ملزم میباشد که مفاسد را اصلاح کند.[۴] در سده‌های اخیر مرسوم بوده میباشد که علم‌آموختگان ناحیههای علمیه وقتی که در فقه به مرحله بالایی می‌رسیدند، مدرس یا این که استادان‌شان، به طور کتبی یا این که شفاهی، اجتهاد آنان را تأیید می‌کردند. بدین تصدیق «اذن اجتهاد» می گویند.[۵]

تَعَرُّبُ بَعدَ الْهِجرَة به قوانینی اشاره داراست که شخص بعد از تایید آئین اسلام و شناخت با احکام آن، معاش در میهن شرک یا این که بخشها دورافتاده‌ای را تعیین نماید که در آن، ایمانش در معرض ضعف و تزلزل قرار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گیرد

. این شغل، به‌باعث سوراخ آیین، خرابی و عدم پشتیبانی از پیامبران و امامان شیعه، حرام شمرده گردیده است. بعضا مفسران این مضمون‌ را با آیه ۱۴۹ سوره آل عمران مرتبط رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

از نگرش فقها، با استناد به احادیث، تعرّب برای مثال گناهان کبیره به حساب میآید و هجرت به کشورهای غیراسلامی، چنانچه که موجب تضعیف ایمان شود، روا وجود ندارد. برخی منابع، تعرب را به‌معنای ارتداد تعبیروتفسیر کرده‌اند و در بعضی احادیث نیز، آن را از مصادیق بی دینی و کفر به معبود آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

معنا‌شناسی
تَعَرُّبُ بَعدَ الْهِجرَة به تایید آداب و سنن بادیه‌نشینان بعداز مهاجرت به مدینه و معاش در مملکت‌های اسلامی اطلاق می‌گردد.[۱] مطابق تعریف‌و‌تمجید کتاب تمدن فقه، این اصطلاح به وضعیتی اشاره دارااست که شخص بعداز تایید اسلام و شناخت با احکام و معارف فقاهتی، معاش در مکانی مانند مملکت بی دینی یا این که بخش ها دورافتاده بادیه‌نشین را گزینش نماید؛ جایی که آئین وی در معرض جراحت قرار گیرد یا این که موجب تضعیف ایمان گردد.[۲]

سید محمدسعید حکیم، از مراجع تاسی شیعه در عراق، با استناد به برخی احادیث،[۳] بادیه‌نشینان (اعراب) را افرادی میداند که فاقد دور اندیشی و فقه عمیق در آیین می باشند.[۴] علامه مجلسی، محدث شیعه، به گزارش بعضا بزرگان، «تعرّب پس از مهاجرت» در بعد از ظهر حاضر را به‌معنای شکاف دانش و بیگانگی از آن بعد از علم آموزی علم دانسته میباشد.[۵] همینطور سید محمدباقر میرداماد، عالم زمان صفویه، این اصطلاح را کنایه‌ای از انحراف از حق و پیوستن به اهل سیاه بختی و گمراهی بعداز استحصال به به روزی و هدایت مفهوم کرده‌ میباشد.[۶]

طبق روایتی از امام راست گو(ع) که به وسیله روحانی صدوق آورده شده، شخصی که اسلام را پذیرفته البته ولایت اهل‌بیت(ع) را قبول نکند، گرفتار «تعرّب آنگاه الهجره» گردیده‌است.[۷]

التفات
روضه خوان صدوق با استناد به روایتی از امام رضا(ع)، انگیزه حرمت «تعرّب بعداز مهاجرت» را خیر تنهاً سکونت در بخش ها بدوی، بلکه رخنه‌ آیین، عدم امداد پیامبران و امامان شیعه، ساخت‌و‌ساز خرابی و تضییع حقوق و دستمزد صاحبان حق دانسته میباشد.[۸] همینطور ابن‌عساکر، مورخ و تالیف کننده کتاب تاریخ دمشق، با استناد به روایتی از امام علی(ع), متعرّبان بعد از مسافرت را در شمار اهل کتاب و مجوسانی دانسته که نباید به آن ها درود کرد.[۹]

اصطلاح «تعرّب سپس الهجره» در منابع متفاوت با تعابیری زیرا «صِرْتُم بَعْدَ الْهِجرَةِ أَعْرَابا»[۱۰] و «الْمُتَعَرِّبُ بَعْدَ الْهِجْرَةِ»[۱۱] آمده میباشد. بعضی مفسران نیز آیه ۱۴۹ سوره آل عمران را به‌این معنا تطبیق داده‌اند.[۱۲]

فرستاده اکرم(ص) از معبود برای یارانش درخواست میکرد که بعد از مسافرت، به معاش جاهلی بازنگردند.[۱۳] وی از رجوع و برگشت برخی یاران از مدینه به مکه (محل بی دینی) غمگین می‌شدند و درباره سعد بن خَولَه که بعد از مهاجرت مجدد به مکه رجوع و برگشت و در به عبارتی‌جا درگذشت، اظهار تأسف کرده و او‌را «بدبخت» خواندند.[۱۴]

مبتنی بر روایتی که کلینی از امام درستگو(ع) نقل کرده، «تعرّب بعداز مسافرت» به عنوان مثال گناهان کبیره میباشد که در کنار کفر به پروردگار قرار گرفته میباشد.[۱۵] همینطور طریحی، مفسر و لغت‌شناس، با استناد به روایتی، این کار را از مصادیق شرک دانسته میباشد.[۱۶]

بَدْر بن‎ حسنویه
زیرا عضدالدوله و مؤیدالدوله درگذشتند (۳۷۲۰۳۸۳ق/۹۸۲-۹۹۳م)، فخرالدوله پادشاهی یافت و دوستی و همدستی او با بابا که یگانه وارث پدری بود، تا به انتها پایید. بدر با کاردانی کل فرمانروایی خویش را میان نیروهای متخالف دیلمی عراق و جمهوری اسلامی ایران ساکن تشکیل داد، چندان که از کلیه سوی‎خواستار اتحاد با وی می‎بودند، یا این که به دربار او حمایت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‎بردند.

پیکار با شرف الدوله
در ۳۷۶ق/۹۸۶م شرف‎الدوله پسر عضدالدوله که عراق را تسخیر کرده بود، قَراتَکینِ جَهْشَکمک را برای سرکوبی بدر حسنویه اعزام کرد. در آن نبرد، جهشیاری شکستی فاحش یافت و گریخت و بدر بر سراسر جبال کشور‌ایران موفق رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گشت.

لینک با آل بویه
با درگذشت شرف‎الدوله (۳۷۹ق/۹۸۹م) و استارت امارت اخوی کوچکش بهاءالدوله پسر عضدالدوله (۳۷۹-۴۰۳ق/۹۸۹-۱۰۱۲م) فخرالدوله به تحریک وزیر خویش مالک‎ بن‎ عبّاد (د ۳۸۵ق/۹۹۵م) با خیال و خاطر تسخیر عراق، روی به خوزستان بنیان و درین مسافرت بدر حسنویه یاور وی بود. گرچه این لشکرکشی کامیابی نداشت، ولی موجب بعضی پیوندهای خانوادگی بین آل بویه و خویشان حسنویه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

در ۳۸۷ق/۹۹۷م فخرالدوله دیلمی درگذشت و مرزو بوم وی در بین دو فرزند خردسالش مجدالدوله (۳۸۷-۴۲۰ق/۹۹۷-۱۰۲۹م)، (ری و پیرامون آن) و شمس‎الدوله (۳۸۷-۴۱۲ق/۹۹۷-۱۰۲۱م)، همدان تا کرمانشاه) تقسیم شد. مامان وی سیده شیرین اُمُّ‎الملوک (د ۴۱۹ق/۱۰۲۸م)دختر سپهبد شَرْوین‎ بن ‎مدافع مرز طبرستانی نیابت پادشاهی آنها را یافت.

کاردانی بدر
شغل بدر درین سالها بیش تر از پیش بالازد. بهاءالدوله در تسخیر خوزستان و عجم از او امداد خواست (۳۸۸ق/۹۹۸م) و در همین سال از سوی خلیفه برای او پرچم امارت بسته شد و کنیه «ناصرالدّین و‎الدّوله» بدو اعطا شوید. امیران و وزیران گریخته از دربارها به نزد وی حمایت می‎بردند و کمک می‎جستند. در عین حالا عقل زندگی بدر حسنویه معدود از سیاست دانی وی خلا. وی بیزنس محصول‎های حوزه حکمرانی خویش را با تأسیس فروشگاهی در همدان به امارت و اقطاع داری خویش خاطر نشان کرد.

همیاری با دیلمیان
رکن ‎الدوله دیلمی (۳۲۸-۳۶۷ق/۹۴۰-۹۷۸م) به سبب ساز آنکه او دیلمیان را در نبرد با سامانیان کمک می‎کرد، نسبت به اعمالش دیده‎پوشی داشت، البته زمانی که حسنویه با سَهْلان‎بن‎مُسافِر کارگزار آل بویه بر راز تصرّف جبال اختلاف پیدا کرد و اورا گرفتار تشکیل داد، رکن‎الدوله ناگزیر وزیر خویش ابوالفضل‎بن‎عمید را با سپاه بدان سوی ارسال کرد. البته آن وزیر در همدان مرد (۳۵۹ق/۹۰م) و پسرش ابوالفتح‎بن‎عمید در قبال ۰۰۰‘۵۰ دینار و تعداد اکثری دراز گوش و هدایای دیگر که بهای آحاد آن ها به ۰۰۰‘۱۰۰ دینار می‎رسید، با حسنویه صلح کرد و شغل گردآوری‌آوری مالیات را به او واگذاشت و نوعی استقلال مالی به وی اعطا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد (۳۶۰ق/۹۷۱م).[۲]

درگذشت
عضدالدوله دیلمی پسر رکن‎الدوله (۳۳۸-۳۷۲ق/۹۴۹-۹۸۲م) در عکس العمل با کردها سختگیر بود. او بعد از چیرگی بر پسرعموی خویش عزّالدوله بختیار، و نیز بعداز موفقیت بر حمدانیان و کردستان عراق (۳۶۸ق/۹۷۹م)، به تسخیر جبال جمهوری اسلامی ایران اراده کرد. حسنویه به طور طبیعیً می‎بایست از دیلمیان جبال و از آن گزاره بختیار پناه نماید، البته با زیرکی خاصی از دخالت بی واسطه دوری ورزید. در به عبارتی مجال، حسنویه در یک‌شنبه ۳ ربیع الاول ۳۶۹ق/۲۸ سپتامبر ۹۷۹م در قلعه سرماج رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد درگذشت.

مختصات
او امیری شکوهمند و نیک خلق و خوی و سیاستمدار بود و ملازمان خویش را از دستبرد به اموال عموم گشوده می‎داشت. وی اثاری از خویش بر مکان بنیان که از آن پاراگراف مسجد جامع دینور آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.

فرزندان
وی ۷ فرزند داشت به نامهای ابوالعلاء، عبدالرزاق، ابوالنجم بدر، عاصم، ابوعدنان، بختیار و عبدالملک، از وی بعضی به عضدالدوله روی آوردند و برخی به برداردش فخرالدوله دیلمی حکمران جبال روی نهادند ولی از آن دربین فقط ابوالنجم بابا فرجامی نیک یافت.

معرفی
محمد بن فَرَج رُخَّجی[۱۳] یا این که رُخَجی[۱۴] از محدثان شیعه قرن سوم قمری دانسته گردیده که با دقت به طومار‌نگاری با امام هادی(ع)، در سال ۲۳۳ق زنده بود.[۱۵] «رخج» اسم یکی‌از نصیب‌های کابل یا این که یکی بخشها بغداد میباشد.[۱۶] برخی نیز این ناحیه را از سیستان[۱۷] یا این که کرمان[۱۸] از شهرهای کشور ایران مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند

. جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ش) از مراجع و پژوهشگران شیعه، بیان کرده که رخجی از علی بن محل عبادت بغدادی قصه کرده‌میباشد و علی بن محمد نوفلی و محمد بن علی بن دوستداشتنی قمی نیز از وی داستان کرده‌اند.[۱۹] نجاشی (متوفی ۴۵۰ق یا این که ۴۶۳ق) رجالی شیعه، از کتابی به اسم مسائل، به‌تیتر تاثیر وی اسم میبرد.[۲۰] ابن‌رُسْته اصفهانی از جغرافی‌نگاران مسلمان در قرن سوم هجری، محمد بن فرج را کسی می داند که در طول خلافت معتصم عباسی در سال ۲۲۰ق، بر بالای چاه زمزم، گنبدی تشکیل داد و باطن گنبد را نیز زینت‌کاری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۲۱]

بابا و پسر محمد بن فرج رخجی از اصحاب ائمه(ع) بودند.[۲۲] روضه خوان صدوق (متوفی ۳۸۱ق) نیز پسر رخجی، ابراهیم را از اصحاب و راویان امام حسن عسکری(ع) دانسته و خاطرنشان کرد‌وگوی وی با امام فرصت(عج) را در کتابش تصویب کرده‌میباشد.[۲۳] محمد بن جعفر از نوادگان رخجی، نقل می‌نماید که محمد بن فرج، برادری به اسم قدمت بن فرج داشت که برخلاف وی به‌شدت با شیعه ها و اهل‌بیت(ع) مخالفت میکرد.[۲۴] روحانی طوسی، عُمر بن فرج را وزیر متوکل عباسی معرفی می‌نماید که در مقطعی به فرمان خلیفه عباسی، قبر امام حسین(ع) را نیز تخریب کرد.[۲۵] و به جهت توهین به امام جواد(ع)، آیتم لعن وی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.[۲۶]

رابطه با ائمه (ع)
احادیث زیادی دربارهٔ رابطه محمد بن فرج با امامان شیعه آورده شده‌میباشد. وی طومار‌نگاری‌هایی نیز دربارهٔ مسائل شرعی و کلامی با ائمه(ع) داشت.[۲۷] ابن‌شهرآشوب (متوفی ۵۸۸ق) و طبری صغیر، از رابطه وی با امام جواد(ع) و جریان وکالت خبر میدهند به‌طوری که امام از او می خواهد که تنها خمس به عبارتی سال را برای وی بفرستد و بعداز مدتی امام جواد(ع) به شهید شدن رسید.[۲۸] اربلی (متوفی ۶۹۲ یا این که ۶۹۳ق) از محدثان قرن هفتم، شیوه رابطه رخجی با امام هادی(ع) را طرز‌ای تازه، غیر از طومار‌نگاری و ملاقات بیان می‌نماید. در کتاب کشف الغمة نام برده که محمد بن فرج رخجی، مدعا گردیده که امام هادی(ع) چاره جدیدی برای پرسیدن سؤال به وی علامت داده‌میباشد به‌این شکل که سؤال را تحت سجاده قرار دهد و بعداز مدتی، پاسخ را از به عبارتی‌جا اخذ نماید.[۲۹]

سید ابوالقاسم خویی (متوفی ۱۳۷۱ش) از مراجع و رجالیان شیعه در کتاب معجم رجال الحدیث، گرچه احادیث دربارهٔ محمد بن فرج را ضعیف میداند؛ ولی دلالت این احادیث بر بزرگی و مقام محمد بن فرج نزد شیعه ها و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) را می‌پذیرد و بیان می‌نماید که در اعتبار این احادیث، شهیدشدن روحانی طوسی بر موثق بودن محمد بن فرج رخجی کفایت می‌نماید.[۳۰]

زندان و وفات
در کتاب‌های روایی و تاریخی گفته شده که امام هادی(ع) به محمد بن فرج طومار نوشت و در آن به‌طور رمزآمیز خاطرنشان کرد که به کارهایش سروسامان بدهد. وی چندین روز بعداز طومار امام به زندان رفت.[۳۱] تاریخ‌نگارانی همانند طبری (متوفی۳۱۰ق) و یعقوبی (متوفی ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق) نیز فرصت زندانی شدن و توقیف اموال اورا سال ۲۳۳ق بیان کرده‌اند.[۳۲] کلینی در کتاب کافی و روحانی طبرسی در کتاب اعلام الوری بیان کرده‌اند که او هشت سال در زندان ماند. بعد از مدتی طومار‌ای دیگر از حضرت علی بن محمد(ع) در زندان به دستش رسید که به کنایه او‌را از سکونت در سمت غربی یعنی بغداد برحذر داشت. رخجی بعداز دوران کوتاهی از وصال طومار امام، از زندان آزاد شد.[۳۳] ابن‌شهرآشوب قصه دیگری را بیان می‌نماید از اینکه بعداز آزادی محمد بن فرج، فردی از وی تقاضا کرد که به سامرا برود. وی از حضرت هادی(ع)، مشاوره خواست که امام در پاسخ به وی وعده گشایش و خلاصی بخشید.[۳۴]

روضه خوان اثرگذار (متوفی ۴۱۳ق) در کتاب الارشاد ذکر می‌نماید که محمد بن فرج رخجی در طومار‌ای، از امام هادی دربارهٔ زمین و املاک توقیف گردیده خویش به وسیله خلیفه عباسی میپرسد و از امام می خواهد ‌که برای رجوع و برگشت اموالش دعا نماید.[۳۵] امام نیز در پاسخ به وی وعده رجوع و برگشت اموالش را میدهد و به کنایه یادآور می‌گردد که در شکل عدم رجوع و برگشت هم زیانی به رخجی نخواهد رسید.[۳۶] وی بعد از مدتی به سامرا رفت[۳۷] و به گزارش کتاب‌های شیعی، با امام هادی(ع) ملاقات کرد. بعد از یکسری روز مریض شد و دار فانی را وداع گفت. او‌را در پارچه‌ای که امام برایش نبی بود، کفن‌ودفن کردند، [۳۸] درحالی که طبق پیش‌بینی امام، اموالش رجوع داده شد؛ اما به دستش نرسید.[۳۹] بعضا دانشمندان معتقدند که فرصت فوت محمد بن فرج، بازه کوتاهی بعداز زندان، یعنی در سال ۲۴۱ق میباشد.[۴۰]

احمد بن محمد بن‌ابی‌نصر بَزَنْطی‌، (۱۵۲-۲۲۱ق)، از محدثان امامی در کوفه و از اصحاب امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع) میباشد. قبیله بزنطی از موالیان کوفه و متعلق به خویشان سکون از شاخه‌های قوم کنده به اکانت می‌آمدند که برخی آن‌ها‌را اصالتاً اهل ایران و بعضی اهل بیزانس می دانند. چنانکه کنیه بزنطی برای زید، جد اعلای احمد بن محمد بن عمرو بن زید را معرب بیزانسی دانسته‌اند. هرچند بعضی بزنط را نوعی جامه دانسته و زید را شاغل در داد و ستد این خرقه قلمداد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

اسم بزنطی در سلسله ورقه ها ۷۹۰ قصه مشهود است و خلال ائمه(ع) از اصحاب آنان مانند عبدالله بن سنان، حماد بن عثمان و جمیل بن دراج نیز نقل حدیث نموده است. روایان گرانقدر حدیثی همانند برقی، حسن بن دوستداشتنی و ابراهیم بن هاشم قمی از او داستان نقل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

رجالیون شیعه او‌را از اصحاب اجماع و ثقه دانسته‌اند. او به رغم نقل روایاتی از رسول اسلام(ص) از سوی رجال‌شناسان اهل‌سنت گزینه پذیرش قرار نگرفته میباشد. سه کتاب برای بزنطی نام برده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

وی بعداز شهیدشدن امام کاظم(ع) مدتی رغبت به واقفه داشت که در مکاتبه با امام رضا(ع) از این نظریه دست برداشت. او ضمن نقل روایاتی در حوزه دانش امام، به اجتهاد در بعد از ظهر حضور امام معتقد بود و نظریاتی پیرامون نقش تقیه در تعارض روایات داشت. احمد بن ابی‌نصر بزنطی آخر و عاقبت در سال ۲۲۱ هجری قمری درگذشت.

اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درست گو(ع)
۱ جَگرایش بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو

معاش‌طومار
احمد بن محمد بن عمرو بن زید از بزرگان شیعه در قرن دوم هجری قمری میباشد. لقب زید، جد دوم، او ابو نصر بوده میباشد. [۱] در منابع روایی برای اختصار، غالباً اسم جد نخستین را حذف می‌نمایند و به مکان زید نیز لقب وی، ابی نصر، را می آورند. یعنی غالبا از او با تیتر احمد بن محمد بن ابی نصر خاطر می گردد. گاهی نیز از او با تیتر «ابن ابی نصر» حافظه می‌نمایند.[۲]

کنیه او بزنطی میباشد.[۳] بزنط نوعی از جامه بوده میباشد و ظاهرا او در فعالیت دادوستد این جامه بوده میباشد و به همین ادله به بزنطی به شهرت رسیده است.[۴] بعضا نیز معتقدند که بزنطی معرب بیزانسی میباشد[۵][یادداشت ۱] لقب وی ابوجعفر و به احتمال ابوعلی میباشد.[۶]

قبیله بزنطی در کوفه معاش می‌کردند و از موالیان (غیر عرب) آن دیار به شمار می‌آمدند و به واقعه منابع با خاندان عرب «سکون»، از شاخه‌های والا قوم کنده قول داشتند.[۷] بعضی اصل این فامیل را اهل ایران میدانند[۸] و برخی این قوم و قبیله را بیزانسی(آسیای صغری یا این که روم شرقی) می دانند.[۹]

بزنطی در سال ۲۲۱ هجری قمری درگذشت.[۱۰]

رده حدیثی و علمی
بزنطی از طبقه ششم روایان حدیث میباشد[۱۱] و نامش در سلسله گواهی حدود ۷۹۰ حدیث وجود داراست.[۱۲]
او از اصحاب امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) بوده میباشد.[۱۳] وی ضمن نقل ماجرا از امامان، از اشخاصی زیرا عبدالله بن سنان، حماد بن عثمان، جمیل بن دراج، ابان بن عثمان و عاصم بن حمید نقل قصه نموده است.[۱۴]
بزنطی از اصحاب اجماع میباشد [۱۵] و عده ای زیرا ابراهیم بن هاشم قمی، حسین بن سعید اهوازی، احمد بن محمد برقی، حسن بن دوستداشتنی و علی بن مهزیار اهوازی و محمد بن عیسی بن عبید یقطینی از وی حدیث نقل کرده‌اند.[۱۶]
علمای رجال شیعه او را با الفاظی مانند ثقه و جلیل القدر[۱۷] و بلندمنزله در نزد امام رضا(ع)[۱۸] حافظه کرده‌اند. ازآنجا که او در سلسله ورقه ها حدیثی در سیره نبوی هم است، علمای رجالی اهل سنت هم اسم او را در اثر ها خویش بیان کرده‌اند و ولی او در نزد اهل سنت گزینه پذیرش وجود ندارد.[۱۹]
علمای رجال برای بزنطی سه کتاب بیان کرده‌اند که عبارتند از:
«الجامع» (حاوی دسته‌ای بزرگ از خبرها در موضوع‌های مختلف معارف فقهی، به ویژه فقه)[۲۰]
«المسائل»[۲۱]
«النوادر»[۲۲]

محاصره نُبُّل و الزهرا اتفاق‌ای میباشد که در دو شهر شیعه‌نشین نبل و الزهرا در سوریه به وسیله نیروهای تکفیری-شورشی در بین سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۴ش صورت بخشید. در طی محاصره، هم محلی این دو شهر که در مسافت ۲۰ کیلومتری از حلب قرار دارا‌هستند، برای یافتن خوراک و دارو در تنگنا قرار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفتند.

محاصره این دو شهر در ۱۶ بهمن سال ۱۳۹۴ش با ائتلاف نیروهای اهل سوریه و اهل ایران علیه تکفیری‌ها، شکسته شد و از نگاه موفقیت استراتژیک برای نیروهای اهل سوریه، موفقیت‌های آینده را به یاور داشت. تعداد تلفات این محاصره را بیشتراز ۷۲۰ کشته و زخمی و ۱۲۳ اسیر گزارش رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

عنایت و مقام
نبل و الزهرا دو شهر با مسافت ۵ کیلومتری از یکدیگر،[۱] در ۲۰ کیلومتری حومه شمالی حلب و در ۴۰ کیلومتری مرز ترکیه قرار دارا هستند. در اوایل تضارب‌ها در سوریه، هم محلی این ناحیه، با تشکیل کمیته مردمی توانستند در قبال تصرف این دو شهر مقاومت نمایند. این دو شهر جمعاًً بیشتراز ۶۰ هزار نفر جمعیت داشتند و در ادامه چالش سوریه، بیشتراز ۱۵ هزار نفر شیعه، بدین شهر پناهنده شدند. نیروهای تکفیری کوشش کردند تا با فشار هرچه بیشتر به هم محلی نبل و الزهرا، حزب‌الله لبنان و ارتش سوریه را ناچار به تایید مراد‌های خویش آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمایند.[۲]

تصرف دو شهر نبل و الزهرا برای نیروهای تکفیری، به دلیل کامل شدن جناح شرق سوریه و اشراف بدون نقص بر آن حوزه‌ و همین‌طور خودداری از جذب همسایه جوان این ناحیه به نیروهای دولتی سوریه، پراهمیت بود. یکی قابلیت و امکان‌های این ناحیه، تسلط بر بخشها گوشه و کنار بود که التفات استراتیژیک حوزه‌ را دوچندان می کرد.[۳]

اتفاق افتاد

نقشه نبل و الزهرا (نقاط قرمز رنگ، نقاط در محاصره نیروهای تکفیری)
در ۸ آوریل ۲۰۱۲م مصادف با ۲۰ فروددین ماه ۱۳۹۱ش، مجموعه تکفیری موسوم به نورالشهدا ۱۷ نفر از جوان ها این دو شهر را اسیر کرد. بعداز آن اهل یک محل این دو شهر، تنی چند از اعضاء این گروهک را بازداشت نمودند تا مسیر مبادله اسیران را مهیا سازند. در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲م (حدود دو ماه پس از اسارت اهل یک محل شهر) تیم‌های تکفیری بازدارنده از ورود محموله‌های مواد غذایی و دارویی به‌این دو شهر شدند[۴] و به گذر زمان در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۲م تیم‌های تکفیری مربوط به القاعده و جناح النصره، محاصره این دو شهر را بی نقص کردند. دسته‌های تکفیری، شیوه های امداد به ناحیه را مسدود نمودند و در حین محاصره، اهل یک محل این دو شهر برای تهیه و تنظیم ما یحتاج معاش در تنگنا بودند. با این وجود نیروهای اهل سوریه تلاش کردند تا با بالگرد، بسته‌هایی را برای هم محلی حوزه‌ اعزام کنند. نیروهای تکفیری نیز با مقصود قرار دادن بالگردها و همسایه ناحیه، از هرگونه امداد به ناحیه دوری می‌کردند.[۵] نیروهای تکفیری تلاش داشتند تا با خمپاره و گلوله، عموم این شهر را مقصود قرار دهند و سبب ناکامی مقاومت آن ها بشوند.[۶] با این وجود محاصره این دو شهر سه سال زمان بر شد.[۷]

در طی محاصره این دو شهر، فقط دو جايگاه یاری‌های هلال‌احمر به‌این حوزه‌ اعزام شد که دربرگیرنده دارو و خیمه بود.[۸] نیروهای تکفیری پیش‌خیس اعلام کرده بودند که شیعه‌ها در چهار شهر فوعه، کفریا، نبل و الزهرا را به صورت فجیعی به قتل خواهند رساند تا عبرتی برای دیگر اهل سوریه‌ها باشند.[۹]

توافق بر رمز آزادی
در سال ۲۰۱۶م مذاکراتی برای رهایی غیرنظامیان محاصره گردیده درین دو شهرک جاری ساختن شد. درپی این مذاکرات، در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۶م اولی اتوبوس‌ها برای جابجایی ساکنین به‌این دو ناحیه اعزام شدند و ۲۵۰۰ نفر از غیرنظامیان سوار بر اتوبوس‌ها شدند. در میان شیوه، شش اتوبوس بوسیله جناح النصره به حریق کشیده شدند.[۸] دو روز آن گاه، ۱۰۰۰ نفر دیگر از این دو شهر بیرون مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شدند.[۹]

در آوریل ۲۰۱۷م مذاکرات دیگری برای آزادی محاصره‌شدگان درین دو شهرک در میان دولت وقت سوریه و شورشیان تحریر الشام، شروع شد. سود این مذاکرات، آزادی تعداد مقداری از محاصره‌شدگان بود. این جابجایی به خیال بمبگذاری در مسیر کاروان آزادشدگان که باعث به کشته شدن ۱۵۰ نفر به عنوان مثال ۷۲ طفل شد، رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد توقیف شد.[۱۰]

در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۸م و بعد از توافق میان دولت سوریه با تیم شورشیان، اتوبوس‌ها برای جابجایی ساکنان محاصره گردیده درین دو شهرک، به حیطه اعزام شد و پیش‌بینی می شد تا ۶۰۰۰ نفر از این محاصره رهایی یابند. در عوض این توافق، دولت سوریه وفادار شد تا ۱۵۰۰ زندانی از شورشیان و غیرنظامیان را آزاد سازد.[۱۱] این مبادله با خروج در حدود ۷۰۰۰ نفر از محاصره این شهر و آزادی ۱۵۰۰ نفر از زندان بوسیله دولت سوریه، [۱۲] در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۸م جاری ساختن آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۳]

تلفات و اثار
در حین تخلیه محاصره‌شدگان، ۱۵۰ غیرنظامی غیرمسلح، که بعضا از آن ها نوپا بودند، پیش از اینکه بتوانند به بخشها امن زیر در اختیار گرفتن دولت برسند، از روش بمب‌گذاری انتحاری کشته شدند. داده های عددی دقیقی از کشتگان در محاصره ارائه نشده‌میباشد، ولی بعضا منابع کل کشتگان این دو شهر در زمان مبارزه سوریه ۳۰۰۰ نفر تا ۲۰ هزار نفر تیتر کرده‌اند.[۱۴] داده های عددی قانونی، تعداد تلفات در طی ۳ سال محاصره را ۱۹۲۳ نفر کشته و ۳۸۶۸ نفر زخمی تیتر کرده‌اند.[۱۵]

عواقب
بعداز تخلیه، بیشتر غیرنظامیانِ زنده باقی‌مانده از الفوعه و کفریا، در هیسیه در استان حمص و الباسط در استان لاذقیه اسکان داده شدند. تعداد کمتری از پناهندگان نیز به حلب، دمشق، نُبُل و الزَهرا نقل‌جای کردند.[۱۶]

تک‌نگاری
انتشارات شهید کاظمی، کتابی را با تیتر «در همسایگی گلوله‌ها» و به نویسندگی رضا کریمی به چاپ رساند. درین کتاب داستان مستندگونه‌ای از ماجرای محاصره دو شهر فوعه و کفریا ارائه گردیده است.[۱۷]

جستارهای متعلق
محاصره نبل و الزهرا

تایید صلح
به نقل از روحانی اثرگذار در پند بعد از زخمی‌شدن امام حسن(ع) در مدائن، سران کوفه به‌طور پنهانی به معاویه طومار نوشتند و وعده دادند که یا این که وی را تسلیم نمایند یا این که ترور کنند.[۴۴] در همین مجال، امام(ع) از پیوستن فرمانده سپاهش عبیدالله بن عباس به معاویه با اخذ زیر میزی باخبر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

[۴۵] بعداز این اتفاق ها، معاویه طومار‌ای برای امام(ع) ارسال کرد و سفارش صلح بخشید و همپا طومار، نوشته‌های برخی از یاران امام(ع) را که برای بیعت با معاویه و تسلیم کردن امام(ع) توافق کرده بودند برای امام حسن(ع) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرستاد.

[۴۶] امام(ع) اعلام‌کرد معاویه پیشنهادی داده که برخلاف عزت و غرض ماست. در‌صورتی‌که مهیا شهید شدن در راه و روش پروردگار میباشید، با چاقو جواب دهیم و در شرایطی که معاش و آسایش میخواهید، توصیه اورا بپذیریم. عموم فریاد زدند: «ما معاش آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می خواهیم»[۴۷]

ابن‌جوزی از علمای اهل‌سنت (درگذشت: ۶۵۴ق) این نظر را دارد امام حسن(ع) زمانی روئت کرد عموم از وی به دور گردیده‌اند و اهل عراق با وی اختلاف دارا هستند و اهل کوفه به وی دسیسه کرده‌اند، به صلح رغبت پیدا کرد.[۴۸] جعفریان، محقق تاریخ، در محاسبه قبول صلح می‌نویسد امام(ع) می‌توانست با سپاهی اندک بجنگد و شهید گردد؛ البته آنچه نمی‌‏پذيرفت خون‌ریزی بی‌ثمر با نتیجه ها نامشخص بود. بدین ترتیب صلح عذروبهانه‌‏اى بود براى مراقبت عراق از چپاول و غارت.[۴۹] سیدعلی خامنه‌ای مولف کتاب بشر ۲۵۰ ساله این نظر را دارد کشته‌شدن با قوانینی، شهید شدن اسم داراست و آن وضعیت در طول امام حسن(ع) عدم وجود و چنانچه در آن روز کشته می شد شهید به شمار نمی‌رفت.[۵۰] به گفته او، در شکل نزاع، امام حسن(ع) احتمالاً به دست یاران خویش کشته میشد و معاویه می‌توانست داعیه نماید که وی بوسیله یاران خودش مقتول و همگی شیعه ها و اصحاب امام علی (ع) را از در میان غالب شود.[۵۱]

تفاهم نامه صلح و موردها آن
پیشوایی متفحص تاریخ اعتقاد دارد هر مورخی به بخشی از شروط صلحنامه اشاره کرده که با گردآوری‌آوری آنان می‌اقتدار تصویر نسبتاً جامعی از متن تفاهم نامه ارائه اعطا کرد.[۵۲] مبنی بر گزارش ابن اعثم (درگذشته ۳۲۰ق)، معاویه شیت سفیدی را امضا کرد و به عبدالله بن نوفل، نبی امام(ع)، تحویل اعطا کرد تا امام(ع) هر شرطی که می خواهد در آن بنویسد.[۵۳] برای مثال شروط امام(ع) که در منابع متفاوت مذکور‌اند، می‌قدرت به تأمین امنیت عموم و قبیله اهل بیت رسول(ع) و عدم گزینش جانشین بعداز مرگ معاویه[۵۴] پایبندی به کتاب معبود و سنت پیامبر الله(ص)[۵۵] و رخنه‌ دشنام و نفرین به امیرالمؤمنین(ع) در نمازها و غیر نمازها اشاره نمود.[۵۶]