مجله خبری مساجد

تشویق و ترغیب ائمه(ع) به عزاداری
امامان شیعه شیعه ها را به عزاداری و سوگواری برای امام حسین(ع) و مادحین و شاعران را به مرثیه‌سرایی و گریاندن عموم تشویق می‌کردند؛[۹] چنان‌که امام راستگو(ع) سرودن شعر برای امام حسین(ع) و گریاندن عموم را سبب ساز ورود به پردیس دانسته میباشد.[۱۰] آن حضرت در روز عاشورا در خانه خویش مراسم عزا برپا می کرد و خویشاوندان و اصحاب خویش را بدان دعوت می‌نمود. [۱۱]هارون مكفوف (يكى از ياران امام درست گو عليه السلام) مى‌گويد: به محضر آن حضرت شرفياب شدم، فرمود: «برايم مرثيه بخوان. برايش خواندم. مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرمود:

«لا، كَما تَنْشِدُونَ وَ كَما تَرْثِيهِ عِنْدَ قَبْرِهِ‌

؛ اين سیرتکامل نمى‌خواهم، آن سیرتکامل كه در كنار قبر آن حضرت عليه السلام مرثيه مى‌خوانيد، بخوان» و اینجانب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواندم:

أُمْرُرُ عَلى‌ جَدَثِ الْحُسَيْنِ‌

فَقُلْ لَأَعْظُمِهِ الزَّكِيَّةِ

«از كنار قبر حسين عليه السلام گذر كن و به آن استخوان‌هاى پاك وی بگو ...»

ديدم آن حضرت به گريه زمین خورد، سكوت كردم، ولى فرمود: ادامه بده. [۱۲]

طبق برخی نقل‌ها، امام رضا(ع) از دِعْبِل خُزاعی می‌خواست برای امام حسین(ع) مرثیه‌سرایی نماید و در‌این فرمان کوتاهی نکند.[۱۳]

پیشینه و تحولات
عزاداری و سوگواری برای شهیدان حادثه عاشورا، از او‌لین روزهای بعد از عاشورای سال ۶۱ق استارت گردیده و همچنان ادامه داراست؛ البته نحوه‌های سوگواری در زمان تاریخ تغییرات فراوانی کرده و بخش اعظمی از آئین‌ها و سنت‌ها به آن اضافه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

اولیه عزاداری‌ها بر امام حسین(ع)
براساس بعضا احادیث، قبل از حادثه کربلا، معبود پیامبران به عنوان مثال حضرت انسان،[۱۴] نوح(ع)،[۱۵] ابراهیم[۱۶] موسی(ع)،[۱۷] و عیسی(ع)[۱۸] را از مصیبت‌های امام حسین(ع) باخبر کرده و آنها بر این مصیبت فغان کرده‌اند.[۱۹] همینطور رسول(ص) و امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) قبل از حادثه کربلا بارها به حادثه ها کربلا اشاره کرده و بر آن گریستند.[۲۰]

بعداز اتفاق عاشورا، اولی مرثیه‌خوانان بر حسین بن علی(ع)، امام سجاد(ع) و زینب(س) و دختران امام حسین(ع) و رباب، همسر امام حسین(ع)، دانسته شدند که در کربلا، کوفه و شام با مرثیه‌سرایی‌های خویش رویه امام را ادامه دادند.[۲۱] زینب(س) هنگام گذر از کنار بدن برادرش با قرائت اشعاری، حتی معاندان را متأثر کرد.[۲۲] با ورود اسیران کربلا به شام، زنان بنی‌امیه بر آن ها گریستند،[۲۳] و به گفته‌ای سه روز[۲۴] یا این که هفت روز[۲۵] عزا به پا کردند.

روحانی اثر گذار و سایر افراد نقل کردند او‌لین هر کس در رثای امام حسین(ع) شعر سرود، عُقْبَة بن عمرو سَهمی بود که دو بیت ابتدا آن اینگونه میباشد:

(إِذَا الْعَيْنُ قَرَّتْ فِي الْحَيَاةِ وَ أَنْتُم‏)
(تَخَافُونَ فِي الدُّنْيَا فَأَظْلَمَ نُورُهَا)
( مَرَرْتُ عَلَى قَبْرِ الْحُسَيْنِ بِكَرْبَلَاء)
(فَفَاضَ عَلَيْهِ مِنْ دُمُوعِي غَزِيرُهَا)[۲۶]

ام‌سلمه، همسر فرستاده(ص)، را اولیه مرثیه‌سرا در مدینه دانسته‌اند.[۲۷] بیان شده ام‌سلمه به یار زنان بنی‌هاشم، اول عده ای بودند که در عزای امام حسین(ع) جامه سیاه پوشیدند.[۲۸] جابر بن عبدالله انصاری،‌ اول زیارت کننده قبر امام(ع)، در اولیه اربعین امام حسین(ع) به کربلا رفت[۲۹] و در آنجا به مدیحه و سوگواری پرداخت.[۳۰] عبیدالله بن حر جعفی، به نقلی اول زائر قبر امام(ع)[۳۱]، نیز بعداز شهیدشدن امام حسین(ع)، به کربلا رفت و گریست و قصیده بلندی در رثای امام حسین(ع) سرود.[۳۲]

بَشَر بن جَذلَم، به امر امام سجاد(ع)، ورود اهل بیت به مدینه را با سرودن اشعاری به عموم خاطرنشان کرد و آنان‌را گریاند.[۳۳] همینطور زنانی از اهل بیت(ع) همانند ام البنین،[۳۴] رباب‌[۳۵] و زینب دختر عقیل.[۳۶] به عزاداری پرداختند و عموم مدینه را به سوگ نشاندند. توابین که بعد از شهیدشدن امام حسین(ع) توبه کرده و بر ضد امویان قیام کردند، نیز آغاز به کربلا رفتند و در آن جا به سوگواری پرداختند و برای خونخواهی امام(ع) هم عهد شدند. [۳۷]

گروه سوگواری طویریج در روز عاشورا بین الحرمین.
شاعران تبارک شیعی هم‌بعدازظهر ائمه(ع) نیز همانند کُمَیْت اَسَدی،[۳۸] سید اسماعیل حمیری[۳۹] و دِعْبِل خُزاعی،[۴۰] برای امام حسین(ع) شعر سروده و مرثیه خوانده‌اند.

تشویق و ترغیب ائمه(ع) به عزاداری
امامان شیعه شیعه ها را به عزاداری و سوگواری برای امام حسین(ع) و مادحین و شاعران را به مرثیه‌سرایی و گریاندن عموم تشویق می‌کردند؛[۹] چنان‌که امام راستگو(ع) سرودن شعر برای امام حسین(ع) و گریاندن عموم را سبب ساز ورود به پردیس دانسته میباشد.[۱۰] آن حضرت در روز عاشورا در خانه خویش مراسم عزا برپا می کرد و خویشاوندان و اصحاب خویش را بدان دعوت می‌نمود. [۱۱]هارون مكفوف (يكى از ياران امام درست گو عليه السلام) مى‌گويد: به محضر آن حضرت شرفياب شدم، فرمود: «برايم مرثيه بخوان. برايش خواندم. مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرمود:

«لا، كَما تَنْشِدُونَ وَ كَما تَرْثِيهِ عِنْدَ قَبْرِهِ‌

؛ اين سیرتکامل نمى‌خواهم، آن سیرتکامل كه در كنار قبر آن حضرت عليه السلام مرثيه مى‌خوانيد، بخوان» و اینجانب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواندم:

أُمْرُرُ عَلى‌ جَدَثِ الْحُسَيْنِ‌

فَقُلْ لَأَعْظُمِهِ الزَّكِيَّةِ

«از كنار قبر حسين عليه السلام گذر كن و به آن استخوان‌هاى پاك وی بگو ...»

ديدم آن حضرت به گريه زمین خورد، سكوت كردم، ولى فرمود: ادامه بده. [۱۲]

طبق برخی نقل‌ها، امام رضا(ع) از دِعْبِل خُزاعی می‌خواست برای امام حسین(ع) مرثیه‌سرایی نماید و در‌این فرمان کوتاهی نکند.[۱۳]

پیشینه و تحولات
عزاداری و سوگواری برای شهیدان حادثه عاشورا، از او‌لین روزهای بعد از عاشورای سال ۶۱ق استارت گردیده و همچنان ادامه داراست؛ البته نحوه‌های سوگواری در زمان تاریخ تغییرات فراوانی کرده و بخش اعظمی از آئین‌ها و سنت‌ها به آن اضافه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

اولیه عزاداری‌ها بر امام حسین(ع)
براساس بعضا احادیث، قبل از حادثه کربلا، معبود پیامبران به عنوان مثال حضرت انسان،[۱۴] نوح(ع)،[۱۵] ابراهیم[۱۶] موسی(ع)،[۱۷] و عیسی(ع)[۱۸] را از مصیبت‌های امام حسین(ع) باخبر کرده و آنها بر این مصیبت فغان کرده‌اند.[۱۹] همینطور رسول(ص) و امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) قبل از حادثه کربلا بارها به حادثه ها کربلا اشاره کرده و بر آن گریستند.[۲۰]

بعداز اتفاق عاشورا، اولی مرثیه‌خوانان بر حسین بن علی(ع)، امام سجاد(ع) و زینب(س) و دختران امام حسین(ع) و رباب، همسر امام حسین(ع)، دانسته شدند که در کربلا، کوفه و شام با مرثیه‌سرایی‌های خویش رویه امام را ادامه دادند.[۲۱] زینب(س) هنگام گذر از کنار بدن برادرش با قرائت اشعاری، حتی معاندان را متأثر کرد.[۲۲] با ورود اسیران کربلا به شام، زنان بنی‌امیه بر آن ها گریستند،[۲۳] و به گفته‌ای سه روز[۲۴] یا این که هفت روز[۲۵] عزا به پا کردند.

روحانی اثر گذار و سایر افراد نقل کردند او‌لین هر کس در رثای امام حسین(ع) شعر سرود، عُقْبَة بن عمرو سَهمی بود که دو بیت ابتدا آن اینگونه میباشد:

(إِذَا الْعَيْنُ قَرَّتْ فِي الْحَيَاةِ وَ أَنْتُم‏)
(تَخَافُونَ فِي الدُّنْيَا فَأَظْلَمَ نُورُهَا)
( مَرَرْتُ عَلَى قَبْرِ الْحُسَيْنِ بِكَرْبَلَاء)
(فَفَاضَ عَلَيْهِ مِنْ دُمُوعِي غَزِيرُهَا)[۲۶]

ام‌سلمه، همسر فرستاده(ص)، را اولیه مرثیه‌سرا در مدینه دانسته‌اند.[۲۷] بیان شده ام‌سلمه به یار زنان بنی‌هاشم، اول عده ای بودند که در عزای امام حسین(ع) جامه سیاه پوشیدند.[۲۸] جابر بن عبدالله انصاری،‌ اول زیارت کننده قبر امام(ع)، در اولیه اربعین امام حسین(ع) به کربلا رفت[۲۹] و در آنجا به مدیحه و سوگواری پرداخت.[۳۰] عبیدالله بن حر جعفی، به نقلی اول زائر قبر امام(ع)[۳۱]، نیز بعداز شهیدشدن امام حسین(ع)، به کربلا رفت و گریست و قصیده بلندی در رثای امام حسین(ع) سرود.[۳۲]

بَشَر بن جَذلَم، به امر امام سجاد(ع)، ورود اهل بیت به مدینه را با سرودن اشعاری به عموم خاطرنشان کرد و آنان‌را گریاند.[۳۳] همینطور زنانی از اهل بیت(ع) همانند ام البنین،[۳۴] رباب‌[۳۵] و زینب دختر عقیل.[۳۶] به عزاداری پرداختند و عموم مدینه را به سوگ نشاندند. توابین که بعد از شهیدشدن امام حسین(ع) توبه کرده و بر ضد امویان قیام کردند، نیز آغاز به کربلا رفتند و در آن جا به سوگواری پرداختند و برای خونخواهی امام(ع) هم عهد شدند. [۳۷]

گروه سوگواری طویریج در روز عاشورا بین الحرمین.
شاعران تبارک شیعی هم‌بعدازظهر ائمه(ع) نیز همانند کُمَیْت اَسَدی،[۳۸] سید اسماعیل حمیری[۳۹] و دِعْبِل خُزاعی،[۴۰] برای امام حسین(ع) شعر سروده و مرثیه خوانده‌اند.