مجله خبری مساجد

حضور در غزوات
بنابر نقل منابع تاریخی صفیه در ۳ شوال سال ۳ هجری در غزوه احد کمپانی داشت [۱۸] و بعداز آنکه مسلمانها جناح را رها می‌کردند، صفیه با نیزه‎‌ای که به دست گرفته بود، جلو اشخاص را می‌گرفت، و عده ای که رسول اکرم(ص) را رخنه‌ می‎‌کردند، ملامت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‎‌نمود.[۱۹]

بعد از شهید شدن حمزه و مثله شدن لاشه‌اش بوسیله هند (همسر ابوسفیان) صفیه تصمیم گرفت بر رمز لاشه برادرش حاضر گردد و با دو لباسی که بر دست داشت، برادرش را کفن کند.[۲۰] رسول(ص) به پسرش زبیر بن عوام دستورداد تا مامان را بازگرداند تا لاشه مثله گردیده اخوی را نبیند. زبیر هنگامی به مادرش صفیه بیان کرد رسول(ص) امر داده که شما به مدینه بازگردید، صفیه خاطرنشان کرد: «چرا؟ به اینجانب گفتند حمزه مثله گردیده است، و این در روش خداوند بوده میباشد. از این رو بسیار راضی و تسلیم رضای اوییم. اینجانب شکیبا و ان شاءاللّهخویشتندار خواهم بود». فرستاده الله(ص) از آنچه اتفاق افتاده بود با خبر شد و به زبیر فرمود: «او‌را به درحال حاضر خویش بگذار» صفیه نزد لاشه حمزه آمد و برای وی طلب آمرزش کرد. بعد فرستاده(ص) امرکرد تا حمزه دفن رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد شد.[۲۱]

در غزوه خندق، صفیه عمه فرستاده(ص) به همپا گروهی از زنان، خردسالان و نیز حسان بن اثبات شعر سرا دارای اسم و رسم بعد از ظهر نبی(ص) در قلعه فارع بودند. صفیه میگوید: مردی از یهود به ما مجاورت شد و پیرامون قلعه می‎گشت. نبی پروردگار و مسلمان ها هم چنان گرفتار معاند بودند که نمی‌‎توانستند به سوی ما بازنگرند، به این جهت به حسان گفتم: اینجانب به پروردگار پیمان، از این مرد یهودی ایمن نیستم، پس فرود آی و او‌را بکش. حسان اظهار کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! خدای تورا بیامرزد، به معبود عهد تو خویش می‎دانی که اینجانب اهل این شغل نیستم. صفیه می‎گوید: زیرا حسان پاسخ من‌را این طور اعطا کرد، خویش در بین بستم و گرزی برداشتم و اورا کشتم و زیرا از وی سوا گشتم، به سوی قلعه رفتم و گفتم:‌ای احساسّان! اینک فرود بیا و سلاح و لباس او را بردار. حسان اعلام‌کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! منرا به سلاح و خرقه وی نیازی وجود ندارد.[۲۲] بعضا مورخین گفته‎‌اند که صفیه اولی زنی میباشد که مردی یهودی (خبرکش) از معاندان رسول(ص) را در نزاع خندق کشته میباشد.[۲۳] رسول(ص) بعداز نقطه نهایی غزوه احزاب و غزوه بنی قریظه برای صفیه و بعضا دیگر از زنان که در‌این غزوه حضور داشتند، سهم فیء خاصی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخشید.[۲۴]

صفیه به هم پا برخی زنان در غزوه خیبر نیز حضور داشت[۲۵] و فرستاده(ص) سهمی از غنایم برای زنان حاضر قرار نداد و از فیء برای وی سهمی قرار اعطا کرد.[۲۶]

اشعار
او اشعاری درباره حفر چاه زمزم بوسیله خاندانش[۲۷]، رثای پدرش عبدالمطلب[۲۸]، برادرش حمزه بعداز غزوه احد[۲۹]، برادرش زبیر بن عبدالمطلب و پسرش سائب داراست. همینطور او اشعاری را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد. مانند این شعر صفیه که حضرت فاطمه(س) آن شعر را نزد قبر پدرش می‎خواند:

قد کان بعدک أنباء و هَینَمة
لو کنت پاد شاهِدَها لم تکثر الخطب‏[۳۰]
إنّ یوما أتی علیک لیوم
کوّرت شمسه و کان مضیئا[۳۱]
همینطور این اشعار را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد:

یا این که عین جودی بدمع منک منحدر
و لا تملّی و بکی سید البشر
بکی فرستاده الله فقد هدت مصیبته
جمیع قومی و أهل البدو و الحضر
و لا تملی بکاءک الدهر معولة
علیه ما غرد القمری بالسحر
ألا یا این که پیامبر الله کنت رجائیا
و کنت سازه برّا و لم تک جافیا
کان علی قلبی لذکر محمد
و ما خفت اینجانب بعد از آن النبی المکاویا
أفاطم حی الله رب محمد
علی جدث أمسی بیثرب ثاویا
فدی لرسول الله نفسی و خالتی
و أمّی و عمی قصرة و عیالیا
فلو أن رب الناس أبقاک بیننا
سعدنا و لکنّ أمره کان ماضیا
علیک اینجانب الله السلام تحیة
و أدخلت جنات اینجانب العدن راضیا[۳۲]
[یادداشت ۲]

بعداز نبی

منزلت قبر صفیه بنت عبدالمطلب در بقیع
درباره معاش او در بعدازظهر خلفای اول مقاله چندانی بیان نشده میباشد. جز اینکه قدمت بن خطاب بعد از تغییر و تحول شیوه تقسیم مال عموم فی مابین مسلمین، برای صفیه تحت عنوان عمه نبی(ص) و از زنان بنی‌هاشم، ۶ هزار درهم مقرری گزینش کرد.[۳۳]

صفیه بن مخلوق المطلب در سال ۲۰ هجری و در روز ها خلافت قدمت بن خطاب وفات یافت و در بقیع دفن شوید.[۳۴] و اسماء بنت عمیس او را غسل اعطا کرد.[۳۵]

مقبره صفیه
نوشته‌علمیٔ مهم: مقبره‌های بقیع
یکی‌از قبور بقیع که بقاع‌ای نیز بر آن قرار گرفته، قبر صفیه دختر عبدالمطلب و عمه نبی(ص) میباشد. این قبر تا نصفه دوم قرن ۱۴ هجری قمری خارج از بقیع و در كوچه‌ای در نصیب غربی آن قرار داشت.[۳۶]

زمین كنار این قبر از سوی عثمان بن عفان به مغیرة بن شعبه واگذار شد و مغیره درین زمین برای خویش منزل‌ای ایجاد کرد.[۳۷]از این رو، قبر صفیه كنار دیوار این منزل قرار داشت. مطری از كوشش ناموفق معماران برای ایجاد کرد گنبد بر این سازه خبر می دهد.[۳۸]

سمهودی از بنایی بر قبر صفیه کلام گفته كه فاقد گنبد بوده میباشد. سید اسماعیل مرندی در سفرنامه‌اش به سال ۱۲۵۵ ق از وجود گنبدی بر بنای این قبر گزارش داده میباشد.[۳۹] بر این محور، می بایست ایجاد کرد گنبد را در مسافت قرن۱۰ تا ۱۳ ه.ق دانست؛ در سال۱۳۷۳ ق شهرداری مدینه با برداشتن دیوارهای حائل در میان بقیع و كوچه‌ای كه قبر صفیه در آن قرار داشت، این كوچه و زمین‌های همسایه آن را با مساحت ۳۴۹۴ متر مربع به بقیع لینک و پیوند بخشید.[۴۰]

حضور در غزوات
بنابر نقل منابع تاریخی صفیه در ۳ شوال سال ۳ هجری در غزوه احد کمپانی داشت [۱۸] و بعداز آنکه مسلمانها جناح را رها می‌کردند، صفیه با نیزه‎‌ای که به دست گرفته بود، جلو اشخاص را می‌گرفت، و عده ای که رسول اکرم(ص) را رخنه‌ می‎‌کردند، ملامت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‎‌نمود.[۱۹]

بعد از شهید شدن حمزه و مثله شدن لاشه‌اش بوسیله هند (همسر ابوسفیان) صفیه تصمیم گرفت بر رمز لاشه برادرش حاضر گردد و با دو لباسی که بر دست داشت، برادرش را کفن کند.[۲۰] رسول(ص) به پسرش زبیر بن عوام دستورداد تا مامان را بازگرداند تا لاشه مثله گردیده اخوی را نبیند. زبیر هنگامی به مادرش صفیه بیان کرد رسول(ص) امر داده که شما به مدینه بازگردید، صفیه خاطرنشان کرد: «چرا؟ به اینجانب گفتند حمزه مثله گردیده است، و این در روش خداوند بوده میباشد. از این رو بسیار راضی و تسلیم رضای اوییم. اینجانب شکیبا و ان شاءاللّهخویشتندار خواهم بود». فرستاده الله(ص) از آنچه اتفاق افتاده بود با خبر شد و به زبیر فرمود: «او‌را به درحال حاضر خویش بگذار» صفیه نزد لاشه حمزه آمد و برای وی طلب آمرزش کرد. بعد فرستاده(ص) امرکرد تا حمزه دفن رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد شد.[۲۱]

در غزوه خندق، صفیه عمه فرستاده(ص) به همپا گروهی از زنان، خردسالان و نیز حسان بن اثبات شعر سرا دارای اسم و رسم بعد از ظهر نبی(ص) در قلعه فارع بودند. صفیه میگوید: مردی از یهود به ما مجاورت شد و پیرامون قلعه می‎گشت. نبی پروردگار و مسلمان ها هم چنان گرفتار معاند بودند که نمی‌‎توانستند به سوی ما بازنگرند، به این جهت به حسان گفتم: اینجانب به پروردگار پیمان، از این مرد یهودی ایمن نیستم، پس فرود آی و او‌را بکش. حسان اظهار کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! خدای تورا بیامرزد، به معبود عهد تو خویش می‎دانی که اینجانب اهل این شغل نیستم. صفیه می‎گوید: زیرا حسان پاسخ من‌را این طور اعطا کرد، خویش در بین بستم و گرزی برداشتم و اورا کشتم و زیرا از وی سوا گشتم، به سوی قلعه رفتم و گفتم:‌ای احساسّان! اینک فرود بیا و سلاح و لباس او را بردار. حسان اعلام‌کرد:‌ای دختر عبدالمطلب! منرا به سلاح و خرقه وی نیازی وجود ندارد.[۲۲] بعضا مورخین گفته‎‌اند که صفیه اولی زنی میباشد که مردی یهودی (خبرکش) از معاندان رسول(ص) را در نزاع خندق کشته میباشد.[۲۳] رسول(ص) بعداز نقطه نهایی غزوه احزاب و غزوه بنی قریظه برای صفیه و بعضا دیگر از زنان که در‌این غزوه حضور داشتند، سهم فیء خاصی قرار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخشید.[۲۴]

صفیه به هم پا برخی زنان در غزوه خیبر نیز حضور داشت[۲۵] و فرستاده(ص) سهمی از غنایم برای زنان حاضر قرار نداد و از فیء برای وی سهمی قرار اعطا کرد.[۲۶]

اشعار
او اشعاری درباره حفر چاه زمزم بوسیله خاندانش[۲۷]، رثای پدرش عبدالمطلب[۲۸]، برادرش حمزه بعداز غزوه احد[۲۹]، برادرش زبیر بن عبدالمطلب و پسرش سائب داراست. همینطور او اشعاری را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد. مانند این شعر صفیه که حضرت فاطمه(س) آن شعر را نزد قبر پدرش می‎خواند:

قد کان بعدک أنباء و هَینَمة
لو کنت پاد شاهِدَها لم تکثر الخطب‏[۳۰]
إنّ یوما أتی علیک لیوم
کوّرت شمسه و کان مضیئا[۳۱]
همینطور این اشعار را نیز در رثای نبی(ص) سروده میباشد:

یا این که عین جودی بدمع منک منحدر
و لا تملّی و بکی سید البشر
بکی فرستاده الله فقد هدت مصیبته
جمیع قومی و أهل البدو و الحضر
و لا تملی بکاءک الدهر معولة
علیه ما غرد القمری بالسحر
ألا یا این که پیامبر الله کنت رجائیا
و کنت سازه برّا و لم تک جافیا
کان علی قلبی لذکر محمد
و ما خفت اینجانب بعد از آن النبی المکاویا
أفاطم حی الله رب محمد
علی جدث أمسی بیثرب ثاویا
فدی لرسول الله نفسی و خالتی
و أمّی و عمی قصرة و عیالیا
فلو أن رب الناس أبقاک بیننا
سعدنا و لکنّ أمره کان ماضیا
علیک اینجانب الله السلام تحیة
و أدخلت جنات اینجانب العدن راضیا[۳۲]
[یادداشت ۲]

بعداز نبی

منزلت قبر صفیه بنت عبدالمطلب در بقیع
درباره معاش او در بعدازظهر خلفای اول مقاله چندانی بیان نشده میباشد. جز اینکه قدمت بن خطاب بعد از تغییر و تحول شیوه تقسیم مال عموم فی مابین مسلمین، برای صفیه تحت عنوان عمه نبی(ص) و از زنان بنی‌هاشم، ۶ هزار درهم مقرری گزینش کرد.[۳۳]

صفیه بن مخلوق المطلب در سال ۲۰ هجری و در روز ها خلافت قدمت بن خطاب وفات یافت و در بقیع دفن شوید.[۳۴] و اسماء بنت عمیس او را غسل اعطا کرد.[۳۵]

مقبره صفیه
نوشته‌علمیٔ مهم: مقبره‌های بقیع
یکی‌از قبور بقیع که بقاع‌ای نیز بر آن قرار گرفته، قبر صفیه دختر عبدالمطلب و عمه نبی(ص) میباشد. این قبر تا نصفه دوم قرن ۱۴ هجری قمری خارج از بقیع و در كوچه‌ای در نصیب غربی آن قرار داشت.[۳۶]

زمین كنار این قبر از سوی عثمان بن عفان به مغیرة بن شعبه واگذار شد و مغیره درین زمین برای خویش منزل‌ای ایجاد کرد.[۳۷]از این رو، قبر صفیه كنار دیوار این منزل قرار داشت. مطری از كوشش ناموفق معماران برای ایجاد کرد گنبد بر این سازه خبر می دهد.[۳۸]

سمهودی از بنایی بر قبر صفیه کلام گفته كه فاقد گنبد بوده میباشد. سید اسماعیل مرندی در سفرنامه‌اش به سال ۱۲۵۵ ق از وجود گنبدی بر بنای این قبر گزارش داده میباشد.[۳۹] بر این محور، می بایست ایجاد کرد گنبد را در مسافت قرن۱۰ تا ۱۳ ه.ق دانست؛ در سال۱۳۷۳ ق شهرداری مدینه با برداشتن دیوارهای حائل در میان بقیع و كوچه‌ای كه قبر صفیه در آن قرار داشت، این كوچه و زمین‌های همسایه آن را با مساحت ۳۴۹۴ متر مربع به بقیع لینک و پیوند بخشید.[۴۰]