مجله خبری مساجد

جامعةُ‌الزهراء مؤسسه‌ای آموزشی در قم برای علم آموزی علم ها شرعی بانوان میباشد. این راس در سال (۱۳۶۳ش) با حکم امام خمینی تأسیس شد و در چهار سطح به فراگیری طلاب سرگرم میباشد. طلاب به‌شکل حضوری و غیرحضوری در‌این راءس علم آموزی می‌نمایند. طلاب غیر اهل ایران نیز در‌این راءس تایید میگردند. خارج از‌التحصیلان این راس تحت عنوان اساتید و مدیران حیطههای علمیه در سراسر جمهوری اسلامی ایران شغل می‌نمایند. به گفته مسولان، تا سال ۱۳۹۴ تعداد ۵۰ هزار دانش آموز اهل ایران و غیرایرانی از جامعة الزهرا‌(س) سوا التحصیل گردیده‌اند. متوسطه و دانش کده هدی از مرکز ها متعلق مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد جامعه‌الزهراء میباشد.

تاریخچه
تولید راءس یادگرفتن برای زنان فراگیر برای اولیه توشه در دارالتبلیغ اسلامی شکل گرفت.[۱] در سال ۱۳۴۹ دارالزهرا تربیت طلاب خواهر را بر ذمه گرفت که‌این شغل بعد از تأسیس مدرسه توحید، در آنجا مرکزیت یافت.[۲] در پی این کار‌ها و بعداز انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران و در سال ۱۳۶۳ با حکم امام خمینی جامعة الزهراء تأسیس شد.[۳] علی مشکینی، عبدالکریم موسوی اردبیلی، احمد جنتی، محمد فاضل لنکرانی، محمدعلی فقهی، محمدرضا توسّلی و حسن صانعی اعضای هیئت مؤسس این راءس بودند. هیئت مؤسس در زمانه مسئولیت خویش که تا سال ۱۳۸۰ ادامه داشت بالا‌ترین رکن دستگاه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد جامعةالزهراء(س) بود.[۴]

این راس در مقام‌های تحت‌خیس مرکب از هیئت مدیره بود که بیشتر در جریان شغل‌ها و تصمیم‌گیری‌ها بودند. محمود محمدی عراقی، علی رازینی، محمدعلی نظام‌زاده، مصطفی پورمحمدی، کمال الدّین خدّامی، سید محمدرضا طباطبایی، فریده مصطفوی، مرضیه معینی و معصومه گلگیری هیئت مدیره را تشکیل می‌دادند و مدیر این راءس به ذمه سید محمدرضا طباطبایی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۵]

در سال ۱۳۸۰ و پیرو استعفای هیئت مؤسس به انگیزه نداشتن زمان کافی برای مطالعه به کارها راس، آیت الله خامنه‌ای مسئولیت جامعةالزهراء را به هیئت مدیره کهن به انضمام مدیریت حوزه علمیه قم و دو بدن از علما به نمایندگی از سوی شورای خوب حوزه با تیتر نو «هیئت امناء» سپرد. مرتضی مقتدایی، محمد علی دینی و سید هاشم حسینی بوشهری در چارچوب تازه، به عضویت هیئت امناء درآمدند. در انتخابات سر کردگی جمهوری ۱۳۸۸ جمهوری اسلامی ایران دربین رئیس و طلاب اختلاف سیاسی تولید شد و طلاب با تجمع به طریقه‌های سیاسی طباطبایی اعتراض کردند.[۶]

در تیر ۱۳۹۲ و به‌دنبال تشکیل شورای سیاستگذاری منطقههای علمیه خواهران، آیت الله خامنه‌ای در طومار‌ای اختیارات هیئت امنای قبل را به اعضای تازه هیئت امنای منصوب از جانب شورای سیاستگذاری حیطههای علمیه خواهران واگذار کرد. در فرودین ۱۳۹۳ هیئت امنای تازه سید سجاد هاشمیان را بعنوان مدیریت تازه منصوب کردند که آیتم تأیید آیت الله خامنه‌ای واقع شد. در سال ۱۳۹۵/۱۰/۲۲ بااستعفای سید سجاد هاشمیان، سید محمود مدنی با تأیید شورای سیاستگذاری حوزه‌ خواهران و تنفیذ رهبری بعنوان مدیریت تازه جامعه الزهرا منصوب شد.[۷] در اسفند ۱۳۹۹ خبر استعفای مدنی از سر کردگی جامعه الزهرا اعلام شد و احمد دیانی تحت عنوان سرپرست این بنیان حوزوی معرفی شوید.[۸]

از سال ۱۴۰۰ش سیدحسن ربانی (مدیریت هیأت امنا)، علیرضا امینی (معاون هیأت امنا)، حسین رحیمیان دیندار، احمد دیّانی، محمد حسن مهدوی مهر، محمدجواد زارعان و سرکار خانم‌ها سیده زهره برقعی (رئیس جامعةالزهرا عضو حقوقی)، مرضیه معینی، زینت مقصودی و مریم رحمتی تحت عنوان عضو هیأت امنای جامعة الزهرا منصوب گردیده‌اند.[۹]

در ۵ خرداد ماه سال ۱۴۰۰ خانم سیده زهره برقعی مطابق توصیه هیات امنا و شورای سیاست‌گذاری و تائید آیت الله خامنه‌ای به‌تیتر رئیس جامعه الزهرا منصوب شد.[۱۰] در سد ۵ اساسنامه این راءس، معرفی و ترویج فرهنگ و تمدن و معارف اسلام ناب محمدی و تربیت زنانی اندیشمند، اسلام‌شناس، مالک‌لحاظ و سر مشق برای دیگر زنان مسلمان در باطن مرزو بوم و بقیه میهن‌ها از هدف ها این راس نام برده میباشد.

زمان‌های آموزشی

دلایل معارضان مرجعیت زنان
معارضان مشروعیت تاسی از زنان برای ثابت مدعای خویش به دلایل تحت تمسک کرده‌اند:

آیه‌ها: آیاتی زیرا آیه ۳۴ سوره نساء که قیمومیت مردان بر زنان را اثبات می داند،[۲۲] ۲۲۸ بقره که ذکر‌گر برتری مردان بر زنان میباشد،[۲۳] ۳۳ احزاب که امر به در منزل ماندن و تبرج نداشتن زنان میدهد[۲۴] و ۱۸ زخرف که نماد‌دهنده ضعف زنان در برهان و اقامه ادله میباشد[۲۵] را برهان بر ممکن نبودن تبعیت از زنان دانسته‌اند. محمد گواهی بحرانی (زاده: ۱۳۸۲ق) از فقهای شیعه آیه ها مربوط به این قضیه در قرآن را به شش گروه تقسیم می‌نماید و در غایت بدین سود می رسد که زن به جهت داشتن خصوصیت‌های مختلف با مردان در خلقت، مبنی بر این آیه‌ها مطلوب مناصبی زیرا مرجعیت پیروی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد وجود ندارد.

[۲۶] به نظریه او این قضیه علامت‌دهنده حقارت و نقص زنان نبوده؛ بلکه به جهت وجود تفاوت آن‌ها با مردان میباشد. به یقین وی از لحاظ قرآن در وصال به درجات کمال انسانی، تفاوتی در بین زن و مرد وجود ندارد.[۲۷]
احادیث: به عنوان مثال احادیث گزینه استناد معارضان مرجعیت زن، مشهوره ابی‌خدیجه[۲۸] میباشد که در آن، امام راستگو(ع) در ارجاع برای قضاوت، تفسیر «رجل» (مرد) به عمل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برده میباشد.

[۲۹] همینطور در روایتی راوی از استنباط همسرش با پیمان زراره و محمد بن مسلم صحبت می گوید که امام درست گو(ع) دیدگاه ها کردن زنان در‌این مسائل را نفی می‌نماید.[۳۰] نقل شده این داستان به صراحت پیروی از زنان را غلط میداند.[۳۱] احادیثِ ذکر‌گر ضعف رأی و قوه ادله زنان، احادیثِ نهی از مشاوره با زنان و روایاتی که ضرورت غربت زنان از اختلاط با مردان را تاکید می‌نمایند، از سایر احادیثی‌اند که برای مطلوب نبودن زنان برای مقام مرجعیت گزینه استناد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد قرار گرفته‌اند.[۳۲]
انصراف دلیل پیروی به مردان: طبق این استدلال، گرچه دلایلِ حجیت پیروی مطلق میباشند، ولی براساس قرائنی، انصراف به مردان پیدا می‌نمایند.[۳۳] گفته می شود آنچه به طور یقینی از این احادیث برداشت می شود، حجیت تاسی از مردان میباشد و نمی‌قدرت به اطلاق آن ها برای ثابت حجیت تاسی از زن تمسک کرد.[۳۴] در انتقاد این استدلال محمد ابراهیم جناتی اعتقاد دارد در دلیل جان دار برای تاسی نمی‌اقتدار انصراف معتبری برداشت کرد.[۳۵]
مذاق شارع: سید ابوالقاسم خویی با عیب گیری احادیثِ منوط کردن پیروی به مرد بودن مجتهد، این نظر را دارد با دقت به دسته برهان‌ای که از شریعت به دستمان رسیده میباشد، خواهیم توانست ذائقه و حیث آحادّی شارع در‌این مورد را استنباط کنیم. نگاه آئین به زن این‌سیرتکامل میباشد که برای زن تصدّی کارها خانه و هجران از جامعه و پوشیده بودن ترجیح دارااست. پس به طور جدا اثبات می گردد که شارع نسبت به مرجعیت زن که لازمه آن پیوندها وسیع با عموم و سر کردگی مسلمین میباشد، رضایت ندارد.[۳۶] در عیب گیری این استدلال آورده شده مرجعیت نیازمند امامت، اختلاط با نامحرم و خروج زنان از پوشش و حجاب وجود ندارد.[۳۷]
اجماع: شهید ثانی، اجماع را تحت عنوان یکی دلایل این شرط بیان نموده است.[۳۸] به نظریه سیفی مازندرانی[۳۹] و محمدی قائنی[۴۰] نمی‌اقتدار این زمینه را اجماعی دانست؛ به جهت این که در‌این زمینه فقهای متقدم تصریح نکرده‌اند و در کلمه ها سایر نیز اختلاف وجود دارااست.
دلایل موافقان مرجعیت زنان
موافقان مشروعیت پیروی از زنان برای ثابت مدعای خویش به دلایلی تمسک کرده‌اند که عبارتند از:

آیه ها قرآن: آیاتی زیرا آیه پرسش و آیه کتمان آرم می دهند که در فهم و شعور حقایق و معارف، اهلیت داشتن شخص ملاک می‌باشد و ارتباطی با جنسیت ندارد.[۴۱]
سنت نبوی(ص) و ائمه(ع): در سنت رسول(ص) و امامان(ع) در شرایطی که کسی اهلیت جواب به معارف شرعی را داشت، به وی ارجاع می‌دادند و درین مورد زن یا این که مرد بودن برایشان موضوعیت نداشت. به عنوان مثال زنانی که به آن ارجاع داده شد‌ه‌است، حمیده مصفاه همسر امام درست گو(ع) و مامان امام کاظم(ع) میباشد.[۴۲] در ماجرا دیگری زمانی از امام درست گو(ع) در زمینه‌ی قابلیت نیابت زن در حج پرسش می گردد، حضرت این دستور را به دانش و علم شرعی زن منوط کرده و می گوید: «چه بسا زنی دانا‌خیس از مرد باشد».[۴۳] به نظریه محمدابراهیم جناتی این ماجرا نماد میدهد که نمی‌اقتدار خصوصیت‌های زنانگی را دلیلی بر ذیل‌خیس بودن کلی قوه استنباط زنان از مردان دانست.[۴۴]

ملاهادی سبزواری (۱۲۱۲-۱۲۸۹ق) حکیم، عارف و شعر سرا شیعه بعد از ظهر قاجار و والا‌ترین فیلسوف قرن سیزدهم. وی گرچه مدرسه مستقلی در فلسفه ندارد و بیشتر عقیده فلسفی ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملاصدرا را توضیح و گستردن داده میباشد، ولی کتاب منظومه وی زمان بدون نقص منطق و فلسفه میباشد و مقام مهمی در مدرسه صدرائی دارااست. وی هر یکسری یکی‌از مهمترین شارحان فلسفه صدرائی میباشد البته اختلاف نظرهایی نیز با ملاصدرا داراست؛ به عنوان مثال در دانش معبود به ذات خود، حادث بودن فقیه فرمان، تفاوت جنبش با تحریک، جوهر فهمیدن بعضی اقسام دانش، و اعتقاد به معاد جسمانی و روضه خوان. منظومه مشهورترین تاثیر وی میباشد که در آن حکمت و منطق را به نظم درآورده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

زندگینامه
به دنیاآمدن و خانواده
حکیم سبزواری در ۱۲۱۲ هجری قمری در سبزوار دیده به جهان گشود.[۱] پدرش، میرزا مهدی ملقب به «بازرگان» از خیّران سبزوار بوده که مسجد و آب‌انبار متصل به هم بنا شده در کوچه «گرمابه حکیم» یک کدام از اثرها میراث از اوست. میرزا مهدی بازرگان سهمی از اموال خویش را وقف مسلمان‌ها کرده بود تا تمامی ساله درآمد آن صرف اطعام عموم خواهد شد. مامان ملاهادی، زینت الحاجیه، زنی از خانواده‌های متدین سبزوار بود. مسجد حاج محمد بیک سبزوار از اثرها به جامانده اخوی زینت الحاجیه (خالو ملاهادی) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۲]

شجره‌طومار ملاهادی
میرزا مهدی، در ۱۲۲۰ ه‍.ق هنگام رجوع از مسافرت حج در شیراز مریض شد و از جهان رفت.[۳] سرپرستی هادی را عمه زاده‌اش، ملا حسین سبزواری عهده دار شد و اورا به مشهد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پیروزی.

وصلت
ملاهادی سه توشه وصلت کرد. با درگذشت همسر اولش همسر دومین تفویض کرد و دومین هم در رجوع و برگشت وی از مهاجرت حج (که به سکونت سه ساله‌اش در کرمان انجامید) از جهان رفت و وی در وصلت سوم‌اش در کرمان، با دختر خادم مکتب معصومیه کرمان وصلت کرد.[۴]

اوضاع معیشت و درآمد
ملاهادی معاش زاهدانه‌ای داشت. اورده شده با آنکه از سهم آب و همینطور زمین‌های مزروعی منتفع بود٬ البته خویش به زراعت سرگرم بود و دسترنجش را با فقرا و طلاب، تقسیم میکرد.[۵] حکیم یک جفت گاو و یک باغچه داشت.[۶] و هر آنچه را نیاز داشت با دسترنج خودش به دست می آورد و نان سالیانه خویش را با زراعت آماده می کرد و اکثری از غذاهای خویش را از به عبارتی یک جفت گاو تهیه و تنظیم می‌نمود.[۷]

نرم افزار روزمره
در سبزوار، به گفته فرزندش هرروز صبح تا هنگام طلوع آفتاب دو ظرف دمنوش غلیظ مینوشید و بعداز صرف ناشتایی، دو ساعت بعد از طلوع آفتاب جهت درس دادن به مکتب علمیه فصیحیه می رفت. حکیم، روزمره چهار ساعت در آن جا درگیر درس دادن بود. بعد از آن به خانه برمی گشت و بعد از اجرا فریضه ظهر و بعدازظهر، ناهار خویش را که غالباً نان با دوغِ معدود مایه بود میخورد. بعداز صرف ناهار و استراحتی کوتاه، به شغل های مرتبط با تامین زندگی (وصال به دام‌ها و زراعت) می‌پرداخت. عادت حکیم بر این بود که مدام نیم ساعت پیشین و بعداز شام در تراس گام بزند. وی در اواخر شب به اتاق منحصربه‌فرد خویش میرفت.[۸]

رده علمی روحانی طوسی
روحانی طوسی میگوید: «محمد بن علی بن حسین، حافظ روایات، با خبر به فقه و رجال، و حدیث شناس بود که در محافظت و کثرت دانش، مانند وی بین قمی‌ها چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نشد.»[۱۴]

نجاشی در وصفش می گوید:

روحانی ما و عالم ما... که وارد بغداد شد و با اینکه معدود سن و سال بود شیوخ طائفه از وی حدیث می‌شنیدند.[۱۵]
روحانی صدوق را به دلیل فراوانی اثر ها، به ویژه، در مورد سخن[یادداشت ۲] و تکامل درنگ‌های وی نسبت به شخصیت‌های متقدم، نماینده اساسی مدرسه کلامی قم دانسته‌اند.[۱۶] اورده شده اولیه‌ کسی‌ که‌ ابن‌بابویه‌ را صدوق‌ نامیده‌ ابن‌ادریس حلی در سرائر میباشد‌.[۱۷][یادداشت ۳] بعضا دانشمندان درباره وجه تسمیه روضه خوان صدوق بر این باورند که زیرا او در نقل حدیث از ائمه علیهم السلام خصوصا امام باقر و امام درستگو علیهماالسلام از شیوه صواب بیرون نشده و در فهم و شعور آنان به غلط نرفته میباشد؛ صدوق رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نامیده گردیده‌است.[۱۸]

مشایخ و اساتید وی
او در شهرهای متعدد نزد مشایخ و حفاظ بخش اعظمی از ائمه حدیث و غیر آن ها، به آموزش دانش پرداخته که شمارشان به ۲۶۰ نفر می رسد.[۱۹] برخی از مشایخ او آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد از این قرارند:

احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم قمی[۲۰]
احمد بن محمد بن عیسی[۲۱]
پدرش علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی[۲۲]
محمد بن حسن بن احمد بن ولید قمی[۲۳]
محمد بن موسی بن متوکل[۲۴]
شاگردان و راویان از وی
با دقت به اینکه روضه خوان صدوق از جوانی در شغل تکثیر خبر‌ها بوده، راویان از او می بایست بسیار بوده باشند اما به حیث از در بین رفتن بعضی از کتاب ها مثل تاریخ ری تاثیر روضه خوان منتجب الدین، رجال الشیعه تاثیر ابن‌بطریق و شیوخ الشیعة تاثیر علی بن حکم، اسامی راویان از او به نحو بی نقص در اختیار وجود ندارد. آنچه امروزه از آن آگاهیم ۲۷ نفرند:[۲۵]

احمد بن علی بن محمد بن عباس بن نوح
احمد بن محمد بن تربک الرهاوی
ابومحمد احمد بن محمد معمری
جعفر بن احمد بن علی ابومحمد قمی مستقر ری که در مشایخ او نیز نامش آمده میباشد.
جعفر بن احمد مریسی
جعفر بن حسن بن حسکه قمی
حسن بن احمد بن محمد بن هیثم عجلی رازی
حسن بن حسین علی بن بابویه
حسن بن عنبس بن مسعود بن سلامت
حسن بن محمد بن حسن شیبانی قمی، تالیف کننده تاریخ قم.
حسین بن عبیدالله بن ابراهیم غضائری
حسین بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، اخوی او.
عبدالصمد بن محمد تمیمی
علی بن احمد بن عباس نجاشی، فرزند نجاشی رجالی تعالی.
سید ابوالبرکات علی بن حسین جوزی حلی حسینی
سید مرتضی دانش الهدی
علی بن حسین بن موسی
علی بن محمد خزاز
ابوالقاسم علی بن محمد مقری
محمد بن احمد بن عباس بن فاخر دوریستی
محمد بن احمد بن علی
محمد بن احمد بن علی بن حسن بن شاذان قمی، پسر خواهر جعفر بن محمد بن قولویه، مولف کتاب ایضاح دفائن النواصب.
محمد بن جعفر بن محمد قصار رازی
محمد بن حسن بن اسحاق بن حسن بن حسین بن اسحاق بن موسی بن جعفر(ع)
محمد بن سلیمان الحمرانی
محمد بن طلحه بن محمد نعالی بغدادی، که از شیوخ خطیب بغدادی میباشد.
محمد بن محمد بن نعمان، روضه خوان موءثر
هارون بن موسی تلعکبری
بینش‌ها
بینش‌های کلامی
روضه خوان صدوق در حرف به مدرسه کلامی حدیث‌گرای قم وابستگی داشت.[۲۶] او برآن بود آدم مدام و در تمامی اکنون به الهام الهی یا این که حجت الهی احتیاج دارااست تا معبود را بشناسد و عقل سوای امداد وحی اقتدار آشنایی آفریدگار و کشف معارف فقاهتی را ندارد.[۲۷] آورده شده او در هیچ یک از اثرها خویش به طور غیروابسته به دعوا عقل نپرداخته میباشد.[۲۸] روحانی صدوق با استناد به احادیث،[۲۹] مشاجره و جدل در ارتباط ذات معبود را روا نمی‌داند و با الهام از احادیث ضدتشبیهی، هیچ نوع شباهتی در میان معبود و مخلوقات قایل وجود ندارد و کل صفات بنده را از خدا نفی نموده است.[۳۰][یادداشت ۴] از بینش صدوق، نبی(ص) و امامان(ع) برگزیدگان و دوستداشتنی‌ترین مخلوقات پروردگار می باشند و آفریدگار، دنیا را به خیال و خاطر آنان آفریده میباشد.[۳۲] او امامان را همچون پیامبران(ع)، معصوم می‌دانست؛[۳۳] ولی قائل به سهو النبی(ص) بود و انکار آن را بزرگ نمایی می‌دانست.[۳۴] برخی، روحانی صدوق را محدثی عقل‌گرا دانسته‌اند که به مکان عامل، از احادیث منفعت می برد؛ ولی لابلای مطالب خویش به دلیل عقلی نیز اعتنا داشت.[۳۵]

اثر ها
نوشته‌علمیٔ مهم: اثر ها روحانی صدوق
گروه تألیفات روضه خوان صدوق به ۳۰۰ تاثیر می رسد که روحانی طوسی در کتاب الفهرست، ۴۰ عدد از آنان را کتاب می‌شمرد که یکی‌از آنان اینجانب لایحضره الفقیه[۳۶] از کتاب ها اربعه شیعه میباشد؛ و نجاشی (متوفای ۴۵۰ق) در فهرست خود حدود ۲۰۰ تاثیر او را می آورد و بخش اعظمی از اثرها وی به دست ما نرسیده میباشد:[۳۷]

التوحید
کتاب النبوة
کمال الدین
إثبات الوصیة لعلی(ع)
ثابت النص علی الائمة(ع)
عیون خبر‌ها الرضا(ع)
علل الشرائع
اجر الأعمال و عقاب الأعمال
معانی الاخبار
الخصال
الامالی
الاعتقادات
صفات الشیعه
دلائل الأئمة و معجزاتهم علیهم السلام‏
المقنع فی الفقه
المعرفة فی ادب النبی و أمیر المؤمنین و الحسن و الحسین علیهم السلام
کتاب الفرق
کتاب کردار الإنسان
کتاب الغیبة
الرسالة فی أرکان الإسلام.[۳۸]
کتاب مدینة العلم، جامع‌ترین و بی نقص ترین تاثیر صدوق که در تهاجم ها مخالفین به کتابخانه‌های شیعه از دربین رفته میباشد.[۳۹] این کتاب به نقل از روضه خوان طوسی از اینجانب لا یحضر بزرگتر بوده میباشد.[۴۰] ابن‌شهرآشوب نقل می‌نماید اینجانب لا یحضر چهار جزء دارااست و مدینة العلم دارنده ده جزء میباشد.[۴۱]

احکام ازدواج یا مصلت
دررساله توضیح‌المسائل مراجع پیروی احکام فقاهتی فراوانی برای وصلت آمده میباشد که برخی از مهم‌ترین آن‌ها به گستردن مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پایین میباشد:

از طریقه فقها تزویج به‌خودی‌خویش مستحب مؤکد میباشد، البته برای هر که با تزویج نکردن به گناه می‌ افتد، واجب میباشد.[۱۶]در تزویج دایم و موقت، موردنیاز میباشد صیغه عقد خوانده خواهد شد و صرف رضایت زن و مرد کفایت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمیکند.[۱۷]
زن و مرد می توانند خویش صیغه عقد را بخوانند یا این که کسی را نماینده قانونی نمایند که از طرف آنان صیغه عقد را بخواند.[۱۸]درصورتی که زن و مرد توانگری قرائت صیغه به لهجه عربی را دارا هستند، می بایست آن را عربی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخوانند.[۱۹]
دختر باکره برای تزویج می بایست از بابا یا این که جد پدری خویش اذن بگیرد.[۲۰]
بابا و جدِّ پدری، ولایتی بر رشید و رشیده غیر باکره( پسر و دختر به سن رویش رسیده) ندارند. ودر آیتم باکره رشیده دربین فقها اختلاف میباشد. [۲۱]
وصلت با محارم مانند مامان، خواهر و مادرزن برای مرد، حرام میباشد.[۲۲]
تزویج دایم و موقتِ زن مسلمان با مرد غیرمسلمان روا وجود ندارد.[۲۳]
تزویج موقت مرد مسلمان با زن غیرمسلمان، در‌حالتی که از اهل کتاب باشد، روا میباشد.[۲۴]
ملاک‌های تعیین همسر در احادیث

مثال‌ای از گواهی تزویج دایم در جمهوری اسلامی ایران.
در برخی از احادیث، ملاک‌هایی برای تزویج ذکر و پیشنهاد گردیده‌است که در تعیین همسر در لحاظ گرفته شوند؛ سازه بر روایتی، نبی اسلام فردی را به وصلت با اشخاص متدین توصیه نموده است.[۲۵] در کتاب مکارم الاخلاق، امام راستگو(ع) در روایتی میفرمایند: با قبیله سزاوار تزویج فرمایید؛ چرا‌که خصوصیت‌های خانوادگی به فرزندان منتقل می گردند.[۲۶] از امام رضا(ع) هم گفته شده‌ که از وصلت با شخص بداخلاق بپرهیزید.[۲۷]زید بن اثبات گويد پیامبر خداوند(ص)به اینجانب فرمود: ای زید همسر گرفته‌ای؟ گفتم خیر، فرمود: زن بگیر تا عفتی که داری محفوظ مراقبت اما با پنج تیم از زنان وصلت نکن گفتم: آن زنان کیانند؟ فرمود هیچگاه وصلت مكن با «شَهبَره» و «لَهبَره» و «نَهبَره» و «هَيدَره» و «لَفوت» گفتم يا نبی الله هيچ نفهميدم چه فرموديد و معنای هیچ یک از این عبارات را نمی‌دانم فرستاده پروردگار فرمود مگر شما عرب نیستید؟ البته شهبره زن آبی رنگ دیدهِ بد لهجه میباشد و ولی لهبره زن بلند بالای لاغر اندام و ولی نهبره زن کوتاه قد بد سرشت و البته هيدره پيرزن گوژپشت و البته لفوت زنی میباشد که از شوهر دیگر فرزند داشته باشد. [۲۸][یادداشت ۱]

نبی آفریدگار صلی الله علیه واله:
بهترين زنان شما زنانى می باشند كه بسيار فرزند آورند و دشوار کریم ومهربان باشند.در اهل خویش عزيز و پوشيده و نسبت به شوهر انسان خاکی و بى‌پرده باشد و از غير شوهر خویش را دشوار پوشيده دارااست، صحبت شوهر را بشنود و فرمانش را اطاعت كند و در خلوت آنچه را كه شوهر مى‌خواهد به وی ارزانى داراست هم پا با لطافت زنانه.بعد فرمود:آيا بگويم بدترين زنان شما كيست‌؟گفتند:آرى!فرمودند:آن زنى كه با اهل خویش آدم افتاده و فروتن میباشد و نسبت به همسر سركش،نازا و كينه‌توز میباشد،از زشتى پارسايى نمى‌كند و زیرا شوهرش نيست بى‌پروا،و در خلوت از شوهر خويشتن- دارى مى‌كند،همانند مركب چموش، و عذرى از شوهر نمى‌پذيرد و گناه اورا نمى‌بخشد.

روحانی حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص۳۰.

دست اندرکاران نقطه نهایی‌یافتن وصلت
عامل ها نقطه پايان‌یافتن وصلت از حیث فقیهان عبارت‌اند از: تغییر و تحول جنسیت،[۲۹] مرگ، جدایی و چیزهایی که موجب باطل نکاح می گردند.[۳۰] بعداز ازبین‌رفتن وصلت زن می بایست گردآوری (دوران‌هنگامی معینی که زن حق وصلت ندارد) نگه دارااست.[۳۱]

سختی ها وصلت
در فقه اسلامی به جهت وجود موانعی، تزویج با برخی از زنان حرام میباشد:

سختی ها موقت: قوانینی که در آن، وصلت زن و مرد به نحو مقطعی حرام میباشد و با زائل شدن این حالت، حرمت نیز برداشته می گردد.[۳۲] مانند:
استیفاء عدد: [یادداشت ۲]یعنی مرد نمی‌تواند بیشتر از چهار زن آزاد را به عقد دایم خویش درآورد.[۳۳] و با داشتن دو کنیز با عقد دایم، نمی‌تواند کنیز زن سوم را به عقد خویش درآورد.[۳۴]
گردآوری در میان دو خواهر: تزویج با دو خواهر در طول واحد حرام میباشد، البته در شرایطی‌که مردی، زنش فوت کرده‌باشد و یا این که به واسطه جدایی از هم مستقل گردیده باشند، می تواند با خواهر آن زن تزویج نماید.[۳۵][یادداشت ۳]
بی دینی و ارتداد: تزویجِ دایم یا این که موقتِ زن مسلمان با کافر حربی یا این که کتابی و همینطور با مرتد، روا وجود ندارد[۳۶] و همینطور بر مرد مسلمان روا وجود ندارد با کافر غیرکتابی و مرتد وصلت نماید.[۳۷]
مانع ها مستمر: اسباب و اثاث و موانعی که با وجود آن‌ها، وصلت مرد با زن برای مدام حرام میباشد.[۳۸] در فقه شیعه، زنای محصنه،[۳۹] لِعان،[۴۰] اِفضاء،[۴۱] قذف،[۴۲] تزویج با زنی که در عدّه میباشد،[۴۳] لواط با پسر، بابا و اخوی زنی،[۴۴] جدایی همسر بعد از درجه نهم[۴۵][یادداشت ۴] و عقد وصلت در حین احرام، موجب حرمت ابدی می‌گردد.[۴۶]
ضابطه تصویب تزویج
در اکثری از کشورها تزویج به طور رسمی تصویب می‌گردد.[۴۷] در کشور‌ایران نیز مبنی بر ماده ۶۴۵ ضابطه مجازات اسلامی، عدم تصویب نکاح برای زوج جرم به حساب می‌آید.[۴۸] برخی هدف ها تصویب رسمی تزویج عبارت میباشد از: یقین از درستی نکاح، پیشگیری از اختلاف و سهولت ثابت دستمزد زوجین.[۴۹]

وصلت یا این که نکاح لینک و پیوند زناشویی میباشد که بوسیله روان شدن صیغه عقد نکاح تولید می شود. قرآن وصلت و قرار به دست آوردن مردان در کنار همسرانشان را مایه ادب دانسته و به مسلمان ها سفارش کرده که مردان و زنان بی‌همسر را همسر دهند. مبتنی بر احادیث، تزویج گران قدر‌ترین نعمت بعداز نعمت اسلام‌، نگه‌دارای نصف یا این که دو سوم آیین و سنّت رسول اسلام(ص) مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

تدین، خوش‌اخلاقی و خانواده بهتر از ملاک‌های توصیه‌گردیده در احادیث برای تعیین همسر میباشد. از بینش فقها تزویج به‌خودی‌خویش مستحب مؤکد میباشد، البته برای هر که با تزویج نکردن به گناه میفتد، رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد واجب میباشد.

در مذهب شیعه امامی تزویج دو شکل داراست: دایم و موقت؛ در صیغه عقد وصلت موقت، گزینش مقطع وصلت و مقدار مهریه شرط میباشد و پس از اتمام آن برهه زمانی، زن و شوهر سوای جدایی از هم مستقل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشوند.

در کتاب‌های توضیح المسائل، احکام دینی فراوانی برای تزویج آمده که از مهم ترین آن ها بایستگی تلاوت صیغه عقد میباشد و صِرف رضایت زن و مرد، در تحقق وصلت کفاف نمیدهد و اینکه دختر باکره برای تزویج بایستی از بابا یا این که جد پدری خویش اذن بگیرد.

تزویج، با لعان، جدایی، مرگ، تغییر و تحول جنسیت، ارتداد و وجود یکی دست اندرکاران باطل نکاح نقطه پایان مییابد و بعد از طلاق، زن می بایست توده نگه دارااست.

تعریف‌و‌تمجید و اقسام
تزویج تولید لینک و پیوند زناشویی توسط صیغه عقد میباشد. در مذهب شیعه امامی تزویج دو شکل دارااست: دایم و موقت؛ در صیغه عقد تزویج موقت، دوران معینی در لحاظ گرفته میشود و پس از اتمام آن بازه، زن و شوهر فارغ از جدایی از هم غیر وابسته می گردند.[۱]

وصلت موقت
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: تزویج موقت
وصلت موقت در طول رسول اسلام(ص) روا بود؛ ولی از فرصت خلیفه دوم، حرام اعلام شد.[۲] از در میان مذهب‌ها اسلامی صرفا مذهب شیعه امامیه، تزویج موقت را روا می داند.[۳] مهم ترین تفاوت وصلت موقت با تزویج دایم، زمان‌دار بودن آن میباشد؛ به سیرتکامل‌ای که انتخاب برهه زمانی در صیغه عقد موقت ما یحتاج و ضروری میباشد.[۴]

تفاوت‌های تزویج دایم و موقت
تزویج دایم و وصلت موقت احکام مشترک بخش اعظمی دارا‌هستند؛ به عنوان مثال قرائت صیغه عقد در هر دو موردنیاز میباشد. این دو وصلت تفاوت‌هایی نیز با هم دارا هستند که به تفصیل تحت میباشد:

در وصلت دایم، خلاف تزویج موقت، مرد بایستی نفقه زن را بپردازد.
در وصلت دایم زن سوای اذن شوهر نمی‌تواند از منزل خارج رود؛ البته در وصلت موقت اذن مرد مورد نیاز وجود ندارد.
در وصلت دایم خلاف وصلت موقت، زن و مرد از یکدیگر ارث می برند.[۵]
درصورتی که در صیغه عقدِ تزویج موقت، مهریه بیان نشود، عقد فسخ می شود؛ البته در وصلت دایم، عقد درست میباشد و در شکل قربت مهر المثل به زن وابستگی میگیرد.[۶]
منزلت
آیین اسلام به وصلت مداقه فراوانی داده و آن را سنّتی از سنت‌های فرستاده اسلام(ص) معرفی نموده است.[۷] و تجرد و عُزوبت و برنگزیدن همسر را امری مکروه قلمداد نموده است. [۸] همینطور قرآن کریم و مهربان تزویج را مایه ادب دانسته[۹] و به مسلمان‌ها پیشنهاد نموده است که مردان و زنان بی‌همسر را همسر دهند.[۱۰]

در احادیث، خصوصیت‌ها و امتیازات فراوانی برای وصلت نام برده که به عنوان مثال آن ها می‌اقتدار به گرانقدر‌ترین نعمت بعداز نعمت اسلام‌،[۱۱] منجر نه در عالم و آخرت، [۱۲] نگه‌دارای نصف یا این که دو سوم آئین[۱۳] و ارتقاء‌دهنده روزی اشاره نمود.[۱۴] همینطور پست‌ترین مُردگان مسلمان ها، اشخاصی‌ معرفی گردیده‌اند که وصلت‌ نکرده‌ از جهان بروند.[۱۵]

تاریخچه شهر نجف
طبق نقل‌های تاریخی و روایات، شهر نجف دارنده قدمتی سابق و دربردانده شخصیت‌ها و اشخاص دارای شهرت میباشد.[۱۱] این شهر پیش از اسلام نیز مسکونی بوده میباشد؛ البته پس از دفن امام علی(ع) و آنگاه ساختن ضریح بر قبر وی، پیشرفت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد یافت.

پیش از اسلام
قبل از اسلام دو نجف وجود داشت، یکی از نجف کوفه و دیگری نجف حیره؛[۱۲] نجف مدرن به عبارتی نجف کوفه میباشد که جزئی از نجف کهن میباشد و دربرگیرنده شهرها و روستاهای مختلفی به عنوان مثال رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حیره می گردد.[۱۳]

پیش از فتوحات اسلامی، صومعه‌های فروانی از مسیحیان در نجف قرار داشت[۱۴] و هنگام فتح آن به وسیله مسلمانها، ناحیه‌ای عرب‌نشین،[۱۵] با گلشن‌ها، نخلستان‌ها و رودهای فراوان بود. ولی نجف فتح گردیده به وسیله مسلمان ها با نجفی که علی(ع) در آن دفن شد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گوناگون بود.[۱۶]

بعداز دفن امام علی(ع)
امام علی(ع) در حوزه‌‌ای به اسم ثَوِیّه [۱۷] [یادداشت ۱] در حوالی نجف دفن شد. ثویه ابعاد کاربرد خویش را از دست اعطا کرد و اسم نجف را به خویش گرفت. بعضی از منابع تاریخی مانند «البلدان»، «تاریخ الامم و الملوک» و «الکامل فی التاریخ» این عقیده را تأیید کرده‌اند.[۱۸]

محل دفن امام علی(ع) به بازه زمانی ۹۰ سال پنهان بود و صرفا گردآوری خاصی از یاران و اصحاب ائمه نسبت به آن دوراندیشی داشتند تا اینکه در سال ۱۳۵ق، امام راستگو(ع)، محل دفن امام علی(ع) را آشکار کرد[۱۹] و نجف محلی برای زیارت دوست‌داران اهل بیت(ع) شد.[۲۰]

بعداز برپایی بقعه امام علی(ع)
در سال ۱۷۰ق هارون عباسی فرمان تشکیل داد مرقد امام علی را صادر کرد و به منجر رفع بعضا سختی ها، شیعه‌ها در آن عصر نسبت به زیارت مرقد امام علی اهتمام بیشتری داشتند.[۲۱] بعداز آن، ایجاد در نزدیکی مرقد امام علی شروع شد و تنی چند از شیعه ها در آن منطقه مستقر شدند، آن گاه شهر بسط یافت و سکونت شیعه ها در آن ادامه داشت تا جایی که در قرن چهارم هجری قمری، خلال بقیه شیعه‌ها، ۱۹۰۰ نفر از سادات علوی در‌این شهر مستقر گردیده بودند.[۲۲]

در سال ۳۷۰ق عضدالدوله دیلمی تنی چند از مهندسان و معماران را در نجف گردآورد و از آن‌ها خواست تا شهری نو تأسیس نمایند.[۲۳] عضدالدوله، با پرداخت پول و به کارگرفتن کارگران دراین مورد به آن ها کمک رساند.[۲۳] بعداز اینکه شهرسازی به وسیله مهندسان و معماران تمام شد، عضدالدوله با برپایی جشنی گرانقدر، شهر تازه نجف را بهره‌برداری کرد.[۲۳] بعد از آن عالمانی را در آن شهر بومی کرد و خادمانی را برای بقاع امام علی انتخاب نمود. همینطور تنی چند از اطباء را درین شهر بهره برد و برای آن ها دستمزد ماهیانه گزینش کرد.[۲۳]

روحانی طوسی در وسط قرن پنجم قمری بغداد را رخنه‌ و به نجف مسافرت کرد. بعد از سفر روحانی طوسی به نجف، این شهر به راءس علمی برای فقیهان شیعه تبدیل شد؛ در صورتیکه چه پیش از روحانی طوسی نیز تعدای از عالمان شیعه، معاش در نجف را تعیین می‌کردند.[۲۴]

نجف در قرن هفتم و هشتم (عصر حکومت حاکمان شیعه ایلخانان و جلایریان)، گسترش قابل مراعات‌ای از نگاه عمران، آبادانی و دانش داشت و جمعیت متعددی را پذیرا بود؛ چرا‌که این حکومت‌ها هزینه‌های فراوان در جهت توسعه و گسترش مدرسه های شیعی و مساجد درین شهر صرف کردند.[۲۵]

در بعدازظهر صفوی، سلطان اسماعیل و پاد شاه طهماسب، برای حل نقص‌ آب شهر نجف، نهرهایی حفر کردند و آب فرات را به شهر منتقل ساختند.[۲۶] نهرشاه، که بوسیله پاد شاه اسماعیل حفر شد، از یادگارهای آن زمانه میباشد.[۲۷] در آن زمانه پادشاه سلیمان رسمی، از پادشاهان سُنّی مذهب عثمانی، به خیال و خاطر رقابت با پادشاهان شیعی صفوی، در آبادانی نجف سعی فراوانی کرد.[۲۸] در بعدازظهر قاجار و در سال ۱۲۱۷ق، برای پیشگیری از تهاجم ها وهابیان، دیواری سفت پیرامون شهر ساخته شد. این دیوار تا سال ۱۳۸۵ق وجود داشت.[۲۹]

نَجَف یا این که نجف اشرف از شهرهای زیارتی شیعه‌ها در عراق که مقبره امام علی(ع) در آن جای دارد. این شهر قبل از اسلام محل سکونت بوده میباشد؛ البته با ساخته شدن قبه و ضریح بر بقعه امام علی(ع) در قرن دوم قمری، تبدیل به یک شهر لبریز رونق شد و اکثری از شیعه ها به‌این شهر هجرت کردند. برخی از پادشاهان به عنوان مثال عضدالدوله دیلمی، پاد شاه اسماعیل و پادشاه طهماسب اولیه و بعضی پادشاهان قاجار در عمران و آبادنی نجف نقش مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشته‌اند.

حوزه علمیه این شهر، از کهن‌ترین ناحیههای علمیه میباشد که طبق نقل‌های تاریخی، در قرن پنجم قمری به دست روحانی طوسی سازه گذارده شد‌ه‌است. عالمان و فقیهان فراوانی در‌این حوزه علم آموزی کرده‌اند، به عنوان مثال روحانی مرتضی انصاری، محمدکاظم خراسانی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید ابوالقاسم خویی و رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سید علی سیستانی.

مسجد روضه خوان انصاری، مسجد حنانه و مسجد خضراء از مساجد مشهور نجف می‌باشند. در شهر نجف کتابخانه‌ها و چاپخانه‌های مختلفی نیز وجود داراست به عنوان مثال کتابخانه و چاپخانه حیدریه، کتابخانه بحرالعلوم و چاپخانه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مرتضویه.

بر اساس داده های عددی سال ۲۰۱۷م، جمعیت این شهر حدود ۸۰۰ هزار نفر شمارش گردیده که حدودا همه مسلمان و شیعه می‌باشند.

حالت جغرافیایی
نجف از شهرهای زیارتی میهن عراق میباشد.[۱] شهر نجف، راس استان نجف و در مسافت ۱۶۱ کیلومتری جنوب غربی بغداد، پایتخت عراق و ۸۰ کیلومتری کربلا قراردارد.[۱] پیش از احداث استان نجف در سال ۱۹۷۶م، شهر نجف از شهرستان‌های استان کربلا بود.[۲]

نجف، به حیث شرایط جغرافیایی، مرز دربین کوفه و صحرا میباشد. نجف همواره در پشتیبانی آب در مضیقه بوده، با این اکنون در قرن هفتم از آب آن ۲۰ هزار نخل آبیاری می‌گردیده است.[۳] رود فرات و دریای نجف از منابع آب نجف می باشند.[۴] دریای نجف که در واقع یک باتلاق میباشد، در غرب و جنوب نجف قراردارد.[۵]

عراق

وضعیت
امامان مدفون امام علی(ع) • امام حسین(ع) • امام کاظم(ع) • امام جواد(ع) • امام هادی(ع) • امام عسکری(ع)
اتفاق ها اساسی تاریخی پیکار جمل • مبارزه صفین • نزاع نهروان • صلح امام حسن(ع) • رخداد کربلا • قیام مختار • قیام توابین • قیام زید بن علی • نبرد کشور ایران و عراق • انتفاضه شعبانیه • سقوط حکومت بعثی • حمله داعش
شهرهای مذهبی کوفه • نجف • کربلا • سامرا • حله
اماکن زیارتی
بقعه امام علی(ع)
بقعه امام علی(ع)

مقبره امام حسین(ع)
بقاع امام حسین(ع)

بقاع کاظمین
بقاع کاظمین

بقاع عباس بن علی
مقبره عباس بن علی

آرامستان وادی السلام
آرامستان وادی السلام

مسجد سهله
مسجد سهله

مسجد کوفه
مسجد کوفه

مسجد حنانه
مسجد حنانه

مسجد براثا
مسجد براثا

طفلان مسلم
طفلان مسلم
مراجع پیروی روحانی مرتضی انصاری • میرزای شیرازی • سید محمدکاظم طباطبایی یزدی • محمدتقی شیرازی • سید محسن طباطبائی حکیم • سید محمد صدر • سید ابوالقاسم خویی • سید علی سیستانی • سید محمدسعید حکیم • بشیر نجفی • محمداسحاق فیاض
روحانیان سیاستمدار مهدی خالصی • سید محمدباقر صدر • سید مقتدی صدر • سید محمدباقر حکیم • سید عبدالعزیز حکیم • سید عمار حکیم • محمد خالصی‌زاده • سید یاسین موسوی
منطقههای علمی حوزه علمیه نجف • حوزه علمیه کربلا • حوزه علمیه بغداد • حوزه علمیه سامرا • حوزه علمیه حله
قوم‌های شیعی قبیله ابن فرات • آل ابی الجعد • آل ابی الجهم • آل ابی ساره • آل ابی شعبه • آل ابی سبره • آل ابی صفیه • آل اعین • آل حیان تغلبی • آل یقطین • آل خرسان • بستگان بحرالعلوم • فامیل ابن نما • آل بریدی • آل خاقانی • آل ثوابه • قوم جواهری • بستگان حرزالدین • خویشاوندان حکیم
پایتخت‌ها بابل (زمانه باستان) • مدائن (عصر ساسانیان) • کوفه (زمان بنی‌هاشم) • سامرا (زمان بنی‌عباس) • بغداد (زمان بنی‌عباس) • حله (زمان مزیدیان) • بغداد (پایتخت کنونی)
تشکل‌های شیعی حزب الدعوة الاسلامیة • مجلس اعلای اسلامی عراق • حرکت صدر • جماعة العلماء فی النجف الاشرف
حکومت‌های شیعی حمدانیان • مزیدیان • آل بویه • صفویان
مدفونان مدفونان در نجف • مدفونان در کربلا • مدفونان در کاظمین • مدفونان در بغداد • مدفونان در کوفه • مدفونان در سامرا
وب سایت‌ها وب سایت قانونی دولت عراق • تارنما حزب الدعوه
نبو
اسم‌گذاری
به گفته ابن خواسته، واژه و کلمه «نجف» به معنای مکانی مرتفع و مستطیل‌صورت میباشد که آب در نزدیکی آن توده میشود البته از سطح آن بالا نمی‌رود.[۶] روضه خوان صدوق با توکل بر روایتی از امام راست گو(ع)، کلمه و واژه نجف را برگرفته از واژه «نی جَفّ» به معنای «دریای نی کم آب شد»، می داند که به گذر زمان فرصت تبدیل به نجف گردیده است.[۷]

از نجف همپا با صفت اشرف حافظه می‌گردد. به اعتقادوباور تالیف کننده کتاب «الحوزة العلمیة فی النجف الأشرف» این دستور به خیال این میباشد که امام علی(ع)، یکی‌از اشرف‌ مخلوقات، در‌این شهر دفن گردیده‌است.[۸]

منزلت
مولف کتاب «ماضی النجف و حاضرها» احادیثی در فضیلت شهر نجف ذکر نموده است.[۹] بر محور روایتی که از امام علی(ع) آورده شده، او‌لین مکانی که پروردگار در آن پرستش شد، ظَهر الکوفه (پشت کوفه) بود.[۹] همینطور آل محبوبه، روایتی از امام درستگو(ع) می آورد که در آن از برتری نجف نسبت به بقیه شهرها حرف گفته میباشد.[۹] درین احادیث، اسمی از «نجف» وجود ندارد؛ بلکه به «ظَهْرُ الْکوفه» به معنای پشت کوفه تفسیر گردیده‌است.[۹] طبق نقل‌های تاریخی خواسته از «ظهر الکوفه» به عبارتی نجف میباشد.[۱۰]

اهل سنّت و جماعت، یکی‌از دو مذهب گرانقدر اسلام میباشد که اکثریتِ جمعیتی مسلمان‌ها را مشتمل بر می گردد. اهل سنت با اسم‌های سنی و اهل تسنن نیز شناخته میگردند. اهل سنت دربرگیرنده فرقه‌هایی میباشد که به وجود نص بر امام و خلیفه فرستاده پروردگار(ص) معتقد نیستند و انتخاب خلیفه و امام را برعهده مسلمان ها و به تعیین آنها میدانند. جز کشور ایران و عراق و آذربایجان و بحرین و لبنان، در دیگر کشورهای اسلامی اکثریت با اهل سنت میباشد. اهل سنت از نگاه کلامی و شرعی به فرقه‌ها و مذهب ها گوناگونی تقسیم می شوند.مذهبها شرعی اهل سنت عبارتند از:حنفی، رهروان ابوحنیفه؛ مالکی، رهروان صاحب بن انس؛ شافعی، رهروان محمد بن ادریس شافعی؛ حنبلی، رهروان احمد بن حنبل. از لحاظ اعتقادی نیز اهل سنت بدین فرقه‌ها تقسیم می شوند: اشاعره، رهروان ابوالحسن اشعری؛ اهل حدیث، رهروان احمد بن حنبل؛ معتزله، رهروان واصل بن عطا؛ ماتریدیه، رهروان ابومنصور مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ماتریدی سمرقندی.

اصطلاح اهل سنت
لغت
اصطلاح اهل سنّت از دو کلمه و واژه عربی اهل و سنت مخلوط یافته میباشد؛ اهل در لغت به معنای گروهی میباشد که در امری از کارها با هم سهم دار باشند مانند: اهل بیت که در لینک و پیوند خانوادگی و اهل اسلام که در نظریه قلبی، سهیم یکدیگرند.[۱] سنّت نیز در لغت به رویه پسندیده، نیکو و پایدار گفته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود.[۲]

معانی اصطلاحی سنت
سنت در اصطلاح معانی مختلفی دارااست:

به معنای مستحب؛ که فعالیت به آن اجر دارااست و شکاف آن عقاب ندارد.
عملی که مبتنی بر کار صاحب و مالک شرع میباشد. در مقابل این لفظ، بدعت میباشد.
در قرن اولیه و دوم، سنت به معنای اثرها رسیده از نبی، صحابه و تابعین بود و معنای عظیم‌ای داشت.
سنت به معنای «عهد و فعل و تقریر نبی» در نزد اهل سنت و «عهدوپیمان و فعل و تقریر معصوم» نزد شیعه، یکی‌از استدلال چهارگانه استنباط آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۳]
تاریخ پیدایش اهل سنت
در دهه‌های میانی سده ۲ قمری دسته عمده اهل سنت در مقابل «اصحاب رای» که به رای فقاهتی خویش ارج می‌نهادند در فقه بر تبعیت «اَثَر» یعنی احادیث حاکی از گفتار و خوی فرستاده اسلام به همدم گفتار و اخلاق صحابه و تابعین، توکل داشته با تیتر «اصحاب تاثیر» ذکر شده می‌شدند.[۴] تا اینکه شافعی عالم قرن دوم هجری قمری ، در فقه، نظامی مُدَوَّن و روشمند عرضه کرد و مبانی آن را در کتاب «الرساله» تحریر نمود. وی در کتاب خویش با نقد از فقهای قبلیِ اصحابِ تاثیر، اقوال صحابه و تابعین را از تعریف‌و‌تمجیدِ سنت بیرون کرد و آن را در حدیث نبوی مخصوص نمود.[۵] بعداز وی شاگردش احمد بن حنبل در قضیه اخلاق قرآن در قبال معتزله مقاومت کرد و در رأس اهل حدیث قرار گرفت[۶] وی با اندکی اختلاف روش شافعی را پیمود و سنّت را اینگونه تعریف و تمجید کرد: سنت در نزد ما اثر ها فرستاده خداست و اصول سنت تمسک به آن چیزی میباشد که اصحاب پیامبر پروردگار بر آن بودند. وی بینش‌های محدثین را طریقه «اهل سنت» نامید و معارضان خویش را اهل بدعت خواند و کتاب «اصول السنه» را تدوین نموده در پرتو امان متوکل خلیفه عباسی و دانش و زهد و تقوا خود تأثیر قابل توجهی بر اهل سنت بنیان.[۷] تا جایی که اهل حدیث و یا این که اهل سنت در رهروان ابن حنبل خلاصه شوید، و متکلمان و خردورزان و هر که که به نوعی بر نظریه اسلامی، با کوچک برهان می کرد، از چتر اهل سنت خارج رفت و از این اصطلاح، جز اصحاب حدیث به رهبری احمد بن حنبل چیزی به افکار خطور نمی کرد.[۸]

نخست قرن چهارم ابوالحسن اشعری در مسجد جامع بصره از اعتزال توبه کرد و خویش را در پی احمد بن حنبل نامید و به تهیه عقاید سنت موروث از احمد، پرداخت و هم زمان با وی ابومنصور ماتریدی سمرقندی در مشرق عالم اسلام با اپلیکیشن‌ای شبیه ابوالحسن اشعری ظهور کرد. این دو به گذر زمان فرصت تحت عنوان پیشوای اهل سنت و جماعت در دانش صحبت مطرح شدند.[۹]

رده امامان شیعه نزد اهل سنت
اهل‌سنت امامان دوازده‌گانه شیعه را تحت عنوان امام و جانشینان بلافصل پیامبراکرم(ص) نمی‌پذیرند؛[۱۶۳] ولی نسبت به آن‌ها محبت دارا‌هستند.[۱۶۴] بر محور روایتی از رسول(ص) که در منابع اهل‌سنت بیان شده، خویشاوندانی که براساس آیه مودت،[۱۶۵] مودت آن ها واجب میباشد، علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آن دو می باشند.[۱۶۶] فخرالدین رازی، مفسر و متکلم اهل‌سنت در قرن ششم هجری، با استناد به آیه مودت، صلوات تشهد و سیره فرستاده(ص)، محبت و دوستی علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آن‌ها را واجب دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۶۷]

بعضی از عالمان اهل‌سنت به زیارت مرقد امامان شیعه می‌رفتند و به آن‌ها متوسل می‌شدند. به عنوان مثال ابوعلی خَلّال از علمای اهل‌سنت در قرن سوم هجری، گفته میباشد هر گاه برایم مشکلی پیش می‌آمد، به زیارت قبر موسی بن جعفر می‌رفتم و به وی متوسل می‌شدم، مشکلم برطرف میشد.[۱۶۸] از ابوبکر محمد بن خُزَیْمه، فقید، محدث و مفسر اهل‌سنت در قرن سوم و چهارم هجری، آورده شده که بارها به زیارت قبر امام رضا(ع) می رفت و تعظیم و تضرعش دیگرافراد را به حیرت وا می‌داشت.[۱۶۹] ابن‌حِبّان، محدث اهل‌سنت در قرن سوم و چهارم، گفته میباشد وقتی که در طوس بودم هر گاه مشکلی برایم پیش می‌آمد، به زیارت علی بن موسی الرضا(ع) می‌رفتم و دعا میکردم، دعایم مستجاب و مشکلم برطرف رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشد.[۱۷۰]

به گفته جعفر سبحانی، بخش اعظمی از علمای اهل‌سنت مرجعیت فقهی و علمی امامان شیعه(ع) پذیرفته‌اند.[۱۷۱] تحت عنوان مثال از ابوحنیفه،‌ مبنا‌گذار مذهب حنفی، نقل گردیده‌است که احدی دانا‌خیس از جعفر بن محمد(ع) ندیدم.[۱۷۲] این پاراگراف از محمد بن مسلم بن شهاب زُهْری، از تابعین و دانا و محدث اهل سنت قرن اولیه و دوم هجری، درباره امام سجاد(ع) نقل گردیده است.[۱۷۳] عبدالله بن عطاء مکی، از محدثان اهل سنت و از یاران امام باقر(ع)، گفته میباشد: «اینجانب علما را در نزد هیچ کس به نظر علمی ذیل‌خیس و خرد‌خیس ندیدم؛ چنانکه در نزد محمد بن علی(ع) دیدم. حَکَم بن عُتَیبه (از فقهای گرانقدر کوفه) را نزد وی بسان شاگردی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دیدم».[۱۷۴]

کتاب‌شناسی
نوشته‌علمیٔ اساسی: فهرست کتاب‌ها درباره امامان شیعه
درباره گستردن درحال حاضر امامان شیعه و فضائل آن ها کتاب ها زیادی از سوی شیعه ها و اهل‌سنت کتابت گردیده است.

کتاب ها شیعه
به عنوان مثال کتاب‌های علمای شیعه درباره امامان و فضائل آن ها می‌قدرت به‌این مفاد اشاره نمود:

دلائل الامامة، کتابی به گویش عربی منسوب به محمد بن جریر طبری صغیر‌ (درگذشت ۳۱۰ق) درباره زندگانی، معجزات و فضیلت ها حضرت زهرا(س) و امامان.
اَلْإرْبشاش فی مَعْرفة حُجَجِ الله عَلَی الْعِباد کتابی کلامی و تاریخی به گویش عربی نوشته روضه خوان موءثر (درگذشت ۴۱۳ق) فقید و متکلم شیعی. این کتاب، با دقت به احادیث،‌ به تاریخ زندگانی و فضائل ائمه(ع) می پردازد. محمدباقر ساعدی خراسانی این کتاب را به فارسی ترجمه نموده است.
مَناقِبُ آلِ اَبی‌طالب، کتابی عربی درباره فضیلت ها چهارده معصوم(ع)، نوشته ابن‌شهر آشوب مازندرانی (درگذشت ۵۸۸ق).
إعلامُ الوَریٰ بأعلامِ الهدیٰ کتابی به گویش عربی، نوشته ادب بن حسن طبرسی (درگذشت ۵۴۸ ق) درباره سیره و زندگانی پیامبر آفریدگار(ص) و امامان معصوم(ع).
کَشْفُ الغُمَّة فی مَعْرِفَةِ الأئمّة(ع)، اثری به لهجه عربی در گستردن‌درحال حاضر، فضائل و معجزات چهارده معصوم(ع) نوشته علی بن عیسی اربلی (درگذشت ۶۹۲ق).
رَوضَةُ الْواعِظین وَ بَصیرَةُ الْمُتَّعِظین نوشته فتال نیشابوری (درگذشت ۵۰۸) درباره تاریخ زندگانی فرستاده اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) میباشد. این کتاب به وسیله محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.
جَلاءُ العُیون کتابی به گویش فارسی نوشته محمدباقر مجلسی(۱۰۳۷ق-۱۱۱۰ق) که در چهارده باب درباره تاریخ معاش چهارده معصوم(ع) نگاشته گردیده‌است.
مُنْتَهَى ألآمال فی تَواريخِ ألنَّبی وَ ألْآل، تاثیر روحانی عباس قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) به گستردن از معاش چهارده معصوم(ع) حرف گفته میباشد.
کتاب ها اهل سنت
بعضا از کتاب‌های اهل سنت درباره گستردن حالا و فضیلت ها امامان دوازده‌گانه از این قرار میباشد:

مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، کتابی به گویش عربی تألیف محمد بن طلحه شافعی (۵۸۲-۶۵۲ق) که در دوازده باب به گستردن حالا دوازده امام(ع) پرداخته میباشد.[۱۷۵]
تَذکِرَةُ الخَواصّ مِنَ الأمّة فی ذِکرِ خَصائص الأئمة، تاثیر یوسف بن قزاوغلی مشهور به سبط بن جوزی مورخ و فقیه حنفی‌مذهب اهل‌سنت (درگذشت ۶۵۴ق) که در دوازده باب به عدد ائمه(ع) درباره تفصیل حالا ائمه(ع) و فضائل آن‌ها کتابت شد‌ه‌است.[۱۷۶]
الفصول المهمة فی معرفة الائمة، از ابن‌صباغ مالکی (درگذشت ۸۵۵ق)، مولف سنی‌مذهب قرن نهم که به زندگانی و فضائل امامان دوازده‌گانه پرداخته میباشد.[۱۷۷] عالمان شیعه و سنی فراوان از این کتاب نقل کرده‌اند.[۱۷۸]
الائمة الاثناعشر‌ یا این که ألشّذَراتُ الذّهَبیة، از ابن‌طولون، دانا حنفی دمشقی (درگذشت ۹۵۳ق).[۱۷۹]
الاتحاف بحب الاشراف، تاثیر جمال‌الدین شبراوی (۱۰۹۲-۱۱۷۲ق)، از علمای اهل‌سنت شافعی مصری، در تفصیل حالا فامیل پيامبر و ائمه(ع).[۱۸۰]
روشنایی الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، نوشته مؤمن شبلنجی، از علمای اهل‌سنت در قرن ۱۳ قمری، که به زندگانی فرستاده(ص) و امامان شیعه و خلفای اهل‌سنت می پردازد.
یَنابیعُ المَوَدّة لِذَاو القُرْبی، كتابى در زندگانى و مناقب و فضیلت ها اختصاصی اهل‌بيت پيامبر(ص)،[۱۸۱] که بوسیله سلیمان بن ابراهیم قندوزی (درگذشت ۱۲۹۴ق) از عالمان اهل‌سنت حنفی‌مذهب،[۱۸۲] مندرج میباشد.
جستارهای متعلق
اهل‌بیت(ع)
امامت امامان شیعه
چهارده معصوم(ع)
پانویس
محمدی، تفصیل کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۰۳؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۷۸.
محمدی، گستردن کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۵؛ موسوی زنجانی، عقائد الام