مجله خبری مساجد

تاریخچه شهر نجف
طبق نقل‌های تاریخی و روایات، شهر نجف دارنده قدمتی سابق و دربردانده شخصیت‌ها و اشخاص دارای شهرت میباشد.[۱۱] این شهر پیش از اسلام نیز مسکونی بوده میباشد؛ البته پس از دفن امام علی(ع) و آنگاه ساختن ضریح بر قبر وی، پیشرفت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد یافت.

پیش از اسلام
قبل از اسلام دو نجف وجود داشت، یکی از نجف کوفه و دیگری نجف حیره؛[۱۲] نجف مدرن به عبارتی نجف کوفه میباشد که جزئی از نجف کهن میباشد و دربرگیرنده شهرها و روستاهای مختلفی به عنوان مثال رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حیره می گردد.[۱۳]

پیش از فتوحات اسلامی، صومعه‌های فروانی از مسیحیان در نجف قرار داشت[۱۴] و هنگام فتح آن به وسیله مسلمانها، ناحیه‌ای عرب‌نشین،[۱۵] با گلشن‌ها، نخلستان‌ها و رودهای فراوان بود. ولی نجف فتح گردیده به وسیله مسلمان ها با نجفی که علی(ع) در آن دفن شد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گوناگون بود.[۱۶]

بعداز دفن امام علی(ع)
امام علی(ع) در حوزه‌‌ای به اسم ثَوِیّه [۱۷] [یادداشت ۱] در حوالی نجف دفن شد. ثویه ابعاد کاربرد خویش را از دست اعطا کرد و اسم نجف را به خویش گرفت. بعضی از منابع تاریخی مانند «البلدان»، «تاریخ الامم و الملوک» و «الکامل فی التاریخ» این عقیده را تأیید کرده‌اند.[۱۸]

محل دفن امام علی(ع) به بازه زمانی ۹۰ سال پنهان بود و صرفا گردآوری خاصی از یاران و اصحاب ائمه نسبت به آن دوراندیشی داشتند تا اینکه در سال ۱۳۵ق، امام راستگو(ع)، محل دفن امام علی(ع) را آشکار کرد[۱۹] و نجف محلی برای زیارت دوست‌داران اهل بیت(ع) شد.[۲۰]

بعداز برپایی بقعه امام علی(ع)
در سال ۱۷۰ق هارون عباسی فرمان تشکیل داد مرقد امام علی را صادر کرد و به منجر رفع بعضا سختی ها، شیعه‌ها در آن عصر نسبت به زیارت مرقد امام علی اهتمام بیشتری داشتند.[۲۱] بعداز آن، ایجاد در نزدیکی مرقد امام علی شروع شد و تنی چند از شیعه ها در آن منطقه مستقر شدند، آن گاه شهر بسط یافت و سکونت شیعه ها در آن ادامه داشت تا جایی که در قرن چهارم هجری قمری، خلال بقیه شیعه‌ها، ۱۹۰۰ نفر از سادات علوی در‌این شهر مستقر گردیده بودند.[۲۲]

در سال ۳۷۰ق عضدالدوله دیلمی تنی چند از مهندسان و معماران را در نجف گردآورد و از آن‌ها خواست تا شهری نو تأسیس نمایند.[۲۳] عضدالدوله، با پرداخت پول و به کارگرفتن کارگران دراین مورد به آن ها کمک رساند.[۲۳] بعداز اینکه شهرسازی به وسیله مهندسان و معماران تمام شد، عضدالدوله با برپایی جشنی گرانقدر، شهر تازه نجف را بهره‌برداری کرد.[۲۳] بعد از آن عالمانی را در آن شهر بومی کرد و خادمانی را برای بقاع امام علی انتخاب نمود. همینطور تنی چند از اطباء را درین شهر بهره برد و برای آن ها دستمزد ماهیانه گزینش کرد.[۲۳]

روحانی طوسی در وسط قرن پنجم قمری بغداد را رخنه‌ و به نجف مسافرت کرد. بعد از سفر روحانی طوسی به نجف، این شهر به راءس علمی برای فقیهان شیعه تبدیل شد؛ در صورتیکه چه پیش از روحانی طوسی نیز تعدای از عالمان شیعه، معاش در نجف را تعیین می‌کردند.[۲۴]

نجف در قرن هفتم و هشتم (عصر حکومت حاکمان شیعه ایلخانان و جلایریان)، گسترش قابل مراعات‌ای از نگاه عمران، آبادانی و دانش داشت و جمعیت متعددی را پذیرا بود؛ چرا‌که این حکومت‌ها هزینه‌های فراوان در جهت توسعه و گسترش مدرسه های شیعی و مساجد درین شهر صرف کردند.[۲۵]

در بعدازظهر صفوی، سلطان اسماعیل و پاد شاه طهماسب، برای حل نقص‌ آب شهر نجف، نهرهایی حفر کردند و آب فرات را به شهر منتقل ساختند.[۲۶] نهرشاه، که بوسیله پاد شاه اسماعیل حفر شد، از یادگارهای آن زمانه میباشد.[۲۷] در آن زمانه پادشاه سلیمان رسمی، از پادشاهان سُنّی مذهب عثمانی، به خیال و خاطر رقابت با پادشاهان شیعی صفوی، در آبادانی نجف سعی فراوانی کرد.[۲۸] در بعدازظهر قاجار و در سال ۱۲۱۷ق، برای پیشگیری از تهاجم ها وهابیان، دیواری سفت پیرامون شهر ساخته شد. این دیوار تا سال ۱۳۸۵ق وجود داشت.[۲۹]

تاریخچه شهر نجف
طبق نقل‌های تاریخی و روایات، شهر نجف دارنده قدمتی سابق و دربردانده شخصیت‌ها و اشخاص دارای شهرت میباشد.[۱۱] این شهر پیش از اسلام نیز مسکونی بوده میباشد؛ البته پس از دفن امام علی(ع) و آنگاه ساختن ضریح بر قبر وی، پیشرفت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد یافت.

پیش از اسلام
قبل از اسلام دو نجف وجود داشت، یکی از نجف کوفه و دیگری نجف حیره؛[۱۲] نجف مدرن به عبارتی نجف کوفه میباشد که جزئی از نجف کهن میباشد و دربرگیرنده شهرها و روستاهای مختلفی به عنوان مثال رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حیره می گردد.[۱۳]

پیش از فتوحات اسلامی، صومعه‌های فروانی از مسیحیان در نجف قرار داشت[۱۴] و هنگام فتح آن به وسیله مسلمانها، ناحیه‌ای عرب‌نشین،[۱۵] با گلشن‌ها، نخلستان‌ها و رودهای فراوان بود. ولی نجف فتح گردیده به وسیله مسلمان ها با نجفی که علی(ع) در آن دفن شد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گوناگون بود.[۱۶]

بعداز دفن امام علی(ع)
امام علی(ع) در حوزه‌‌ای به اسم ثَوِیّه [۱۷] [یادداشت ۱] در حوالی نجف دفن شد. ثویه ابعاد کاربرد خویش را از دست اعطا کرد و اسم نجف را به خویش گرفت. بعضی از منابع تاریخی مانند «البلدان»، «تاریخ الامم و الملوک» و «الکامل فی التاریخ» این عقیده را تأیید کرده‌اند.[۱۸]

محل دفن امام علی(ع) به بازه زمانی ۹۰ سال پنهان بود و صرفا گردآوری خاصی از یاران و اصحاب ائمه نسبت به آن دوراندیشی داشتند تا اینکه در سال ۱۳۵ق، امام راستگو(ع)، محل دفن امام علی(ع) را آشکار کرد[۱۹] و نجف محلی برای زیارت دوست‌داران اهل بیت(ع) شد.[۲۰]

بعداز برپایی بقعه امام علی(ع)
در سال ۱۷۰ق هارون عباسی فرمان تشکیل داد مرقد امام علی را صادر کرد و به منجر رفع بعضا سختی ها، شیعه‌ها در آن عصر نسبت به زیارت مرقد امام علی اهتمام بیشتری داشتند.[۲۱] بعداز آن، ایجاد در نزدیکی مرقد امام علی شروع شد و تنی چند از شیعه ها در آن منطقه مستقر شدند، آن گاه شهر بسط یافت و سکونت شیعه ها در آن ادامه داشت تا جایی که در قرن چهارم هجری قمری، خلال بقیه شیعه‌ها، ۱۹۰۰ نفر از سادات علوی در‌این شهر مستقر گردیده بودند.[۲۲]

در سال ۳۷۰ق عضدالدوله دیلمی تنی چند از مهندسان و معماران را در نجف گردآورد و از آن‌ها خواست تا شهری نو تأسیس نمایند.[۲۳] عضدالدوله، با پرداخت پول و به کارگرفتن کارگران دراین مورد به آن ها کمک رساند.[۲۳] بعداز اینکه شهرسازی به وسیله مهندسان و معماران تمام شد، عضدالدوله با برپایی جشنی گرانقدر، شهر تازه نجف را بهره‌برداری کرد.[۲۳] بعد از آن عالمانی را در آن شهر بومی کرد و خادمانی را برای بقاع امام علی انتخاب نمود. همینطور تنی چند از اطباء را درین شهر بهره برد و برای آن ها دستمزد ماهیانه گزینش کرد.[۲۳]

روحانی طوسی در وسط قرن پنجم قمری بغداد را رخنه‌ و به نجف مسافرت کرد. بعد از سفر روحانی طوسی به نجف، این شهر به راءس علمی برای فقیهان شیعه تبدیل شد؛ در صورتیکه چه پیش از روحانی طوسی نیز تعدای از عالمان شیعه، معاش در نجف را تعیین می‌کردند.[۲۴]

نجف در قرن هفتم و هشتم (عصر حکومت حاکمان شیعه ایلخانان و جلایریان)، گسترش قابل مراعات‌ای از نگاه عمران، آبادانی و دانش داشت و جمعیت متعددی را پذیرا بود؛ چرا‌که این حکومت‌ها هزینه‌های فراوان در جهت توسعه و گسترش مدرسه های شیعی و مساجد درین شهر صرف کردند.[۲۵]

در بعدازظهر صفوی، سلطان اسماعیل و پاد شاه طهماسب، برای حل نقص‌ آب شهر نجف، نهرهایی حفر کردند و آب فرات را به شهر منتقل ساختند.[۲۶] نهرشاه، که بوسیله پاد شاه اسماعیل حفر شد، از یادگارهای آن زمانه میباشد.[۲۷] در آن زمانه پادشاه سلیمان رسمی، از پادشاهان سُنّی مذهب عثمانی، به خیال و خاطر رقابت با پادشاهان شیعی صفوی، در آبادانی نجف سعی فراوانی کرد.[۲۸] در بعدازظهر قاجار و در سال ۱۲۱۷ق، برای پیشگیری از تهاجم ها وهابیان، دیواری سفت پیرامون شهر ساخته شد. این دیوار تا سال ۱۳۸۵ق وجود داشت.[۲۹]