مجله خبری مساجد

مباهله نبی(ص) با مسیحیان نجران
این نوشته‌ی‌علمی دربارهٔ مباهله نبی(ص) با مسیحیان نجران میباشد. برای استحضار از معنی مباهله و مباهله در قرآن، مباهله و آیه مباهله را مشاهده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کنید.
رخداد مباهله
نگارگری رخداد مباهله در ورژن‌ای از کتاب اثرها الباقیه ابوریحان بیرونی به تاریخ نگارش ۷۰۷ق
نگارگری رخداد مباهله در ورژن‌ای از کتاب اثرها الباقیه ابوریحان بیرونی به تاریخ رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نگارش ۷۰۷ق
اسم‌های دیگر رخداد مباهله
گستردن داستان مباهله رسول(ص) با مسیحیان نجران
طرفین پنج‌بدن (رسول(ص)، علی(ع)، فاطمه(س)، حسن(ع) آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و حسین(ع)) / مسیحیان نجران
مجال ۲۱ یا این که ۲۴ ذی‌الحجه سال ۹ یا این که ۱۰ق
زمان قرن ۱ق
جای مدینه
هدف ها ثابت حقانیت نبی(ص) یا این که مسیحیان نجران
نتیجه ها اسلام‌آوردن بعضی از مسیحیان نجران
مرتبط آیه مباهله

مُباهله نبی(ص) با مسیحیان نجران، از رویدادهای صدر اسلام میباشد که علامت حقانیت دعوت رسول(ص) دانسته میگردد. این حادثه همینطور بر فضیلت فرستاده(ص) و ملازمان وی در مباهله، یعنی امام علی(ع)، فاطمه(س) و حَسَنین(ع) دلالت دارااست.

آیه ۶۱ سوره آل‌عمران از اتفاق افتاد مباهله کلام گفته و به آیه مباهله آوازه دارااست. شیعه ها معتقدند در آیه مباهله، امام علی به منزلۀ نَفْس و جان نبی(ص) شمرده گردیده و از این‌رو این آیه را از فضیلت ها امام علی(ع) میدانند. این اتفاق در منابع شیعه و اهل‌سنت نقل گردیده‌است.

براساس منابع، نبی(ص) بعد از مناظره با مسیحیانِ نجران و ایمان نیاوردن آن‌ها، سفارش مباهله بخشید و آنها پذیرفتند؛ ولی در روز موعود، مسیحیان نجران بعد از مشاهده اینکه فرستاده(ص) اهل خانواده‌اش را با خویش آورده، از مباهله پرهیز کردند. مباهله درخواست لعن و نفرین الهی برای ثابت حقانیت میباشد و در بین دو طرفی چهره میدهد که هر مورد ادعای حقانیت دارا‌هستند.

درباره روز و سال وقوع این اتفاق افتاد، ایده ها مختلفی وجود دارااست. دارای اسم و رسم تاریخ‌نگاران وقوع آن را در سال ۱۰ قمری میدانند. همینطور در کتاب‌های دعا برای روز ۲۴ ذی‌الحجه تحت عنوان روز مباهله اعمالی مذکور میباشد.

درباره این رخداد، اثر ها نوشتاری و هنری ساخت‌و‌ساز شد‌ه‌است. مثلا آنان نگارگری‌ای میباشد که در ورژن‌ای از کتاب آثارالباقیهٔ ابوریحان بیرونی (تاریخ نگارش ورژن: ۷۰۷ق) درج گردیده است.

رده و عنایت
مباهله رسول با مسیحیان نجران از وقایعی میباشد که برای ثابت حقانیت نبی اسلام در دعوتش، از آن به کار گیری می‌گردد.[۱] قرآن، در سوره آل‌عمران، بدین اتفاق افتاد اشاره نموده است.[۲] همینطور این اتفاق از فضیلت ها پنج‌بدن (نبی(ص)، علی(ع)، فاطمه(س)، حسن(ع) و حسین(ع)) به شمار می آید.[۳] از آن در منابع تفسیری[۴] و تاریخی[۵] صحبت رفته میباشد. درباره این اتفاق، اثرها نوشتاری و هنری‌ای ساخت و ساز گردیده است.[مستلزم منبع]

گستردن حادثه
اُسقُف مسیحیان نجران در ماجرای مباهله:
«در شرایطی که محمد بر حق خلا، با عزیز‌ترین افرادش نمی‌آمد و در‌حالتی که با ما مباهله نماید، قبل از آنکه سال بر ما بگذرد، یک نصرانی بر روی زمین نخواهد ماند.
به ماجرا دیگری، اینجانب شکل‌هایی را میبینم که در‌صورتی‌که از پروردگار درخواست نمایند کوهی را از مکان خویش بركَنَد، هرآینه کنده گردد. پس مباهله مکنید که هلاک می شوید و یک نصرانی بر روی زمین نخواهد ماند.»

زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷-۱۴۱۶ق، ص۳۶۸-۳۶۹.

نبی اکرم(ص) هم‌‎مجال با مکاتبه با سران حکومت‌های عالم، طومار‌ای به اُسقُف نجران نوشت و ساکنان نجران را به تایید آئین اسلام دعوت کرد. گروهی، به نمایندگی از مسیحیان نجران، به مدینه رفتند و در مسجدالنبی با فرستاده اسلام مذاکره کردند. رسول علاوه بر معرفی خویش، حضرت عیسی(ع) را عبد و بنده‌ای از بندگان خداوند معرفی کرد. آن ها نپذیرفتند و متولد شدن عیسی(ع) سوای بابا را برهان بر الوهیت وی دانستند.[۶]

بعداز سماجت دو طرف بر حقانیت عقاید خویش، تصمیم بر این شد که قضیه از رویه مباهله[یادداشت ۱] خاتمه یابد. ازاین‌رو قرار شد فردای آن روز، همه فارغ شهر مدینه، در صحرا برای مباهله فراهم شوند. صبح زود روز مباهله، نبی(ص) به یاور امام علی(ع)، فاطمه(س)، حسن(ع) و حسین(ع) از مدینه بیرون شد. هنگامی مسیحیان دیدند که نبی با عزیزترین افرادش برای مباهله آمده و همانند پیامبران برای مباهله روی دو زانو نشسته میباشد، از مباهله پشیمان شدند و درخواست مصالحه کردند. نبی نیز به شرط پرداخت جزیه، با درخواست آنها موافقت کرد. بعداز برگشتن نصارا به نجران، دو بدن از بزرگان هیئت اعزامی با هدایایی، نزد نبی(ص) آمدند و مسلمان شدند.[۷] فخررازی از مفسران اهل‌سنت (درگذشت ۶۰۶ق) گفته میباشد که مفسران و محدثان بر این حادثه رخداد‌حیث دارا‌هستند.[۸]

فرصت و جای
سازه بر منابع تاریخی، حادثه مباهله بعد از مهاجرت فرستاده به مدینه فیس داده میباشد؛[۱۴] البته درباره سال و روز آن نظرها مختلفی وجود دارااست. روضه خوان موثر (درگذشت ۴۱۳ق) مجال وقوع مباهله را بعد از فتح مکه (سال هشتم قمری) دانسته میباشد.[۱۵] در تاریخ طبری (تألیف ۳۰۳ق) سال دهم قمری مذکور میباشد.[۱۶] به گفته محمد محمدی ری‌شهری (درگذشت ۱۴۰۱ش) در کتاب فرهنگ و تمدن‌طومار مباهله، دارای اسم و رسم تاریخ‌نگاران این روی داد را مرتبط با سال دهم و بعضا از آن ها سال نهم قمری مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شمرده‌اند.[۱۷]

درباره روز مباهله نیز ایده ها مختلفی وجود دارااست؛ مانند ۲۱،[۱۸] ۲۴ [۱۹]و ۲۵ ذی‌الحجه.[۲۰] روضه خوان انصاری، ۲۴ ذی‌الحجه را حیث معروف می داند.[۲۱] همینطور در کتاب‌های دعا، برای روز ۲۴ ذی‌الحجه اعمالی نام برده میباشد.[۲۲] روحانی عباس قمی، در مفاتیح‌الجنان این انجام را آورده میباشد که به عنوان مثال آن‌ها دعا، غسل و روزه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۲۳]

جای
اتفاق مباهله در مدینه صورت داده میباشد؛ البته جای ظریف آن معلوم وجود ندارد. در اطراف بقیع، مسجدی به اسم مسجد مباهله و مسجدالاجابه شناخته می گردد[۲۴] که زائرانْ آن را به‌تیتر جای مباهله زیارت می‌نمایند؛[۲۵] ولی میگویند در منابع تاریخی، از مسجدی به‌این اسم حافظه نشده میباشد.[۲۶] محمدصادق نجمی (درگذشت ۱۳۹۰ش) مولف شیعه، اعتقاد دارد، این مسجد ارتباطی با مباهله ندارد و این خطا را ناشی از همانندی معنی اجابه و مباهله و نیز صحبت ابن‌مشهدی میداند که به نماز تلاوت در مسجد مباهله پیشنهاد نموده است.[۲۷] ابن‌مشهدی (درگذشت ۶۱۰ق) در کتاب المزار، از مسجد مباهله حافظه کرده و به تلاوت نماز در آن پیشنهاد کرده است.[۲۸] به گفته محمدصادق نجمی، انگیزه اینکه در جای مباهله مسجدی سازه نشده این میباشد که فرستاده(ص) دراین جا نماز نخوانده میباشد و مسلمانها در جای ‌هایی که نماز قرائتِ رسول قطعی بوده، مسجد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌ساختند.[۲۹]

کتاب‌ها و اثر ها هنری

نگارگری حادثه مباهله در ورژن‌ای از کتاب آثارالباقیه نوشته ابوریحان بیرونی (تاریخ نگارش ورژن: ۷۰۷ق)[۳۰]
درباره رخداد مباهله کتاب‌هایی مندرج میباشد که بعضی عبارت‌اند از:

منبع‌شناسی اتفاق مباهله، نوشته محمدعلی عسگری و محمدعلی نجفی: این کتاب که در سال ۱۴۰۱ش منتشر گردیده، حدود ۸۰ کتاب، ۲۵ نقطه پایان‌طومار، صد نوشته‌ی علمی و یک‌سری منبع قابل انعطاف‌افزاری و رسانه‌ای به لهجه‌های متفاوت، در این باره معرفی نموده است.[۳۱]
فرهنگنامه مباهله (روشی در تقابل با دگراندیشان) تاثیر محمد محمدی ری‌شهری و دیگر افراد: در‌این تاثیر، گزارشی از اتفاق افتاد مباهله براساس نقل فخررازی (درگذشت ۶۰۶ق) مفسر اهل‌سنت و روضه خوان موثر (درگذشت ۴۱۳ق) متکلم شیعه آمده میباشد. همینطور احتجاج‌های اهل‌بیت به آن و نیز آداب روز مباهله اورده شده میباشد. انتشارات دارالحدیث این تاثیر را در سال ۱۳۹۵ش در ۱۵۴ کاغذ منتشر نموده است.[۳۲]
مباهله در مدینه، تاثیر لویی ماسینیون: این کتاب در سال ۱۳۷۸ش، با ترجمه و پیشگفتارٔ محمود افتخارزاده، در انتشارات رسالت مداد منتشر شد‌ه‌است.
مباهله صادقین تاثیر سید محمد علوی، قم، نغمات، ۱۳۸۳ش.
اثرها منتخب فستیوال ادبی مباهله: اولیه تاثیر غیروابسته ادبی در قضیه مباهله به شمار می‌رود و گزیده‌ای از اثر ها رسول‌گردیده به فستیوال ادبی مباهله را در بر دارااست. این کتاب در دو قسمتِ «شعر» و «نثر ادبی» تهیه و تنظیم شد‌ه‌است.[۳۳]

رجوع سید علی یثربی کاشانی به کاشان و حضور در قم
یثربی بعد از اقامت در نجف، به توصیه پدرش به کاشان رجوع و برگشت و به درس دادن و اقامه نماز جماعت و اداره شئون مذهبی درگیر شد. در سال جاری‌ها که وی سی سال داشت با یکی نوادگان ملا احمد نراقی تزویج کرد و صاحب و مالک سه فرزند مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دختر شد.

در عید باستانی ۱۳۴۰ق هم زمان با تأسیس حوزه علمیه قم به‌یار و همدم پدرش راهی قم شد و با عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم دیدار کرد. درین دیدار او توصیهِ حائری یزدی برای اقامت در قم را عهده دار شد و به درس دادن و تربیت طلّاب در حوزه علمیه قم درگیر شد. او در سال‌های اقامت خویش در قم، خلال آموزش دروس فلسفه، به درس دادن سطح های بهتر حوزوی و بیرون اصول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداخت.

مجتهدان شناخته‌گردیده‌ای زیرا سید محمد متفحص داماد، امام خمینی، میرزا هاشم آملی، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، میرزا خلیل کمره‌ای، سید ابوالقاسم دانا ارسنجانی، سید اسماعیل بهاری، سید حسن مدرسی یزدی از شاگردان وی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودنده‌اند.[۱۰]

یثربی در طی سید حسین بروجردی نیز به دعوت وی تعدادی ماهی در قم ماند. ولی با فوت استادش سید ابوالحسن اصفهانی (درگذشته ۱۳۶۵ق) به قصد زیارت به عراق مسافرت کرد و بعد از آن به کاشان رجوع و برگشت و به‌رغم پافشاری بروجردی و دیگرافراد برای برگشت به قم و تربیت طلاب،‌ او تا انتها قدمت خود در کاشان ماند.[۱۱] آقا ضیاء عراقی از عالمان شیعه، در هنگام رجوع و برگشت سید علی یثربی به کشور‌ایران، اورا دارنده وضعیت خاص در نزد خویش دانشت که رفتنش موجب حسرت برای وی شود.[۱۲]

وفات
سید علی یثربی، در سحرگاه ۵ رجب ۱۳۷۹ق (موازی با ۱۳ دی ماه ۱۳۳۸ش) در سن ۶۸ سالگی بر تاثیر عارضه قلبی دارفانی را وداع گفت و در مرقد امامزاده زیارتگاه حبیب بن موسی در کنار بابا و دیگر اجدادش دفن شد.[۱۳]

نظرها و تألیفات
سید علی یثربی معتقد بود که پس از روضه خوان انصاری، کسی مقاله جدیدی ارائه نکرده و آنچه گفته یا این که نوشته میگردد، کاملا حول اقوال و احتمالاتی میباشد که روحانی آن را ذکر داشته میباشد و فقهای بعداز وی صرفا آن احتمال ها را تقویت یا این که تضعیف می‌نمایند. ازاین‌رو از او تألیفات چندانی به مکان نمانده و مهم‌ترین آثارش از این قرار میباشد:[۱۴]

رساله سفینة النجاة (نصیب مهمی از مسائل دینی)
کناره بر عروة الوثقی
جزواتی در اصول
شغل‌های اجتماعی
سید علی یثربی در سال ۱۳۴۷ق وقتی که پدرش از جهان رفت، به کاشان رجوع و برگشت و به اقامه جماعت، درس دادن، تربیت طلا و جواهراتّب و کارها فقاهتی عموم به‌مکان بابا پرداخت. وی در حین حیات عبدالکریم حائری، ماهانه به دیدار وی در قم میرفت و در مسائل اساسی، با او مشاوره و مصاحبه می کرد.[۱۵]

نویسندگان باغ ابرار اورا عالمی باخبر به فرصت دانسته‌اند به‌سیرتکامل‌ای که نسبت به توطئه‌گری غربی‌ها برای ساخت‌و‌ساز فتنه بین مسلمانها و حذف تدریجی اسلام بوسیله استعمارگران، مخصوصا انگلیس، حساس و با خبر بوده و پیوسته خطر آن‌را به سایرافراد گوشزد می کرد.[۱۶] این پاراگراف او که «در حالتی که دو خروس در محله به هم بپرند، تحت راز انگلیس میباشد»، بین عموم و مریدان وی، معروف بوده میباشد.[۱۷] همینطور او‌را از معارضان حکومت پهلوی دانسته‌اند. یثربی به دوست داران محمدرضا پاد شاه گفته بود: «محمدرضا از پدرش بدتر میباشد؛ چون پدرش بی‌سواد بود و این در اروپا درس خوانده میباشد.».[۱۸]

خصوصیت‌های اخلاقی
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی:
لسان حقیر، الکن میباشد از جلالت وی و زهد و دیانتش؛ به قدری این مرد، سفت بود در دیانت، و به قدری پارسا و پرهیزگار و وارسته و معمولی، که به هیچ وجه و به هیچ عنوان به خویش نمی‌گرفت که اینجانب کسی هستم. رفتارش مثل یک فراگیر معمولی بود.

نجوم امت، «زندگانی مرحوم حاج آقا میر سید علی یثربی کاشانی»، خبر نامه نوروروشنایی دانش، شماره ۱۹، ص۹۱.

طبق آنچه در کتاب باغ ابرار از معاش‌طومار او آمده میباشد، سید علی یثربی معاش بی آلایش و دور از تجمل داشته و عالمی بسیار آدم افتاده بوده میباشد. به‌سیرتکامل‌ای که بیشتر وقت ها، عموم به خیال و خاطر آسانی در خرقه و رفتارش، او‌را با خادم منزلش غلط می‌گرفتند.[۱۹] او از لحاظ کالا و گنج، از خودش چیزی نداشت و آنچه از وجوهات شرعیه به دستش می سید، فی مابین فقرا تقسیم میکرد. باغ ابرار در‌این‌باره حکایت می‌نماید:‌ «یک‌توشه یک سری نفری از اهل یک محل کاشان خواستند وی را به حج ببرند، البته قبول نکرد؛ و فرمود: با این مبلغی که میخواهید خرج اینجانب نمائید، بروید به هم محلی حاجتمند ناحیه یاری نمائید.».[۲۰] آسمان حوزه در خصوص شخصیت وی می‌نویسد: در حالی‌که او از مراجع تبعیت مجال خویش محسوب میشد، عموم را به مرجع عام شیعه سید حسین بروجردی ارجاع می‌بخشید. او در این زمینه می‌اظهار کرد: «تک تک علما و مراجع، می بایست با آقای بروجردی موافق باشند و تا زنده میباشد، نیازی به تایپ کردن رساله دیگری وجود ندارد، زیرا عَلَم به دست آقای بروجردی میباشد،[۲۱] علاقه شدید به اهل‌بیت(ع) مخصوصا امام حسین(ع) را از سایر خصوصیت‌های وی برشمرده‌اند؛ یثربی انگیزه توفیق خویش، در تحصیلات علمی، توسل به اهل بیت(ع) دانسته‌میباشد. وی کلیه ساله روزهای تاسوعا و عاشورا در زیارتگاه حبیب بن موسی منبر رفته و بعداز وعظ و اندرز، به مقتل خوانی و ذکر مصیبت‌های اهل بیت(ع) می‌پرداخت.[۲۲]

عموم هر زمینی آداب و رسومات منحصر به خویش را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد در تک تک فرایند معاش شان، از زمانی به عالم میایند تا هنگامی که از عالم می روند را دارا‌هستند. این رسومات ویژه در هر مملکت و حیطه‌ای وجود داراست. دین‌های بعد از مرگ عموم هر سرزمینی از هنگامی که یکی‌از عزیزان شان از جهان می‌رود تا مجال دفن جسد آنان و نیز مراسم یاد‌آوری و یادبودشان آداب و رسوم ویژه را انجام می‌نمایند.

هنگامی یک کدام از دوستان یا این که رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آشنایان ما از عالم می‌رود ترسیم میباشد که یادبود مرده ها و مراسم ترحیم برای وی برگزار می نماییم تا ضمن این که روح مرحوم ادب یابد ، تسکینی برای جا ماندگان و خویشان مرحوم نیز باشد.

عموم جای جای و سرزمینی, آداب رسوم و آئین هایی خاص دارا هستند. که به کل فرایند معاش شان از ولایت تا وفات مربوط میباشد. یکی این آئین های ویژه بین هر فامیل و در هر مملکت و حیطه ای, دین های بعد از مرگ میباشد. مردمان هر سرزمینی از فرصت مرگ عزیزان خویش تا دفن جسد آن ها و نیز در مراسم یاداوری و پاسداشت شان آداب و رسوم ویژه ای را انجام می نمایند.

در جمهوری اسلامی ایران از‌آن‌جا‌که قریب به واقعه آنان مسلمان می باشند، این آداب و رسوم که در بیشتر موردها مبنی بر با شریعت اسلامی یا این که برگرفته از آن میباشد, به طوری رنگ و بوی الهی داراست.

نکته بسیار دیدنی و شایان توجه اینکه در بیشتر مراسم ها و نرم افزار هایی که بعد از مرگ یک شخص جاری ساختن میگردد - از فرصت مرگ تا دفن میت و بعد از آن - قرآن کریم ومهربان حضوری ویژه و برجسته دارااست. تلاوت قرآن بالای راز میت قبل از دفن, هنگام دفن و بعد از دفن از دستورها مالامال تاکید آیین شریف اسلام میباشد.
یکی‌از مراسم هایی که بعداز دفن میت, در به عبارتی روزهای نخستین و نیز و روزهای هفتم, چهلم و مانند آن اجرا مي شود, به مجلس ترحیم یا این که ختم آوازه دارااست. در‌این سیرتکامل مجالس, ضمن سخنرانی مذهبی و مداحی و بیان فضیلت ها و مناقب اهلبیت نبی (ص) به تلاوت قرآن مهربان پرداخته می گردد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد که می قدرت اظهار‌کرد مهم ترین قسمت این مراسم و در حقیت سبب ساز برپایی آن میباشد.

تیمچه مظفریه در دو طبقه ساخته شده است و 26 حجره دارد، 13 حجره در پایین و 13 حجره در ابتدا. زمانی که وارد تیمچه مظفریه می‌شوید دو در رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بلندمرتبه در دو طرف، شمارا به سمت تالاری با سقفی بلند و یک سری گنبد پنجره‌دار کوچک هدایت می‌کند. دورتادور تیمچه نیز آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد با پنجره‌هایی سفید و رنگی احاطه شده و درهرمکان آن هم تزیینات مختلفی به چشم میخورد که جلوه زیبایی به آن داده می باشد. دیدنی است بدانید مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شکل و شمایل تیمچه مظفریه امروز به همان شکلی می باشد که در حدود 130 سال گذشته و پس از ساخت و تکمیل تزیینات وجود داشت. بعداز گذر از درهای ورودی، به راهروهایی در گوشواره‌های تیمچه برخورد می کنید که امکان دسترسی شما به حجره‌های بالا را می‌دهد. امروزه بیشتر کارهای رفوگری، طراحی و اصلاح فرش‌های دستباف در فروشگاه‌های طبقه بالا اجرا می‌شود البته در گذشته این حجره‌ها مکانی برای استراحت و اقامت تاجرهای فرشی بود که از رویکرد دور به بازار تبریز می‌آمدند. برهان نام‌گذاری داستان مشهوری در باب نام این تیمچه وجود داراست که اینجا آن را با هم مرور می‌کنیم. می‌دانیم که این تیمچه در طی ولیعهدی مظفرالدین شاه قاجار و در دورانی که او این زمان را در تبریز می‌گذراند ساخته شد. روزی او بعداز پایان فعالیت ساخت تیمچه برای تماشای آن به بازار تبریز آمد. حاج روضه خوان جعفر قزوینی تولیدکننده و بانی ایجاد کرد آن نیز مظفرالدینِ ولیعهد را ملازمت می‌کرد. ولیعهد از بنای تیمچه بسیار خوشش آمد و شغل ایجاد کرد آن را تحسین کرد. در قدیم رسم بر این بود که چنانچه سلطان یا ولیعهد یا بزرگی از چیزی خوشش می‌آمد در پاسخ، آن ملک، کالا و ... را به او تقدیم می‌کردند و او صاحب آن شی یا بنا می شد. درین در میان صرفا چیزی که دست آفریننده را می‌گرفت کمی تحسین و آفرین بود. اما روضه خوان قزوینی با زیرکی در جواب تحسین‌های ولیعهد به او گفت که این بنا نامی نیکوتر از خودِ آن خواهد داشت. مظفرالدین پرسید چه نامی؟ روحانی جواب بخشید: مظفریه. ولیعهد این نام را پسندید و این‌گونه حاج شیخ جعفر قزوینی توانست مِلکش را برای خود نگه دارد و از خطری والا رهایی پیدا کند.یک کدام از جذاب ترین گزینه های تاریخ گردی در تبریز، مسجد جامع این شهر می‌باشد که در بازار تاریخی تبریز قرار گرفته و رده مهمی در تاریخ و معماری این شهر دارد. مسجد جامع تبریز یا آن گونه که در متون قدیمی از آن خیال شده، مسجد جامع گرانقدر، در بعدازظهر های متفاوت تاریخی به عنوان مسجد جامع شهر شناخته می شده و بازار تبارک تبریز گرداگرد آن انجام شده می باشد. در بعضا منابع آمده می باشد که این مسجد استارت یک آتشکده بوده و بعدا کاربری آن به مسجد تغییر تحول پیدا کرده؛ ولی مطابق شواهد تاریخی که تاکنون کشف شده، قدمت این مسجد به مجال سلجوقیان باز میگردد. هر چندین بعد ها و در بعد از ظهر های مختلف مانند ایلخانان، آق قراقویونلوها و قاجاریه مناطق و تزئینات مهمی بدین بنا اضافه شد و مسجد به طور امروزی اش در آمد. از مهم‌ترین این تزئینات می توان به محراب رفیع این مسجد اشاره کرد که یکی‌از زیباترین محراب های تشکیل شده در طی ایلخانان هست و قیمت هنری بخش اعظمی داراست. همچنین وجود گچبری ها، گره بندی ها، کتیبه ها، آجرکاری ها و پنجره های ارسی در جای‌جای مسجد جامع تبریز، بر زیبایی و بها معماری و هنری آن افزوده و آن را به آیتم ای جذاب برای بازدید تبدیل کرده است.

شاگردان
از شاگردان میردامادی، اطلاعی در مشت وجود ندارد جزء اینکه فرزندش سید حسین گفته میباشد که بعضی دروس سطح مانند لمعه، قانون ها، معالم، رسائل، مکاسب و کفایه را نزد وی خوانده میباشد.[۱۴] آیت الله خامنه‌ای نیز گفته میباشد که گاهی در درس تعبیر و تفسیر وی کمپانی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نموده است.[۱۵]

اثر ها
از سید هاشم میردامادی اثر ها پایین میراث میباشد:

رساله‌ای در رجعت
ترجمه کتاب سیف الامة و عامل الملة تاثیر ملا احمد نراقی از فارسی به عربی
جزوه‌هایی در اخلاق و رفتار.
تفصیل درحال حاضر بزرگانی از علما که به حضور امام فرصت(عج) رسیده‌اند.
تقریراتی از فقه آخوند خراسانی و مباحث لفظ ها میرزای نایینی.
خلاصة البیان: تعبیروتفسیر فارسی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد قرآن[۱۶]
مختصات اخلاقی
آورده شده میباشد چنانچه به درستی حدیث یا این که داستانی اعتقادوباور نداشت آن را نقل نمیکرد. در ارسال کردن صلوات سماجت داشت که بیش تر از اندازه بلند گفته نشود؛ و در این مورد به آیه ۶۳ سوره انعام و آیه ها ۵۵ و ۲۰۵ سوره اعراف و بعضا احادیث استناد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می کرد.[۱۷]

مبارزات سیاسی
سید هاشم میردامادی از مبارزان شناخته‌گردیده روزگار پهلوی اولیه به‌شمار می‌رود. نقش وی در قیام گوهرشاد شایان توجه میباشد. وی از روحانیونی میباشد که در کنار بعضا دیگر از علمای مشهد خواهان آزادی آیت‌الله سید حسین قمی و موقوف شدن بی‌حجابی و کلاه پهلوی شدند. اسم وی در کنار سید یونس اردبیلی، هاشم قزوینی،‌ سید عبدالله شیرازی، سید علی‌اکبر خویی بابا آیت‌الله ابوالقاسم خویی ،حاج میرزا حبیب ملکی و سید علی سیستانی جد سید علی سیستانی و روضه خوان آقا گرانقدر شاهرودی در شمار امضاکنندگان آن طومار آمده میباشد. وی بعداز حادثه قیام گوهرشاد دستگیر و آغاز به سمنان و آن‌گاه به ری تبعید شد.[۱۸]

بزرگداشت
در فصل بهار سال ۱۳۹۴ش همایشی در بزرگداشت سید هاشم میردامادی برگزار شد. آیت الله خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران پیامی به‌این همایش صادر کرد.[۱۹]

پانویس
شریف‌رازی، گنجینه محققان، ج۷، ص۱۷۵.
آقابزرگ، طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص۷۷۴.
شریف‌رازی، گنجینه محققان، ج۷، ص۳۱۳.
شریف‌رازی، گنجینه محققان، ج۷، ص۱۷۵.
آقا گرانقدر، طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص۷۷۴.
استادی، آیت الله حاج سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی، ص۵.
میردامادی، جمال الدین، پیشگفتار بر لطائف غیبیه، ص۶-۷.
میردامادی، مجتبی، مسجد، سال یازدهم،مهر و آبان ۱۳۸۱ شماره ۶۴.
شریف‌رازی، گنجینه پژوهشگران، ج۷، ص۱۷۵؛ آقا تبارک، طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص۷۷۴.
استادی، آیت الله حاج سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی، ص۱۰.
شریف‌رازی، گنجینه پژوهشگران، ج۷، ص۱۷۷.
آقا تعالی، طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص۷۷۴.
استادی، آیت الله حاج سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی، ص۸.
شریف‌رازی، گنجینه پژوهشگران، ج۷، ص۱۸۱.
استادی، آیت الله حاج سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی، ص۱۱، پانویس.
شریف‌رازی، گنجینه پژوهشگران، ج۷، ص۱۸۰.
شریف‌رازی، گنجینه پژوهشگران، ج۷، ص۱۷۹.
قاسمپور، قیام مسجد گوهرشاد به داستان ورقه ها و خاطرات، ۱۳۸۶، صص ۸۳-۸۰،۶۰؛ استادی، آیت الله حاج سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی، ص۸.
محل کار محافظت و انتشار اثرها حضرت آیت

تأسیس بعثه حج
نوشته‌ی علمیٔ مهم: بعثه حج
آیت‌الله شاهرودی از سال ۱۳۴۶ش گروهی را برای جواب‌گویی به مسائل فقهی در مراسم حج اعزام کرد که به اسم البعثة الدینیة للحج شناخته میگردد. وی در سال ۱۳۴۵ش به همدم اعضای رینگ استفتاء در مراسم حج کمپانی کرد و به بایستگی اینگونه کاری پی پیروزی.[۲۶] شاهرودی درین مهاجرت در شهرها و اماکن متفاوت گزینه استقبال عموم و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی مثلا امیر مدینه اخوی حکم دهنده ایالات متحده عربی قرار گرفت. سید علی‌نقی سامرائی به مناسبت رجوع وی از مسافرت حج به عراق در حضور دسته متعددی در کاظمین قصیده‌ای در مدح وی سرود.[۲۷] که با «تیهی دلالاً مکة العُلیاء» آغاز مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[۲۸]

برخورد به حادثه فیضیه
به گفته سید حسین فرزند سید محمود شاهرودی، پدرش حمله دست اندرکاران حکومت پهلوی به مکتب فیضیه در سال ۱۳۴۲ش را محکوم کرد و در‌این ارتباط تلگراف‌های زیادی با عموم و علمای کشور‌ایران برقرار کرد.[۲۹] ولی تلگرافی از امام خمینی به تاریخ ۱۲ فروددین ماه ۱۳۴۲ش خطاب به او وجود داراست که از کشتار روحانیان در قم و بی سر و صدا مسلمانها نسبت به آن اظهار تعجب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۳۰]

تألیفات
سید محمود شاهرودی اثرها مختلفی تألیف نموده است، مثلا:

تقریرات درس ضیاءالدین عراقی
تقریرات درس فقه و اصول میرزای نائینی
وی رساله‌هایی در موضوعات عصمت و طهارت، تیمم، وضو، خرقه نمازگزار، نماز مسافر، خمس، زکات، حج، ارث، تعریف و تمجید دانش اصول، قاعده ید، قاعده لاضرر و رجال نوشته میباشد. همینطور بر کتاب ها متعددی کناره زده میباشد. رساله علمیه‌ای بر اساس با فتوایش تألیف گردیده‌است.[۳۱] کتاب یَنابیعُ‌الفقه حاوی مباحث درس بیرون صلاة و نتائج الأفكار في الأصول، مباحث درس بیرون اصول او میباشد که بوسیله سید محمدجعفر جزائری مروج تقریر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده است.[۳۲]

کنگره بزرگداشت

فراخوان کنگره دانا ذوالشهادتین
کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی با تیتر فقید ذوالشهادتین در تیر ۱۴۰۰ش در مشهد، قم و نجف برگزار شد.[۳۳] در ۱۷ تیر سال ۱۴۰۰ش همایشی در بزرگداشت او در شاهرود برگزار شد.[۳۴] فراخوان این کنگره به لهجه‌های فارسی، عربی، انگلیسی و اردو در کشورهای گوناگون منتشر گردیده است.[۳۵]

تک‌نگاری
درباره سید محمود حسینی شاهرودی اثراتی به لهجه عربی و فارسی تألیف گردیده است؛ برای مثال:

الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، تاثیر سید احمد حسینی اشکوری که در حین حیات آیت‌الله شاهرودی درباره معاش وی مندرج میباشد. این کتاب در ۱۲۲ ورقه، به لهجه عربی منتشر شد‌ه‌است.
معاش و مبارزات آیت‌الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به ماجرا اوراق، تألیف داوود قاسم‌پور و شاهین رضایی. این کتاب بوسیله انتشارات راءس سندها انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۹ش در ۳۵۲ شیت در طهران منتشر گردیده است.[۳۶]
آلبوم
مراسم ترحیم آیت‌الله شاهرودی در مسجد گوهرشاد
مراسم ترحیم آیت‌الله شاهرودی در مسجد گوهرشاد

آیت‌الله شاهرودی در خرقه احرام در عرفات
آیت‌الله شاهرودی در جامه احرام در عرفات

دیدار آیت‌الله شاهرودی با امام خمینی هنگام ورود وی به نجف
دیدار آیت‌الله شاهرودی با امام خمینی هنگام ورود وی به نجف

سید محمود شاهرودی در مسیر تکان از نجف به کربلا
سید محمود شاهرودی در مسیر جنبش از نجف به کربلا

علی نمازی شاهرودی
علی نمازی شاهرودی (۱۲۹۴-۱۳۶۴ش)، از عالمان و مؤلفان شیعه در مشهد. او در شاهرود متولد شد، تحصیلات عالیه در علم ها متعدد را در نجف و مشهد سپری کرد و در اوایل جوانی از حافظان آحاد قرآن شد. نمازی شاهرودی تألیفاتی دارااست که مشهورترین آن ها مستدرک سفینة البحار میباشد. وی در بقاع امام رضا(ع) مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مدفون میباشد.

معاش‌طومار
شخ علی نمازی در سال ۱۳۳۳ق مصادف با ۱۲۹۴ش در شاهرود زاده شد. پدرش محمد نمازی شاهرودی از علمای آن دیار بود که بیش تر از ۷۰ سال مبلغ آیین بود و از مراجعی زیرا سید ابوالحسن اصفهانی و سید محمد فیروزآبادی، اذن اجتهاد رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشت.[۱]

وفات
نمازی شاهرودی در ۲ ذی‌الحجه سال ۱۴۰۵ق مصادف با ۲۸ مرداد سال ۱۳۶۴ش در مشهد درگذشت و در یکی‌از حجره‌های صحن آزادی (صحن تازه) در مقبره امام رضا(ع) به‌خاک ودیعت شد.[۲]

کار علمی
نمازی مقدمات و سطح های بهتر را در به عبارتی شهر نزد بابا خویش و دیگر عالمان آن دیار فرا گرفت و در اوائل جوانی حافظ تمام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد قرآن شد.[۳]

هجرت به مشهد و نجف
روضه خوان علی بعد از آن به حوزه علمیه مشهد رفت و به مدارج علمی دست یافت. وی در ۲۲ سالگی به تایپ کردن فقه استدلالی پرداخت. مدتی نیز به نجف اشرف رفت و از محضر عالمان آن حوزه استعمال موفقیت. او در ریاضی ها، نجوم، تاریخ پیشین و پس از اسلام، طب گیاهی، علم ها نا آشنا نیز تبحر داشت. او تألیفات خود را با خط خویش می‌نوشت، و با لهجه عربی و فرانسه شناخت داشت.[۴]

دست‌خط روضه خوان علی نمازی شاهرودی
اساتید
از اساتید نمازی در مشهد، می‌اقتدار میرزا مهدی اصفهانی را اسم پیروزی. آورده شده که در هجرت میرزای اصفهانی به طهران یکسری روزی در شاهرود اقامت کوتاهی داشته و در دیدار با بابا روحانی علی، او از حالات علمی فرزند خود میپرسد و میرزا در پاسخ میگوید: وی مجتهدند. این مقاله را دورازشوخی و سوای اغراق می گویم.[۵]

تألیفات
نوشته‌علمیٔ اساسی: اثرها نمازی شاهرودی
روضه خوان علی نمازی تألیفات چاپ‌گردیده و چاپ‌نشده‌ای در موضوعات متفاوت داراست. مشهورترین تاثیر وی کتاب مستدرک سفینة البحار به گویش عربی و در ده جلد میباشد. وی این کتاب را در کامل شدن سفینة البحار نوشته روحانی عباس قمی نگاشت و با تسلط بر بحارالانوار، مطالبی را آورده که محدث قمی آن‌ها‌را نیاورده میباشد. این موسسه، دربردارنده همگی فهرست مطالب کتاب بحارالانوار میباشد که عبارت میباشد از نشانه‌ها، تعبیروتفسیر و تأویل، معارف اسلامی مرتبط با اصول و فروع آیین، واقعیت شی ءها و حال و روز و احکام و اثر ها آن ها در نزد معبود، فروع فقهیه، قصص و حکایات، خطبه‌ها، ادعیه و زیارات . [۶]

اثرها
تفحص رجال نجاشی. این کتاب در سال ۱۴۱۶ق (۱۳۷۴ش) بوسیله انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به چاپ رسید.[۱۳] مطالعه این تاثیر، با استعمال از ۱۴ ورژن رجال نجاشی انجام یافته میباشد.[۱۴]
تعلیقه بر کتاب «آشنای حق»: آشنای حق، دربرگیرنده اثر ها و وضع و اوضاع عرفانی آقامحمد بیدآبادی (سده ۱۲ق) میباشد. این کتاب در سال ۱۳۹۱ش از سوی انتشارات خویی چاپ شد.[۱۵] کتاب اساسی در سال ۱۳۷۹ش از سوی تکثیر نهاوندی نشر یافته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۶]
جرعه‌ای از دریا: کتابی چهار جلدی، دربردارنده مقاله‌ها، تعلیقات و سخنها شفاهی شبیری زنجانی میباشد. هر جلد این کتاب دارنده سه فصل عربی، فارسی و طریقیات میباشد. فصل «طریقیات» پاره‌ای از گفته‌های او در مسیر منزل تا بقاع حضرت معصومه(س) میباشد. فصل نخستین این کتاب، دربردارنده ۱۴ تاثیر فارسی، مشتمل بر مقاله‌ها، گفت‌و‌گو‌ها و تعلیقه‌های او بر اثرها فارسی میباشد. فصل دوم، هشت تاثیر عربی میباشد که بیشتر آنان تعلیقات میباشد و فصل آخری کتاب، طریقیات میباشد که نکاتی علمی، تاریخی و اخلاقی را بازگو می‌نماید و اشاراتی به تفصیل هم اکنون و خصوصیت‌های عالمان آئین دارااست.[۱۷] این کتاب در چهار جلد از سوی مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه در سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸ش در قم و به لهجه فارسی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد چاپ شد.[۱۸]
کار‌ها
تأسیس مکتب شرعی امام محمد باقر(ع). این مکتب در ۱۳۸۰ش تأسیس شد و مقصود از فعال سازی آن، مطالعات شرعی و رویش فقیهان توانا‌بنیه اعلام شد‌ه‌است.[۱۹] زمان آموزشی این مکتب، از شالوده هفتم حوزه استارت میشود و جمعا ۱۲ سال ادامه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می یابد.[۲۰]
راس فقاهتی امام محمد باقر(ع). با غرض احیای اثرها سید احمد شبیری زنجانی و تکثیر اثر ها سید موسی شبیری زنجانی، در اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ش تأسیس شد و در حوزه علم ها فقه، اصول فقه، رجال، و فقه الحدیث کار می‌نماید. پاسخگویی به سوال ها فقهی، تدوین و تهیه و تنظیم دروس بیرون شبیری زنجانی، و تدوین متن‌ها درسی و امداد‌درسی حوزه، بخشی از اقدامات این راءس میباشد.[۲۱]
شبیری زنجانی بعضا از اعلامیه‌های علیه نظام پهلوی را در زمانه نبرد امضاء نموده است.[۲۲]
وی نماز جماعت را در مقبره حضرت معصومه(س) بعد از درگذشت پدرش، سید احمد شبیری زنجانی[۲۳] و مدتی نیز در مکتب فیضیه اقامه می کرد.[مستلزم منبع]
پانویس
معاش‌طومار، مقر اگاهی‌رسانی آیت‌الله شبیری زنجانی.
معاش‌طومار، مقر استحضار‌رسانی آیت‌الله شبیری زنجانی.
معاش‌طومار، مقر استحضار‌رسانی آیت‌الله شبیری زنجانی.
معاش‌طومار، مقر اگاهی‌رسانی آیت‌الله شبیری زنجانی؛ فتحی، «از نجف‌آباد تا زنجان»، ص۵.
شبیری زنجانی، جرعه‌ای از دریا، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۷۰۶.
فتحی، «از نجف‌آباد تا زنجان»، ص۵.
معاش‌طومار، مقر استحضار‌رسانی آیت‌الله شبیری زنجانی.
پارسا، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۰.
«شب‌زنده‌دار که می باشد؟»، خبرگزاری عجم.
زندگینامه علامه سید جعفر مرتضی عاملی، خبرگزاری ابنا.
«۱۳۷۳: سال معرفی مراجع تبعیت شیعه‌ها»، تارنما تاریخ اهل ایران.
فتحی، «از نجف‌آباد تا زنجان». ص۵.
مراجعه کنید به: «رجال نجاشی».
جاودان، «رجال نجاشی؛ سیر رجال‌نویسی متقدمان»، ص۱۶.
«آشنای حق: درباره آقا محمد بیدآبادی».
رجوع‌نمایید به: «آشنای حق».
«جرعه‌ای از دریا».
«جرعه‌ای از دریا»

مانع ها ولایت‌عهدی یزید و اقدامات معاویه
مهمترین سختی ها ولایتعهدی یزید عبارت بودند از:

اقناع شخصیت‌های گرانقدر حجاز به ویژه فرزندان صحابه مانند امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر، عبدالله بن قدمت و عبدالرحمان بن ابی دیده نشده و حتی برخی شخصیت‌های اموی مانند مروان بن حکم و سعید بن عاص. معاویه برای اقناع شخصیت‌های والا حجاز به مروان بن حکم طومار نوشت که حیث عموم را برای تعیین جانشین او سوای بیان اسم یزید جویا خواهد شد. زمانی پاسخ مثبت اخذ کرد، به مروان طومار نوشت که خبر انتخاب یزید را به استحضار برساند. همینطور در طومار‌ای به کارگزارانش امر اعطا کرد که به حمد از یزید بپردازند و هیأت‌هایی را از شهرهای تعالی به سوی وی گسیل دارا هستند. در سود هیأت‌هایی از عراق و دیگر شهرهای شام مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برای بیعت با وی آمدند.
به زودی پدیدار شد که مدینه بیش از سایر شهرهای اسلامی با این بیعت مخالف میباشد.[۱۱۲] امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن قدمت قضیه چینی برای خلافت یزید را رد کردند و مروان این مقاله را به معاویه خبر اعطا کرد.[۱۱۳] این چهار نفر توافق کردند که چنانچه خلافت ارثی میباشد، وی بیشتراز یزید استحقاق خلافت دارا‌هستند و در‌صورتی‌که استدلال انتخاب خلیفه تعیین اشخاص بلندتر میباشد، معاویه می بایست برای تهیه کردن بیعت اهل حجاز مبادرت نماید. معاویه ابتدا نرمش آرم بخشید.[۱۱۴] و همت کرد با عفو وبخشش‌های زیاد عموم را به سوی خود جلب نماید. شاعرانی زیرا عقیبه اسدی و عبدالله بن همام سلولی رکه از یزید کینه توزی داشتند، با پول معاویه، تغییر تحول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد موضع دادند.
معاویه در سال ۵۶ بیعت با یزید را به طور رسمیً‌اعلان کرد. در دمشق جشن و پای کوبی تعیین برگزار شد.[۱۱۵] معاویه برای دوری از عصیان اهل حجاز به مدینه رفت و خواست گرایش معارضان را به بیعت با یزید ضمانت نماید. زمانی که معاویه به مجاورت مدینه رسید، معارضان به مکه رفتند و سایر عموم مدینه با یزید بیعت کردند. معاویه مشقت بار خشمگین شد و تصمیم گرفت به‌دنبال معارضان برود. در مسجدالحرام با آن‌ها صحبت خاطرنشان کرد. ابن زبیر تحت عنوان سخنگو مخالفت را ذکر کرد و گفت‌و‌گو ناکامی خورد. معاویه بعد از آن با انذار و مجازات، معارضان را به استثنای امام حسین(ع) و عبدالله بن زبیر وادار به بیعت با آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد یزید کرد.

[۱۱۶]
فراهم کردن یزید برای تایید این مسئولیت: معاویه برای استعداد یزید برای تایید مسئولیت، اورا در رأس سپاهی به میهن روم ارسال کرد تا سپاهیان اسلامی را کمک نماید. معاویه بعضی شخصیت‌های اسلامی مانند ابن عباس، ابن قدمت، ابن زبیر و ابوایوب انصاری را به یاروهمدم وی ارسال کرد. وی قصد داشت از یزید یک مجاهد نماد دهد.[۱۱۷]