ابراهیم (نبی)
حضرت ابراهیم معروف به ابراهیم خلیل، دومین نبی اولوالعزم میباشد. ابراهیم در میانالنهرین به پیامبری مبعوث شد و نمرود حکم دهنده فرصت خویش و عموم آن حوزه را به آئین توحید دعوت کرد. توده پاره ای دعوت اورا پذیرفتند و زیرا وی از ایمانآوردن آن ها مأیوس شد، به فلسطین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سفر کرد.
برپایه آیهها قرآن، قبیله بتپرست ابراهیم، اورا بهجهت آنکه بتهایشان را شکسته بود، در حریق انداختند، البته حریق به امر خداوند سرد شد و ابراهیم از آن سلامت خارج رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آمد.
اسماعیل(ع) و اسحاق(ع) دو فرزند ابراهیم و جانشینان وی می باشند. نسب خویشان بنیاسرائیل که پیامبران متعددی از میان آن ها ظهور کرد و همینطور حضرت مریم مامان حضرت عیسی، از روش اسحاق به ابراهیم(ع) میرسد. نبی اسلام هم به اسماعیل فرزند دیگر وی نسب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میبَرد.
قرآن بنای منزل کعبه و دعوت عموم به مناسک حج را به ابراهیم نسبت داده و اورا خلیلالله (دوست خداوند) معرفی نموده است. طبق نشانهها قرآن وی بعداز آزمودهشدن با آسیب ها ازجمله ذبح فرزندش به امر خداوند، خلال نبوت به رده امامت هم نائل گردیدهاست.
معاشطومار
به دنیا آمدن و وفات
بیشتر پژوهشگران، سده ۲۰ پیش از به دنیا آمدن را تاریخ تولد ابراهیم(ع) دانستهاند و برخی از آن ها رقم ظریفخیس ۱۹۹۶ پیش از به دنیا آمدن را بیان کردهاند.[۱] در کتاب حادثه ها الایام روز ولادت او، دهم محرم دانسته شدهاست.[۲] برخی مورخین روز اولیه ذیالحجه را روز به دنیاآمدن او دانستهاند.[۳]
در منابع اسلامی چند شهر تحت عنوان محل تولد ابراهیم(ع) نام برده میباشد. بهگفته تاریخ طبری برخی بابل یا این که کوثا از نواحی سواد عراق را که در آن مجال نمرود در آنان حکومت میکرده، محل تولد ابراهیم دانستهاند و بعضی دیگر محل تولد اورا الورکاء (اوروک) یا این که حرّان ذکر کرده و گفتهاند بعداً پدرش اورا به بابل یا این که کوثا منتقل کرد.[۴] در روایتی از امام درستگو(ع)، «کوثا» محل تولد ابراهیم و محل استقرار نمرود نام برده میباشد.[۵] ابن بطوطه جهانگرد قرن ششم قمری، از محلی به اسم بُرص دربین حله و بغداد در عراق خاطر کرده که گفتهاند محل تولد ابراهیم بوده میباشد.[۶]
مزار حضرت ابراهیم در شهر الخلیل در فلسطین
ابراهیم(ع) ۱۷۹ یا این که ۲۰۰ سال قدمت کرد و در حبرون بنا شده در فلسطین که امروزه الخلیل نامیده می گردد، از عالم رفت.[۷]
بابا ابراهیم
درباره اسم بابا ابراهیم اختلاف است. در پیمان عتیق این اسم، ترح ضبط گردیده میباشد[۸] که در منابع تاریخی مسلمان ها، تارُخ[۹] یا این که تارَح[۱۰] مذکور میباشد. در قرآن آمده میباشد: «وَ إِذْ قالَ إِبْرویکردِیمُ لِأَبِیهِ آزَرَ» (وقتی که ابراهیم به پدرش آزَر اذعان کرد).[۱۱] برپایه این آیه برخی از مفسران اهلسنت آزر را بابا حضرت ابراهیم دانستهاند؛[۱۲] البته مفسران شیعه «اَب» را درین آیه در معنای بابا نمیدانند.[۱۳] به گفته آن ها کلمه و واژه «اَب» در عربی ضمن بابا، در خصوص عمو، جد و سرپرست و... نیز به عمل میرود. علامه طباطبایی در المیزان می گوید: بیشک و تردید «آزر» که دراین آیه میباشد بابا حقیقی وواقعی ابراهیم وجود ندارد؛ اما به واسطه بعضا از خصوصیتها و عناوینی که در وی وجود داشته، به وی بابا میگفته میباشد مانند این که وی عموی ابراهیم بود و از حیث لغت، بابا (اَب) بر پدربزرگ و عمو و ناپدری نیز گفته میگردد.[۱۴] ابراهیم از آزر که اورا بابا میخواند؛ البته بابا واقعیاش خلا، بیزاری میجست.[۱۵]
مبتنی بر گزارش منابع تاریخی، در سالی که ابراهیم(ع) دیده به جهان گشود، به فرمان نمرود هر نوزادی را که به عالم میآمد، به قتل میرساندند؛ به دلیل آن که منجمان پیشبینی کرده بودند در همین سال کودکی به جهان خواهد آمد که بنای مخالفت با آئین نمرود و پیروانش را میگذارد و بتها را می شکند. برای همین مامان حضرت ابراهیم، از هراس نمرودیان اورا درون غاری در حوالی منزلاش گذاشت و بعداز پانزده ماه شبانه از غار خارج آورد.[۱۶]
تزویج و فرزندان
همسر اولیهِ ابراهیم ساره میباشد و ابراهیم(ع) سازه به نقل تورات در اور کلدانیان با وی تزویج نمود.[۱۷] براساس گزارش دهخدا در لغتنامه اور یا این که عور یا این که در تورات اور کلدانیان شهر و حیطه ٔ قدیم سومِر در جنوب بابل بوده میباشد. این شهر در جنوب عراق و از مرکز ها اساسی فرهنگ و تمدن سومری و به گفته تورات زادگاه ابراهیم پیغمبر بوده میباشد . اسم این شهر گران قدر که تأسیسش از فرصتهای بسیار قدیم میباشد در قرن ۴ قبل از به دنیاآمدن از تاریخ برافتاد و بعد از آن در تحت خاک و شن مدفون شد و فراموش شوید و محلش در قرن ۱۹م. کشف شد.[۱۸] از تورات برمیآید که وی خواهر ناتنی ابراهیم بوده میباشد؛[۱۹] البته مبتنی بر با احادیث شیعه، ساره دختر خاله ابراهیم و خواهر لوط(ع) بوده میباشد.[۲۰] برطبق یکیاز این احادیث، ابراهیم(ع) در کوثا با وی تزویج نمود و وی مالک متاع فراوانی (زمین و دام) بود که بعداز وصلت حضرت ابراهیم با وی، به تملک ابراهیم(ع) درآمد و حضرت ابراهیم آنهارا زیادتر نمود؛ به گونه ای که در ناحیه معاش وی کسی بهاندازه وی جنس و گنج نداشت.[۲۱]
ابراهیم از ساره فرزنددار نمیشد؛ از این رو ساره، کنیز خویش هاجر را به وی داد و ابراهیم از وی مالک فرزندی به اسم اسماعیل شد.[۲۲] ابراهیم بعد از تعدادی سال از ساره هم مالک فرزند شد که اسم اورا اسحاق گذاشتند. به دنیا آمدن اسحاق ۵ یا این که ۱۳ سال پس از اسماعیل دانسته شدهاست.[۲۳] سازه به برخی نقلها، هنگام ولادت اسحاق، ابراهیم(ع) بیشتراز ۱۰۰ سال داشته و ساره ۹۰ ساله بوده میباشد[۲۴] و طبق نقلی دیگر اسحاق سی سال بعداز اسماعیل به دنیا آمد و ابراهیم(ع) در آن فرصت ۱۲۰ سال داشت.[۲۵]
گفتهاند ابراهیم(ع) بعد از در سپری شد ساره با دو زن دیگر وصلت کرد که از یک کدام از مالک ۴ پسر و از دیگری مالک ۷ پسر شد و تک تک فرزندان وی به ۱۳ پسر رسید.[۲۶]ماذى، زمران، سرحج و سبق از زنی به اسم «قنطورا» و نافس، مدين، كيشان، شروخ، أميم، لوط و يقشان از زنی به اسم «حجونی».[۲۷]
جایگاه تاریخی و معنوی نام امام حسن مجتبی (ع) در مسجد فکوری مشهد