مجله خبری مساجد

بناهای تاریخی و مذهبی قم
در قم بناها و جای ‌های مذهبی و تاریخی بخش اعظمی مانند مساجد، مدرسه های علمیه، مقبره امزادگان و گورستان‌های تاریخی وجود دارااست. برخی از مهم ترین اماکن مذهبی تاریخی این شهر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عبارتند از:

دورنمایی از مسجد جمکران
مقبره حضرت معصومه(س)؛ از زیارتگاه‌های شیعه ها در شهر قم میباشد.
مسجد جمکران، از مساجد منسوب به امام مجال(عج) در جنوب شرقی قم واقع شد‌ه‌است.
مسجد امام حسن عسکری، این سازه در حوالی بقعه حضرت معصومه(س) واقع گردیده‌است. بنای نخستین مسجد طبق روایتی در قرن سوم به دست نماینده قانونی امام حسن عسکری(ع)، احمد بن اسحاق اشعری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اعمال گرفته میباشد.[۸۲]

مسجد جامع قم
مسجد جامع قم، عمر این مسجد به قرن ششم برمی‌خواهد شد و بعد از مسجد امام حسن عسکری، دیرین‌ترین مسجد قم به حساب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می آید.[۸۳]
مسجد اعظم در سمت غربی آستانه حضرت معصومه(س) به اهتمام آیت الله بروجردی، در سال ۱۳۷۴ق، تاسیس شده است.[۸۴]
مسجد امام حسن مجتبی، این مسجد در مسیر جاده قدیم طهران به قم میباشد که بانی آن یدالله رجبیان میباشد، عمر آن به سال ۱۳۸۱ق میرسد، دارای اسم و رسم میباشد، سازه به درخواست امام مجال(عج) این مسجد تاسیس شده است.[۸۵]
مکتب ستیه، مکتب دارالشفاء، مکتب فیضیه، مکتب رضویه، چهل اختران، بقاع علی بن جعفر، مزار احمد بن قاسم، امامزاده ابراهیم و امامزاده جعفر از سایر بناهای تاریخی و مذهبی در قم میباشد.

چو بر خطهٔ قم گذارت فتد

ز آبش دهن شوی و خاکش ببوس

که آن خطه خلوتگه فاطمه میباشد

کرده است آن زهره آنجا خُنوس

هم اورا بابا هم اخوی بود

شهنشاه بغداد و پادشاه طوس (آذر بیگدلی)

مرکز ها علمی و فرهنگی
حوزه علمیه قم؛‌ نهادی برای فراگیری و تربیت طلاب علم ها شرعی میباشد. مبنی بر گزارش‌های تاریخی پیشینه آن به قرن دوم قمری بر میگردد. از قرن دوم قمری، جلسات درس و گفت و گو محدثان در قم برگزار می‌گردیده‌است. محدثانی همانند زکریا بن انسان، اسحاق بن عبدالله اشعری، آسان بن یسع اشعری درین شهر رشد یافتند.[۸۶] حسین بن روح (درگذشته ۳۲۶ق) کتابی در فقه تألیف کرد و آن را برای آنالیز به حوزه حدیثی قم ارسال کرد.[۸۷] همینطور درین زمان عالمان قمی اثراتی مانند اینجانب لا یحضره الفقیه نوشتند. از این عصر تا فرصت روحانی اثرگذار به مدرسه حدیثی قم حافظه می‌گردد. از مجال روضه خوان اثرگذار حوزه علمیه قم رونق خویش را از دست اعطا کرد تا اینکه در سال ۱۳۰۱ش روحانی عبدالکریم حائری در قم بومی شد و حوزه علمیه قم در عصر نو را سازه بنیان. در اوایل دهه بیست خورشیدی با بومی شدن آیت‌الله بروجردی در قم حوزه این شهر رونق یافت. با موفقیت انقلاب اسلامی کشور ایران در سال ۱۳۵۷ش تحولاتی ساختاری و کیفی و یه خرده در حوزه علمیه ساخت‌و‌ساز شد.[۸۸] و درین شهر مرکز ها و مؤسسات زیادی متعلق به حوزه علمیه قم و مراجع تبعیت تأسیس شد.
جامعة المصطفی العالمیه؛ نهادی علمی و در بین‌المللی با نام‌و‌نشان حوزوی میباشد که با مقصود توسعه و گسترش علم ها اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی درست شده میباشد. سازمان مرکزی جامعة المصطفی در شهر قم جای دارد و در ۶۰ مرز و بوم واحد آموزشی دارااست.
دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم؛ نهادی تبلیغی، آموزشی، پژوهشی و فرهنگی در حوزه علمیه قم میباشد.

کتابخانه آیت‌الله مرعشی در شهر قم
کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی؛ وسیع ترین کتابخانه ورژن‌های خطی کشور ایران و سو‌مین تیم ورژن‌های خطی در عالم اسلام به شمار می‌رود. تعداد ورژن‌های خطی این کتابخانه در سال ۱۳۹۳ش، ۳۱۰۰۰ تیتر، مشمول بیشتراز ۶۰۰۰۰ جلد بوده میباشد.
همینطور در قم مرکزها زیادی با ماهیت آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و... وجود داراست. این مرکز ها به حوزه علمیه، دفتر کار رهبر کشور ایران ، مراجع تاسی، و یا این که وزارت علم ها کشور ایران و یا این که دیگر مرکزها متعلق میباشد. بعضی از این مرکز ها عبارتند از:

پژوهشگاه دفتر کار تبلیغات
پژوهشگاه حوزه و دانش گاه
راءس کامپیوتری علم ها اسلامی
راءس شرعی ائمه اطهار
جامعة الزهراء
مجمع جهانی اهل‌بیت
مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
مؤسسه در روش حق
محل کار تبلیغات اسلامی
کالج ادیان و مذهب ها

اثر ها
کتاب و روزنامه

کتاب «از دشت لیلی تا جزیره مجنون»
«گل‌های گلشن کابل» (دسته شعر کودک ها)، هرات، ۱۳۸۶ش.[۱۸]
«در آغوش قلب‌‏ها» (تیم شعر و خاطره)، اشعار و خاطراتی از فعالان فرهنگی افغانستان درباره امام خمینی، قم، دفتر کار انتشار معارف (بنیان نمایندگی در کالج‌ها)، ۱۳۹۵ش.[۱۹]
«از دشت لیلی تا جزیره مجنون»، خاطرات رزمندگان افغانستانی در مبارزه کشور‌ایران و عراق، قم، محل کار تکثیر معارف (بنیان نمایندگی در دانش گاه‌ها)، ۱۳۹۶ش.[۲۰][یادداشت ۲][یادداشت ۳]
«مامؤریت خداوند»، هفت قصه از احمدرضا سعیدی، مجاهد جوان اهل ایران کشته‌گردیده در افغانستان به وسیله نیروهای شوروی (۱۳۵۹ش)، طهران، انتشار رویکرد همپا، مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ۱۳۹۹ش.
گرگ‌های کریم و مهربان کوه تخت (ماجرا)، طهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۹ش.
سفیدتر از آفتاب، گزیده‌ شعرهای حیدری وجودی، طهران، انتشار آمو، ۱۳۹۹ش.
روزنامه گلشن، (تکثیر از ۱۳۹۰ش)، ویژه کودک ها، طهران، مؤسسه فرهنگی ماه تازه، مدیرمسئول: محمدسرور رجایی.[۲۱]
خون‌شریکی (دسته یادداشت‌های مطبوعاتی محمدسرور رجایی)، به تلاش پژمان عرب، طهران، انتشارات رویه‌یاروهمدم، ۱۴۰۰ش.[۲۲]
دستکاری و عیب گیری
«گوانتانامویی که اینجانب دیدم»، انتقاد کتاب «حقایق ناگفته از گوانتانامو»، تاثیر محمدعلی‌پادشاه موسوی گردیزی، مجاهد شیعه زندانی در گوانتانامو و مقتول به وسیله داعش، نشریه کتاب ماه (تاریخ و جغرافیا)، ش۱۳۸، آبان ۱۳۸۸ش.[۲۳]
خاطرات محمدعلی‌فرمانروا موسوی گردیزی، ویراستار: محمدسرور رجایی، در اکنون فراهم‌سازی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برای تکثیر.
«محل تولد اینجانب، زمین»، ماجرا‌های کوتاه عموم افغانستان، تالیف کننده: سمیه‌سادات حسینی؛ ویراستار: مهدی سجودی‌مقدم و محمدسرور‌ رجایی، طهران، انتشار مهراندیش‏‫، ۱۳۹۶ش.‬
نوشته ی علمی و گزارش
«از یثرب و کابل»، شعر و شخصیت سید محمدکاظم بلبل کابلی، نشریه شعر، ش۶۲، آبان ۱۳۸۷ش.[۲۴]
«ای روح ارغوانی آتشناک»، شعر و شخصیت محمدشاه واصف باختری، نشریه شعر، ش۵۴، فصل‌زمستان ۱۳۸۶ش.[۲۵]
«بی سر و صدا تماشایی»، گزارش گرد‌همایی عیب گیری دسته «ترنم داوودی بی صدا»، از قربان ولیئی، نشریه شعر، ش۵۵، فروددین ماه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ۱۳۸۶ش.[۲۶]
«پلی بر رودخانه کم آب»، نگاهی به سینمای مستند افغانستان، خبر نامه سوره، عصر نو، ش۱۸، تیر و مرداد ۱۳۸۴ش.
«ماهر خطیر و مسئولیت‌آور»، نگاهی به استقلال ماهر و امنیت شغلی خبرنامه‌نگاران افغانستان، خبر نامه سوره، عصر تازه، ش۳۹، شهریور و آبان ۱۳۸۷ش.
گفتمان
«عمل فرهنگی، غوغا نمیخواهد»، گفتمان محمدسرور رجایی و نعمت‌الله سعیدی با سید ابوطالب مظفری، نشریه شعر، ش۷۰، فصل‌پاییز ۱۳۹۲ش.[۲۷]
«شعرهای یک رنگ»، رای زنی محمدسرور رجایی با خالده نوروروشنایی، نشریه شعر، ش۵۲، فصل‌تابستان ۱۳۸۶ش.[۲۸]
«اینجانب برای زنده‌ها آمده‌ام»، گفتگو محمدسرور رجایی با آیت‌الله محمدآصف محسنی، نشریه سوره، ش۳۹، شهریور و مهر و آبان ۱۳۸۷ش.
«نزاع سبک معاش»، نگاهی به فرایند پروژه خاورمیانه گران قدر در مصاحبه با حسن عباسی، محمد سرور‌رجایی، محمد‌امین وکیلی، خبرنامه سوره، عصر تازه، ش۲۴، فروددین ماه و اردیبهشت ماه ۱۳۸۵ش.[۲۹]
وب لاگ
«گلشن بالا» اسم بلاگ محمدسرور رجایی بود که از خرداد ماه ۱۳۸۶ تا انتها ماه بهمن سال ۱۳۹۲ش در آن مطالبی برای خردسالان افغانستان می‌نوشته میباشد.
بازرسی بیشتر
وب لاگ خبرنامه گلشن.
وب لاگ «گلشن بالا»
پانویس
«داستان معاش زنده‌حافظه سرور رجایی»، خبرگزاری مهر.
«به‌حافظه برادرجان»، خبر نامه وطن‌امروز.
«به‌حافظه برادرجان»، مجله وطن‌امروز.
«محمدسرور رجایی بر تاثیر ابتلا به COVID-19 درگذشت»، اینترنت‌گاه نوید شاهد.
«پیام‌های تسلیت به مناسبت درگذشت محمدسرور رجایی»، خبرگزاری موج.
«به‌خاطر اخوی جان»، خبر نامه وطن امروز.
«به‌خاطر برادرجان»، مجله وطن‌امروز.
«قصه معاش زنده‌خاطر سرور رجایی»، خبرگزاری مهر.

محمدسرور رجایی
محمدسَروَر رجایی (۱۳۴۷-۱۴۰۰ش) شعر سرا، مولف و فعال فرهنگی شیعه افغانستانی. او در سال ۱۳۷۳ش، بعداز حمله طالبان به کشور ایران سفر کرد و با نویسندگان و شاعران افغانستانی رابطه گرفت که نتایج آن، تأسیس منزل ادبیات افغانستان در طهران بود. مسئولیت منزل ادبیات افغانستان و محل کار شعر و ماجرا افغانستان و همیاری در نشریات فرهنگی به‌تیتر سردبیر، مدیرمسئول و عضو هیئت تحریریه از سایر کار‌های فرهنگی وی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.

وی تعدادی کتاب در مسئله‌های شعر و قصه و خاطره نوشته میباشد که بعضا عبارت‌اند از: گل‌های گلشن کابل (شعر کودک ها)، در آغوش قلب‌‏ها (گروه شعر و خاطره)، از دشت لیلی تا جزیره مجنون (خاطرات رزمندگان افغانستانی در مبارزه کشور‌ایران و عراق)، و گرگ‌های کریم ومهربان کوه تخت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد (روایت).

ولادت و مرگ
محمدسرور رجایی در ۲۸ مرداد سال ۱۳۴۷ش در یکی روستاهای کابل چشم به جهان گشود. پدربزرگش شیخ بود.[۱] او تحصیلات را در کابل به پایان رسانید و در ۱۳۶۵ش برای ادامه علم آموزی به کشور‌ایران رفت، البته جایی پذیرفته نشد و رجوع.[۲] او بعد از آن در بهسود، از شهرهای شیعه‌نشین افغانستان به مجاهدین پیوست. بعداز ورود مجاهدین به کابل (اردیبهشت ماه ۱۳۷۱ش) به زادگاهش برگشت و با مجاورت شدن طالبان به کابل در ۱۳۷۳ش به کشور‌ایران مهاجرت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۳]

رجایی در کشور ایران وصلت کرد و در ۷ مرداد سال ۱۴۰۰ش در طهران به‌استدلال ابتلاء به کووید 19 دار فانی را وداع کرد. رجایی در پردیس زهرای طهران به خاک ودیعت شد.[۴] یکسری رده قانونی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بعداز مرگش پیام تسلیت دادند.[۵]

عمل

حضور رجایی در گرد‌همایی انتقاد فیلم مستندی درباره پناهجویان افغانستانی در کشور‌ایران[یادداشت ۱]
رجایی در سال‌های اخر علم‌آموزی، عضو یکی احزاب شیعه جهادی افغانستان شد.[۶] وی بعداز فوت امام خمینی (خرداد ماه ۱۳۶۸ش)، فیلم مراسم‌تدفین او را به یار یکسری فیلم‌ سینمایی مرتبط با پیکار جمهوری اسلامی ایران و عراق با تجهیزات ابتدایی در برخی روستاهای هزارستان به اکران درآورد.[۷] او در فصل‌پاییز ۱۳۶۸ش به کنسولگری حزب در پیشاور پاکستان منتقل شد و از روش منزل دانش و فرهنگ و تمدن جمهوری اسلامی ایران در آن شهر، بعضی نشریات و کتاب ها اهل ایران را اخذ کرد و به‌گفته خودش، علاقمند به تایپ کردن شد.[۸]

او‌لین سروده‌ها و نوشته‌های رجایی در فضای نزاع و در نشریات تیم‌های مجاهدین چاپ شد.[۹] رجایی در جمهوری اسلامی ایران همزمان با کارگری، با شاعران و نویسندگان افغانستانی نیز آشنا شد و به جلسات آنها در حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی طهران رفت‌وآمد کرد.[۱۰] در ادامه این شناخت و رابطه، مؤسسه منزل ادبیات افغانستان در ۱۳۸۲ش در طهران محور‌ریزی شد و رجایی مدتی مسئولیت این راس و نیز محل کار شعر و قصه افغانستان را در حوزه هنری به‌ذمه گرفت.[۱۱]

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ وتمدن و ارشادوراهنمایی اسلامی کشور‌ایران در پیام تسلیت درگذشت رجایی، یکی‌از شغل های اورا عملکرد برای ساخت و ساز همدلی و ملازمت و همراهی در میان شاعران و نویسندگان افغانستان و کشور ایران بیان کرد. وی در‌این پیام به استیناف او درباره شهدای افغانستانی جناح کشور‌ایران و چندین شهید اهل ایران جهاد افغانستان اشاره نمود.[۱۲]

رجایی در شعر و ماجرا برای کودک ها نیز تعدادی تاثیر ساخت و ساز کرده مانند نشر خبرنامه گلشن (از خرداد ماه (ماه) ۱۳۹۰ش)[۱۳] و روزنامه طراوت.[۱۴] او به‌تیتر هیئت‌تحریریه، سردبیر، مدیرمسئول، مدیریت اجرایی یا این که مولف همکار در تعدادی خبر نامه به عنوان مثال نشریه «شیوه» متعلق به محل کار فرهنگی مطالعات انقلاب اسلامی کشور‌ایران حضور داشت.[۱۵] از سایر عنوان ها اجرایی این تالیف کننده افغانستانی، مسئول اجرایی هفت عصر فستیوال ادبی قند پارسی، دبیر چهار عصر همایش فرهنگی هنری «داستان همدلی» و دبیر شب شعر شاعران افغانستان با تیتر (محفل ری) در د‌همین فستیوال میان‌‏المللی شعر فجر میباشد.[۱۶]

افتخارات
رده دوم مسابقه شعر ولایی ویژه‌ عبدالعظیم حسنی، ۱۳۸۶ش.
عکاس برگزیده در دو‌مین فستیوال عکس نوباوه، آیینه معنویت، طهران، ۱۳۸۶ش.
قرار تصاحب کردن در گردآوری ده خبرنگار رفیعتر جمهوری اسلامی ایران، از سوی انجمن مجله‌نگاران مسلمان کشور‌ایران، ۱۳۸۷ش.[۱۷]

شخصیت مهم در دگرگونی حوزه کرک
شخصیت اساسی در دگرگونی حوزه کرک، عزالدین حسن بن یوسف دارای شهرت به ابن عشره کسروانی (متوفی ۸۶۲) میباشد. او نزد دو بدن از شاگردان شهید، یعنی حسن بن ایوب و محمدبن علی بن نَجْده،[۲۵] و به احتمال بسیار در جزین علم آموزی کرده و بعد از اتمام تحصیلات، به کرک بازگشته میباشد، چون شاگردانش برای علم آموزی نزد او به کرک مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌رفته‌اند.

اقامت فامیل بنواعرج در کرک
نکته قابل توجه دیگر درباره حوزه کرک، اقامت فامیل سادات بنو اعرج در آنجاست که تا مجال سفر به جمهوری اسلامی ایران، رده و مداقه ویژه‌ای در کرک داشتند و، برخلاف آل خاتون، در جمهوری اسلامی ایران نیز جایگاه ممتازی به رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دست آوردند.

شخصیت‌های پر رنگ

حسن بن ایوب معروف به ابن نجم الدین (از شاگردان شهید نخستین و از استادان جعفر بن حسام عیناتی و ابن عشره کسروانی)، فرزندش جعفر[۲۶] و نواده‌اش بدرالدین حسن بن جعفر کرکی (متوفی ۹۳۳)، از شخصیتهای شناخته گردیده خویشان آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بنو اعرج‌اند.

حسن بن جعفر اولیه شخص این بستگان میباشد که در کرک اقامت گزید.[۲۷] از محضر درس وی در کرک، افرادی زیرا روحانی علی منشار و شهید ثانی[۲۸] که جملگی از عالمان دارای شهرت روزگار خویش بودند، استعمال کردند. بعد از شهید اولیه، او اول مدرس حوزه جبل استدلال میباشد که درباره تألیفاتش دانسته‌های جامعی در اختیار داریم که برای آشنایی فضای فکری و علم‌های آیتم اعتنا در حوزه کرک سودمند میباشد.

مَیس
مَیس، روستایی در بلندی‌های جنوبی جبل دلیل که بر دشتهای حوله مشرف میباشد.

بنیانگذار حوزه میس
شخصیت محوری در تکوین حوزه میس، علی بن عبدالعالی میسی پر اسم و رسم به ابن مُفلح (متوفی ۹۳۸) میباشد. در مجموع، وی در تحولات فرهنگی جبل دلیل سهم بزرگی داشته میباشد.

مختصات

شهیدثانی ـ که از سال ۹۲۵ تا ۹۳۳ در میس دانش آموز میسی بوده[۲۹] ـ از او با تعابیری زیرا امام اعظم، روضه خوان بزرگان بعدازظهر و تربیت کننده علما (آموزگار العلماء) خاطر نموده است.[۳۰]

شاگردان

از دربین شاگردان میسی، حسن بن جعفربن ایوب کرکی و نورالدین علی بن احمدبن حَجّه جُباعی را میشناسیم.[۳۱] میسی شاگردان دیگری نیز داشته، چون عبارت «تربیت کننده علما» که شهید در وصف وی به عمل برده، نشاندهنده گستردگی حوزه درس و گفت و گو اوست.

حوزه میس که در قدمت کوتاه خویش خوش درخشیده بود، بعد از درگذشت میسی در ۹۳۸ و به ویژه زیر فشارهای حکومت عثمانی، ضعیف شد.

هجرت فرزندان میسی
از اذن‌ای که ابراهیم، فرزند دانشمندِ میسی، در سال ۹۷۵ برای فرزند خویش، عبدالکریم، در نجف صادر کرد،[۳۲] می‌اقتدار اخذ که به دنبال مرگ میسی، ابراهیم و پسرش به نجف کوچیدند. عبدالکریم از نجف به جمهوری اسلامی ایران مسافرت کرد و به دربار فرمان روا طهماسب صفوی رویه یافت. پسر عبدالکریم، روحانی لطف اللّه میسی میباشد که مسجد پر اسم و رسم روحانی لطف اللّه در اصفهان به اسم اوست.[۳۳]

عَیناتا
عَیناتا شهری در بلندیهای جنوب غربی جبل ادله میباشد. تاریخچه حوزه عیناتا با زندگانی دو خویشان پر رنگ شیعه این شهر یعنی بنو حسام، و آل خاتون لینک دارااست. بنیانگذار حوزه عیناتا، زین الدین جعفر بن حسام عیناتی، از بنوحسام میباشد. حرّ عاملی[۸] اورا از مشایخ پررنگ شمرده و مجلسی[۹] از او با تفسیر روضه خوان اعظم اعلم خاطر نموده است. او در جزین علم آموزی کرد و آنگاه به عیناتا برگشت و حوزه عیناتا را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تأسیس کرد.

جمال الدین احمد عیناتی در ثبت حوزه عیناتا سهم مهمی داشت. استحضار ما درباره نقش جمال الدین براساس این نکته میباشد که او مدرس دو بدن از عالمان پر رنگ عاملی، به اسم‌های محمد بن احمد بن محمد صهیونی(متوفی حدود ۸۷۹ق)[۱۰] و محمد بن علی بن محمد بن خاتون عیناتی(متوفی حدود۹۰۰ق)[۱۱] بود.
ناصر بن ابراهیم احسایی بویهی (متوفی ۸۵۳ق)، از ساکنان احساء،[۱۲] نیز در جوانی به جبل ادله مسافرت کرد و تا نقطه نهایی قدمت در رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عیناتا سکونت گزید.

[۱۳] با اعتنا به تاریخ درگذشت او، بویهی نیز احتمالا از شاگردان جمال الدین بوده میباشد. شاگردی این افراد نزد جمال الدین نشانه می دهد که او پر رنگ‌ترین دانا بعدازظهر خویش بوده میباشد، به گونه ای که بویهی برای آموزش فقه، از حوزه‌ احساء به عیناتا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سفر کرد.
فی مابین شاگردان جمال الدین، فردی که عنایت فراوانی داراست و ابعاد با پایین آمدن نقش فامیل بنو حسام، تأثیر مهمی در تداوم فعالیتهای حوزه عیناتا گذارده، شمس الدین محمد بن علی دارای شهرت به ابن خاتون میباشد.[۱۴]
دو بدن از مشهورترین شاگردان وی، فرزندش ابوالعباس جمال الدین احمد (درگذشت حدود ۹۷۷ق)[۱۵] و علی بن عبدالعالی کرَکی دارای شهرت به پژوهشگر کرکی و پژوهشگر ثانی(متوفی ۹۴۰ق)، در تحولات حوزه جبل دلیل نقش مهمی اجرا کردند.
در زمانه ابوالعباس احمد و فرزندش نعمت الله علی بن احمد (متوفی حدود ۹۸۸ق) و نوه‌اش احمد، حوزه عیناتا به نقطع ی عطفِ شکوه خویش رسید و دو بدن از پررنگ‌ترین فقیهان شیعه، یعنی علی بن عبدالعالی کرکی و زین الدین بن علی جُبعی/ جُباعی مشهور به شهیدثانی(متوفی ۹۶۶ق)،[۱۶] نزد برخی از اشخاص خویشان ابن خاتون درس خواندند و از آن ها اذن گرفتند.
دانا و دانا پر رنگ اهل ایران، ملاعبدالله بن حسین تستری (متوفی ۱۰۲۱ق)، به عیناتا مسافرت کرد و نزد نعمت الله علی (متوفی حدود ۹۸۸ق) دارای شهرت به ابن خاتون و فرزندش احمد علم آموزی کرد و از هر دو اذن عام گرفت.[۱۷]
همینطور فقید پررنگ عاملی، علی بن هلال کرکی دارای اسم و رسم به روحانی علی منشار (متوفی ۹۸۴ق)[۱۸] از جمال الدین احمدبن محمدبن علی بن خاتون عیناتی داستان نموده است.[۱۹] علی بن هلال بعد ها به کشور‌ایران هجرت کرد و در دوران فرمانروا طهماسب (متوفی ۹۸۴ق) روحانی الاسلام اصفهان شد.[۲۰]
رونق حوزه عیناتا، که بیش تر از یک قرن به درازا کشید، با سفر برخی اشخاص آل خاتون به جمهوری اسلامی ایران و هند از دربین رفت.[۲۱]

کَرَک
کرَک/ کرک نوح، در راس جبل لبنان واقع گردیده است. اولیه فقیهِ شناخته گردیده این حیطه، احمد بن طارق کرکی (متوفی ۵۹۲ق) میباشد. ذهبی[۲۲] از وی با وصف محدّث و فقیه خاطر کرده و گفته که تاجری شیعه بوده میباشد. پیشگامِ تأسیس حوزه کرک، حسین بن محمد بن هلال کرکی (متوفی حدود ۷۵۷ق)، دانش آموز شهید اولیه، میباشد. او با شهید در حلّه آشنا شد و نزد او شاگردی و از وی اذن اخذ کرد[۲۳] دانسته‌های ما درباره او محصور به همین مطالب میباشد. با این هم اکنون، حوزه کرک در زمان او التفات عیناتا را نیافت.

از سایر عالمان کرک، محمد بن عبدالعالی کرکی (متوفی ۸۰۸ق)، از شاگردان شهید نخستین، میباشد.[۲۴] او مطمئناً در کرک بومی بوده، ولی از اینکه در تکوین حوزه کرک نقشی داشته میباشد یا این که نه، اطلاعی در چنگ وجود ندارد.

وجوه و موردها تشبیه علی(ع) به پیامبران
بیان شده براساس حدیث تشبیه، علی(ع) متخلق به خلق و خوی انبیاء و متصف به صفات اصفیاء بوده میباشد.[۱۳]

محمد بن یوسف گنجی شافعی، فقید شافعی‌ قرن هفتم قمری، در توضیح وجوه تشابه گفته میباشد وجه همانندی علی(ع) به دانش انسان(ع) به‌این خیال و خاطر میباشد که طبق آیه ۳۱ بقره، آفریدگار خصوصیت‌های هر چیزی را به انسان(ع) آموختن بخشید. علی(ع) نیز فقیه به هر اتفاق و اتفاق‌ای بود.[۱۴] همینطور وجه تشبیه علی(ع) به نوح(ع) در حکمت یا این که حکم این میباشد که امام علی(ع) همانند نوح(ع)[۱۵] با کافران سرسخت و مشقت بار‌گیر و با مؤمنان کریم ومهربان بود.[۱۶] از‌آنجا که حضرت ابراهیم(ع) در قرآن به حلم تعریف شد‌ه‌است،[۱۷] علی(ع) در بردباری به وی تشبیه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.[۱۸]

به گفته محمد بن طلحه شافعی، از علمای شافعی‌مذهب قرن ششم و هفتم قمری، نبی(ص) در‌این حدیث برای علی(ع)، علمی مشابه دانش بشر(ع)، تقوایی بسان تقوای نوح(ع)، بردباری زیرا حلم ابراهیم(ع)، هیبتی همچون فرم موسی(ع) و عبادتی همانند عبادت عیسی(ع) اثبات نموده است.[۱۹] از لحاظ وی تشبیه علی(ع) به پیامبران در صفات نام برده، بر وجود بالاترین سکو از آن صفات در علی(ع) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دلالت داراست.[۲۰]

احمد بن محمد عاصمی، از عالمان اهل‌سنت در قرن چهارم و پنجم قمری، در کتاب «زین الفتی» بعداز نقل حدیث تشبیه، مشابهت‌های گوناگون امام علی(ع) به بشر، نوح، ابراهیم، یوسف، موسی، داوود، سلیمان، ایوب، یحیی، عیسی و فرستاده اسلام(ص) را بیان و تفصیل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داده میباشد.[۲۱] [یادداشت ۱]

علامه مجلسی نیز در کتاب بحارالانوار، روایات و وجوه اشتراک و مساوات علی(ع) با فضائل انبیاء را پایین بابی با همین تیتر نقل و ذکر نموده است.[۲۲]

دلالت بر برتری امام علی(ع)
گروهی از علمای شیعه، حدیث تشبیه را دلیلی بر برتری امام علی(ع) نسبت به بقیه عموم شمرده و از این‌رو آن را ادله بر امامت و خلافت وی دانسته‌اند.[۲۳] همینطور بعضا حدیث تشبیه را دلیلی بر برتری امام علی(ع) نسبت به پیامبران به غیر از فرستاده اکرم(ص) شمرده‌اند؛ چون علی(ع) خصوصیت‌های خاص هر مورد از پیامبران را داراست و هر کس دارنده تمامی فضائل باشد، افضل از کسی میباشد که بعضی از آن‌ها‌را دارااست.[۲۴]

میرحامد حسین، بر آن میباشد حدیث تشبیه به برابری امام علی(ع) با پیامبران در خصوصیت‌های یادشده دلالت دارااست و بیست وجه برای ثابت برابری بیان نموده است.[۲۵] از لحاظ وی اینگونه برابری دلیلی بر افضلیت امام علی(ع) نسبت به پیامبران و بقیه عموم میباشد.[۲۶]

راویان و اعتبار
این حدیث از صحابی نبی(ص) همانند عبدالله بن عباس،[۲۷] عبدالله بن مسعود،[۲۸] ابوهریره،[۲۹] ابوالحمراء خدمتکار فرستاده(ص)[۳۰] و انس بن صاحب[۳۱] نقل شد‌ه‌است.

اعتبار
علمای شیعه حدیث تشبیه را دارای اعتبار شمرده و به آن استناد کرده‌اند. پاد شاه الواعظین شیرازی تالیف کننده کتاب شب‌های پیشاور، حدیث تشبیه را گزینه اجماع شیعه و اهل سنت دانسته میباشد.[۳۲] میرحامد حسین نیز در کتاب عبقات الانوار، این حدیث را از چهل نفر از محدثان اهل‌سنت نقل کرده و درستی آن را ثابت کرده است.[۳۳] به اطمینان برخی این حدیث از آن‌جا که از راه‌های مختلف بیان شده، دارای اعتبار میباشد، هرچند سندهای آن ضعیف باشد.[۳۴]

برخی از عالمان اهل‌سنت در اعتبار حدیث خدشه کرده‌اند. شمس‌الدین ذهبی، مورخ و محدث سلفی قرن هشتم قمری،[۳۵] ابن حجر عسقلانی، مورخ و محدث شافعی‌مذهب قرن هشتم و نهم قمری[۳۶] و ابن کثیر، از عالمان اهل سنت قرن هشتم قمری[۳۷] حدیث تشبیه را خبر منکر (از اقسام داستان ضعیف) شمرده‌اند. ابن جوزی، از عالمان اهل سنت قرن ششم، حدیث تشبیه را جعلی دانسته میباشد.[۳۸]

«خلاصه عبقات الانوار حدیث تشبیه»، میرحامد حسین.
ذهبی[۳۹] و ابن تیمیه[۴۰] بعداز نقل فارغ از مدرک حدیث از بیهقی، آن را بی‌مدرک دانسته و گفته‌اند که‌این حدیث نزد حدیث‌شناسان ساختگی و لاف میباشد. از این رو حدیث‌شناسان آن را نقل نکرده‌اند؛ البته برنده بن احمد خوارزمی، از علمای اهل‌سنت در قرن ششم قمری، در کتاب مناقب خویش، این حدیث را با گواهی آن از بیهقی نقل نموده است.[۴۱] این حدیث با ورقه ها دیگری از اهل‌سنت نیز نقل گردیده است.[۴۲]

کتاب‌شناسی
حدیث تشبیه در اثر ها زیادی آیتم مشاجره قرار گرفته میباشد.[۴۳] میرحامد حسین جلد شانزدهم از کتاب عبقات الانوار فی امامة الائمة الاطهار را به پژوهش سندی و دلالی این حدیث تخصیص داده میباشد. این جلد به طور جداگانه و با تیتر «خلاصه عبقات الانوار؛ حدیث تشبیه» با تلخیص و تصحیح سیدعلی حسینی میلانی و ترجمه مرتضی نادری بوسیله مؤسسه نبأ منتشر گردیده است.

حدیث تشبیه
حدیث تشبیه یا این که حدیث اَشباه حدیثی از نبی اسلام(ص) که در آن امام علی(ع) در بعضا فضائل به پیامبران تشبیه گردیده است. بر طبق این حدیث، فضائلی همانند دانش انسان(ع)، زهدوتقوا و صلح‌جویی نوح(ع)، حلم ابراهیم(ع)، فرم و زیرکی موسی(ع)، زهد و تقوا داوود(ع) و عبادت عیسی(ع) برای امام علی(ع) مذکور میباشد. این حدیث در منابع شیعه و اهل سنت از صحابه رسول(ص) همانند عبدالله بن عباس، عبدالله بن مسعود، ابوالحمراء و انس بن صاحب نقل مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.

از نگرش علمای شیعه، حدیث تشبیه به برابری امام علی(ع) با پیامبران در صفات نام برده و افضلیت وی دلالت دارااست. از این رو آن را دلیلی بر امامت و خلافت امام علی(ع) دانسته‌اند. گروهی نیز آن را دلیلی بر برتری امام علی بر پیامبران، به جز رسول اسلام رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد (ص) شمرده‌اند.

این حدیث از لحاظ علمای شیعه، دارای اعتبار میباشد؛ ولی توده‌ای از اهل‎‌سنت آن را نپذیرفته‌اند. جلد شانزدهم عبقات الانوار به تحقیق سندی و دلالی این حدیث تخصیص دارااست و با تیتر «خلاصه عبقات الانوار؛ حدیث تشبیه» چاپ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.

متن و معرفی
عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ: مَنْ‏ أَرَادَ أَنْ‏ یَنْظُرَ إِلَى‏ آدَمَ‏ فِی‏ عِلْمِهِ‏ وَ إِلَى نُوحٍ فِی سِلْمِهِ وَ إِلَى إِبْرَاهِیمَ فِی حِلْمِهِ وَ إِلَى مُوسَى فِی فِطَانَتِهِ وَ إِلَی دَویُدَ فِی زُهْدِهِ فَلْیَنْظُرْ إِلَی هَذَا قَالَ فَنَظَرْنَا فَإِذَا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ قَدْ أَقْبَلَ

از عبدالله بن عباس گفته شده نزد رسول(ص) نشسته بودیم که فرمود: هرکه می خواهد به انسان در علمش، به نوح در صلح‌جویی‌اش، به ابراهیم در بردباری‌اش، به موسی در زیرکی‌اش و به داوود در زهدش بنگرد، بدین فرد که می آید، بنگرد. کلیه خیره شدیم، ناگاه علی بن ابی‌طالب(ع) پیش آمد.[۱]

حدیث تشبیه حدیثی از رسول اسلام(ص) که در آن برخی از فضیلت ها امام علی(ع) به فضیلت ها پیامبران تشبیه شد‌ه‌است. این حدیث با عبارت‌های متعدد در منابع شیعه[۲] و سنی[۳] نقل شد‌ه‌است.

عبارت حدیث به حسب پیامبرانی که امام علی(ع) به آنان تشبیه گردیده، گوناگون میباشد. در بعضی منابع، امام علی(ع) به پیامبران اولوالعزم و نوح(ع) تشبیه گردیده‌است.[۴] در کمال‌الدین تاثیر روحانی صدوق، در کنار این پیامبران، اسم حضرت داوود(ع) نیز آمده میباشد.[۵] در بعضا نقل‌ها، امام علی(ع) به بشر(ع)، ابراهیم(ع)، موسی(ع)، یحیی(ع)، عیسی(ع)، شیث(ع) و ادریس(ع) تشبیه گردیده‌است.[۶] در برخی منابع اهل‌سنت همانندی علی(ع) با انسان، نوح، ابراهیم، یحیی و موسی(ع) مذکور میباشد.[۷] در مناقب ابن مغازلی، صرفا تشبیه به انسان و نوح آورده شده میباشد.[۸]

در برخی نقل‌ها، علی(ع) به فرم اسرافیل، عظمت جبرئیل و مرتبه میکائیل نیز تشبیه گردیده است.[۹]

به‌این حدیث، حدیث اَشباه نیز اورده شده میباشد.[۱۰]

حکم دهنده نورالله شوشتری[۱۱] و میرحامد حسین[۱۲] راویان، ورقه ها و لغات گوناگون حدیث تشبیه را عده‌آوری کرده‌اند.

وجوه و مورد ها تشبیه علی(ع) به پیامبران

گناه کار
فاسِقْ هر کس از امرها پروردگار نافرمانی می‌نماید. تکذیب آیه‌های قرآن، قسم‌شکستن، جدا صله‌ رحم و خرابی کردن از خصوصیت‌های گناهکار دانسته‌ گردیده است. گناه کار أحکام خاصی در فقه و حرف داراست؛ به عنوان مثال این که گناهکار نمی‌تواند به رده امامت رسد، نمی‌تواند امام جماعت باشد و شهادتش قابل قبول وجود ندارد. متفکران شیعه امامیه معتقدند، تنها کافر (خیر مسلمان گناه کار) به عذاب ابدی دچار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشود.

مضمون‌‌شناسی
فسق در لغت به معنای نافرمانی و رخنه‌ امر آفریدگار و خروج از راه و روش حق و تصمیم به گناه میباشد؛ از این رو، گناهکار کسی میباشد که در قبال اوامر معبود، نافرمانی می‌نماید و از رویکرد حق بیرون میگردد.[۱] برخی از لغت شناسان بیرون شدن خطا و توأم با خرابی هر چیزی از چیز دیگر را فسق دانسته‌اند مانند بیرون شدن رُطَب از پوستش.[۲] حسن مصطفوی، کلمه شناس قرآن، در باره فسق میگوید: ریشه کلمه و واژه فسق به معنای بیرون شدن از قوانین فقهی، عقلی یا این که طبیعی میباشد و مصادیقش قادر است بیرون شدن مخلوق از امر آفریدگار و اطاعت از وی و نیز خروج آشکارا و علنی از احکام و ضوابط و قانون ها اسلامی و اخلاقی مانند حسادت، بخل، تکبر و طمع باشد. خارج زدن رطب از پوستش نیز مثال‌ای از تحقق فسق در قانون ها قاضی بر طبیعت میباشد. او مفاهیمی مانند رخنه‌ و انحراف و ظلم و جور را از اسباب معنای لغوی فسق دانسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.میباشد. [۳]

اوصاف گناهکار در قرآن
در قرآن برای گناهکار خصوصیت‌های مختلفی مذکور‌میباشد؛ به عنوان مثال: نقض عهدوپیمان خداپرستی، جدا لینک و پیوند‌های خویشاوندی و دوستی، خرابی در زمین[۴][۵]، تکذیب آیه‌ها الهی[۶]، ظلم کردن[۷]، عدم تقلید از اوامر پروردگار[۸]، مستکبر بودن[۹]، ازیادبردن خداوند و در فیض، ابتلا به خودفراموشی[۱۰] و آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد غیره.

ایمان و عذاب گناه کار
شیعه امامیه این نظر را دارد گناه کار، کافر وجود ندارد؛ و خلود(عذاب ابدی) مختص به کافر میباشد؛ و مسلمان حتی درصورتی که گناهکار باشد، برای مدام در عذاب الهی باقی نمی‌ماند و در معرض شفاعت یا این که عفو و بخشش خدا میباشد.[۱۱]
البته وعیدیه -که گروهی از خوارج می باشند- معتقدند که شغل با تقوا بخشی از ایمان میباشد[۱۲]؛ و به همین جهت، هر که مرتکب گناهان کبیره می شود، کافر می شود و در فیض، مدام در عذاب باقی میماند.[۱۳]
مرجئه در مقابل وعیدیه میباشد و معتقدند که فعالیت پارسا بخشی از ایمان وجود ندارد و هر که گناه کبیره جاری ساختن میدهد، به ایمانش لطمه وارد نمیشود و بهشتی و جهنمی بودنش در آخرت معین می گردد و موقتی معین وجود ندارد.[۱۴]
البته معتزله در مخالفت با این ایده ها، عقیده «المنزلة میان المنزلتین» (جایگاهی در بین دو منزلت شرک و ایمان) را طرح نموده است: گناه کار خیر خداپرست میباشد و خیر کافر بلکه جایگاهش دربین آن دو میباشد؛ و به همین جهت، آخر و عاقبت اخروی وی نیز خیر محرک خوب میباشد و خیر عذاب شدید بلکه عذاب بی آلایش میباشد.[۱۵] به اطمینان معتزله، هر کس در حریق دوزخ وارد خواهد شد، برای وی خروجی از آن وجود ندارد.[۱۶]
اختلافی وجود ندارد که در صورتی‌که گناه کار توبه نماید، خدا او‌را می‌بخشاید و هدایت می‌کند و به خلود در عذاب گرفتار نمی شود:[۱۷] «ای اشخاصی که ایمان آورده اید، به سوی معبود توبه فرمایید، توبه‌ای خالص؛ امیدواریم(با این عمل) پروردگارتان گناهانتان را ببخشد.»[۱۸]

اثرها اجتماعی غایب بودن
به گفته علامه طباطبایی، غایب بودن و بدگویی اشخاص پی درپی موجب کینه دوزی و انقطاع ارتباط اشخاص گردیده و کم کم با تأثیرگذاری در جامعه و دور و اطراف اجتماعی، موجب خرابی جامعه میگردد؛ همچون خوره‌ای که در تن بشر افتاده و اعضای او‌را یکی از یکی‌از بخورد تا جایی که فن حیاتش را به کلی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد انقطاع نماید.[۳۱]

امام خمینی در کتاب تفصیل چهل حدیث اثراتی چندین برای غایب بودن مطرح نموده است:

فاسد شدن ایمان و خلق در جامعه؛
رسوایی و بی‌آبرویی بشر در جهان و آخرت؛
از دربین رفتن قُبح معاصی و گناهان، در فیض ارتقا خرابی؛
برهم تناول کردن وحدت در اجتماع بر تاثیر به دور شدن قلوب از هم.[۳۲]
آیت الله مکارم شیرازی نیز غایب بودن را موجب بدبینی، سستی پیوندهای اجتماعی و شالوده‌های همیاری و تعاون، از فی مابین رفتن پشت گرمی، منشأ کینه و دشمنی و گاه مبارزه و قتل و کشتار دانسته میباشد.[۳۳] از دید او، گناه کبیره بودن غایب بودن نیز به دلیل همین اثرها شخصی و اجتماعی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۳۴]

راهکارهای سوراخ غایب بودن
عالمان رفتار برای رخنه‌ غایب بودن، منش‌کارهایی زیرا تامل در آیه ها و احادیث مذمت غایب بودن و اعتنا در آن ها، پندار در مرگ، سوراخ مورد غایب بودن، مراقبه و احتساب ذکر کرده‌اند.[مستلزم منبع] امام خمینی مطابق روایات، دو رویه علمی و عملی برای حل این خلل اخلاقی ارائه کرده، می گوید که با فعالیت بدین مسائل بشر قادر است از این گناه کبیره متنفر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردد:

خط مش علمی
شیوه علمی سوراخ غایب بودن، فکر در حاصل سوء آن که در روایات اورده شده و سنجش آن با ترازو عقل میباشد. بعضی از اثر ها سویی که در روایات آمده اینگونه میباشد: رسوایی بین عموم،‌ افتادن از دیده عموم،‌ ساخت بغض عدوات در نفس آدم،‌ دشمنی خدا و فرشتگان با غایب بودن کننده،‌ خلود در حریق،‌ جابجایی حسنات غایب بودن کننده به شخص آیتم غایب بودن و جابجایی سیئات غایب بودن شونده به غایب بودن کننده.

کتاب کشف الریبه
راه و روش عملی
خط مش عملی سوراخ غایب بودن نیز عبارت میباشد از: تربیت نفس برای دوری از غایب بودن، مهار گویش و به حساب آوردن و مراقبه.[۳۵]

کتاب‌ها
کتاب‌ها و تک‌نگاره‌هایی درباره غایب بودن نگاشته گردیده که بعضی از آنان عبارتند از:

کشف الریبة عن أحکام الغیبة، شهید ثانی، طهران، انتشارات مرتضوی، ۱۳۷۶ش. این کتاب با تیتر «غایب بودن و احکام آن» به وسیله رضا رجب‌زاده و با تیتر «غایب بودن، گناه کبیره یا این که یک بیماری کم عقل» بوسیله سید ابراهیم میرباقری به فارسی ترجمه گردیده‌است.
سرطان ایمان، حسین میرزاخانی، قم، راس انتشارات دفتر کار تبلیغات اسلامی.
راهکارهای هجران از گناه؛ غایب بودن و بهتان، عزیزالله حیدری، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران.

موعودباوری
موعود باوری به‌معنای باور به یک نجات‌قسمت میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی بشر‌ها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد. منجی موعود و نجات‌نصیب در نزد اقوام و ملل متعدد با دین‌ها و تمدن‌های تماماً گوناگون، به اَشکال و صور متعدد و متنوعی مطرح گردیده‌است؛ ولی تمامی حدوداً درین نکته متفق‌القول‌اند که نجات‌بخشی خواهد آمد و آنها را از یوغ بندگی ستمکاران و حاکمان زورگو رهانیده، جامعه‌ای آکنده‌از عدالت را به وجود خواهد آورد. هندوها انتظارِ د‌همین تجلی ویشنو یا این که کالکی را دارا‌هستند؛ بودایی‌ها ظهور بودای پنجم را منتظرند؛ یهودیان مسیح (ماشیح) را نجات‌دهنده میدانند؛ مسیحیان، فارقلیط را می‌طلبند که عیسی مسیح مژده آمدنش را داده میباشد؛ و مسلمان‌ها قائل به ظهور مهدی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می باشند.

مضمون‌‌شناسی
موعودباوری به معنای اطمینان به یک منجی(نجات‌قسمت) میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی آدم‌ها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد.[۱] منجی موعود و نجات‌نصیب در نزد اقوام و ملل متعدد با آئین‌ها و تمدن‌های متعدد، به طور‌های متنوعی مطرح گردیده است؛ البته همگی در‌این نکته توافق دارا‌هستند که نجات بخشی خواهد آمد و آن‌ها را از ستم و حاکمان زورگو رها خواهد کرد و جامعه‌ای مملو‌از عدالت به وجود رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد آورد.[۲]

موعودباوری در مکاتب شرعی
موعودباوری در ادیان متعدد به سیرتکامل‌های متعدد مطرح بوده و یک کدام از اعتقادات مهم آن ها به شمار می‌رفته میباشد. به گفته برخی از پژوهشگران کمتر آئین و مذهب و ملتی یافت میشود که به منجی موعودی اطمینان آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نداشته باشد.[۳]

در ادیان شرقی
آئین هندو: در دین هندو، موعود نجاتبخش موسوم به کالکی در نقطه پایان واپسین زمان وقتی از ادوار چهارگانه جهانی، یعنی کالی یوگه[۴] ظهور خواهد کرد. بنابر اندیشه هندویی، عالم از چهار زمان رو به انحطاط ساخته شده میباشد. در چهار‌مین زمان، یعنی بعد از ظهر کالی، خرابی و تباهی سراسر عالم را فرا میگیرد. زندگانی اجتماعی و معنوی به نازل‌ترین حدّ خویش نزول می‌نماید و موجبات زوال آخری را آماده می‌سازد.[۵]
در‌این بعد از ظهر (کالی یوگه یا این که عصر انحطاط) که بنابر باورهای هندویی از آخر شب فی مابین ۱۷ و ۱۸ ماه فوریه سال ۳۱۰۲ پیش از ولادت مسیح استارت شده، و ما فعلا در آن به رمز می بریم، تنها به یک چهارم دَرْمه (آیین یا این که نظم کیهانی) فعالیت میگردد و سه چهارمش به بیماری آلزایمر ودیعت گردیده است. مردمان این عصر فاسق، ستیزه‌جو و زیرا گدایان، بداقبال و لایق اقبالی نیستند. چیزهای بی‌بها را ارج می‌نهند، آزمندانه می خورند و در شهرهایی معاش می‌نمایند که آکنده از دزدان میباشد.[۶] بر طبق ادیان و مدرسه‌های فلسفی هند،[۷]در نقطه پایان اینگونه روزگار سیاهی، واپسین و دهمی تجلّی (اوتارة) ویشنو موسوم به کالکی، سوار بر اسبی سپید و به هیأت بشر ظهور خواهد کرد. او سراسر دنیا را سواره و با شمشیری آخته و رخشان در می‌نوردد تا بدی و خرابی را نابود نماید. با نابود کردن دنیا، حالت برای آفرینشی جدید آماده می‌گردد تا در مهایوگای آجل، دیگر توشه عدل و داد و فضیلت بها یابند.[۸]

دین بودیسم: در دین بودا، درنگ منجی موعود با معنا میتْرِیه (کلمه‌ای سنسکریت به معنای کریم ومهربان) تبیین می‌شود. در الهیات بودایی، اورا بودای پنجم[۹] و واپسین بودا از بودایان زمینی میدانند که هنوز نیامده میباشد، امّا خواهد آمد تا کلیه بشر‌ها را نجات دهد. در نمادنگاری بودایی، اورا به هیأت مردی نشسته که مهیا برخواستن میباشد، اکران میدهند تا نمادی باشد از شایستگی او برای قیام!
احادیث بودایی درباره شخصیت و کیفیت ظهور واپسین بودا یا این که منجی موعود یعنی هر کس خواهد آمد تا همگان را مژده رهایی داده و آن ها را از چرخه آهنین رجعت‌های مداوم به دانا نجات دهد، همداستان نیستند. در سنّت مهایانه که یکی دو سنّت یا این که مذهب مهم بودایی میباشد، دقت بیشتری به شخصیت میتریه گردیده‌است. در احادیث مهایان‌های، شاکیه مونی که به عبارتی گُتمه بودای پر اسم و رسم میباشد چهار‌مین بودا و میتریه که بعداز وی خواهد آمد، تحت عنوان بودای پنجم معرفی گردیده است. در حالی که در بعضا احادیث بودایی، گُتمه بودای هفتم میباشد و بوداسف (Bodhesattava) در آجل و تحت عنوان واپسین بودا ظهور خواهد کرد. درباره معاش و آخر و عاقبت مقدّر میتریه نیز تحت عنوان واپسین بودا اختلاف وجود دارااست. در کانون پالی (منبع مهم داده ها ما از آئین بودای نخستین) التفات چندانی به او نداده‌اند؛ فقط در یک سوره (سوره چکه وتّی سیهه ناده) از این موسسه، اسم او‌را برده‌اند. امّا از اثر ها غیر کانونی (غیر مقدس) دو تاثیر به‌این آموزه تخصیص یافته میباشد.

در مهاوَنسه که به تاریخ سریلانکا میپردازد، روز شمار حادثه ها مرتبط با قیام میتریه به وضوح اینگونه اورده شده میباشد:

«بعد از آن که شاکیه مونی به پری نیروانه (نیروانه تعالی) رسید، عالم پا به سراشیبی اجتماعی و کیهان شناختی بنیان؛ پنج هزار سال بعداز واپسین بودا، آفتاب آموزه‌های بودایی افول می‌نماید و ارتفاع قدمت آدمیان به ده سال فرو می‌کاهد. در‌این فرصت، چرخه وارونه می گردد: معاش متحوّل گردیده، به گونه ای که میانگین قدمت عموم به هشتاد هزار سال می رسد.[۱۰] با این عمرهای وقتگیر و زمینة مطلوب برای تعالیم بودا، یک چکره ورتین یا این که (راهنما) خواهد آمد. وی برای عموم رفاه و خوشبختی میاورد و آموزه‌های بودا را اشاعه می‌نماید. سپس که اینگونه فضایی پردیس گون آماده آمد، میتریه از افق توشیته نزول می‌نماید، بودایی خود را به کمال میرساند، و درمه را به فرهیختگان میاموزد. مَها کشیپه، از مریدان پر رنگ بودا، از خلسه‌ای که بعداز پری نیروانه استاد خود بدان فرو رفته بود، خارج می آید تا توشه دیگر بودا را سرویس نماید و آموزه‌های آن روشنی یافته را بشنود.»[۱۱]