مجله خبری مساجد

پیام به اجلاس هزاره رهبران شیخ ادیان
آیت‌الله خامنه‌ای در شهریور ۱۳۷۹ مصادف با آگوست سال ۲۰۰۰ میلادی پیامی به اجلاس هزاره رهبران روضه خوان برای صلح جهانی در سازمان ملل فرستاد. وی درین پیام یادآور شد که بخش اعظمی از ارباب سلطه و سیاستمداران اقتدار‌طلب، به حوزه آئین دست‌اندازی و از آن منفعت‌کشی می‌نمایند و مطرح ترین معضل جمهوری اسلامی خنثی‌ٰکردن مشکلاتی میباشد که از سوی توان‌طلبان گران قدر عالم بر آن اجبار میگردد.[۱۴۶] این پیام بوسیله آیت‌الله جوادی آملی تحت عنوان نماینده کشور‌ایران درین اجلاس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواندن شد.[۱۴۷]

تک‌نگاری
روایتی از معاش و زمان حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۱۸ تا به امروز (۱۳۹۴ش): تالیف کننده جعفر شیرعلی نیا، سایان، طهران، ۱۳۹۴ش.
تفصیل نام: معاش طومار آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۳۵۷ش) تاثیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد هدایت‌الله بهبودی
خلیفة الامام الراحل تاثیر سید محمود غریفی به گویش عربی
پرتوی از خورشید: روایت‌هایی از معاش منزلت معظم رهبری (مدّظلّه‌العالی)
حسینعلی منتظری

حسینعلی منتظری (۱۳۰۱-۱۳۸۸ش) از مراجع تاسی شیعه، عضو شورای انقلاب اسلامی کشور‌ایران، مدیریت مجلس خبرگان قانون اساسی کشور، استاد حوزه علمیه قم و قائم‌رده رهبری کشور ایران از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ش بود. وی در فروددین ماه سال ۱۳۶۸ش از قائم‌رده رهبری آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برکنار شد.

منتظری نزد آیت‌الله بروجردی و امام خمینی درس خوانده میباشد. وی قبل از انقلاب در مبارزات علیه حکومت پهلوی، بارها زندانی و تبعید شد. توصیه نامگذاری هفته وحدت، تأسیس شورای مدیر حوزه علمیه قم، تأسیس کالج امام راستگو(ع)، گزینش قضات شرع و ائمه آدینه، از عمل‌های وی بوده میباشد.

منتظری تألیفاتی داراست ازجمله آن ها کتاب دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة میباشد که نتایج درس‌های وی در تبیین عقیده ولایت فقید میباشد.

معاش‌طومار و تحصیلات
حسینعلی منتظری در سال ۱۳۰۱ش (۱۳۴۰ق/۱۹۲۲م) در نجف‌آباد اصفهان چشم به جهان گشود.[۱] پدرش حاج‌علی، کشاورز بود که در کنار شغل روزمره‌اش امام جماعت می شد و سخنرانی میکرد.[۲] منتظری از هفت‌سالگی یادگیری ادبیات فارسی و صرف و نحو را شروع کرد.[۳] وی بخشی از گستردن لمعه و بخشی از رسائل و مکاسب را نزد محمدحسن فقید خواند.[۴] همینطور قسمتی از رسائل را از سید مهدی حجازی فراگرفت. با رحیم ارباب قسمتی از منظومه منطق را خواند[۵] و در درس نهج‌البلاغه میرزا علی‌آقا شیرازی کمپانی میکرد.[۶] هیأت، فارسی و تشریح الافلاک روحانی بهایی در دانش هیأت را از مجدالعلماء یادگرفت.[۷]

مسافرت به قم

منتظری به هم پا مرتضی مطهری
منتظری در سال ۱۳۲۰ش در ۱۹ سالگی به قم هجرت کرد،[۸] وی در درس سید محمد پژوهشگر داماد با مرتضی مطهری آشنا شد و با یکدیگر هم‌حجره و هم‌دعوا و هم‌درس شدند.[۹] بخش‌هایی از کتاب مکاسب را در درس عبدالرزاق قایینی کمپانی کرد و نزد آیت‌الله بهاءالدینی قسمتی از رسائل را خواند.[۱۰] کفایه و قسمتی از مکاسب را در کلاس درس سید محمد متفحص داماد کمپانی کرد. منظومه حکمت،[۱۱] کتاب اسفار[۱۲] و بخشی از کفایه را نزد امام خمینی خواند.[۱۳] همینطور در دروس اخلاق و رفتار وی کمپانی کرد.[۱۴]

به بازه زمانی ده سال در درس علامه طباطبایی کمپانی کرد.[۱۵] قسمتی از منظومه حکمت را با جواد فریدنی[۱۶] و کتاب شوارق را با سید احمد خوانساری خواند.[۱۷] ده ماه در درس اصول سید محمد حجت کوه‌کمری[۱۸] و یکسری سال هم در درس بیرون فقه و اصول آیت‌الله بروجردی کمپانی کرد.[۱۹]

او همینطور در سال ۱۳۲۳ش از اشخاص استقبال‌کننده از آیت‌الله بروجردی هنگام ورود به قم بود.[۲۰]

درگذشت
منتظری در ۲۹ آذر سال ۱۳۸۸ش در قم درگذشت و بعداز تشییع، در مقبره حضرت معصومه(س) دفن شد.[۲۱]

پیام سالیانه به حجاج
پیام به مناسبت روز ها حج و خطاب به کلیه حاجیان مسلمان جزو اپ‌های کلیه ساله آیت‌الله خامنه‌ای در زمان رهبری میباشد.[۱۲۶] وی در‌این پیام‌ها علاوه بر اعتنا‌دادن حاجیان به مسائل دنیا اسلام، به مهمترین و حق تقدم‌دارترین موضوعات مربوط به امت اسلامی می پردازد.[۱۲۷] وی اول توشه در تیر ۱۳۶۹، در اولی سال بعد از رهبری کشور ایران، در پیامی به حاجیان، از آنان خواست تا با طرح مصائب و ایرادات مسلمان ها، سعی برای تولید وحدت و همدلی مسلمان‌ها، تکثیر معارف مهم اسلام و تبادل‌حیث در وظایف تبارک مسلمان‌ها در زمان معاصر، حج را ابراهیمی و محمدی(ص) سازند. او با اشاره به کشتار حاجیان و جدا رابطه ها کشور ایران و ایالات متحده عربی منتهی شد، عامل محرومیت ایرانیان از حج را بازگرداندن معنای حج به آن با اظهار برائت از مشرکین دانست.[۱۲۸] جدیدترین پیام وی به مناسبت روزها حج سال ۱۴۴۰ق در ۱۹ مرداد ۱۳۹۸ در صحرای عرفات به حاجیان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواندن شد.[۱۲۹]

تقویت و پشتیبانی از جناح مقاومت
آیت‌الله خامنه‌ای همواره از پایه مقاومت پشتیبانی نموده است.[۱۳۰] به گفته تالیف کننده نوشته‌ی علمی «تبیین نقش امام خامنه‌ای در هدایت و رهبری جناح مقاومت»، در سایه هواخواهی‌های وی در موضع رهبر کشور‌ایران معادله مقاومت در ناحیه تغییر‌و تحول کرد و تیم‌های مقاومت فلسطینی که با سنگ در قبال رژیم صهیونیستی از خویش حفاظت می‌کردند به سلاح‌های مختلفی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مجهز شدند.[۱۳۱]

آیت‌الله خامنه‌ای در عده‌بندی مذاکرت هسته‌ای کشور‌ایران با ۱+۵:
« چه این متن ثبت بشود و چه نشود، ما از جانبداری دوستانمان در حوزه‌ دست نخواهیم کشید: از ملّت مظلوم فلسطین، از ملّت مظلوم یمن، از ملّت و دولت سوریه، از ملّت و دولت عراق، از عموم مظلوم بحرین، از مجاهدان درستگو مقاومت در لبنان و فلسطین؛ [اینها] همواره گزینه پشتیبانی ما آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهند بود.»[۱۳۲]
امر اول عملیات بدون واسطه نظامی کشور ایران علیه اسرائیل
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: عملیات وعده درست گو
کشور‌ایران در ۱۴ آوریل ۲۰۲۴ با شلیک ده‌ها فروند موشک و پهباد از خاک خویش هدف ها نظامی را در سرمین‌های اشغالی غرض قرار بخشید.[۱۳۳] این عملیات که اولیه مقابله بی واسطه کشور ایران و اسرائیل به شمار می‌رود؛[۱۳۴] در عکس العمل به حمله رژیم صیهونیستی به کنسول‌گری کشور‌ایران در دمشق اعمال شد. پیش از عملیات، آیت‌الله خامنه‌ای، از تنبیه اسرائیل[۱۳۵] و جواب منصرف‌کننده به آن[۱۳۶] صحبت گفته بود.

دعوت از جوان ها غربی برای آشنایی مستقیم اسلام
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: طومار‌ای برای تو
در سال ۱۳۹۳ش و پس از وقوع یک اتفاق تروریستی در فرانسه بوسیله دسته‌هایی از مسلمان‌ها، آیت‌الله خامنه‌ای، پیامی خطاب به جوان ها اروپا و آمریکای شمالی صادر کرد. وی درین پیام از آنها خواست برای آشنایی اسلام به متن مهم آن یعنی قرآن و معاش فرستاده اسلام(ص) مراجعه نمایند.[۱۳۷] این پیام با هشتگی به اسم طومار‌ای برای تو به طور پهناور و به گویش‌های گوناگون در کانال‌های اجتماعی منتشر شد.[۱۳۸] بعد از کودتا جلیقه‌زردها در پاریس نیز آیت‌الله خامنه‌ای در ۸ آذر ۱۳۹۴ش، طومار دیگری خطاب به جوان ها غربی نگاشت.[۱۳۹]

ابراز همبستگی با دانشجو ها پشتیبان عموم فلسطین در ایالات متحده
نوشته‌ی علمیٔ مهم: طومار آیت‌الله خامنه‌ای به دانشجوها پشتیبان فلسطین در ایالات متحده
آیت‌الله خامنه‌ای در ۵ خرداد ماه ۱۴۰۳ش، در طومار‌ای به دانشجو ها پشتیبان عموم فلسطین در کالج‌های ایالات متحده با آن ها ابراز همدلی و همبستگی کرد. وی درین طومار، این دانشجوها را بخشی از جناح مقاومت و امریکا را وسیع ترین پشتیبان اسرائیل دانست و بر حق فلسطینیان در تامین از خویش تأکید کرد. همینطور ایستادگی در رویه را حق را از درس‌هایی برشمرد که قرآن به بشر‌ها آموخته میباشد و آنها‌را بر شناخت با قرآن پیشنهاد نمود.[۱۴۰]

سازمان‌های ایجادشده با پناه آیت‌الله خامنه‌ای
مجمع جهانی اهل‌بیت (تأسیس: ۱۳۶۸ش): سازمانی غیردولتی که با غرض معرفی اسلام، انتشار معارف قرآن و اهل‌بیت(ع)، تقویت وحدت اسلامی و حفاظت از رهروان اهل‌بیت در عالم درست شده میباشد.[۱۴۱]
مجمع جهانی تخمین میان مذهب ها اسلامی (تأسیس: ۱۳۶۸ش): سازمانی غیردولتی، متشکل از گروهی از عالمان فقاهتی دنیا اسلام که با غرض تخمین مذهب ها اسلامی صورت گرفته میباشد.
راس پژوهش ها کامپیوتری علم ها اسلامی (تأسیس: ۱۳۶۸ش): نهادی پژوهشی در قم میباشد که با مقصود تسهیل دسترسی به منابع و متن‌ها علم ها اسلامی، با به کارگیری از حرفه‌آوری داده ها راه اندازی گردیده است.[۱۴۲]
مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع) (تأسیس: ۱۳۶۹ش): مؤسسه‌ای پژوهشی و آموزشی در مسئله فقه، اصول فقه و صحبت در قم میباشد.
جامعة المصطفی العالمیه (تأسیس: ۱۳۸۶ش): نهادی حوزوی میباشد که با مقصود توسعه علم ها اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی ساخته شده میباشد.[۱۴۳]
راس سرویس ها حیطههای علمیه (تأسیس: ۱۳۷۰ش): نهادی میباشد برای امان و تأمین رفاه طلاب و روحانیان غیرشاغل در موضوع معیشت، مسکن و...[۱۴۴]
ستاد اقامه نماز[۱۴۵]

عقل فعال واسطه در سود و معرفت
براساس حکمت مشاء، عقل فعال در زمینه ی بی واسطه با دانا دنیوی میباشد. عقل فعال، فیضی را که به وسیله عقول واسطه (نُه عقل فراتر) از آفریدگار اخذ کرده، به فقید و موجودات دنیوی افاضه و عطا می‌نماید[۹] و منجر تولید موادسازنده اربعه(آب، حریق، هوا و خاک)، نفوس، مرکبات و موجب کثرت در فقید ماده میشود. سوای عقل فعال، رابطه دانا ماده با فقیه مجردات از دربین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌رود.[۱۰]

از آن‌جا که عقل فعال، مجرد میباشد و در مجردات حجابی وجود ندارد، تک تک حقایق موجودات را از دانا بالا اخذ می‌نماید و نزد آن جانور میباشد.[۱۱] ادراکات آدم متعلق به عقل فعال میباشد و فقط از روش اتصال بدین عقل نتیجه ها میشود.[۱۲]
ابوالحسن شعرانی، از فلاسفه شیعی در قرن چهاردهم قمری، گفته میباشد به اعتقاد و باور ما کلیه چیز این دنیا در دانایی و سرپرستی فرشتگان و مأموران الهی میباشد که حکما از آن ها به عقل فعال تفسیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نمایند.[۱۳]

معنی‌شناسی
فلاسفه قبلی همانند فارابی و ابن‌سینا عقل فعال را فاعلِ قریب (انگیزه فاعلی مجاورت و مُباشِر) برای دانا طبیعت و موادسازنده، گنجینه مفاهیم عقلی نفس انسانی و افاضه‌کننده مفاهیم عقلی به نفس انسانی معرفی کرده‌اند.[۱۴] از طریقه فلاسفه، عقل فعال، جوهر غیرمادی و غیرمرکب و تدبیرکننده فقید دنیوی و انگیزه فاعلی نفوس انسانی و حوادثی میباشد که در دنیا دنیوی روی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدهد.[۱۵]

منظور از عقل در عقل فعال و عقول ده‌گانه، مو جود مجرد و غیرمادی میباشد که از جهت ذات و فعلش جدا و مبنا و مبنا عالم ماورای طبیعت و دانا روحانیت میباشد.[۱۶] به تعبیروتفسیر دیگر، عقل هم در ذات خودش مجرد و جدا از ماده میباشد و هم در افعالش بی‌نیاز از ماده و جداگانه میباشد.[۱۷]

انگیزه نامگذاری
عقل فعال، عقل نامیده میگردد چرا‌که مجرد و غیرمادی میباشد و فلاسفه هر نیروی خودآگاه مجرد را عقل می‌نامند.[۱۸] در وجه تسمیه عقل فعال به فعال نیز ملاصدرا سه انگیزه بیان نموده است:

عقل فعال از‌آنجا که ایجادکننده نفوس انسانی میباشد و آن ها را از عقل بالقوه (او‌لین مرحله از عقل نظری بشر که تنهاً آمادگی فهم و شعور مفاهیم کلی میباشد) به عقل بالفعل (مرحله‌ای از عقل نظری آدم که افزون بر بدیهیات، مفاهیم کلی و نظری را شعور می‌نماید) میرساند، فعال گفته میگردد.
عقل فعال از تمامی جهات بالفعل میباشد و هیچ قوه‌ای در آن وجود ندارد؛ اما تمامی عقل‌ها اینگونه‌اند؛ ولی به دلیل مبالغه در فعلیت عقل فعال، فقط به آن فعال بیان شده میباشد.
به دلیل اینکه عقل فعال به وجودآورنده دانا دنیوی و مبدأ و منشأ شکل‌های [یادداشت ۱] موجودات دنیوی میباشد، فعال گفته می گردد.[۱۹]
به گفته مرتضی مطهری، فیلسوف و متفکر شیعی قرن چهاردهم خورشیدی، از‌آن‌جا‌که این مو جود واسطه سود در بین مبدأ تک تک (پروردگار) و عالم میباشد و نیرویی فعال میباشد، آن را عقل فعال نامیده‌اند.[۲۰]

پیشینه

عقل فعال
عقل فَعّال عقل دهم از عقول ده‌گانه یا این که واپسین عقل از سلسله طولی عقول که بر پایه ی مکاتب فلسفی اسلامی ایجادکننده و تدبیرکننده فقیه ماده و نفس‌های انسانی میباشد. فیلسوفان مسلمان عقول را فرشتگان و عقل فعال را جبرئیل دانسته‌اند. فارابی و ابن‌سینا، وحی و رؤیا را با اتصال به عقل فعال تبیین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.
عقل فعال، موجودی غیرمادی، غیرمرکب و واسطه دانا ماده و دانا مجردات میباشد. عقل فعال، همینطور گنجینه مفاهیم کلی و عقلی به شمار می‌رود و آن ها را به نفس انسانی افاضه می‌نماید. ازاین‌رو، ادراکات آدم به عقل فعال متعلق میباشد و از وی سرچشمه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگیرد.
به گفته مرتضی مطهری، پیشینه وجود عقل فعال و رابطه نفس بشر با آن، به عصر قبل از اسلام و به اَرَسطُوقْلیس بازمی‌شود؛ البته بعضی پژوهشگران ارسطوی مشهور را اولیه کسی دانسته‌اند که عقل فعال را مطرح کرد.
فلاسفه در ثابت عقل فعال گفته‌اند؛ نفس آدم نخست پیدایش، بالقوه (یعنی شایستگی نفس بودن را داراست؛ البته هنوز وجود فرنگی پیدا نکرده) بوده و چهت نیل به فعلیت و وجود فرنگی، مستلزم موجودی میباشد که غیرمادی باشد که به عبارتی عقل فعال میباشد؛ بدین ترتیب عقل فعال، انگیزه فاعلی خروج نفس آدم از بالقوه بودن به فعلیت میباشد.
متکلمانی همانند محمد غزالی و فخرالدین رازی وجود عقل فعال و نقش آن را انکار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

منزلت و مداقه
عقل فعال، عقل دهم از عقول ده‌گانه[۱] یا این که واپسین عقل از سلسله طولی عقول[۲] در نظام خلقت میباشد که در مکاتب فلسفی اسلامی مجاورت‌ترین عقل به دانا ماده و تدبیرکننده آن فقید و نفس‌های انسانی میباشد.[۳] فلاسفه مسلمان، خواسته از عقول عشره را فرشتگان و هدف از عقل فعال را جبرئیل یا این که روح القدس دانسته‌اند.[۴] از عقل فَعّال، به واهِبُ الصُّوَر،[۵] عَنْقا، سیمرغ، طایِر قُدْسی،[۶] کدخدا و کدخدای زمین[۷] نیز مذکور گردیده‌است.

نقش عقل فعال در وحی
فیلسوفانی همانند فارابی و ابن‌سینا، خواب و رؤیا را با اتصال نفس به عقل فعال در فقید خواب تبیین کرده‌اند. آن ها وحی را از سنخ رؤیا دانسته و بر این باورند که پیامبران به دلیل برخورداری از قوه در نظر گرفتن، در سریع‌ترین فرصت و فارغ از سعی و فراگیری به عقل فعال متصل میگردند و معارف وحیانی را از وی اخذ می‌نمایند.[۸]

رویش و توسعه سوگواری
با روی شغل وارد شدن آل‌بویه فشارها از شیعه‌ها برداشته شد[۴۱] و در سال ۳۵۲ق، برای اول توشه روز عاشورا به وسیله حکومت وقت تعطیل قانونی و عزای همگانی اعلام شد؛ داد و ستد ممنوع شد؛ به قصابان فرمان داده شد به احترام این روز ذبح نکنند؛ آشپزان طعام نپزند و در بازارها چادر عزا برپا شد.[۴۲] عموم با جامه سیاه و حالتی پریشان به کوچه‌ها می‌آمدند و بر رمز و روی خویش کاه می‌ریختند و بر رمز و سینه می‌زدند و با قرائت اشعاری در رثای امام حسین(ع) در خیابان‌ها می‌گشتند.[۴۳] شیعه‌ها زمانه آل‌بویه، مراسم سوگواری را با تیتر مجالس «النياحه» یا این که «الرثا» برگزار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌کردند.[۴۴]

در عصر تیموریان مداحان با آزادی و آشکارا به منقبت‌خوانی ائمه می‌پرداختند[۴۵] و اصطلاح مداحی از این مجال اشاعه یافت.[۴۶] اصطلاح مدیحه‌خوان نیز از این زمان به آن‌گاه رایج شد و انگیزه آن کتابت کتاب روضة الشهدا تاثیر ملاحسین واعظ کاشفی و ترویج آن دربین عموم دانسته شد‌ه‌است. به خوانند‌گان این کتاب نوحه‌خوان می‌گفتند. به‌مرور فرصت این اصطلاح به هر هر کس مصیبت امام حسین(ع) را میخواند، اطلاق شد و مکان منقبت‌خوانی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد را گرفت.[۴۷]

بیشترین پیشرفت سوگواری‌ برای امام حسین(ع)، در حین صفویه (مجال فرمانروا اسماعیل صفوی) و قانونی شدن مذهب تشیع در کشور ایران شکل گرفت. درین زمان با پشتیانی دولت و حضور شاهان صفوی مراسم مدیحه‌خوانی، سینه‌زنی و عزاداری برگزار میشد.[۴۸] از این عصر به آنگاه، توکل‌ها، حسینیه‌ها و موقوفات مرتبط با سوگواری امام حسین(ع) در کشور ایران صورت گرفت.[۴۹] در زمان افشاریه، نادرشاه سوگواری را محصور کرد؛[۵۰] اما در زمان زندیه این محدویت‌ها برداشته گردیده و او‌لین مثال‌های مجالس تعزیه و مشابه‌خوانی صورت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.[۵۱]

ترویج تعزیه‌خوانی در زمان قاجار
زمان قاجار، زمانه رونق مجالس سوگواری، به‌ویژه دین تعزیه میباشد.[۵۲] آورده شده ناصرالدین‌سلطان موجب ترویج تجمل و اشرافی‌گری در مجالس نوحه شد؛ به‌طوری‌که فرمان روا گاه در شب‌های دهه اولیه محرم برای واعظان و پامنبری‌های آنها مشت‌مشت سکه پرتاب میکرد.[۵۳] قمه‌زنی، شمایل‌کشی، زنجیرزنی و ترسیم ۴۱ منبر، رسومی بود که در زمان ناصرالدین‌پاد شاه تأسیس شد یا این که اشاعه یافت.[۵۴]

عمومیت یافتن مراسم شام غریبان از خصوصیت‌های سوگواری روزگار مظفرالدین پادشاه دانسته گردیده است. همینطور عزاداری امام حسین(ع) در زمان قاجار ضمن ماه محرم به ماه صفر نیز سرایت کردن یافت.[۵۵] از سایر خصوصیت‌های عزاداری محرم در زمانه قاجار، نقدها بعضی روشنفکران مانند میرزا ملکم خان و میرزا فتحعلی آخوندزاده از سوگواری بود.[۵۶]

محدودیت‌های عزاداری در روزگار پهلوی
رضاخان در سال‌های در آغاز حکومتش مقید به کمپانی در مجالس سوگواری بود؛[۵۷] ولی با اجرای اپ‌های تجددخواهی رفته‌رفته از مجالس عزاداری مسافت گرفت و محدودیت‌هایی نیز برای سوگواران حال و روز کرد. از سال ۱۳۱۴ش و به‌موازات اجرای ضابطه کشف عفاف، به حاکمان بخش ها متفاوت فرمان داده شد از رویکرد پرتاب کردن تیم‌های سوگواری در ماه محرم و صفر خودداری نمایند و عموم را تشویق نمایند تا در مجالس نوحه بر روی صندلی و نیمکت بنشینند. بعد از اتفاق گوهرشاد، سختگیری درباره برپایی مجالس نوحه ارتقاء یافت و مأموران شهربانی ملزم شدند که از برگزاری مجالس سوگواری پرهیز نمایند؛ حتی فعالیت به‌جایی رسید که در برخی شهرها واعظان و برپاکنندگان مجالس مدیحه را به زندان می‌فرستادند.[۵۸] تخریب بنای توکل دولت در ۱۳۱۷ش که منجر انزوای بیشتراز پیش مراسم تعزیه شد، از سایر اقدامات رضاخان بود.[۵۹]

در مقابل حکومت پهلوی، روضه خوان عبدالکریم حائری یزدی برای برپا ماندن مجالس سوگواری کوشید. وی طلاب را برای تبلیغ و منبر در روز ها عزاداری به بخشها متعدد می‌ارسال کرد.[۶۰] او همینطور قدم‌هایی هم برای اصلاح مجالس عزاداری برداشت؛ برای مثال مشابه‌خوانی را در قم ممنوع و مجالس تعالی تعزیه را به مجلس نوحه‌خوانی تبدیل کرد.[۶۱]

با سقوط رضاخان در شهریور ۱۳۲۰ش و ورود نیروهای متفقین به کشور‌ایران، ممنوعیت برگزاری مجالس عزاداری رنگ شکست و قمه‌زنی، قفل‌بندی، زنجیرزنی، پاد شاه حسینی و... احیاء شد.[۶۲]

در اواخر زمانه پهلوی، مجالس مدیحه خانگی و زنانه پرورش داشت و مجالس زنانه تبارک تشکیل میشد.[۶۳] بعد از به معضل کشیده شدن رابطه فرمانروا با علما و پر‌نور شدن جرقه‌های در آغاز پیکار علیه رژیم پهلوی، روحانیون از مراسمات سوگواری برای مخالفت با پاد شاه به کار گیری کردند.[۶۴] اتفاق ها محرم ۱۳۴۲ش منجر شد در محرم آن سال، برگزاری هر نوع سوگواری مشروط به اخذ مجوز گردد.[۶۵]

تشویق و ترغیب ائمه(ع) به عزاداری
امامان شیعه شیعه ها را به عزاداری و سوگواری برای امام حسین(ع) و مادحین و شاعران را به مرثیه‌سرایی و گریاندن عموم تشویق می‌کردند؛[۹] چنان‌که امام راستگو(ع) سرودن شعر برای امام حسین(ع) و گریاندن عموم را سبب ساز ورود به پردیس دانسته میباشد.[۱۰] آن حضرت در روز عاشورا در خانه خویش مراسم عزا برپا می کرد و خویشاوندان و اصحاب خویش را بدان دعوت می‌نمود. [۱۱]هارون مكفوف (يكى از ياران امام درست گو عليه السلام) مى‌گويد: به محضر آن حضرت شرفياب شدم، فرمود: «برايم مرثيه بخوان. برايش خواندم. مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرمود:

«لا، كَما تَنْشِدُونَ وَ كَما تَرْثِيهِ عِنْدَ قَبْرِهِ‌

؛ اين سیرتکامل نمى‌خواهم، آن سیرتکامل كه در كنار قبر آن حضرت عليه السلام مرثيه مى‌خوانيد، بخوان» و اینجانب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواندم:

أُمْرُرُ عَلى‌ جَدَثِ الْحُسَيْنِ‌

فَقُلْ لَأَعْظُمِهِ الزَّكِيَّةِ

«از كنار قبر حسين عليه السلام گذر كن و به آن استخوان‌هاى پاك وی بگو ...»

ديدم آن حضرت به گريه زمین خورد، سكوت كردم، ولى فرمود: ادامه بده. [۱۲]

طبق برخی نقل‌ها، امام رضا(ع) از دِعْبِل خُزاعی می‌خواست برای امام حسین(ع) مرثیه‌سرایی نماید و در‌این فرمان کوتاهی نکند.[۱۳]

پیشینه و تحولات
عزاداری و سوگواری برای شهیدان حادثه عاشورا، از او‌لین روزهای بعد از عاشورای سال ۶۱ق استارت گردیده و همچنان ادامه داراست؛ البته نحوه‌های سوگواری در زمان تاریخ تغییرات فراوانی کرده و بخش اعظمی از آئین‌ها و سنت‌ها به آن اضافه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

اولیه عزاداری‌ها بر امام حسین(ع)
براساس بعضا احادیث، قبل از حادثه کربلا، معبود پیامبران به عنوان مثال حضرت انسان،[۱۴] نوح(ع)،[۱۵] ابراهیم[۱۶] موسی(ع)،[۱۷] و عیسی(ع)[۱۸] را از مصیبت‌های امام حسین(ع) باخبر کرده و آنها بر این مصیبت فغان کرده‌اند.[۱۹] همینطور رسول(ص) و امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) قبل از حادثه کربلا بارها به حادثه ها کربلا اشاره کرده و بر آن گریستند.[۲۰]

بعداز اتفاق عاشورا، اولی مرثیه‌خوانان بر حسین بن علی(ع)، امام سجاد(ع) و زینب(س) و دختران امام حسین(ع) و رباب، همسر امام حسین(ع)، دانسته شدند که در کربلا، کوفه و شام با مرثیه‌سرایی‌های خویش رویه امام را ادامه دادند.[۲۱] زینب(س) هنگام گذر از کنار بدن برادرش با قرائت اشعاری، حتی معاندان را متأثر کرد.[۲۲] با ورود اسیران کربلا به شام، زنان بنی‌امیه بر آن ها گریستند،[۲۳] و به گفته‌ای سه روز[۲۴] یا این که هفت روز[۲۵] عزا به پا کردند.

روحانی اثر گذار و سایر افراد نقل کردند او‌لین هر کس در رثای امام حسین(ع) شعر سرود، عُقْبَة بن عمرو سَهمی بود که دو بیت ابتدا آن اینگونه میباشد:

(إِذَا الْعَيْنُ قَرَّتْ فِي الْحَيَاةِ وَ أَنْتُم‏)
(تَخَافُونَ فِي الدُّنْيَا فَأَظْلَمَ نُورُهَا)
( مَرَرْتُ عَلَى قَبْرِ الْحُسَيْنِ بِكَرْبَلَاء)
(فَفَاضَ عَلَيْهِ مِنْ دُمُوعِي غَزِيرُهَا)[۲۶]

ام‌سلمه، همسر فرستاده(ص)، را اولیه مرثیه‌سرا در مدینه دانسته‌اند.[۲۷] بیان شده ام‌سلمه به یار زنان بنی‌هاشم، اول عده ای بودند که در عزای امام حسین(ع) جامه سیاه پوشیدند.[۲۸] جابر بن عبدالله انصاری،‌ اول زیارت کننده قبر امام(ع)، در اولیه اربعین امام حسین(ع) به کربلا رفت[۲۹] و در آنجا به مدیحه و سوگواری پرداخت.[۳۰] عبیدالله بن حر جعفی، به نقلی اول زائر قبر امام(ع)[۳۱]، نیز بعداز شهیدشدن امام حسین(ع)، به کربلا رفت و گریست و قصیده بلندی در رثای امام حسین(ع) سرود.[۳۲]

بَشَر بن جَذلَم، به امر امام سجاد(ع)، ورود اهل بیت به مدینه را با سرودن اشعاری به عموم خاطرنشان کرد و آنان‌را گریاند.[۳۳] همینطور زنانی از اهل بیت(ع) همانند ام البنین،[۳۴] رباب‌[۳۵] و زینب دختر عقیل.[۳۶] به عزاداری پرداختند و عموم مدینه را به سوگ نشاندند. توابین که بعد از شهیدشدن امام حسین(ع) توبه کرده و بر ضد امویان قیام کردند، نیز آغاز به کربلا رفتند و در آن جا به سوگواری پرداختند و برای خونخواهی امام(ع) هم عهد شدند. [۳۷]

گروه سوگواری طویریج در روز عاشورا بین الحرمین.
شاعران تبارک شیعی هم‌بعدازظهر ائمه(ع) نیز همانند کُمَیْت اَسَدی،[۳۸] سید اسماعیل حمیری[۳۹] و دِعْبِل خُزاعی،[۴۰] برای امام حسین(ع) شعر سروده و مرثیه خوانده‌اند.

کیفیت و اشکال

زنجیرزنی دو نفره در افغانستان
این مراسم با محافظت ماهیت واحد خویش، در بخش ها گوناگون کشور‌ایران و عراق با تفاوت‌هایی اندک برگزار می گردد. ولی در هندوستان و پاکستان این مراسم متعدد با جمهوری اسلامی ایران و عراق برگزار می‌گردد؛ تفاوت بارز این مراسم در استعمال از زنجیرهای تیغ‌دار و چاقودار در‌این دو مرز و بوم میباشد. در افغانستان هر دو نوع زنجیر ساده و تیغ دار چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشود.

در کشور‌ایران

تصویری از یک گروه زنجیرزنی در کشور‌ایران
زنجیرزنان در کشور‌ایران، به طور منظم و پی در پی در ردیف‌های دو تایی یا این که بیشتر تکان می‌نمایند. در ستون‌های جلو پیش‌کسوتان و بعد از آن جوان ها، نوجوان ها و خردسال ها جنبش می‌نمایند.[۵] به طور هماهنگ، مبنی بر ریتم روضه‌ای که هم‌زمان روضه‌خوان میخوانند، زنجیرها را بر شانه و پشت و گاهی راز و سینه خویش می‌کوبند. یاروهمدم مجموعه، طبل و سنج می‌کوبند. زنجیرزنی مدل‌های گوناگونی دارااست؛ به عنوان مثال تک‌ضرب، سه‌ضرب، چهارضرب و بیشتر. ریتم آن تابع ریتم مدیحه و طبل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۶]

در روزهای تاسوعا و عاشورا، گاهی در پیشاپیش گروه‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی اسب‌هایی با پوشش پارچه‌های سپید آغشته به قطرات سرخ‌رنگ به علامت خون تکان می‌نمایند. گاهی چندین کبوتر پشت اسب‌ها می گذارند به نشانٔ جابجایی خبر شهید شدن امام حسین از کربلا به آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مدینه.[۷]

در عراق

تصویری از یک مجموعه زنجیرزنی در کربلا، عراق
زنجیرزنی در عراق حدودا همچون جمهوری اسلامی ایران برگزار می گردد. زنجیرزنان همه بلوز سیاه بر بدن کرده و نصیب بالای آن را از پشت چاک میزندد تا زنجیر را جهت تأسی بیشتر با اهل بیت امام حسین علیه‌السلام بر تن لخت فرودآوردند. در کاظمین، گروه‌ای از مردان با تشکیل رینگ‌های بزرگی به صورت مستطیل یا این که بیضی به طرح مقبره کاظمین تکان می‌نمایند. یار و همدم این مجموعه‌ها طبل و سنج و بوق به صدا در می آید و معمولا روضه خوانی جاری ساختن میشود.[۸] بعضی از زنجیرزنان به رینگ‌های زنجیر تیغ‌های خرد متصل می‌نمایند تا درد و مشقت بیشتری را بر خویش اجبار نمایند.[۹]

زنجیرزنی (آئین)

زَنْجیرزَنی از دین‌های جمعی عزاداری شیعه ها میباشد که در آن برای یادکرد مصائب اهل ‌بیت(ع) خصوصا اسیران کربلا، زنجیرهایی که به طور خوشه‌ای به گروه‌ای چوبی آویخته گردیده را بر کتف خویش فرود می آورند. گستره این دین هند، پاکستان، افغانستان، جمهوری اسلامی ایران و عراق میباشد. این دین نوعا مردانه و به طور گروهی در مناسبت‌های اساسی سوگواری مانند دهه اولیه محرم و دهه پایان صفر برگزار می گردد. زنجیرزنی در مدل‌های گوناگونی اعمال می‌گردد و غالبا همدم تیم‌های زنجیرزنی، مدیحه خوانده گردیده و از طبل و سنج به کار گیری میگردد. اگرچه پیروز فقها زنجیرزنی را روا شمرده‌اند، البته سید ابوالحسن اصفهانی از مراجع تاسی شیعه قرن چهاردهم قمری و سید حسن امین فقید و ادیب، زنجیرزنی را همچون قمه‌زنی تحریم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند.

تاریخچه
منشأ زنجیرزنی را هند و پاکستان دانسته‌اند. احتمالاً این آئین در وسط زمان قاجار به جمهوری اسلامی ایران آمده باشد. در منابع سابق‌خیس گزارشی از زنجیرزنی وجود ندارد. در سفرنامه‌های اروپاییان در عهد و پیمان ناصرالدین‌فرمان روا، گزارش‌هایی از زنجیرزنی آمده میباشد. در حین رضاشاه، دین‌های سوگواری مثلا زنجیرزنی ممنوع شد. در طول محمدرضا پهلوی نیز در مقاطعی محدودیت‌هایی در برگزاری این مراسم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تولید شد.

تحت عنوان مثال، در شهریور۱۳۳۴، در آستانۀ ماه محرم، حکومت پهلوی به استناد فتوایی از سید هبةالدین شهرستانی، از فقهای وقت عراق، زنجیرزنی و برخی سوگواری‌های دیگر را ممنوع کرد. این ممنوعیت اعتراض‌هایی را در‌پی داشت؛ یکی‌از این اعتراضات، گروه تبارک زنجیرزنی آذربایجانی‌ها بود که در ۸ محرم در خانه سید محمد بهبهانی تحصن کردند و سرنوشت با دخالت حسین علاء در آغاز وزیر وقت، خاتمه یافت.[۱] هم‌اینگونه در ۱۹۲۷م در حیدرآباد زنجیرزنی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ممنوع شد.

گستره جغرافیایی و محدوده اجرایی
زنجیرزنی از آئین‌های سوگواری شیعه‌ها میباشد که عمدتا در کشورهای کشور‌ایران، عراق، افغانستان، لبنان، پاکستان و هند به گونه های متفاوت اعمال می گردد.[۲]

زنجیرزنی جای خاصی ندارد و هم در کوچه و خیابان‌ها و هم در جای ‌های محصور مانند صحن‌های اماکن مذهبی و یا این که حسینیه‌ها برگزار می گردد..[۳]

نمادشناسی
این مراسم احتمالاً به طور نمادین به مصائب کاروان اسیران کربلا در مسیر شام اشاره دارااست؛ مصائبی مانند در غل و زنجیربودن و نیز تازیانه میل کردن از نگهبانان کاروان. زنجیرزنی نوعی تحمل ریاضت و مشقت میباشد که اجراکنندگان به‌این وسیله خویش را در مصائب و مشکلاتی سهم دار می‌نمایند که معاندان شهدای کربلا برای آن ها به وجود آورده‌اند.[۴]

گروه‌های اسلام‌گرا
اخوان المسلمین از تیم‌های اسلام‌گرای مصری میباشند که بوسیله حسن البنا در سال ۱۹۲۸ میلادی تأسیس شد. شعار این دسته، اینگونه تیتر شده است: «طبیعت اسلام آن میباشد که حکم کننده باشد، خیر اینکه پایین سلطه باشد، تا احکام آن در کلیه ملل اجرایی شود و اقتدار آن در سراسر زمین بسط یابد.» این دسته تحت عنوان یک حزب سیاسی در سال ۱۹۵۴ در مصر ممنوع اعلام شد و رهبران آن بازداشت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شدند.

این مجموعه هرگونه کار با مجموعه‌های تروریستی و اقدامات ترورسیم را رد می‌نماید. اقدامات این تیم موجب صورت‌گیری حماس و جهاد اسلامی شد. طالبان دیگر دسته اسلام‌گراست که مدتی بر افغانستان حکم کننده شد و بوسیله برخی کشورهای اسلامی به رسمیت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شناخته شد.

این دسته بعد از حمله ها ۱۱ سپتامبر تحت عنوان یک دسته افراطی ترد شدند. نهضت العلما و تیم محمدیه از تیم‌های اسلامگرای اندونزی میباشند که در کل ۶۰ تا ۸۰ میلیون عضو دارا هستند. جنبشی که روح‌الله خمینی در جمهوری اسلامی ایران نیز به شیوه‌انداخت، از تکان‌های اسلام‌گرا به‌شمار میاید که ضمن توفیق در کشور‌ایران، مبادرت به صدور آن به دیگر کشورها نیز آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شکل گرفت.

ایالات متحده عربی که از انتشار الگوی شیعی در دولت ها مسلمان، بیمناک بود، الگوی خود یعنی وهابیت سکولار را در مقابل حرکت خمینی، به عالم اسلام ابلاغ کرد. این دو جریان اسلام‌گرا همواره در رویا رویی هم بودند و این رویارویی خویش دلیلی بر زنده ماندشان تا کنون شد.[۲۱۹]

تروریسم اسلامی
تروریسم اسلامی، یا این که تروریسم اسلام‌گرا، از تهدیدهای عالم به‌شمار میاید. به نظریه کپل، این تندروها، آخر و عاقبت سوای حفاظت عموم از در میان خواهند رفت. تروریسم اسلامی، با به کار گیری از یک سلاح ایدئولوژیک، قصد دارااست با توسل به تحمیل و خشونت، به هدف ها خویش که «آزادی ملی» تعریف شده است به کارگیری می‌نماید. از طریق‌های عملیاتی این تیم‌ها، می‌اقتدار به هجوم ها انتحاری با اسم «عملیات شهیدشدن‌طلبانه» اشاره نمود.[۲۲۰]

جهاد
نوشته‌علمیٔ اساسی: جهاد
جهاد تحت عنوان یکی‌از رفتارهای اجتماعی سیاسی در اسلام قلمداد میشود که به هر نوع کارایی نظامی و غیرنظامی در جهت دعوت به اسلام شکل بگیرد، اطلاق می شود. در تمدن اسلامی، به هر جنگی تیتر جهاد داده نشده‌میباشد و غرض از جهاد غیر از کشتار معارضان، فتح میهن‌ها و استحصال غنائم بلکه پشتیبانی از عقاید و قیمت‌های توحیدی و انسانی تیتر گردیده‌اند. مسلمان‌ها در طی جهادها از مقررات زیرا ممنوعیت کشتن سالخوردگان، زنان، خردسالان، انقطاع درختان، هلاکت جانوران و… تقلید می‌نمایند. کشته شدگان از سپاه مسلمانها در جهادها، کنیه شهید میگیرند که مقامی بالا در اسلام به حساب مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میآید.[۲۱۵]

اسلام‌گرایی
نوشته‌ی علمیٔ مهم: اسلام‌گرایی
بخشی از سلسله مقاله‌ها درمورد
اسلام‌گرایی
مبادی
ایدئولوژی‌ها
مفاهیم
تأثیرات
حرکت‌ها
متن ها کلیدی
سران حکومت
ایدئولوگ‌های کلیدی
عیب گیری از اسلام‌گرایی
موضوعات مرتبط
علامت درگاه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد درگاه اسلام
نبو

اسلام‌گرایی، جنبشی در دولت ها اسلامی میباشد که با اعتنا به اصول خویش همانند بیداری اسلامی، پیرو هدف ها سیاسی می باشند. اسلام‌گرایان از طریق‌های صلح‌جویانه و ستیزه‌جویانه چهت نیل به هدف ها خویش به کار گیری می‌نمایند. جیلیان شودلر گزارش می‌نماید که اسلام‌گرایی یک تفکر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد واحد وجود ندارد.

وی بر این اعتقاد و باور میباشد که‌این تکان در برخورد به پدیده‌های تاریخی همانند استعمار، سفر، پیدایش دولت‌های ملی، سرکوب کارگران، سلطه‌های سیاسی و اقتصادی غرب صورت گرفته‌میباشد. وی اسلام‌گرایان را به دو تیم تند و وسط‌رو تقسیم می‌نماید که تیم اولیه در پی انقلابی اسلامی برای به راز شغل آوردن دولتی اسلامی می‌باشند و دسته دوم خواستار آن میباشند که در چارچوب دولت مو جود، هدف ها سیاسیشان برآورده گردد.[۲۱۶] به نظریه گیلز کپل، اسلام‌گرایی از میانه قرن ۲۰ تا اواخر آن صورت گرفته‌میباشد و سه مجموعه، پر‌نور‌فکران خواستار حکومت فقاهتی، متخصصان متدین طبقه میانگین و جوان ها معترض به رژیم‌های سکولار به صورت‌گیری آن امداد کردند.[۲۱۷]

بیداری اسلامی
او‌لین جنبشی که با تیتر بیداری اسلامی صورت گرفت، مرتبط با قرن نوزدهم بود که در مقابل جنگ با استعمار اروپایی‌ها بر حکومت‌های مسلمان صورت گرفت. عالمان فقهی از این بیداری شرعی به کار گیری می‌کردند تا بسیج همگانی علیه استعمارستیزی تولید نمایند.[۲۱۸