ملقب به داعی بزرگ و داعی نخستین، از پیشوایان زیدیه، نهاد گذار سلسله علویان طبرستان در سده سوم هجری، و از سادات بنی الحسن میباشد. حسن بن زید به دعوت همسایه طبرستان بهاین حوزه رفت و سلسله علویان طبرستان را ایجاد کرد و به تبلیغ زیدیه پرداخت. وی با خارج راندن طاهریان از طبرستان و ری، حکومت خویش را شروع کرد ولی در نزاع با عباسیان باخت خورد. ابعاد بعداز مرگ المعتز بالله عباسی، حکومت خویش را بازپس گرفت. اورده شده او مردی با تقوا، عالم و بخشنده بود ولی با مخالفانش با شدت عکس العمل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکرد.
معاش طومار بابا وی زید بن محمد بن اسماعیل بن زید بن حسن بن علی از سادات بنی الحسن مستقر در مدینه و مادرش دختر عبدالله بن عبیدالله اعرج بود.[۱] حسن بن زید دوران جوانی خویش را در مدینه به رمز موفقیت.[۲] او احتمالا در قیام یحیی بن قدمت کمپانی داشته میباشد. بعداز سرکوب این قیام و تشدید سیاستهای ضد علوی متوکل، خلیفه عباسی، سادات حجاز و عراق به نواحی مرکزی کشورایران هجرت کردند. در همین مجال بود که حسن بن زید به ری رفت و در آنجا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اقامت گزید.[۳]
حسن بن زید قبل از مرگ، برادرش محمد را به جانشینی خویش برگزید. وی در رجب یا این که شعبان سال ۲۷۰ق، بر تاثیر بیماری، درگذشت.[۴] صرفا فرزند وی دختری بوده که قبل از سن وصلت درگذشته میباشد.[۵]دعوت اهل یک محل طبرستان ،بعداز وقوع شورشی در طبرستان در سال ۲۵۰ق گروهی از اهل یک محل به موعظه یکی علویان مستقر در طبرستان به ری رفته، از حسن بن زید دعوت کردند تا رهبری آنانرا بپذیرد. او نیز از ری به طبرستان رفت و بیشتر عموم طبرستان و امیران محلی دیلمان، زیرا جَستانیان، در رمضان ۲۵۰ق با او بیعت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.[۶]
فتح طبرستان
حسن بن زید برای خارج راندن طاهریان از طبرستان، ابتدا به آمل حمله کرد. بعداز تصرف آمل، رو به ساری بنیان. با تصرف ساری، سراسر طبرستان به سیطره حسن بن زید درآمد.[۷]
فتح ری
اندکی آنگاه، حسن بن زید سپاهی به فرماندهی یک کدام از خویشانش، که همنام وی بود، برای فتح ری ارسال کرد. این فرمانده به شهر وارد شد و حکم دهنده طاهری آنجا را خارج راند و محمد بن جعفر علوی را به حکومت ری گمارد و خویش به طبرستان برگشت. حکومت محمدبن جعفر دوامی نداشت و نارضایتی عموم قضیه رجوع و برگشت طاهریان را به ری مهیا کرد، البته به زودی سرداران حسن بن زید ری را گرفتند.[۸] بنابراین، مجموع طبرستان و قسمت وسیعی از دیلم و ری به تصرف حسن بن زید درآمد.[۹] او آنگاه، به تبلیغ دین خود (زیدی) پرداخت و داعیانش را به دماوند، فیروزکوه و حدود ری ارسال کرد.[۱۰]
نزاع با خلیفه عباسی
پیشرفت متصرفات حسن بن زید و محبوبیت وی در میان عموم کوفه و سامرا، موجب خوف خلیفه عباسی، معتز، شد. وی در سال ۲۵۳ق، برای سرکوبی حسن بن زید، سپاهی به فرماندهی موسی بن بُغا به سوی طبرستان ارسال کرد.[۱۱] موسی بن بغا در همدان بومی شد و مُفْلِح را برای تصرف ری روانه کرد. مفلح بعداز به دست آوردن قزوین و ری در ۲۵۵، وارد طبرستان شد. در جنگ مفلح و حسن بن زید، حسن بن زید باخت خورد و به دیلم گریخت. مفلح به آمل رفت و بعداز سوزاندن منزلهای علویان، بهدنبال حسن بن زید روانه دیلم شد. در همین هنگام، موسی بن بغا به مفلح پیغام اعطا کرد که از تعقیب حسن بن زید دست بردارد و در ری به او بپیوندد. ظاهراً برکناری معتز از خلافت و مرگ وی عامل این تصمیم بود.[۱۲]
حکومت مجدد بر طبرستان
با رفتن موسی بن بغا و مفلح به سامرا در سال ۲۵۵ق، حسن بن زید به آمل رجوع و برگشت و سال آن گاه، ری را گرفت. وی همینطور در ۲۵۷ق گرگان و در سال ۲۵۹ قمری قومس را ضمیمه متصرفات خویش کرد.[۱۳]
ملقب به داعی بزرگ و داعی نخستین، از پیشوایان زیدیه، نهاد گذار سلسله علویان طبرستان در سده سوم هجری، و از سادات بنی الحسن میباشد. حسن بن زید به دعوت همسایه طبرستان بهاین حوزه رفت و سلسله علویان طبرستان را ایجاد کرد و به تبلیغ زیدیه پرداخت. وی با خارج راندن طاهریان از طبرستان و ری، حکومت خویش را شروع کرد ولی در نزاع با عباسیان باخت خورد. ابعاد بعداز مرگ المعتز بالله عباسی، حکومت خویش را بازپس گرفت. اورده شده او مردی با تقوا، عالم و بخشنده بود ولی با مخالفانش با شدت عکس العمل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکرد.
معاش طومار بابا وی زید بن محمد بن اسماعیل بن زید بن حسن بن علی از سادات بنی الحسن مستقر در مدینه و مادرش دختر عبدالله بن عبیدالله اعرج بود.[۱] حسن بن زید دوران جوانی خویش را در مدینه به رمز موفقیت.[۲] او احتمالا در قیام یحیی بن قدمت کمپانی داشته میباشد. بعداز سرکوب این قیام و تشدید سیاستهای ضد علوی متوکل، خلیفه عباسی، سادات حجاز و عراق به نواحی مرکزی کشورایران هجرت کردند. در همین مجال بود که حسن بن زید به ری رفت و در آنجا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اقامت گزید.[۳]
حسن بن زید قبل از مرگ، برادرش محمد را به جانشینی خویش برگزید. وی در رجب یا این که شعبان سال ۲۷۰ق، بر تاثیر بیماری، درگذشت.[۴] صرفا فرزند وی دختری بوده که قبل از سن وصلت درگذشته میباشد.[۵]دعوت اهل یک محل طبرستان ،بعداز وقوع شورشی در طبرستان در سال ۲۵۰ق گروهی از اهل یک محل به موعظه یکی علویان مستقر در طبرستان به ری رفته، از حسن بن زید دعوت کردند تا رهبری آنانرا بپذیرد. او نیز از ری به طبرستان رفت و بیشتر عموم طبرستان و امیران محلی دیلمان، زیرا جَستانیان، در رمضان ۲۵۰ق با او بیعت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.[۶]
فتح طبرستان
حسن بن زید برای خارج راندن طاهریان از طبرستان، ابتدا به آمل حمله کرد. بعداز تصرف آمل، رو به ساری بنیان. با تصرف ساری، سراسر طبرستان به سیطره حسن بن زید درآمد.[۷]
فتح ری
اندکی آنگاه، حسن بن زید سپاهی به فرماندهی یک کدام از خویشانش، که همنام وی بود، برای فتح ری ارسال کرد. این فرمانده به شهر وارد شد و حکم دهنده طاهری آنجا را خارج راند و محمد بن جعفر علوی را به حکومت ری گمارد و خویش به طبرستان برگشت. حکومت محمدبن جعفر دوامی نداشت و نارضایتی عموم قضیه رجوع و برگشت طاهریان را به ری مهیا کرد، البته به زودی سرداران حسن بن زید ری را گرفتند.[۸] بنابراین، مجموع طبرستان و قسمت وسیعی از دیلم و ری به تصرف حسن بن زید درآمد.[۹] او آنگاه، به تبلیغ دین خود (زیدی) پرداخت و داعیانش را به دماوند، فیروزکوه و حدود ری ارسال کرد.[۱۰]
نزاع با خلیفه عباسی
پیشرفت متصرفات حسن بن زید و محبوبیت وی در میان عموم کوفه و سامرا، موجب خوف خلیفه عباسی، معتز، شد. وی در سال ۲۵۳ق، برای سرکوبی حسن بن زید، سپاهی به فرماندهی موسی بن بُغا به سوی طبرستان ارسال کرد.[۱۱] موسی بن بغا در همدان بومی شد و مُفْلِح را برای تصرف ری روانه کرد. مفلح بعداز به دست آوردن قزوین و ری در ۲۵۵، وارد طبرستان شد. در جنگ مفلح و حسن بن زید، حسن بن زید باخت خورد و به دیلم گریخت. مفلح به آمل رفت و بعداز سوزاندن منزلهای علویان، بهدنبال حسن بن زید روانه دیلم شد. در همین هنگام، موسی بن بغا به مفلح پیغام اعطا کرد که از تعقیب حسن بن زید دست بردارد و در ری به او بپیوندد. ظاهراً برکناری معتز از خلافت و مرگ وی عامل این تصمیم بود.[۱۲]
حکومت مجدد بر طبرستان
با رفتن موسی بن بغا و مفلح به سامرا در سال ۲۵۵ق، حسن بن زید به آمل رجوع و برگشت و سال آن گاه، ری را گرفت. وی همینطور در ۲۵۷ق گرگان و در سال ۲۵۹ قمری قومس را ضمیمه متصرفات خویش کرد.[۱۳]
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم