زعامت فقهی
روحانی جعفر بعد از درگذشت بحرالعلوم، به رهبری فقهی شیعه ها عراق و جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورها دست یافت و بر آوازه و نفوذ اجتماعی و سیاسی وی افزوده شد. با اینکه قبل از روضه خوان مرتضی انصاری عقیده وجوب پیروی از اعلم چندان ترویج نداشت و از اینرو مقلّدان شیعی هم زمان از مجتهدان گوناگون و عمدتاً محلّی و ناحیهای پیروی میکردند، کشف کننده الغطاء عملاً مرجع پیروی شیعه ها عالم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شوید.
جنگ با اخباریها
در زمان کشف کننده الغطاء عکس العمل علمی مشقت در میان عالمان اصولی و اخباری شیعی پدید آمده بود و هر مورد از آن دو طایفه می کوشید حیث خویش را ثابت و لحاظ مخالف را رد و محکوم نماید. روحانی جعفر که از تربیت یافتگان مدرسه اصولی وحید بهبهانی و طرفدار اجتهاد و استنباط بود و از استعمال عقل و ادله در ادراک عقاید و احکام فقهی حمایت می کرد، به پشتیبانی از دانش اصول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برخاست.
نمود پر رنگ این جدال، واکنش شدید وی با روحانی محمد بن عبدالنّبی نیشابوری (م ۱۲۳۲ق) دارای اسم و رسم به میرزا محمد اخباری فقیه اخباری دارای اسم و رسم بود که بر تاثیر آن، میرزا محمد حس خطر کرد و به جمهوری اسلامی ایران آمد و به فتحعلی پاد شاه هواخواهی موفقیت. روضه خوان جعفر ابتدا کتابی با تیتر کشف الغطاء عن معایب میرزا محمد عدوّالعلماء در رد آرای وی نوشت و آن را برای فرمانروا جمهوری اسلامی ایران ارسال کرد.[۱۱] و سپس خویش به کشورایران آمد و کاری کرد که فرمانروا قاجار روضه خوان محمد را از خویش آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد راند.[۱۲]
او بعد خلال مهاجرت به اصفهان کتاب دیگری به اسم الحق المبین برای فرزند خویش روحانی علی نوشت و گشوده هم اظهار نظر اخباریان را رد و محکوم کرد.[۱۳] میرزا محمد اخباری نیز کتابی با تیتر الصیحة بالحق در ردّ کتاب حافظه گردیده تألیف کرد.[۱۴]
نزاع با وهابیان
در سالهای انتها سده ۱۲ق/۱۸م رهروان محمد بن عبدالوهاب (۱۱۱۵–۱۲۰۷ق) در ایالات متحده عربی راز به کودتا برداشتند و با ادعای پیرایشگری شرعی، با بخش اعظمی از اعتقادات فرقههای گوناگون اسلامی (و بیشخیس شیعه ها) مخالفت ورزیدند و در شغل عملکرد کلانای را برای نزاع با آنچه خویش مظاهر غیردینی و بی دینیآلود میخواندند، شروع کردند.
دامنه این سرکشی از مرزهای ایالات متحده عربی و مکّه و مدینه سپری شد و به عراق کشیده شد و دو شهر کربلا و نجف گزینه هجوم وهابیان قرار گرفت. در حمله آنها به نجف (حدود ۱۲۲۱یا ۱۲۲۲ق)، روضه خوان جعفر کشف کننده الغطاء به حمایت از شهر و مقدسات و عموم آن برخاست و خویش مسلّح شد و دیگر عالمان و طلاب و عموم را نیز دارای سلاح تشکیل داد و با مهاجمان جنگید و سرنوشت آنها را ناچار به گریزو فرار کرد. او بعد از آن امرکرد دیواری پایدار بر گرد شهر نجف بکشند تا در هنگام تاخت و تاز وهابیان، شهر و عموم آن در تامین باشند.
در صحنه پیکار علمی نیز او کتابی به اسم منهج الرشاد لمن اراد السداد در عیب گیری و ردّ آراء وهابیان نوشت که بیان کننده اول کتاب در این باره بود.[۱۵]
سفرها
کشف کننده الغطاء دوبار به حج رفت. یک توشه در ۱۱۸۶ق و دیگر توشه در ۱۱۹۹ق. در ۱۲۲۲ق عازم مسافرت به جمهوری اسلامی ایران شد و از طهران، اصفهان، قزوین، یزد، مشهد و رشت دیدار کرد و در همگیجا از سوی عموم و علما به گرمی پذیرفته شد. جماعات و اجتماعات باشکوهی ترتیب بخشید و در تمامیجا با عموم صحبت بیان کرد.[مستلزم منبع]
درنگ و شغل سیاسی
روحانی جعفر کشف کنندهالغطاء در کارها سیاسی روزگار خویش نقش داشت. وی رابطه صمیمانهای با فتحعلیفرمان روا قاجار داشت و از وی با القاب و صفاتی حمد برانگیز حافظه میکرد.[۱۶] نفوذ سیاسی روحانی به قدری بود که هنگامی پاشای بغداد در مبارزههای مرزی از سپاهیان کشور ایران ناکامی خورد، از وی خواست واسطه مذاکرات صلح در میان دو مرزوبوم باشد.[۱۷]
در طول مهاجرت به جمهوری اسلامی ایران، روضه خوان جعفر که در نقط ی اوج آوازه و قدرت شرعی و سیاسی بود، در طهران به دیدار فتحعلیپاد شاه قاجار رفت و دراین دیدار شخصاً کتاب کشف الغطاء را به سلطان نثار کرد و برای جهاد با کافران و عده سربازان و ستاندن مالیات و زکات از عموم به مراد سامان دادن سپاه، اذن قانونی به وی بخشید.[۱۸]
مشروعیت سلطنت
کشف کنندهالغطاء به مشروعیتِ ذاتی سلطنت قاجارها اعتقادی نداشت. وی نیز مانند علمای دیگر، حق حاکمیت و ولایت را فقط از آن خداوند، رسول و امامان میدانست. از حیث وی دانش نیز از دست اندرکاران ساخت ولایت میباشد و مجتهد با استحصال دانش میتواند حق ولایت را به دست آورد.[۱۹] حقی که شاهان از آن منتفع نیستند. بنابر این مشروعیت پادشاه فقط از آنجا میباشد که بعضا از امور صرفا از وی بر می آید؛ به عبارت دیگر مشروعیت شاهان ذاتی وجود ندارد وعَرَضی میباشد.[۲۰]مثلا فقها قابلیت دنیوی و سیاسی جهاد را ندارند اما این فرمان از فرمانروا ساخته میباشد.[۲۱]
زعامت فقهی
روحانی جعفر بعد از درگذشت بحرالعلوم، به رهبری فقهی شیعه ها عراق و جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورها دست یافت و بر آوازه و نفوذ اجتماعی و سیاسی وی افزوده شد. با اینکه قبل از روضه خوان مرتضی انصاری عقیده وجوب پیروی از اعلم چندان ترویج نداشت و از اینرو مقلّدان شیعی هم زمان از مجتهدان گوناگون و عمدتاً محلّی و ناحیهای پیروی میکردند، کشف کننده الغطاء عملاً مرجع پیروی شیعه ها عالم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شوید.
جنگ با اخباریها
در زمان کشف کننده الغطاء عکس العمل علمی مشقت در میان عالمان اصولی و اخباری شیعی پدید آمده بود و هر مورد از آن دو طایفه می کوشید حیث خویش را ثابت و لحاظ مخالف را رد و محکوم نماید. روحانی جعفر که از تربیت یافتگان مدرسه اصولی وحید بهبهانی و طرفدار اجتهاد و استنباط بود و از استعمال عقل و ادله در ادراک عقاید و احکام فقهی حمایت می کرد، به پشتیبانی از دانش اصول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برخاست.
نمود پر رنگ این جدال، واکنش شدید وی با روحانی محمد بن عبدالنّبی نیشابوری (م ۱۲۳۲ق) دارای اسم و رسم به میرزا محمد اخباری فقیه اخباری دارای اسم و رسم بود که بر تاثیر آن، میرزا محمد حس خطر کرد و به جمهوری اسلامی ایران آمد و به فتحعلی پاد شاه هواخواهی موفقیت. روضه خوان جعفر ابتدا کتابی با تیتر کشف الغطاء عن معایب میرزا محمد عدوّالعلماء در رد آرای وی نوشت و آن را برای فرمانروا جمهوری اسلامی ایران ارسال کرد.[۱۱] و سپس خویش به کشورایران آمد و کاری کرد که فرمانروا قاجار روضه خوان محمد را از خویش آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد راند.[۱۲]
او بعد خلال مهاجرت به اصفهان کتاب دیگری به اسم الحق المبین برای فرزند خویش روحانی علی نوشت و گشوده هم اظهار نظر اخباریان را رد و محکوم کرد.[۱۳] میرزا محمد اخباری نیز کتابی با تیتر الصیحة بالحق در ردّ کتاب حافظه گردیده تألیف کرد.[۱۴]
نزاع با وهابیان
در سالهای انتها سده ۱۲ق/۱۸م رهروان محمد بن عبدالوهاب (۱۱۱۵–۱۲۰۷ق) در ایالات متحده عربی راز به کودتا برداشتند و با ادعای پیرایشگری شرعی، با بخش اعظمی از اعتقادات فرقههای گوناگون اسلامی (و بیشخیس شیعه ها) مخالفت ورزیدند و در شغل عملکرد کلانای را برای نزاع با آنچه خویش مظاهر غیردینی و بی دینیآلود میخواندند، شروع کردند.
دامنه این سرکشی از مرزهای ایالات متحده عربی و مکّه و مدینه سپری شد و به عراق کشیده شد و دو شهر کربلا و نجف گزینه هجوم وهابیان قرار گرفت. در حمله آنها به نجف (حدود ۱۲۲۱یا ۱۲۲۲ق)، روضه خوان جعفر کشف کننده الغطاء به حمایت از شهر و مقدسات و عموم آن برخاست و خویش مسلّح شد و دیگر عالمان و طلاب و عموم را نیز دارای سلاح تشکیل داد و با مهاجمان جنگید و سرنوشت آنها را ناچار به گریزو فرار کرد. او بعد از آن امرکرد دیواری پایدار بر گرد شهر نجف بکشند تا در هنگام تاخت و تاز وهابیان، شهر و عموم آن در تامین باشند.
در صحنه پیکار علمی نیز او کتابی به اسم منهج الرشاد لمن اراد السداد در عیب گیری و ردّ آراء وهابیان نوشت که بیان کننده اول کتاب در این باره بود.[۱۵]
سفرها
کشف کننده الغطاء دوبار به حج رفت. یک توشه در ۱۱۸۶ق و دیگر توشه در ۱۱۹۹ق. در ۱۲۲۲ق عازم مسافرت به جمهوری اسلامی ایران شد و از طهران، اصفهان، قزوین، یزد، مشهد و رشت دیدار کرد و در همگیجا از سوی عموم و علما به گرمی پذیرفته شد. جماعات و اجتماعات باشکوهی ترتیب بخشید و در تمامیجا با عموم صحبت بیان کرد.[مستلزم منبع]
درنگ و شغل سیاسی
روحانی جعفر کشف کنندهالغطاء در کارها سیاسی روزگار خویش نقش داشت. وی رابطه صمیمانهای با فتحعلیفرمان روا قاجار داشت و از وی با القاب و صفاتی حمد برانگیز حافظه میکرد.[۱۶] نفوذ سیاسی روحانی به قدری بود که هنگامی پاشای بغداد در مبارزههای مرزی از سپاهیان کشور ایران ناکامی خورد، از وی خواست واسطه مذاکرات صلح در میان دو مرزوبوم باشد.[۱۷]
در طول مهاجرت به جمهوری اسلامی ایران، روضه خوان جعفر که در نقط ی اوج آوازه و قدرت شرعی و سیاسی بود، در طهران به دیدار فتحعلیپاد شاه قاجار رفت و دراین دیدار شخصاً کتاب کشف الغطاء را به سلطان نثار کرد و برای جهاد با کافران و عده سربازان و ستاندن مالیات و زکات از عموم به مراد سامان دادن سپاه، اذن قانونی به وی بخشید.[۱۸]
مشروعیت سلطنت
کشف کنندهالغطاء به مشروعیتِ ذاتی سلطنت قاجارها اعتقادی نداشت. وی نیز مانند علمای دیگر، حق حاکمیت و ولایت را فقط از آن خداوند، رسول و امامان میدانست. از حیث وی دانش نیز از دست اندرکاران ساخت ولایت میباشد و مجتهد با استحصال دانش میتواند حق ولایت را به دست آورد.[۱۹] حقی که شاهان از آن منتفع نیستند. بنابر این مشروعیت پادشاه فقط از آنجا میباشد که بعضا از امور صرفا از وی بر می آید؛ به عبارت دیگر مشروعیت شاهان ذاتی وجود ندارد وعَرَضی میباشد.[۲۰]مثلا فقها قابلیت دنیوی و سیاسی جهاد را ندارند اما این فرمان از فرمانروا ساخته میباشد.[۲۱]
جایگاه تاریخی و معنوی نام امام حسن مجتبی (ع) در مسجد فکوری مشهد