مجله خبری مساجد

عقل فعال واسطه در سود و معرفت
براساس حکمت مشاء، عقل فعال در زمینه ی بی واسطه با دانا دنیوی میباشد. عقل فعال، فیضی را که به وسیله عقول واسطه (نُه عقل فراتر) از آفریدگار اخذ کرده، به فقید و موجودات دنیوی افاضه و عطا می‌نماید[۹] و منجر تولید موادسازنده اربعه(آب، حریق، هوا و خاک)، نفوس، مرکبات و موجب کثرت در فقید ماده میشود. سوای عقل فعال، رابطه دانا ماده با فقیه مجردات از دربین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌رود.[۱۰]

از آن‌جا که عقل فعال، مجرد میباشد و در مجردات حجابی وجود ندارد، تک تک حقایق موجودات را از دانا بالا اخذ می‌نماید و نزد آن جانور میباشد.[۱۱] ادراکات آدم متعلق به عقل فعال میباشد و فقط از روش اتصال بدین عقل نتیجه ها میشود.[۱۲]
ابوالحسن شعرانی، از فلاسفه شیعی در قرن چهاردهم قمری، گفته میباشد به اعتقاد و باور ما کلیه چیز این دنیا در دانایی و سرپرستی فرشتگان و مأموران الهی میباشد که حکما از آن ها به عقل فعال تفسیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نمایند.[۱۳]

معنی‌شناسی
فلاسفه قبلی همانند فارابی و ابن‌سینا عقل فعال را فاعلِ قریب (انگیزه فاعلی مجاورت و مُباشِر) برای دانا طبیعت و موادسازنده، گنجینه مفاهیم عقلی نفس انسانی و افاضه‌کننده مفاهیم عقلی به نفس انسانی معرفی کرده‌اند.[۱۴] از طریقه فلاسفه، عقل فعال، جوهر غیرمادی و غیرمرکب و تدبیرکننده فقید دنیوی و انگیزه فاعلی نفوس انسانی و حوادثی میباشد که در دنیا دنیوی روی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدهد.[۱۵]

منظور از عقل در عقل فعال و عقول ده‌گانه، مو جود مجرد و غیرمادی میباشد که از جهت ذات و فعلش جدا و مبنا و مبنا عالم ماورای طبیعت و دانا روحانیت میباشد.[۱۶] به تعبیروتفسیر دیگر، عقل هم در ذات خودش مجرد و جدا از ماده میباشد و هم در افعالش بی‌نیاز از ماده و جداگانه میباشد.[۱۷]

انگیزه نامگذاری
عقل فعال، عقل نامیده میگردد چرا‌که مجرد و غیرمادی میباشد و فلاسفه هر نیروی خودآگاه مجرد را عقل می‌نامند.[۱۸] در وجه تسمیه عقل فعال به فعال نیز ملاصدرا سه انگیزه بیان نموده است:

عقل فعال از‌آنجا که ایجادکننده نفوس انسانی میباشد و آن ها را از عقل بالقوه (او‌لین مرحله از عقل نظری بشر که تنهاً آمادگی فهم و شعور مفاهیم کلی میباشد) به عقل بالفعل (مرحله‌ای از عقل نظری آدم که افزون بر بدیهیات، مفاهیم کلی و نظری را شعور می‌نماید) میرساند، فعال گفته میگردد.
عقل فعال از تمامی جهات بالفعل میباشد و هیچ قوه‌ای در آن وجود ندارد؛ اما تمامی عقل‌ها اینگونه‌اند؛ ولی به دلیل مبالغه در فعلیت عقل فعال، فقط به آن فعال بیان شده میباشد.
به دلیل اینکه عقل فعال به وجودآورنده دانا دنیوی و مبدأ و منشأ شکل‌های [یادداشت ۱] موجودات دنیوی میباشد، فعال گفته می گردد.[۱۹]
به گفته مرتضی مطهری، فیلسوف و متفکر شیعی قرن چهاردهم خورشیدی، از‌آن‌جا‌که این مو جود واسطه سود در بین مبدأ تک تک (پروردگار) و عالم میباشد و نیرویی فعال میباشد، آن را عقل فعال نامیده‌اند.[۲۰]

پیشینه

عقل فعال واسطه در سود و معرفت
براساس حکمت مشاء، عقل فعال در زمینه ی بی واسطه با دانا دنیوی میباشد. عقل فعال، فیضی را که به وسیله عقول واسطه (نُه عقل فراتر) از آفریدگار اخذ کرده، به فقید و موجودات دنیوی افاضه و عطا می‌نماید[۹] و منجر تولید موادسازنده اربعه(آب، حریق، هوا و خاک)، نفوس، مرکبات و موجب کثرت در فقید ماده میشود. سوای عقل فعال، رابطه دانا ماده با فقیه مجردات از دربین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌رود.[۱۰]

از آن‌جا که عقل فعال، مجرد میباشد و در مجردات حجابی وجود ندارد، تک تک حقایق موجودات را از دانا بالا اخذ می‌نماید و نزد آن جانور میباشد.[۱۱] ادراکات آدم متعلق به عقل فعال میباشد و فقط از روش اتصال بدین عقل نتیجه ها میشود.[۱۲]
ابوالحسن شعرانی، از فلاسفه شیعی در قرن چهاردهم قمری، گفته میباشد به اعتقاد و باور ما کلیه چیز این دنیا در دانایی و سرپرستی فرشتگان و مأموران الهی میباشد که حکما از آن ها به عقل فعال تفسیر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نمایند.[۱۳]

معنی‌شناسی
فلاسفه قبلی همانند فارابی و ابن‌سینا عقل فعال را فاعلِ قریب (انگیزه فاعلی مجاورت و مُباشِر) برای دانا طبیعت و موادسازنده، گنجینه مفاهیم عقلی نفس انسانی و افاضه‌کننده مفاهیم عقلی به نفس انسانی معرفی کرده‌اند.[۱۴] از طریقه فلاسفه، عقل فعال، جوهر غیرمادی و غیرمرکب و تدبیرکننده فقید دنیوی و انگیزه فاعلی نفوس انسانی و حوادثی میباشد که در دنیا دنیوی روی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدهد.[۱۵]

منظور از عقل در عقل فعال و عقول ده‌گانه، مو جود مجرد و غیرمادی میباشد که از جهت ذات و فعلش جدا و مبنا و مبنا عالم ماورای طبیعت و دانا روحانیت میباشد.[۱۶] به تعبیروتفسیر دیگر، عقل هم در ذات خودش مجرد و جدا از ماده میباشد و هم در افعالش بی‌نیاز از ماده و جداگانه میباشد.[۱۷]

انگیزه نامگذاری
عقل فعال، عقل نامیده میگردد چرا‌که مجرد و غیرمادی میباشد و فلاسفه هر نیروی خودآگاه مجرد را عقل می‌نامند.[۱۸] در وجه تسمیه عقل فعال به فعال نیز ملاصدرا سه انگیزه بیان نموده است:

عقل فعال از‌آنجا که ایجادکننده نفوس انسانی میباشد و آن ها را از عقل بالقوه (او‌لین مرحله از عقل نظری بشر که تنهاً آمادگی فهم و شعور مفاهیم کلی میباشد) به عقل بالفعل (مرحله‌ای از عقل نظری آدم که افزون بر بدیهیات، مفاهیم کلی و نظری را شعور می‌نماید) میرساند، فعال گفته میگردد.
عقل فعال از تمامی جهات بالفعل میباشد و هیچ قوه‌ای در آن وجود ندارد؛ اما تمامی عقل‌ها اینگونه‌اند؛ ولی به دلیل مبالغه در فعلیت عقل فعال، فقط به آن فعال بیان شده میباشد.
به دلیل اینکه عقل فعال به وجودآورنده دانا دنیوی و مبدأ و منشأ شکل‌های [یادداشت ۱] موجودات دنیوی میباشد، فعال گفته می گردد.[۱۹]
به گفته مرتضی مطهری، فیلسوف و متفکر شیعی قرن چهاردهم خورشیدی، از‌آن‌جا‌که این مو جود واسطه سود در بین مبدأ تک تک (پروردگار) و عالم میباشد و نیرویی فعال میباشد، آن را عقل فعال نامیده‌اند.[۲۰]

پیشینه