مجله خبری مساجد

تحصیلات
اساتید
ملاصدرا؛ فیاض لاهیجی از شاگردان پر رنگ صدرالمتألهین شیرازی بود. او هنگام اقامت ملاصدرا در قم، نزد او شاگردی نموده است. از همدرسان او، می‌قدرت به ملامحسن نتیجه کاشانی، ملامحمد یوسف الموتی و حسین تنکابنی اشاره نمود که همه از ملاصدرا درس می‌گرفتند.[۱۸] لاهیجی در‌این زمانه، مبدأ و معاد، بخشی از اسفار، شواهد الربوبیه و رساله تکان را که از مصنفات ملاصدرا میباشد، نزد او مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواند.[۱۹]
میرداماد؛ در بیشتر منابع درباره اینکه فیاض از میرداماد (م۱۰۴۰ق) درس گرفته میباشد، سخنی به در میان نیامده میباشد؛ به ویژه اینکه میرداماد مقیم اصفهان و فیاض مستقر قم بود.[۲۰] ولی اعیان الشیعه میرداماد را از اساتید وی شمرده میباشد.[۲۱] از ثنا‌های فیاض از میرداماد و اشعارش در مدح او، اینگونه برداشت گردیده است که او گاهی به اصفهان می‌رفته و از میرداماد سود می‌گرفته میباشد.[۲۲] با این اکنون، هیچ وقت او از میرداماد تحت عنوان مدرس خاطر نکرده میباشد، در حالیکه در مفاد زیادی از ملاصدرا با القابی همانند «الاستاذ»[۲۳] یا این که «استاذنا الاعظم»[۲۴] مذکور میباشد. به لحاظ میرسد میرداماد مدرس بدون واسطه لاهیجی نبوده میباشد و بعضا تراجم نیز از جناب میرداماد با تیتر «مدرس الاستاد» لاهیجی ذکر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شده‌اند.[۲۵]
شاگردان
لاهیجی اکثر قدمت خویش را در قم گذرانده و در اکثر اوقات وقت ها به مشاجره و درس دادن در مکتب عملیه حضرت معصومه[۲۶] سرگرم بود.[۲۷] شاگردان دارای اسم و رسم او آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عبارتند از:

میرزا حسن لاهیجی(۱۰۴۵-۱۱۲۱ق) فرزند فیاض.[۲۸]
حاکم سعید قمی (۱۰۴۹-۱۱۰۷ق) که اورده شده در حکمت اشراق از شاگردان فیاض بوده میباشد.[۲۹] از او اثرها مهمی زیرا گستردن توحید صدوق، اربعینیات و کلید فردوس میراث میباشد. مالک روضات الجنات این مسأله را خطا می داند و ادعا دارد حاکم سعید شاگر فیاض نبوده[۳۰] و با میرزا محمدسعید حکیم (م بعد از ۱۰۸۵ق) طبیب درباری آن روزگار خلط گردیده است.[۳۱] حکم کننده سعید در آثارش از لاهیجی و شاگردی نزد او خاطر نکرده[۳۲] و مدرسه فکرشان سازگار وجود ندارد. حکم دهنده سعید بیشتر پایین تأثیر نتیجه بوده میباشد.[۳۳]
حسین بن ابراهیم تنکابنی از شاگردان ملاصدرا (متوفای ۱۰۵۰ق) و فیاض لاهیجی (متوفای ۱۰۷۲ق) بود.[۳۴] تنکابنی بعد از یادگرفتن علم ها عقلی به درس دادن و اشاعه آرا و اذهان ملاصدرا پرداخت.[۳۵]
وی در ۱۱۰۱ یا این که ۱۱۰۵ق به حج رفت و پیرو مناظره‌ای که در مکه در باره خلافت امام علی (ع) داشت در زمان طواف کعبه، به اتهام اهانت به منزل خداوند بازداشت و به حکم حکم کننده، به تعزیر و اخراج از مکه محکوم شد. وی بر تاثیر جراحات ناشی از تعزیر در میان شیوه مکه و مدینه، درگذشت و ازینرو برخی او‌را «شهید» دانسته‌اند. مدفن تنکابنی در مجاورت قبر ابوذر غفاری (متوفای ۳۲ ق) در رَبَذَه (در اطراف رابِغ) میباشد.[۳۶]

اثرها
گوهر منظور؛ از مهم ترین اثرها کلامی فیاض میباشد. این کتاب یک عصر دانش سخن به طریق استدلالی و فلسفی میباشد و از اثرها اساسی حکمت اسلامی به شمار می آید.
سرمایه ایمان؛ کتابی مختصر در اصول آئین میباشد که فیاض بعد از گوهر خواسته آن را نوشته میباشد.
شوارق الالهام؛ شرحی مزجی بر تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی.
کناره بر لبه خفری بر تفصیل تجرید قوشجی: این تاثیر با تیتر «کناره حاشیة الخفری علی الشرح الجدید للتجرید العقاید» به گویش عربی تألیف گردیده است و تعلیقه‌ای میباشد بر کناره شمس الدین محمد خفری (م۹۵۷ق) بر گستردن تازه تجرید نگاشته علاء الدین محمد قوشجی (م۸۷۹ق) که فیاض آن را به هنگام درس دادن تفصیل تجرید، نوشته میباشد. این تاثیر تا به امروز چاپ نشده میباشد.
کناره بر گستردن نو تجرید: این تاثیر به لهجه عربی میباشد و حاشیه ها مبسوطی بر نصیب جواهر و اعراض تفصیل قوشجی میباشد. این تاثیر نیز تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
کلمه و واژه طیبه: این تاثیر اساسا، رساله‌ای میباشد به لهجه عربی درباره اصول آئین. لاهیجی در پیشگفتار این تاثیر به حدیث «اینجانب قال لا اله الا الله، وجبت له الجنة» اشاره می‌نماید و میگوید: لااله الا الله به نحو اجمال، دربرگیرنده اصول خمسه آیین میباشد. خواسته از «الکمة الطیبة» به عبارتی لا اله الا الله میباشد.
این تاثیر یک پیشگفتار دوازده فصل (به تعداد حروف لااله الا الله) و یک خاتمه دارااست. این تاثیر تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
جواب منظوم فیاض لاهیجی به طومار منظوم نتیجه کاشانی
جوهر المراد؛ گستردن فیه تجربة الصوفیة التی خرجت اینجانب نطاق المشائیة التی میزت فکره بالاجمال
کناره بر کناره ملا عبدالله یزدی (تهذیب المنطق)
کناره جواهر و اعراض
کناره تفصیل اشارات خواجه (حاشیة علی تفصیل النصیریة للاشارات)
حدوث دانا
کتاب شعر
تفصیل فصوص الحکم
گستردن باغ سر شبستری (مفاتیح الاعجاز)
تفصیل هیاکل النور فی حکمة الاشراق
شوارق الانهار و بوارق الاسرار (فی الحکمة)
الکلمات الطیبة فی المحاکمة در بین الصدرا و الداماد فی اصالة الماهیة و الوجود
مثنوی ساقی طومار
مثنوی سام و بهرام
مشارق الالهام (تفصیل تجرید الاعتقاد)[۳۷]
باتوجه به ارجاعات لاهیجی در متن کتاب‌هایش، می‌اقتدار پیش گویی زد که ترتیب تاریخی آثارش چنین میباشد: ۱. الکلمة الطیبه ۲. کناره بر لبه خفری بر تفصیل قوشجی ۳. حاشیه ها الهیات تجرید (لبه بر تفصیل قوشجی) ۴. گوهر منظور ۵. سرمایه ایمان ۶. شوارق الالهام.

تحصیلات
اساتید
ملاصدرا؛ فیاض لاهیجی از شاگردان پر رنگ صدرالمتألهین شیرازی بود. او هنگام اقامت ملاصدرا در قم، نزد او شاگردی نموده است. از همدرسان او، می‌قدرت به ملامحسن نتیجه کاشانی، ملامحمد یوسف الموتی و حسین تنکابنی اشاره نمود که همه از ملاصدرا درس می‌گرفتند.[۱۸] لاهیجی در‌این زمانه، مبدأ و معاد، بخشی از اسفار، شواهد الربوبیه و رساله تکان را که از مصنفات ملاصدرا میباشد، نزد او مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواند.[۱۹]
میرداماد؛ در بیشتر منابع درباره اینکه فیاض از میرداماد (م۱۰۴۰ق) درس گرفته میباشد، سخنی به در میان نیامده میباشد؛ به ویژه اینکه میرداماد مقیم اصفهان و فیاض مستقر قم بود.[۲۰] ولی اعیان الشیعه میرداماد را از اساتید وی شمرده میباشد.[۲۱] از ثنا‌های فیاض از میرداماد و اشعارش در مدح او، اینگونه برداشت گردیده است که او گاهی به اصفهان می‌رفته و از میرداماد سود می‌گرفته میباشد.[۲۲] با این اکنون، هیچ وقت او از میرداماد تحت عنوان مدرس خاطر نکرده میباشد، در حالیکه در مفاد زیادی از ملاصدرا با القابی همانند «الاستاذ»[۲۳] یا این که «استاذنا الاعظم»[۲۴] مذکور میباشد. به لحاظ میرسد میرداماد مدرس بدون واسطه لاهیجی نبوده میباشد و بعضا تراجم نیز از جناب میرداماد با تیتر «مدرس الاستاد» لاهیجی ذکر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شده‌اند.[۲۵]
شاگردان
لاهیجی اکثر قدمت خویش را در قم گذرانده و در اکثر اوقات وقت ها به مشاجره و درس دادن در مکتب عملیه حضرت معصومه[۲۶] سرگرم بود.[۲۷] شاگردان دارای اسم و رسم او آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عبارتند از:

میرزا حسن لاهیجی(۱۰۴۵-۱۱۲۱ق) فرزند فیاض.[۲۸]
حاکم سعید قمی (۱۰۴۹-۱۱۰۷ق) که اورده شده در حکمت اشراق از شاگردان فیاض بوده میباشد.[۲۹] از او اثرها مهمی زیرا گستردن توحید صدوق، اربعینیات و کلید فردوس میراث میباشد. مالک روضات الجنات این مسأله را خطا می داند و ادعا دارد حاکم سعید شاگر فیاض نبوده[۳۰] و با میرزا محمدسعید حکیم (م بعد از ۱۰۸۵ق) طبیب درباری آن روزگار خلط گردیده است.[۳۱] حکم کننده سعید در آثارش از لاهیجی و شاگردی نزد او خاطر نکرده[۳۲] و مدرسه فکرشان سازگار وجود ندارد. حکم دهنده سعید بیشتر پایین تأثیر نتیجه بوده میباشد.[۳۳]
حسین بن ابراهیم تنکابنی از شاگردان ملاصدرا (متوفای ۱۰۵۰ق) و فیاض لاهیجی (متوفای ۱۰۷۲ق) بود.[۳۴] تنکابنی بعد از یادگرفتن علم ها عقلی به درس دادن و اشاعه آرا و اذهان ملاصدرا پرداخت.[۳۵]
وی در ۱۱۰۱ یا این که ۱۱۰۵ق به حج رفت و پیرو مناظره‌ای که در مکه در باره خلافت امام علی (ع) داشت در زمان طواف کعبه، به اتهام اهانت به منزل خداوند بازداشت و به حکم حکم کننده، به تعزیر و اخراج از مکه محکوم شد. وی بر تاثیر جراحات ناشی از تعزیر در میان شیوه مکه و مدینه، درگذشت و ازینرو برخی او‌را «شهید» دانسته‌اند. مدفن تنکابنی در مجاورت قبر ابوذر غفاری (متوفای ۳۲ ق) در رَبَذَه (در اطراف رابِغ) میباشد.[۳۶]

اثرها
گوهر منظور؛ از مهم ترین اثرها کلامی فیاض میباشد. این کتاب یک عصر دانش سخن به طریق استدلالی و فلسفی میباشد و از اثرها اساسی حکمت اسلامی به شمار می آید.
سرمایه ایمان؛ کتابی مختصر در اصول آئین میباشد که فیاض بعد از گوهر خواسته آن را نوشته میباشد.
شوارق الالهام؛ شرحی مزجی بر تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی.
کناره بر لبه خفری بر تفصیل تجرید قوشجی: این تاثیر با تیتر «کناره حاشیة الخفری علی الشرح الجدید للتجرید العقاید» به گویش عربی تألیف گردیده است و تعلیقه‌ای میباشد بر کناره شمس الدین محمد خفری (م۹۵۷ق) بر گستردن تازه تجرید نگاشته علاء الدین محمد قوشجی (م۸۷۹ق) که فیاض آن را به هنگام درس دادن تفصیل تجرید، نوشته میباشد. این تاثیر تا به امروز چاپ نشده میباشد.
کناره بر گستردن نو تجرید: این تاثیر به لهجه عربی میباشد و حاشیه ها مبسوطی بر نصیب جواهر و اعراض تفصیل قوشجی میباشد. این تاثیر نیز تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
کلمه و واژه طیبه: این تاثیر اساسا، رساله‌ای میباشد به لهجه عربی درباره اصول آئین. لاهیجی در پیشگفتار این تاثیر به حدیث «اینجانب قال لا اله الا الله، وجبت له الجنة» اشاره می‌نماید و میگوید: لااله الا الله به نحو اجمال، دربرگیرنده اصول خمسه آیین میباشد. خواسته از «الکمة الطیبة» به عبارتی لا اله الا الله میباشد.
این تاثیر یک پیشگفتار دوازده فصل (به تعداد حروف لااله الا الله) و یک خاتمه دارااست. این تاثیر تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
جواب منظوم فیاض لاهیجی به طومار منظوم نتیجه کاشانی
جوهر المراد؛ گستردن فیه تجربة الصوفیة التی خرجت اینجانب نطاق المشائیة التی میزت فکره بالاجمال
کناره بر کناره ملا عبدالله یزدی (تهذیب المنطق)
کناره جواهر و اعراض
کناره تفصیل اشارات خواجه (حاشیة علی تفصیل النصیریة للاشارات)
حدوث دانا
کتاب شعر
تفصیل فصوص الحکم
گستردن باغ سر شبستری (مفاتیح الاعجاز)
تفصیل هیاکل النور فی حکمة الاشراق
شوارق الانهار و بوارق الاسرار (فی الحکمة)
الکلمات الطیبة فی المحاکمة در بین الصدرا و الداماد فی اصالة الماهیة و الوجود
مثنوی ساقی طومار
مثنوی سام و بهرام
مشارق الالهام (تفصیل تجرید الاعتقاد)[۳۷]
باتوجه به ارجاعات لاهیجی در متن کتاب‌هایش، می‌اقتدار پیش گویی زد که ترتیب تاریخی آثارش چنین میباشد: ۱. الکلمة الطیبه ۲. کناره بر لبه خفری بر تفصیل قوشجی ۳. حاشیه ها الهیات تجرید (لبه بر تفصیل قوشجی) ۴. گوهر منظور ۵. سرمایه ایمان ۶. شوارق الالهام.