مجله خبری مساجد

عبداللّه بن محمد تونی،(درگذشته ۱۰۷۱ق) دارای اسم و رسم به فاضل تونی، فقید و اخباری امامی سدۀ یازدهم. از حیات فردی وی چندان اطلاعی در چنگ وجود ندارد. تونی در اصفهان علم آموزی کرد و در مشهد و قزوین نیز سکونت داشت و در کرمانشاه درگذشت. از مهم ترین اثر ها او الوافیه میباشد که در آن فصل‌بندی جدیدی از اصول فقه عرضه نموده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.

معاش‌طومار
از تاریخ میلاد، تحصیلات و استادان وی اطلاعی در چنگ وجود ندارد. او در بُشرویه، در چهارده فرسخی تون (پردیس کنونی)، زاده شد. از این رو، ملاعبداللّه، بشرویی خراسانی نیز خوانده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.[۱].

ملاعبداللّه تونی مدتی در اصفهان و در مکتب مولی عبداللّه شوشتری اقامت گزید، بعد از آن به مشهد رفت و چندی در آنجا سکنی گزید. ابعاد به قصد زیارت عتبات عازم عراق شد، البته در رویه، هنگام عبور از قزوین، دوستش مولی خلیل قزوینی از وی خواست که در آنجا بماند، و وی به عهده گرفت و مدتی در آن شهر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد توقف کرد.[۲]

تونی در ۱۶ ربیع‌الاول ۱۰۷۱ق در کرمانشاه وفات کرد و همانجا دفن شد.[۳]

حیات علمی
قصد به اخباری‌گری
حرّ عاملی، از هم‌عصران او، او‌را فقید فاضل حرفه ای دانا با تقوا مومن خوانده میباشد. [۴]

روحانی انصاری[۵]، تونی را از عالمان اخباری به شمار آورده‌میباشد، ولی تأمل در مطالب الوافیه نشانه می دهد که وی اخباری معتدلی بوده که با اصول فقه وسطٔ خیر و خوبی داشته و مانند اخباریان افراطی این دانش را به کلی فرو نمی‌نهاده میباشد. حتی بعضا از علما[۶] او را در زمرهٔ اصولیان شمرده‌اند. در واقع، تونی با تألیف وافیه توانست جریان اخباری‌گری را به سوی میانه روی هدایت نماید. او در کنار میرزا محمد بن حسن شیروانی (صاحب و مالک دو کنارهٔ فارسی و عربی بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق) و پژوهشگر خوانساری (صاحب و مالک لبه بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق)، جنبش بنیادینی را در جمهوری اسلامی ایران شروع کرد که در قبال تکان اخباری‌گری عراق به مرکزیت کربلا، به تقویت مدرسه اصولیان سبب شد [۷].

بقعه فاضل تونی در کرمانشاه
اثرها علمی
مهمترین تاثیر تونی الوافیه میباشد. زمینه این کتاب اصول فقه میباشد. [۸] وی درین تاثیر، فصل‌بندی جدیدی از اصول فقه عرضه نموده است.[۹] دیگر اثرها او عبارتند از:

رسالة مختصرة فی ذکر النفی الوجوب العینی للصلاة الجمعة فی زمن الغیبة(رساله‌ای در ثابت عدم وجوب عینی اقامۀ نماز آدینه در طول غایب بودن) [۱۰]؛
کناره بر معالم الاصول [۱۱]
تعلیقات بر مدارک الاحکام[۱۲]
تفصیل موعظه الاذهان علامه حلی، در فقه [۱۳]
کناره بر راهنمایی الاذهان علامه حلّی[۱۴]، افندی اصفهانی احتمال داده‌میباشد به عبارتی تفصیل موعظه باشد؛
فهرست تهذیب الاحکام روضه خوان طوسی.[۱۵]
از این بین تنها دو تاثیر ابتدا مانده که به چاپ رسیده میباشد :

پانویس
مراجعه‌نمایید به آقابزرگ طهرانی، ج۶، ص۲۳۰، ج۱۴، ص۱۶۶.
افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸.
افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸؛ خوانساری، ج ۴، ص۲۴۴-۲۴۶.
حر عاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
رجوع نمایید به تهرانی، ج ۲، ص۱۹۷، ۲۸۱.
مراجعه نمایید به بروجردی، ج ۴، قول ۲، ص۲۵۸؛ امام خمینی، پیشگفتارٔ سبحانی، ص۱۹ـ۲۰.
فضلی، ص۷۸.
مراجعه کنید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
مراجعه نمایید به تونی، الوافیة، پیشگفتار، ص۲۷-۳۰.
رجوع‌نمایید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
مراجعه نمایید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
رجوع‌کنید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
مراجعه‌نمایید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
رجوع‌نمایید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
رجوع‌نمایید به آقابزرگ طهرانی، ج ۴، ص۲۱.
منابع
آقابزرگ طهرانی.
تونی، عبداللّه بن محمد، الوافیة فی اصول الفقه، قم، چاپ محمدحسین رضوی کشمیری، ۱۴۱۵.
افندی اصفهانی، عبداللّه بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱ـ ۱۴۱۵ق.
انصاری، مرتضی بن محمدامین، فرائدالاصول، چاپ عبداللّه نورانی، قم ۱۳۶۵ش.
بروجردی، محمدتقی، نهایة الافکار، تقریرات درس آیة اللّه عراقی، ج ۴، قم ۱۴۱۷ق.
حرّ عاملی، محمدبن حسن، امل الآمل، چاپ احمد حسینی، عهدوپیمان ۲، قم ۱۳۶۲ش.
خمینی، روح‌الله، لمحات الاصول، تقریرات درس آیة اللّه بروجردی، طهران ۱۴۲۱ق.
فضلی، عبدالهادی، دروس فی فقه الامامیة، (بیروت) ۱۴۲۰ق.
لینک به خارج
منبع نوشته ی علمی: دانشنامه عالم اسلام
دایرة المعارف والا اسلامی
نبو
فقیهان شیعه (قرن ۱۱ قمری)
جمهوری اسلامی ایران
سید نورالله حسینی شوشتری (۱۰۱۹ق) • میرفیض الله (۱۰۲۵ق) • ابراهیم همدانی (۱۰۲۵ق) • فرمانروا العلماء (۱۰۶۴ق) • محمدتقی مجلسی (۱۰۷۰ق) • عبدالله فاضل تونی (۱۰۷۱ق) • سید محمد میرلوحی موسوی (۱۰۸۷ ) • متفحص سبزواری (۱۰۹۰ق) • نتیجه کاشانی (۱۰۹۱ق) • پژوهشگر خوانساری (۱۰۹۸ق) • آخوند نصرا
لبنان
سید محمد موسوی عاملی (۱۰۰۹ق) • حسن بن زین‌الدین عاملی (۱۰۱۱ق) • محمد بن حسن بن عاملی (۱۰۳۰ق) • روضه خوان بهائی (۱۰۳۱ق) • روضه خوان حر عاملی (۱۱۰۴ق)
عراق
فخرالدین طریحی (۱۰۸۷ق)
بحرین
سید ماجد بحرانی (۱۰۲۸ق‌) • عبدالنبی جزائری

عبداللّه بن محمد تونی،(درگذشته ۱۰۷۱ق) دارای اسم و رسم به فاضل تونی، فقید و اخباری امامی سدۀ یازدهم. از حیات فردی وی چندان اطلاعی در چنگ وجود ندارد. تونی در اصفهان علم آموزی کرد و در مشهد و قزوین نیز سکونت داشت و در کرمانشاه درگذشت. از مهم ترین اثر ها او الوافیه میباشد که در آن فصل‌بندی جدیدی از اصول فقه عرضه نموده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.

معاش‌طومار
از تاریخ میلاد، تحصیلات و استادان وی اطلاعی در چنگ وجود ندارد. او در بُشرویه، در چهارده فرسخی تون (پردیس کنونی)، زاده شد. از این رو، ملاعبداللّه، بشرویی خراسانی نیز خوانده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌است.[۱].

ملاعبداللّه تونی مدتی در اصفهان و در مکتب مولی عبداللّه شوشتری اقامت گزید، بعد از آن به مشهد رفت و چندی در آنجا سکنی گزید. ابعاد به قصد زیارت عتبات عازم عراق شد، البته در رویه، هنگام عبور از قزوین، دوستش مولی خلیل قزوینی از وی خواست که در آنجا بماند، و وی به عهده گرفت و مدتی در آن شهر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد توقف کرد.[۲]

تونی در ۱۶ ربیع‌الاول ۱۰۷۱ق در کرمانشاه وفات کرد و همانجا دفن شد.[۳]

حیات علمی
قصد به اخباری‌گری
حرّ عاملی، از هم‌عصران او، او‌را فقید فاضل حرفه ای دانا با تقوا مومن خوانده میباشد. [۴]

روحانی انصاری[۵]، تونی را از عالمان اخباری به شمار آورده‌میباشد، ولی تأمل در مطالب الوافیه نشانه می دهد که وی اخباری معتدلی بوده که با اصول فقه وسطٔ خیر و خوبی داشته و مانند اخباریان افراطی این دانش را به کلی فرو نمی‌نهاده میباشد. حتی بعضا از علما[۶] او را در زمرهٔ اصولیان شمرده‌اند. در واقع، تونی با تألیف وافیه توانست جریان اخباری‌گری را به سوی میانه روی هدایت نماید. او در کنار میرزا محمد بن حسن شیروانی (صاحب و مالک دو کنارهٔ فارسی و عربی بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق) و پژوهشگر خوانساری (صاحب و مالک لبه بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق)، جنبش بنیادینی را در جمهوری اسلامی ایران شروع کرد که در قبال تکان اخباری‌گری عراق به مرکزیت کربلا، به تقویت مدرسه اصولیان سبب شد [۷].

بقعه فاضل تونی در کرمانشاه
اثرها علمی
مهمترین تاثیر تونی الوافیه میباشد. زمینه این کتاب اصول فقه میباشد. [۸] وی درین تاثیر، فصل‌بندی جدیدی از اصول فقه عرضه نموده است.[۹] دیگر اثرها او عبارتند از:

رسالة مختصرة فی ذکر النفی الوجوب العینی للصلاة الجمعة فی زمن الغیبة(رساله‌ای در ثابت عدم وجوب عینی اقامۀ نماز آدینه در طول غایب بودن) [۱۰]؛
کناره بر معالم الاصول [۱۱]
تعلیقات بر مدارک الاحکام[۱۲]
تفصیل موعظه الاذهان علامه حلی، در فقه [۱۳]
کناره بر راهنمایی الاذهان علامه حلّی[۱۴]، افندی اصفهانی احتمال داده‌میباشد به عبارتی تفصیل موعظه باشد؛
فهرست تهذیب الاحکام روضه خوان طوسی.[۱۵]
از این بین تنها دو تاثیر ابتدا مانده که به چاپ رسیده میباشد :

پانویس
مراجعه‌نمایید به آقابزرگ طهرانی، ج۶، ص۲۳۰، ج۱۴، ص۱۶۶.
افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸.
افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸؛ خوانساری، ج ۴، ص۲۴۴-۲۴۶.
حر عاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
رجوع نمایید به تهرانی، ج ۲، ص۱۹۷، ۲۸۱.
مراجعه نمایید به بروجردی، ج ۴، قول ۲، ص۲۵۸؛ امام خمینی، پیشگفتارٔ سبحانی، ص۱۹ـ۲۰.
فضلی، ص۷۸.
مراجعه کنید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
مراجعه نمایید به تونی، الوافیة، پیشگفتار، ص۲۷-۳۰.
رجوع‌نمایید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
مراجعه نمایید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
رجوع‌کنید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
مراجعه‌نمایید به حرّعاملی، ج ۲، ص۱۶۳.
رجوع‌نمایید به افندی اصفهانی، ج ۳، ص۲۳۸
رجوع‌نمایید به آقابزرگ طهرانی، ج ۴، ص۲۱.
منابع
آقابزرگ طهرانی.
تونی، عبداللّه بن محمد، الوافیة فی اصول الفقه، قم، چاپ محمدحسین رضوی کشمیری، ۱۴۱۵.
افندی اصفهانی، عبداللّه بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱ـ ۱۴۱۵ق.
انصاری، مرتضی بن محمدامین، فرائدالاصول، چاپ عبداللّه نورانی، قم ۱۳۶۵ش.
بروجردی، محمدتقی، نهایة الافکار، تقریرات درس آیة اللّه عراقی، ج ۴، قم ۱۴۱۷ق.
حرّ عاملی، محمدبن حسن، امل الآمل، چاپ احمد حسینی، عهدوپیمان ۲، قم ۱۳۶۲ش.
خمینی، روح‌الله، لمحات الاصول، تقریرات درس آیة اللّه بروجردی، طهران ۱۴۲۱ق.
فضلی، عبدالهادی، دروس فی فقه الامامیة، (بیروت) ۱۴۲۰ق.
لینک به خارج
منبع نوشته ی علمی: دانشنامه عالم اسلام
دایرة المعارف والا اسلامی
نبو
فقیهان شیعه (قرن ۱۱ قمری)
جمهوری اسلامی ایران
سید نورالله حسینی شوشتری (۱۰۱۹ق) • میرفیض الله (۱۰۲۵ق) • ابراهیم همدانی (۱۰۲۵ق) • فرمانروا العلماء (۱۰۶۴ق) • محمدتقی مجلسی (۱۰۷۰ق) • عبدالله فاضل تونی (۱۰۷۱ق) • سید محمد میرلوحی موسوی (۱۰۸۷ ) • متفحص سبزواری (۱۰۹۰ق) • نتیجه کاشانی (۱۰۹۱ق) • پژوهشگر خوانساری (۱۰۹۸ق) • آخوند نصرا
لبنان
سید محمد موسوی عاملی (۱۰۰۹ق) • حسن بن زین‌الدین عاملی (۱۰۱۱ق) • محمد بن حسن بن عاملی (۱۰۳۰ق) • روضه خوان بهائی (۱۰۳۱ق) • روضه خوان حر عاملی (۱۱۰۴ق)
عراق
فخرالدین طریحی (۱۰۸۷ق)
بحرین
سید ماجد بحرانی (۱۰۲۸ق‌) • عبدالنبی جزائری