وجوهات دینی پول یا این که فرآوردههایی که ذیل عناوینی مانند خمس، زکات، کفارات، رد مظالم، نذورات و موقوفات به وسیله مکلفان پرداخت میگردد. برخی معتقدند خمس و زکات می بایست به قاضی شرع یا این که نماینده و نماینده قانونی وی پرداخت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد شد.
مضمونشناسی
وجوهات گردآوری وجوه به معنای پولهاست.[۱] در لغتطومار دهخدا و فرهنگ وتمدن حرف آمده میباشد که یکی معانی عرفی وجوهات؛ خمس، زکات[۲] و رد مظالمی میباشد که به بعضی از مجتهدان پرداخت میگردد.[۳] برخی وجوهات را وجوهات بِرِّیّه[۴] (پولهایی که به خیال احسان و نیکوکاری به بقیه افراد پرداخت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگردد،) دانستهاند.[۵]
فقها از اصطلاح «وجوهات فقاهتی» در موضوعات متعدد فقاهتی به کارگیری کردهاند.[۶] تودهای با اشاره به اینکه در فقه به تعریف و تمجید «وجوهات شرعیه» پرداخته نشده میباشد، آن را اصطلاح شرعی ندانسته، بلکه اصطلاح عُرفی(اصطلاحی که در بین عموم رایج میباشد) میدانند.[۷] و معنای عرفی آن را همگی پولهایی دانستهاند که به خیال احکام شرع بوسیله مکلفان پرداخت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشود.[۸]
مصادیق
تنی چند از نویسندگان، وجوهات شرعیه را صرفا مشمول واجبات فقاهتی(خمس و زکات) دانسته[۹] البته جمعای دیگر آن را دربرگیرنده کلیه درآمدهای فقاهتی[۱۰] مانند خمس، زکات و صدقات واجبه و مستحبه دانستهاند.[۱۱] همینطور بعضی موقوفات و هدایای مالی[۱۲] و چند نیز انفال را به عنوان وجوه شرعیه آوردهاند.[۱۳] محمدحسین نائینی در وکالتی که به مهدی بهبهانی برای اذن تصاحب کردن وجوه شرعیه داده، حق امام، مجهول المالک، زکات، نذرها، مطلق صدقات، کفارات و اُجرت عبادات را از وجوه شرعیه برشمرده میباشد.[۱۴]
برخی معتقدند که وجوهات شرعیه دربرگیرنده مورد ها تحت میگردد:[۱۵]
فدیه: مالی که به جهت جاری ساختن ندادن بعضا از وظایف شرعی بر برخی از مکلفان واجب می گردد. برای مثال هر کس بضاعت روزه تصاحب کردن را ندارد می بایست به ازای هر روزه یک مد خوراک به بینوا بپردازد.
کفاره: جریمهای میباشد که به جهت اجرا دادن برخی از شغل های حرام یا این که اجرا ندادن برخی واجبات برعهده مکلفان قرار داده گردیدهاست. مانند کفاره روزه نگرفتن، قتل، شکستن پیمان، ظِهار و...
خراج: حق مالی که دولت اسلامی بر زمینهای خاص احوال نموده است.
خمس: پرداخت یک پنجم اضافی درآمد هر ساله و بعضی موردها دیگر مانند معدن و ثروت با شروطی که در فقه آمده میباشد.
زکات: پرداخت مقدار معینی از بعضا اموال خاص با نصاب خاص و به واحد سنجش مشخص.
زکات فطره: متاع یا این که مبلغی که پرداخت آن بر مکلفان در تنگ غروب شب عید فطر هر سال واجب میگردد.
جزیه: مالی که دولت اسلامی سالانه از بعضی اهل عهده اخذ مینماید.
عُشر: به مالی گفته می گردد که از بازرگانان غیرمسلمان برای کسب و کار در مرز و بوم اسلامی گرفته میشود.[۱۶]
وجوهات شرعیه به چه کسی بایستی پرداخت خواهد شد؟
فقهای شیعه معتقدند در حین امام معصوم، فقط وی می تواند دراین وجوه تصرف نماید و در حین غایب بودن فقهای عادل و جامع الشرایط اذن تصرف دراین وجوه شرعیه را داراهستند.[۱۷] البته به یقین اهل سنت، هر حاکمی با هر سیرتکامل خصوصیت اخلاقی و علمی، زیرا تنها قاضی اسلامی میباشد سپردن تصرف در وجوه شرعیه را دارااست.[۱۸]
مطهری متفحص مجتهد شیعه درباره التفات رده وجوهات و این که در واقع این وجوهات حق امام فرصت میباشد که در بعد از ظهر غایب بودن فقهیان دارای شرایط به اجازه وی اخذ مینمایند؛ نقل مینماید که در سالهای اولیه مرجعیت مرحوم آیت الله بروجردی یکی بازاریهای متدین روی یک تکه شیت پارهای حوالهای ( که بها مالی متعددی هم داشت) نوشته بود و با واسطهای برای آیت الله بروجردی پیامبر بود آن فرد حواله را آورد و به دست وی بخشید اما مرحوم بروجردی آن را پرت کرد آن طرف و به وی اعلامکرد دیگر از این وجوهات نگیری... وی به آن بازاری خاطرنشان کرد تو به کی داری پول میدهی؟ تو خیال و خاطر می کنی به اینجانب داری پول می دهی؟ تو پول امام فرصت را داری می دهی. تو با این کارت به امام فرصت داری بیاحترامی میکنی. در یک شیت پاره حواله مینویسی؟! [۱۹] بر پایه ی لحاظ آیتالله خامنهای ، هرچند فرمان وجوهات در امر امادستور مسلمین میباشد، اما مقلدين هر يک از مراجع تقليد، میتوانند در پرداخت سهمين به استناد فتواى مراجع پیروی خویش کار نمایند و برائت ذمّه نتیجه ها میگردد.[۲۰]
بعضا از مراجع تبعیت به تنی چند از اشخاص مُعتَمد اذنای میدهند تا از طرف آن ها خمس و زکات از مقلدان اخذ نمایند.[۲۱]
جستارهای متعلق
وجوهات دینی پول یا این که فرآوردههایی که ذیل عناوینی مانند خمس، زکات، کفارات، رد مظالم، نذورات و موقوفات به وسیله مکلفان پرداخت میگردد. برخی معتقدند خمس و زکات می بایست به قاضی شرع یا این که نماینده و نماینده قانونی وی پرداخت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خواهد شد.
مضمونشناسی
وجوهات گردآوری وجوه به معنای پولهاست.[۱] در لغتطومار دهخدا و فرهنگ وتمدن حرف آمده میباشد که یکی معانی عرفی وجوهات؛ خمس، زکات[۲] و رد مظالمی میباشد که به بعضی از مجتهدان پرداخت میگردد.[۳] برخی وجوهات را وجوهات بِرِّیّه[۴] (پولهایی که به خیال احسان و نیکوکاری به بقیه افراد پرداخت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگردد،) دانستهاند.[۵]
فقها از اصطلاح «وجوهات فقاهتی» در موضوعات متعدد فقاهتی به کارگیری کردهاند.[۶] تودهای با اشاره به اینکه در فقه به تعریف و تمجید «وجوهات شرعیه» پرداخته نشده میباشد، آن را اصطلاح شرعی ندانسته، بلکه اصطلاح عُرفی(اصطلاحی که در بین عموم رایج میباشد) میدانند.[۷] و معنای عرفی آن را همگی پولهایی دانستهاند که به خیال احکام شرع بوسیله مکلفان پرداخت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشود.[۸]
مصادیق
تنی چند از نویسندگان، وجوهات شرعیه را صرفا مشمول واجبات فقاهتی(خمس و زکات) دانسته[۹] البته جمعای دیگر آن را دربرگیرنده کلیه درآمدهای فقاهتی[۱۰] مانند خمس، زکات و صدقات واجبه و مستحبه دانستهاند.[۱۱] همینطور بعضی موقوفات و هدایای مالی[۱۲] و چند نیز انفال را به عنوان وجوه شرعیه آوردهاند.[۱۳] محمدحسین نائینی در وکالتی که به مهدی بهبهانی برای اذن تصاحب کردن وجوه شرعیه داده، حق امام، مجهول المالک، زکات، نذرها، مطلق صدقات، کفارات و اُجرت عبادات را از وجوه شرعیه برشمرده میباشد.[۱۴]
برخی معتقدند که وجوهات شرعیه دربرگیرنده مورد ها تحت میگردد:[۱۵]
فدیه: مالی که به جهت جاری ساختن ندادن بعضا از وظایف شرعی بر برخی از مکلفان واجب می گردد. برای مثال هر کس بضاعت روزه تصاحب کردن را ندارد می بایست به ازای هر روزه یک مد خوراک به بینوا بپردازد.
کفاره: جریمهای میباشد که به جهت اجرا دادن برخی از شغل های حرام یا این که اجرا ندادن برخی واجبات برعهده مکلفان قرار داده گردیدهاست. مانند کفاره روزه نگرفتن، قتل، شکستن پیمان، ظِهار و...
خراج: حق مالی که دولت اسلامی بر زمینهای خاص احوال نموده است.
خمس: پرداخت یک پنجم اضافی درآمد هر ساله و بعضی موردها دیگر مانند معدن و ثروت با شروطی که در فقه آمده میباشد.
زکات: پرداخت مقدار معینی از بعضا اموال خاص با نصاب خاص و به واحد سنجش مشخص.
زکات فطره: متاع یا این که مبلغی که پرداخت آن بر مکلفان در تنگ غروب شب عید فطر هر سال واجب میگردد.
جزیه: مالی که دولت اسلامی سالانه از بعضی اهل عهده اخذ مینماید.
عُشر: به مالی گفته می گردد که از بازرگانان غیرمسلمان برای کسب و کار در مرز و بوم اسلامی گرفته میشود.[۱۶]
وجوهات شرعیه به چه کسی بایستی پرداخت خواهد شد؟
فقهای شیعه معتقدند در حین امام معصوم، فقط وی می تواند دراین وجوه تصرف نماید و در حین غایب بودن فقهای عادل و جامع الشرایط اذن تصرف دراین وجوه شرعیه را داراهستند.[۱۷] البته به یقین اهل سنت، هر حاکمی با هر سیرتکامل خصوصیت اخلاقی و علمی، زیرا تنها قاضی اسلامی میباشد سپردن تصرف در وجوه شرعیه را دارااست.[۱۸]
مطهری متفحص مجتهد شیعه درباره التفات رده وجوهات و این که در واقع این وجوهات حق امام فرصت میباشد که در بعد از ظهر غایب بودن فقهیان دارای شرایط به اجازه وی اخذ مینمایند؛ نقل مینماید که در سالهای اولیه مرجعیت مرحوم آیت الله بروجردی یکی بازاریهای متدین روی یک تکه شیت پارهای حوالهای ( که بها مالی متعددی هم داشت) نوشته بود و با واسطهای برای آیت الله بروجردی پیامبر بود آن فرد حواله را آورد و به دست وی بخشید اما مرحوم بروجردی آن را پرت کرد آن طرف و به وی اعلامکرد دیگر از این وجوهات نگیری... وی به آن بازاری خاطرنشان کرد تو به کی داری پول میدهی؟ تو خیال و خاطر می کنی به اینجانب داری پول می دهی؟ تو پول امام فرصت را داری می دهی. تو با این کارت به امام فرصت داری بیاحترامی میکنی. در یک شیت پاره حواله مینویسی؟! [۱۹] بر پایه ی لحاظ آیتالله خامنهای ، هرچند فرمان وجوهات در امر امادستور مسلمین میباشد، اما مقلدين هر يک از مراجع تقليد، میتوانند در پرداخت سهمين به استناد فتواى مراجع پیروی خویش کار نمایند و برائت ذمّه نتیجه ها میگردد.[۲۰]
بعضا از مراجع تبعیت به تنی چند از اشخاص مُعتَمد اذنای میدهند تا از طرف آن ها خمس و زکات از مقلدان اخذ نمایند.[۲۱]
جستارهای متعلق
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم