مجله خبری مساجد

لقب رضا
به‌گفتهٔ باقر شریف قرشی، مورخ شیعه، مشهورترین کنیه علی بن موسی، «رِضا» میباشد. در مضمون‌ و چراییِ کنیه «رضا» برای علی بن موسی، شیعه‌ها بر این باورند که خدا او را به رضا ملقب ساخته‌میباشد؛ چون آفریدگار و رسول و امامان شیعه از وی راضی بودند و نیز دوستان و معاندان از وی رضایت دارا هستند. در توضیح معنای این کنیه، محمد تقی به سوالِ بَزَنْطی که پرسید: «مگر بقیه پدران شما برای پروردگار، رسولش و ائمه راضی نبودند؟ پس چرا فقط بابا شما به رضا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ملقب شد؟»

اینگونه جواب میدهد: «زیرا به عبارتی‌طور که دوستان و طرفدارانش به او رضایت داشتند، معاندان و مخالفانش نیز به وی راضی شدند.»[۳۰] به‌گفتهٔ عبدالله جوادی آملی، علی بن موسی خیر زیرا به منزلتِ رضا رسیده، بدین کنیه ملقّب شده است؛ بلکه زیرا سایرافراد را بدین جایگاه می‌رسانَد، ملقّب به رضا رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۳۱]

به‌گفتهٔ ویلْفِرِد مادِلونْگ، بعداز آنکه علی بن موسی ولایتعهدی را به عهده گرفت، از سوی مأمون به «رضا» ملقب شد. قبلا، کنیهِ رضا بوسیله شیعه ها برای اشخاصی کاربرد داشت که خلافتِ آن‌ها از جانب مردم مسلمانها گزینه تایید بود. شیعه‌ها می گویند که‌این اسم از سوی پدرش، موسی کاظم، به او داده شده است. مادلونگ بر این نظریه میباشد که‌این لحاظ مبنایی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ندارد.

[۳۲] در منابع تاریخ‌نگاری اسلامی، تاریخ طبری (نگاشته در نصفهٔ دوم سدهٔ سوم هجری قمری) خبر اعطای کنیه رضا به علی بن موسی بوسیله مأمون را آورده‌میباشد[۳۳] و ابن‌کَثیر و ابن‌اَثیر جَزَری نیز به‌این مقاله اشاره داشته‌اند.[۳۴][۳۵] بِیْهُم دائو در دانشنامهٔ اسلام دربارهٔ کنیه «رضا» میگوید مأمون یکسری ماه بعداز فراخواندنِ علی بن موسی به مرو، قدم مهمی در انتصابِ علی بن موسی به‌تیتر ولایتعهدیِ خلافت برداشت و تیتر «اَلرِّضا» را به وی بخشید. تیترِ «اَلرِّضا مِنْ آلِ مُحَمَّد» یا این که «عضوِ مورد قبول از خانوادهٔ محمد»، بوسیله انقلابیان ضدِاموی شیعه، برای مثال انقلابیان هاشمی از ۱۲۸–۱۳۲ ه‍.ق/۷۴۵–۷۵۰ م به‌فعالیت رفته بود، و آن گاه از سوی علویان شیعه، علیهِ عباسیان برای ارجاع به اعضای قومِ هاشمی — یا این که به‌طور ویژه به «علویان» — بود که گزینش وی به‌تیترِ خلیفه، رضایتِ جامعه — یا این که رضایتِ افرادی که ادعای مشروعیتِ خلیفه را دفاع می‌کردند — را درپی داشت. در گواهیِ محفوظِ ولایتعهدی که عموماً دارای اعتبار دانسته می شود، مأمون تأکید کرد که علی بن موسی به‌تیتر لایق‌ترین نامزد میان علویان و عباسیان گزینش شده است. بیهم دائو فیض می گیرد که مأمون با نامیدن جانشین علوی‌اش به «اَلرّضا»، هدفش این بود که تصمیمِ خویش را به‌تیتر جانبداری از اصول اولٔ تکان هاشمیان ذکر نماید؛ و به‌طور ضمنی این اذعان را داشته باشد که عباسیان در تخصیصِ خلافت به خویش و محروم کردنِ علویان از آن، در نادرست بودند؛ ولی به طور همزمان مأمون ادعای شیعه را نیز رد کرد که علویان فقط «خانوادهٔ واقعی فرستاده» بودند. بیهم دائو بر این ادعاست که هیچ گواهی قابل قبولی برای هواخواهی از ادعای امامیه بر طبق اینکه این تیتر از سوی بابا علی بن موسی، به او داده گردیده نیست.[۳۶]

بزنطی گزارش کرده که محمد بن علی، فرزند علی بن موسی، در جواب سوالِ وی دربارهٔ اعطای این کنیه گفته‌میباشد: «لاف می گویند و مکر می‌نمایند، بلکه آفریدگار او‌را مُلَقَّب به رضا نموده‌میباشد.»[۳۷] سید جعفر مرتضی عاملی، مورخ شیعه، بر این نظریه میباشد که کنیه «رضا» از سوی مأمون برای علی بن موسی به‌شغل رفته‌میباشد، ولی در عین درحال حاضر می گوید که مأمون این کنیه را از طومارٔ فَضْل بن سَهْل به علی بن موسی برای دعوت به مرو الهام گرفت که در آن طومار، علی بن موسی از سوی ادب بن آسان به‌طور مطلق «رضا» نامیده گردیده بود

لقب رضا
به‌گفتهٔ باقر شریف قرشی، مورخ شیعه، مشهورترین کنیه علی بن موسی، «رِضا» میباشد. در مضمون‌ و چراییِ کنیه «رضا» برای علی بن موسی، شیعه‌ها بر این باورند که خدا او را به رضا ملقب ساخته‌میباشد؛ چون آفریدگار و رسول و امامان شیعه از وی راضی بودند و نیز دوستان و معاندان از وی رضایت دارا هستند. در توضیح معنای این کنیه، محمد تقی به سوالِ بَزَنْطی که پرسید: «مگر بقیه پدران شما برای پروردگار، رسولش و ائمه راضی نبودند؟ پس چرا فقط بابا شما به رضا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ملقب شد؟»

اینگونه جواب میدهد: «زیرا به عبارتی‌طور که دوستان و طرفدارانش به او رضایت داشتند، معاندان و مخالفانش نیز به وی راضی شدند.»[۳۰] به‌گفتهٔ عبدالله جوادی آملی، علی بن موسی خیر زیرا به منزلتِ رضا رسیده، بدین کنیه ملقّب شده است؛ بلکه زیرا سایرافراد را بدین جایگاه می‌رسانَد، ملقّب به رضا رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۳۱]

به‌گفتهٔ ویلْفِرِد مادِلونْگ، بعداز آنکه علی بن موسی ولایتعهدی را به عهده گرفت، از سوی مأمون به «رضا» ملقب شد. قبلا، کنیهِ رضا بوسیله شیعه ها برای اشخاصی کاربرد داشت که خلافتِ آن‌ها از جانب مردم مسلمانها گزینه تایید بود. شیعه‌ها می گویند که‌این اسم از سوی پدرش، موسی کاظم، به او داده شده است. مادلونگ بر این نظریه میباشد که‌این لحاظ مبنایی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ندارد.

[۳۲] در منابع تاریخ‌نگاری اسلامی، تاریخ طبری (نگاشته در نصفهٔ دوم سدهٔ سوم هجری قمری) خبر اعطای کنیه رضا به علی بن موسی بوسیله مأمون را آورده‌میباشد[۳۳] و ابن‌کَثیر و ابن‌اَثیر جَزَری نیز به‌این مقاله اشاره داشته‌اند.[۳۴][۳۵] بِیْهُم دائو در دانشنامهٔ اسلام دربارهٔ کنیه «رضا» میگوید مأمون یکسری ماه بعداز فراخواندنِ علی بن موسی به مرو، قدم مهمی در انتصابِ علی بن موسی به‌تیتر ولایتعهدیِ خلافت برداشت و تیتر «اَلرِّضا» را به وی بخشید. تیترِ «اَلرِّضا مِنْ آلِ مُحَمَّد» یا این که «عضوِ مورد قبول از خانوادهٔ محمد»، بوسیله انقلابیان ضدِاموی شیعه، برای مثال انقلابیان هاشمی از ۱۲۸–۱۳۲ ه‍.ق/۷۴۵–۷۵۰ م به‌فعالیت رفته بود، و آن گاه از سوی علویان شیعه، علیهِ عباسیان برای ارجاع به اعضای قومِ هاشمی — یا این که به‌طور ویژه به «علویان» — بود که گزینش وی به‌تیترِ خلیفه، رضایتِ جامعه — یا این که رضایتِ افرادی که ادعای مشروعیتِ خلیفه را دفاع می‌کردند — را درپی داشت. در گواهیِ محفوظِ ولایتعهدی که عموماً دارای اعتبار دانسته می شود، مأمون تأکید کرد که علی بن موسی به‌تیتر لایق‌ترین نامزد میان علویان و عباسیان گزینش شده است. بیهم دائو فیض می گیرد که مأمون با نامیدن جانشین علوی‌اش به «اَلرّضا»، هدفش این بود که تصمیمِ خویش را به‌تیتر جانبداری از اصول اولٔ تکان هاشمیان ذکر نماید؛ و به‌طور ضمنی این اذعان را داشته باشد که عباسیان در تخصیصِ خلافت به خویش و محروم کردنِ علویان از آن، در نادرست بودند؛ ولی به طور همزمان مأمون ادعای شیعه را نیز رد کرد که علویان فقط «خانوادهٔ واقعی فرستاده» بودند. بیهم دائو بر این ادعاست که هیچ گواهی قابل قبولی برای هواخواهی از ادعای امامیه بر طبق اینکه این تیتر از سوی بابا علی بن موسی، به او داده گردیده نیست.[۳۶]

بزنطی گزارش کرده که محمد بن علی، فرزند علی بن موسی، در جواب سوالِ وی دربارهٔ اعطای این کنیه گفته‌میباشد: «لاف می گویند و مکر می‌نمایند، بلکه آفریدگار او‌را مُلَقَّب به رضا نموده‌میباشد.»[۳۷] سید جعفر مرتضی عاملی، مورخ شیعه، بر این نظریه میباشد که کنیه «رضا» از سوی مأمون برای علی بن موسی به‌شغل رفته‌میباشد، ولی در عین درحال حاضر می گوید که مأمون این کنیه را از طومارٔ فَضْل بن سَهْل به علی بن موسی برای دعوت به مرو الهام گرفت که در آن طومار، علی بن موسی از سوی ادب بن آسان به‌طور مطلق «رضا» نامیده گردیده بود