مجله خبری مساجد

تاثیرپذیری و تاثیرگذاری هاشمیات
به‌گفته حمید عباس‌زاده، کمیت در هاشمیات به‌شکل بی واسطه و غیرمستقیم از ساختار و محتوای قرآن تأثیر گرفته[۷] و همین سبب ساز ماندگاری شعر او و قیمت والای ادبی هاشمیات گردیده، و لذا شاعران و ادیبان سرآمدی زیرا دعبل خزاعی و سید رضی نیز از اشعار وی تأثیر پذیرفته‌اند. محمد عبدالعظیم‌زاده مثال‌هایی از این تأثیر‌گذاری را در پژوهش هاشمیات خویش به‌این تفصیلِ بیان می‌نماید:[۸] با مقایسه ابیاتی از هاشمیات مثل بیت «الم ترنی اینجانب حُبّ آل محمّد/ اروح واغدوا خائفاً أترقبُ»[۹] با ابیاتی زیرا «الم خیس أنّی اینجانب ثلاثین حجّةٍ/ اروح واغدوا دایم الحسراتِ» از مدرسه ها نشانه‌ها دعبل خزاعی،‌ می‌اقتدار اثر هاشمیات را بر اشعار دعبل خزاعی روءیت کرد.[۱۰] همینطور با لحاظ بدین بیت از هاشمیات: «وقالوا ترابی هواه ورأیه/ بِذلک اُدعی فیهم واُلَقَّبُ»[۱۱] و مقایسه آن با این بیت از شریف رضی: «وقالوا تعجب آورُ عُجْبُ مثلی بنفسه/ وأین علی الأیام مثل أبی ابُ»[۱۲] بیان شده میباشد که تأثیر هاشمیات در سراسر قصیده ۷۲ بیتی سید‌ رضی که صحیح در وزن و قافیه هاشمیات سروده گردیده، و دارنده علت‌ها و درنگ‌های همسو میباشد، چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[۱۳]

سید رضی در قسمت حکمت‌های نهج‌البلاغه در نقل یکی‌از سخنان علی(ع) (واعجباه أتکون الخلافة بالصحابة والقرابة) به شعری از اشعار کمیت در هاشمیات استناد می‌نماید (فإن کنت بالشوری ملکت امورهم/ فکیف بهذا والمشیرون غُیّبُ// وإن کنت بالقربی حججت خصیمهم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد / فغیرک اؤلی بالنبی واقربُ).[۱۴]

محتوا
نویسندگان نوشته‌ی علمی «هاشمیات،‌ جهادی از مال خودکار»، محتوای قصاید هاشمیات را در موضوعاتی زیرا عشق و علاقه و محبت،‌ شخصیت نبی(ص)، صفات خاص امام علی(ع)، تعریف‌و‌تمجید بنی‌هاشم،‌ اتفاق عاشورا،‌ رخداد غدیر، و غصب خلافت و حقانیت علی(ع)‌،‌ حکومت حاکمان ظالم،‌ فجایع بنی‌امیه،‌ قتل زید بن علی و مصائب بنی‌هاشم و ناراحتی و حزن،‌ و تشویق عموم به نبرد و جهاد گزارش می‌نمایند.[۱۵] و ساختار آن را به‌این تفصیل توضیح آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می دهد:[۱۶]

هاشمیه اولیه که به قصیده میمیه مشهور میباشد، با با خبر «مَن لِقَلبٍ مُتَیمٍ مُستَهَامِ/ غَیرِ ما صَبوةٍ ولا أحلاَمِ» استارت می گردد که دربرگیرنده ۱۰۳ بیت میباشد.[۱۷]
هاشمیه دوم که به قصیده بائیه کبری پر اسم و رسم میباشد، با آگاه «طَرِبتُ وما شَوقاً إلی البِیضِ أَطرَبُ/ ولاَ لَعِبَاً أذُو الشَّیبِ یلعَبُ» آغاز میشود. گفته می شود نخسین بار کمیت این شعر را برای خان دایی خویش[۱۸] فرزدق شعر سرا دارای شهرت قرن نخستین و دوم قمری، خواند و گزینه تحسین او واقع شد. این قصیده نیز دربرگیرنده ۱۴۰ بیت میباشد.[۱۹]
هاشمیه سوم که به قصیده بائیه وسطی دارای اسم و رسم میباشد، با آگاه «أنَّی ومنْ أین أبکَ الطربُ/ اینجانب حَیثُ لا صَبوهٌ ولا رِیبُ»‌ استارت می‌شود و دربرگیرنده ۱۳۳ بیت میباشد.[۲۰]
هاشمیه چهارم که به قصیده لامیه کبری مشهور میباشد،‌ با با خبر «ألا هَل عَمِّ فی رَأیه مُتَأمِلُ/ وَهَل مُدبِرٌ بَعدَ الإِسَاءَةِ مُقبِلُ» استارت میشود و دربرگیرنده ۱۱۱ بیت میباشد.[۲۱]
هاشمیه پنجم به بائیه صغری دارای شهرت میباشد که با باخبر «طَرِبتُ وَهَل بِک مِن مَطرَبِ/ ولم تَتَصَابَ وَلَم تَلعَبِ»‌ استارت می گردد و مشمول ۳۳ بیت میباشد.[۲۲]
هاشمیه ششم که به قصیده عینیه شناخته میشود، با با خبر «نَفَی عَن عَینِک الأَرَقُ الهُجُوعَا/ وَهَمٌّ یمتَرِی مِنها الدُّمُوعَا»‌ آغاز می گردد. گفته میگردد این قصیده اصولا ۸۰۰ بیت بوده که فقط ۲۱ بیت از آن باقی‌مانده میباشد.[۲۳]
هاشمیه هفتم که به لامیه صغری دارای شهرت میباشد، با باخبر «سَلِّ الهُمُومَ لِقَلبٍ غَیرِ مَتبُولِ/ ولا رَهِینٍ لَدَی بَیضَاءَ عُطبُولِ»‌ شروع می‌گردد و شامل ۷ بیت میباشد.
هاشمیه هشتم به قصیده رائیه دارای اسم و رسم میباشد و از فدک و به جا مانده غصب گردیده حضرت زهرا(س) به وسیله ابوبکر و قدمت، بازخواستی که از آن دو در این باره در روز جزا گردد و از نص مصرح پیامبر خداوند(ص) درباره امامت علی(ع) و منزلت بلندتر علی بن ابیطالب صحبت می گوید و با با خبر «أهوَی عَلیا أمِیرَ المُؤمِنِینَ وَلا/ ألومُ یوماً أبَا بَکرٍ وَلا عُمَرا»‌ استارت میشود و دربرگیرنده ۷ بیت میباشد.[۲۴]
نقطه نهایی‌نصیب هاشمیات دو قطعه دوبیتی میباشد که شعر سرا در مقتل زید بن علی سروده میباشد؛ اولین در هجو یوسف بن قدمت ثقفی، قتل کننده زید، و با تعزیت به فرستاده معبود(ص) استارت میشود، و دیگری حکایت از این داراست که زید بن علی، شعر سرا را به امداد خود خوانده و وی اجابت نکرده، و این حادثه موجب ناراحتی و تأسف بسیار او شد‌ه‌است.[۲۵]
کتاب ها مرتبط
کتاب‌های مختلفی برای تفصیل و عده‌آوری اشعار کمیت بن زید اسدی نگاشته گردیده که بعضی از آن ها عبارتند از:

«تفصیل هاشمیات الکمیت بن زید اسدی» مثلا کتاب‌هایی میباشد که با گردآوری‌آوری تمامی ورژن‌های به‌جا ما‌نده از اشعار هاشمیات به گستردن و تببین این اشعار پرداخته میباشد. در پیشگفتار این کتاب، مؤلف چاپ هورفتز در لیدن در سال ۱۹۰۴ را از او‌لین ورژن‌های چاپی هاشمیات دانسته میباشد.[۲۶]
«سَرَقاتُ الکمیت اینجانبَ القرآن» اول کتابی میباشد که با مسافت اندکی بعد از شهیدشدن کمیت در انتقاد اشعارش و به‌ویژه هاشمیات، نوشته شد. تالیف کننده کتاب ابومحمد عبدالله بن عیسی مشهور به ابن‌کناسه کوفی (۱۲۳-۲۷۰ق) میباشد که درین کتاب به انتقاد اشعار کمیت و فایده‌گیری او از آیه‌ها قرآن کریم و مهربان در شعرهایش اشاره می‌نماید.[۲۷] عبدالحسین امینی تالیف کننده کتاب الغدیر دراین مورد گفته میباشد: تعبیروتفسیر سرقت، خالی از تعصب وجود ندارد؛ به این دلیل‌که تبعیت و اقتباس از قرآن و ضمانت لغات آن، خیر‌فقط برای شعر سرا قدح وجود ندارد که بی‌گمان مدح میباشد.[۲۸]
تفصیل ابوریاش احمد ابن‌ابراهیم قیسی[۲۹]
تفصیل محمد محمود رافعی مصری[۳۰]

تاثیرپذیری و تاثیرگذاری هاشمیات
به‌گفته حمید عباس‌زاده، کمیت در هاشمیات به‌شکل بی واسطه و غیرمستقیم از ساختار و محتوای قرآن تأثیر گرفته[۷] و همین سبب ساز ماندگاری شعر او و قیمت والای ادبی هاشمیات گردیده، و لذا شاعران و ادیبان سرآمدی زیرا دعبل خزاعی و سید رضی نیز از اشعار وی تأثیر پذیرفته‌اند. محمد عبدالعظیم‌زاده مثال‌هایی از این تأثیر‌گذاری را در پژوهش هاشمیات خویش به‌این تفصیلِ بیان می‌نماید:[۸] با مقایسه ابیاتی از هاشمیات مثل بیت «الم ترنی اینجانب حُبّ آل محمّد/ اروح واغدوا خائفاً أترقبُ»[۹] با ابیاتی زیرا «الم خیس أنّی اینجانب ثلاثین حجّةٍ/ اروح واغدوا دایم الحسراتِ» از مدرسه ها نشانه‌ها دعبل خزاعی،‌ می‌اقتدار اثر هاشمیات را بر اشعار دعبل خزاعی روءیت کرد.[۱۰] همینطور با لحاظ بدین بیت از هاشمیات: «وقالوا ترابی هواه ورأیه/ بِذلک اُدعی فیهم واُلَقَّبُ»[۱۱] و مقایسه آن با این بیت از شریف رضی: «وقالوا تعجب آورُ عُجْبُ مثلی بنفسه/ وأین علی الأیام مثل أبی ابُ»[۱۲] بیان شده میباشد که تأثیر هاشمیات در سراسر قصیده ۷۲ بیتی سید‌ رضی که صحیح در وزن و قافیه هاشمیات سروده گردیده، و دارنده علت‌ها و درنگ‌های همسو میباشد، چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[۱۳]

سید رضی در قسمت حکمت‌های نهج‌البلاغه در نقل یکی‌از سخنان علی(ع) (واعجباه أتکون الخلافة بالصحابة والقرابة) به شعری از اشعار کمیت در هاشمیات استناد می‌نماید (فإن کنت بالشوری ملکت امورهم/ فکیف بهذا والمشیرون غُیّبُ// وإن کنت بالقربی حججت خصیمهم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد / فغیرک اؤلی بالنبی واقربُ).[۱۴]

محتوا
نویسندگان نوشته‌ی علمی «هاشمیات،‌ جهادی از مال خودکار»، محتوای قصاید هاشمیات را در موضوعاتی زیرا عشق و علاقه و محبت،‌ شخصیت نبی(ص)، صفات خاص امام علی(ع)، تعریف‌و‌تمجید بنی‌هاشم،‌ اتفاق عاشورا،‌ رخداد غدیر، و غصب خلافت و حقانیت علی(ع)‌،‌ حکومت حاکمان ظالم،‌ فجایع بنی‌امیه،‌ قتل زید بن علی و مصائب بنی‌هاشم و ناراحتی و حزن،‌ و تشویق عموم به نبرد و جهاد گزارش می‌نمایند.[۱۵] و ساختار آن را به‌این تفصیل توضیح آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می دهد:[۱۶]

هاشمیه اولیه که به قصیده میمیه مشهور میباشد، با با خبر «مَن لِقَلبٍ مُتَیمٍ مُستَهَامِ/ غَیرِ ما صَبوةٍ ولا أحلاَمِ» استارت می گردد که دربرگیرنده ۱۰۳ بیت میباشد.[۱۷]
هاشمیه دوم که به قصیده بائیه کبری پر اسم و رسم میباشد، با آگاه «طَرِبتُ وما شَوقاً إلی البِیضِ أَطرَبُ/ ولاَ لَعِبَاً أذُو الشَّیبِ یلعَبُ» آغاز میشود. گفته می شود نخسین بار کمیت این شعر را برای خان دایی خویش[۱۸] فرزدق شعر سرا دارای شهرت قرن نخستین و دوم قمری، خواند و گزینه تحسین او واقع شد. این قصیده نیز دربرگیرنده ۱۴۰ بیت میباشد.[۱۹]
هاشمیه سوم که به قصیده بائیه وسطی دارای اسم و رسم میباشد، با آگاه «أنَّی ومنْ أین أبکَ الطربُ/ اینجانب حَیثُ لا صَبوهٌ ولا رِیبُ»‌ استارت می‌شود و دربرگیرنده ۱۳۳ بیت میباشد.[۲۰]
هاشمیه چهارم که به قصیده لامیه کبری مشهور میباشد،‌ با با خبر «ألا هَل عَمِّ فی رَأیه مُتَأمِلُ/ وَهَل مُدبِرٌ بَعدَ الإِسَاءَةِ مُقبِلُ» استارت میشود و دربرگیرنده ۱۱۱ بیت میباشد.[۲۱]
هاشمیه پنجم به بائیه صغری دارای شهرت میباشد که با باخبر «طَرِبتُ وَهَل بِک مِن مَطرَبِ/ ولم تَتَصَابَ وَلَم تَلعَبِ»‌ استارت می گردد و مشمول ۳۳ بیت میباشد.[۲۲]
هاشمیه ششم که به قصیده عینیه شناخته میشود، با با خبر «نَفَی عَن عَینِک الأَرَقُ الهُجُوعَا/ وَهَمٌّ یمتَرِی مِنها الدُّمُوعَا»‌ آغاز می گردد. گفته میگردد این قصیده اصولا ۸۰۰ بیت بوده که فقط ۲۱ بیت از آن باقی‌مانده میباشد.[۲۳]
هاشمیه هفتم که به لامیه صغری دارای شهرت میباشد، با باخبر «سَلِّ الهُمُومَ لِقَلبٍ غَیرِ مَتبُولِ/ ولا رَهِینٍ لَدَی بَیضَاءَ عُطبُولِ»‌ شروع می‌گردد و شامل ۷ بیت میباشد.
هاشمیه هشتم به قصیده رائیه دارای اسم و رسم میباشد و از فدک و به جا مانده غصب گردیده حضرت زهرا(س) به وسیله ابوبکر و قدمت، بازخواستی که از آن دو در این باره در روز جزا گردد و از نص مصرح پیامبر خداوند(ص) درباره امامت علی(ع) و منزلت بلندتر علی بن ابیطالب صحبت می گوید و با با خبر «أهوَی عَلیا أمِیرَ المُؤمِنِینَ وَلا/ ألومُ یوماً أبَا بَکرٍ وَلا عُمَرا»‌ استارت میشود و دربرگیرنده ۷ بیت میباشد.[۲۴]
نقطه نهایی‌نصیب هاشمیات دو قطعه دوبیتی میباشد که شعر سرا در مقتل زید بن علی سروده میباشد؛ اولین در هجو یوسف بن قدمت ثقفی، قتل کننده زید، و با تعزیت به فرستاده معبود(ص) استارت میشود، و دیگری حکایت از این داراست که زید بن علی، شعر سرا را به امداد خود خوانده و وی اجابت نکرده، و این حادثه موجب ناراحتی و تأسف بسیار او شد‌ه‌است.[۲۵]
کتاب ها مرتبط
کتاب‌های مختلفی برای تفصیل و عده‌آوری اشعار کمیت بن زید اسدی نگاشته گردیده که بعضی از آن ها عبارتند از:

«تفصیل هاشمیات الکمیت بن زید اسدی» مثلا کتاب‌هایی میباشد که با گردآوری‌آوری تمامی ورژن‌های به‌جا ما‌نده از اشعار هاشمیات به گستردن و تببین این اشعار پرداخته میباشد. در پیشگفتار این کتاب، مؤلف چاپ هورفتز در لیدن در سال ۱۹۰۴ را از او‌لین ورژن‌های چاپی هاشمیات دانسته میباشد.[۲۶]
«سَرَقاتُ الکمیت اینجانبَ القرآن» اول کتابی میباشد که با مسافت اندکی بعد از شهیدشدن کمیت در انتقاد اشعارش و به‌ویژه هاشمیات، نوشته شد. تالیف کننده کتاب ابومحمد عبدالله بن عیسی مشهور به ابن‌کناسه کوفی (۱۲۳-۲۷۰ق) میباشد که درین کتاب به انتقاد اشعار کمیت و فایده‌گیری او از آیه‌ها قرآن کریم و مهربان در شعرهایش اشاره می‌نماید.[۲۷] عبدالحسین امینی تالیف کننده کتاب الغدیر دراین مورد گفته میباشد: تعبیروتفسیر سرقت، خالی از تعصب وجود ندارد؛ به این دلیل‌که تبعیت و اقتباس از قرآن و ضمانت لغات آن، خیر‌فقط برای شعر سرا قدح وجود ندارد که بی‌گمان مدح میباشد.[۲۸]
تفصیل ابوریاش احمد ابن‌ابراهیم قیسی[۲۹]
تفصیل محمد محمود رافعی مصری[۳۰]