مجله خبری مساجد

کَفرآوردهُ الدّین و تَمامُ النّعْمَة یا این که اِکْفرآوردهُ الدّین و اِتْمامُ النّعمَة، کتابی به لهجه عربی تألیف فقید شیعه محمد بن علی بن بابویه قمی دارای شهرت به روضه خوان صدوق (متوفای ۳۸۱ق). او در‌ این کتاب به قضیه غایب بودن و ظهور امام فرصت(عج) میپردازد. روحانی صدوق، مثال‌های فراوانی از غایب بودن پیامبران الهی را آورده و به پژوهش بی نقص امامت حضرت مهدی(ع)، به دنیاآمدن، احادیث رسول و ائمه(ع) درباره ظهور آن حضرت، عده ای که به سرویس آن حضرت رسیده‌اند و موقعیت روزگار ظهور وی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداخته میباشد.

اسم‌گذاری کتاب
اسم کتاب کمال الدین و تک تک النعمه از این آیه شریفه اکمال در سوره مائده گرفته گردیده که در آن آمده میباشد:« اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا»ترجمه=امروز دين شمارا برايتان كامل و نعمت خویش را بر شما مجموع گردانيدم، و اسلام را براى شما تحت عنوان آيين معاش برگزيدم. سوره مائده آیه۳. یعنی امروز آیین شما‌را برایتان بی نقص ساختم و نعمتم را بر شما کل کردم و از اسلام تحت عنوان آیین برای شما رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خشنودم.[۱]

دیگر اسم‌ها
اسم‌های مختلفی برای کتاب مذکور میباشد مانند «اکمال الدین و اتمام النعمة»،[۲] «اتمام النعمة فی الغیبة»،[۳] و «اکمال الدین»؛ ولی بنابر آنچه در واپسین باب کتاب با تیتر باب نوادر آمده میباشد که صدوق در تعریف و تمجید امامت میگوید: «قیمت كمل الدين و تمت النعمة»؛ اکثری اسم «کمال الدین و مجموع النعمه» را آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ترجیح داده‌اند. [۴]

علت کتابت کتاب و منزلت آن
روحانی صدوق علتٔ خویش را از کتابت این کتاب، جانبداری از مسأله غایب بودن ذکر می‌نماید. وی می‌نویسد:

بعداز مسافرت به مشهد و زیارت علی بن موسی الرضا(ع) به نیشابور رفتم. در آنجا شیعیانی که به دیدن اینجانب می‌آمدند و شبهاتی را درباره امام فرصت(عج) مطرح کردند که اینجانب هم همت فراوانی در حل آن شک ها نمودم, تا آنکه به قم آمدم. در آنجا نیز روحانی نجم الدین ابو سعید محمد بن حسن بن محمد بن احمد بن علی بن صلت قمی به دیدارم آمد. وی نیز از اینجانب درخواست کتابت کتابی در این مورد داشت و اینجانب هم به وی وعده اجابت دادم, تا آنکه شبی امام فرصت(عج) را درخواب دیدم. آن حضرت به اینجانب فرمود: «چرا کتابی درباره غایب بودن نمی‌نویسی تا خدا بوسیله آن حوائجت را برآورده سازد؟». پهنا کردم: «ای فرزند پیامبر آفریدگار! اینجانب در این مورد تعدادی کتاب نوشته‌‏ام». آن حضرت فرمود: «اکنون کتابی بنویس و در آن به غایب بودن‌های پیامبران الهی اشاره کن!». بعد از آن از خواب بیدار شدم و بر آن شدم تا این کتاب را به کتابت درآورم.[۵]
مداقه ویژه این کتاب در نقل اقوال فقیه گران قدر شیعی زمان غایب بودن صغرا؛ یعنی ابو جعفر محمد بن مخلوق الرحمن ابن قبه رازی میباشد. دانسته‌های ما درباره این فقید شیعی محصور به نکاتی میباشد که ابن‌ندیم و نجاشی آورده‌‏اند. دیگر عالمان رجالی نکته چندانی به نکات وی نیفزوده‏‌اند. به گفته نجاشی ابن قِبَه در آغاز از معتزلیان بوده و بعد به تشیع گرویده میباشد.

از سایر خصوصیت‌های این کتاب نقل بعضی از توقیعات صادر گردیده از حیطه مقدسه میباشد. روضه خوان صدوق بعضا از مطالب این قسمت را از متن ها قدیمی‌خیس و گاه به نحو شفاهی از بعضی مرتبطان با نواب اربعه نقل نموده است.[۶]

با نگاه به علتٔ مؤلف و مدل کتابت کتاب، می‌اقتدار آن را در زمره مطالب کلامی قرار اعطا کرد ولی با اعتنا به فراوانی مطالب تاریخی همانند تاریخ پیامبران، تاریخ نا‌آگاهی، تاریخ فرستاده اکرم(ص) و تاریخ تشیع می‌اقتدار آن راکتابی تاریخی دانست.[۷]

این کتاب از سابق ترین و معتبرترین منابع روایی شیعه درباره امام مجال(عج) است. روحانی صدوق درین کتاب اکثری از مباحث اعتقادی شیعه را درباره آن حضرت و غایب بودن آن امام مطرح نموده و به جواب‌گویی تردید ها منکران و معارضان میپردازد.[۸]

ساختار
این کتاب جمعاً دارنده ۶۲۱ داستان از ۸۸ راوی در ۶۳ باب میباشد. بعضی موضوعات آیتم گفت و گو درین ابواب عبارت‌اند از:

آفرینش حجت آفریدگار پیش از آفرینش دیگر آدم‌ها بوده میباشد.
صرفا خدا حق گزینش خلیفه و جانشین خویش را داراست.
ثابت غایب بودن و حکمت آن.
پاسخ‌ های ابن قبه رازی.
غایب بودن حضرت نوح، پارسا، ابراهیم و یوسف
احادیث اهل بیت(ع) درباره غایب بودن.
اشخاصی که امام فرصت(عج) را مشاهده کرده اند.
طومار‌های آن حضرت.
علامات ظهور.
اجر انتظار، و موضوعات فراوان دیگر.

ترجمه کمال الدین بوسیله محمدباقر کمره‌ای

ترجمه کمال الدین به وسیله منصور پهلوان
منابع کتاب
منابعی که صدوق به کارگیری نموده است عبارتد از:

سیره ابن اسحاق به قصه یونس بن بکیر
المبتدأ و المبعث و المغازی و الوفاة و السقیفة و الردة تألیف ابان بن عثمان
التنبیه فی الامامة تألیف ابو سهل و آسان نوبختی
کتاب سلیم بن قیس هلالی
المعمرون و الوصایا نوشته ابو حاتم سجستانی
الضیاء فی الرد علی المحمدیة و الجعفریة تاثیر سعد بن عبدالله اشعری.[۹]
ورژن‌شناسی
از این کتاب، چندین ورژن شناسایی شد‌ه‌است:

ورژنٔ خطی کتابخانه مرکزی دانش کده طهران که در تاریخ ۱۰۶۰ق با خط نسخه ها نوشته و تصحیح و رویا رویی گردیده‌است.
ورژنٔ خطی مصحح دیگر که در تاریخ ۱۰۷۷ق به امضای أبو طالب الحسینی نوشته و با تمرکز تصحیح و تقابل شد‌ه‌است.این ورژن در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی مراقبت می شود. نگارش این ورژن در سال ۱۰۸۱ق نقطه پایان یافته میباشد.
ورژنٔ خطی که در تاریخ ۱۰۵۱ق مندرج و در کتابخانه فردی ثقة الاسلام سید محمّد علی صدر الحفاظ آستانه حضرت عبدالعظيم(ع) جان دار میباشد.
ترجمه و چاپ
کمال الدین به لهجه عربی در دو جلد با تفحص علی اکبر غفاری به وسیله انتشارات دارالکتب الاسلامیه قم در سال ۱۳۹۵ق چاپ گردیده است.
این کتاب بوسیله محمدباقر کمره ای به فارسی ترجمه و در دو جلد (جلد نخستین ۴۵۲ کاغذ و جلد دوم ۴۰۰ کاغذ) بوسیله انتشارات اسلامیه طهران منتشر گردیده‌است. ترجمه دیگری نیز از این کتاب به وسیله منصور پهلوان بوسیله انتشارات دارالحدیث در شهر قم منتشر شد‌ه‌است.

کَفرآوردهُ الدّین و تَمامُ النّعْمَة یا این که اِکْفرآوردهُ الدّین و اِتْمامُ النّعمَة، کتابی به لهجه عربی تألیف فقید شیعه محمد بن علی بن بابویه قمی دارای شهرت به روضه خوان صدوق (متوفای ۳۸۱ق). او در‌ این کتاب به قضیه غایب بودن و ظهور امام فرصت(عج) میپردازد. روحانی صدوق، مثال‌های فراوانی از غایب بودن پیامبران الهی را آورده و به پژوهش بی نقص امامت حضرت مهدی(ع)، به دنیاآمدن، احادیث رسول و ائمه(ع) درباره ظهور آن حضرت، عده ای که به سرویس آن حضرت رسیده‌اند و موقعیت روزگار ظهور وی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پرداخته میباشد.

اسم‌گذاری کتاب
اسم کتاب کمال الدین و تک تک النعمه از این آیه شریفه اکمال در سوره مائده گرفته گردیده که در آن آمده میباشد:« اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا»ترجمه=امروز دين شمارا برايتان كامل و نعمت خویش را بر شما مجموع گردانيدم، و اسلام را براى شما تحت عنوان آيين معاش برگزيدم. سوره مائده آیه۳. یعنی امروز آیین شما‌را برایتان بی نقص ساختم و نعمتم را بر شما کل کردم و از اسلام تحت عنوان آیین برای شما رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خشنودم.[۱]

دیگر اسم‌ها
اسم‌های مختلفی برای کتاب مذکور میباشد مانند «اکمال الدین و اتمام النعمة»،[۲] «اتمام النعمة فی الغیبة»،[۳] و «اکمال الدین»؛ ولی بنابر آنچه در واپسین باب کتاب با تیتر باب نوادر آمده میباشد که صدوق در تعریف و تمجید امامت میگوید: «قیمت كمل الدين و تمت النعمة»؛ اکثری اسم «کمال الدین و مجموع النعمه» را آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ترجیح داده‌اند. [۴]

علت کتابت کتاب و منزلت آن
روحانی صدوق علتٔ خویش را از کتابت این کتاب، جانبداری از مسأله غایب بودن ذکر می‌نماید. وی می‌نویسد:

بعداز مسافرت به مشهد و زیارت علی بن موسی الرضا(ع) به نیشابور رفتم. در آنجا شیعیانی که به دیدن اینجانب می‌آمدند و شبهاتی را درباره امام فرصت(عج) مطرح کردند که اینجانب هم همت فراوانی در حل آن شک ها نمودم, تا آنکه به قم آمدم. در آنجا نیز روحانی نجم الدین ابو سعید محمد بن حسن بن محمد بن احمد بن علی بن صلت قمی به دیدارم آمد. وی نیز از اینجانب درخواست کتابت کتابی در این مورد داشت و اینجانب هم به وی وعده اجابت دادم, تا آنکه شبی امام فرصت(عج) را درخواب دیدم. آن حضرت به اینجانب فرمود: «چرا کتابی درباره غایب بودن نمی‌نویسی تا خدا بوسیله آن حوائجت را برآورده سازد؟». پهنا کردم: «ای فرزند پیامبر آفریدگار! اینجانب در این مورد تعدادی کتاب نوشته‌‏ام». آن حضرت فرمود: «اکنون کتابی بنویس و در آن به غایب بودن‌های پیامبران الهی اشاره کن!». بعد از آن از خواب بیدار شدم و بر آن شدم تا این کتاب را به کتابت درآورم.[۵]
مداقه ویژه این کتاب در نقل اقوال فقیه گران قدر شیعی زمان غایب بودن صغرا؛ یعنی ابو جعفر محمد بن مخلوق الرحمن ابن قبه رازی میباشد. دانسته‌های ما درباره این فقید شیعی محصور به نکاتی میباشد که ابن‌ندیم و نجاشی آورده‌‏اند. دیگر عالمان رجالی نکته چندانی به نکات وی نیفزوده‏‌اند. به گفته نجاشی ابن قِبَه در آغاز از معتزلیان بوده و بعد به تشیع گرویده میباشد.

از سایر خصوصیت‌های این کتاب نقل بعضی از توقیعات صادر گردیده از حیطه مقدسه میباشد. روضه خوان صدوق بعضا از مطالب این قسمت را از متن ها قدیمی‌خیس و گاه به نحو شفاهی از بعضی مرتبطان با نواب اربعه نقل نموده است.[۶]

با نگاه به علتٔ مؤلف و مدل کتابت کتاب، می‌اقتدار آن را در زمره مطالب کلامی قرار اعطا کرد ولی با اعتنا به فراوانی مطالب تاریخی همانند تاریخ پیامبران، تاریخ نا‌آگاهی، تاریخ فرستاده اکرم(ص) و تاریخ تشیع می‌اقتدار آن راکتابی تاریخی دانست.[۷]

این کتاب از سابق ترین و معتبرترین منابع روایی شیعه درباره امام مجال(عج) است. روحانی صدوق درین کتاب اکثری از مباحث اعتقادی شیعه را درباره آن حضرت و غایب بودن آن امام مطرح نموده و به جواب‌گویی تردید ها منکران و معارضان میپردازد.[۸]

ساختار
این کتاب جمعاً دارنده ۶۲۱ داستان از ۸۸ راوی در ۶۳ باب میباشد. بعضی موضوعات آیتم گفت و گو درین ابواب عبارت‌اند از:

آفرینش حجت آفریدگار پیش از آفرینش دیگر آدم‌ها بوده میباشد.
صرفا خدا حق گزینش خلیفه و جانشین خویش را داراست.
ثابت غایب بودن و حکمت آن.
پاسخ‌ های ابن قبه رازی.
غایب بودن حضرت نوح، پارسا، ابراهیم و یوسف
احادیث اهل بیت(ع) درباره غایب بودن.
اشخاصی که امام فرصت(عج) را مشاهده کرده اند.
طومار‌های آن حضرت.
علامات ظهور.
اجر انتظار، و موضوعات فراوان دیگر.

ترجمه کمال الدین بوسیله محمدباقر کمره‌ای

ترجمه کمال الدین به وسیله منصور پهلوان
منابع کتاب
منابعی که صدوق به کارگیری نموده است عبارتد از:

سیره ابن اسحاق به قصه یونس بن بکیر
المبتدأ و المبعث و المغازی و الوفاة و السقیفة و الردة تألیف ابان بن عثمان
التنبیه فی الامامة تألیف ابو سهل و آسان نوبختی
کتاب سلیم بن قیس هلالی
المعمرون و الوصایا نوشته ابو حاتم سجستانی
الضیاء فی الرد علی المحمدیة و الجعفریة تاثیر سعد بن عبدالله اشعری.[۹]
ورژن‌شناسی
از این کتاب، چندین ورژن شناسایی شد‌ه‌است:

ورژنٔ خطی کتابخانه مرکزی دانش کده طهران که در تاریخ ۱۰۶۰ق با خط نسخه ها نوشته و تصحیح و رویا رویی گردیده‌است.
ورژنٔ خطی مصحح دیگر که در تاریخ ۱۰۷۷ق به امضای أبو طالب الحسینی نوشته و با تمرکز تصحیح و تقابل شد‌ه‌است.این ورژن در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی مراقبت می شود. نگارش این ورژن در سال ۱۰۸۱ق نقطه پایان یافته میباشد.
ورژنٔ خطی که در تاریخ ۱۰۵۱ق مندرج و در کتابخانه فردی ثقة الاسلام سید محمّد علی صدر الحفاظ آستانه حضرت عبدالعظيم(ع) جان دار میباشد.
ترجمه و چاپ
کمال الدین به لهجه عربی در دو جلد با تفحص علی اکبر غفاری به وسیله انتشارات دارالکتب الاسلامیه قم در سال ۱۳۹۵ق چاپ گردیده است.
این کتاب بوسیله محمدباقر کمره ای به فارسی ترجمه و در دو جلد (جلد نخستین ۴۵۲ کاغذ و جلد دوم ۴۰۰ کاغذ) بوسیله انتشارات اسلامیه طهران منتشر گردیده‌است. ترجمه دیگری نیز از این کتاب به وسیله منصور پهلوان بوسیله انتشارات دارالحدیث در شهر قم منتشر شد‌ه‌است.