مجله خبری مساجد

حضور در ترکیه
سید مصطفی در ترکیه به شهر بورسه، محل تبعید امام خمینی، جابجایی داده شد. در آن فرصت امام خمینی، درگیر کتابت تحریر الوسیله بودند و سید مصطفی نیز با مشاجره‌های علمی خویش با امام بر رمز مسائل متعدد شرعی، شغل علمی خویش را خاطر نشان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۴]

سید مصطفی طی این بازه در کوشش بود به جمهوری اسلامی ایران بازگردد و درخواست خویش را نیز به ساواک منتقل کرد. ساواک نیز آغاز موافقت خویش را منوط به‌این کرد که سید مصطفی بپذیرد که در کارها سیاسی مداخله نکند، با معارضان حکومت تماس نداشته باشد و محل معاش خویش و خانواده‌اش را از قم به یک کدام از روستاهای خمین منتقل نماید و در آنجا نیز صرفا با خانواده و اقوام خویش در باب باشد. سید مصطفی برخی از این شروط را به عهده گرفت البته در غایت، ساواک به جهت واهمه از پیامدهای احتمالی، بازدارنده از رجوع و برگشت وی به جمهوری اسلامی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ایران شد.[۱۵]

حضور در عراق
سید مصطفی در ۱۳ مهر سال۱۳۴۴ش، هم پا امام خمینی به عراق منتقل شد. آن‌ها آغاز در بغداد و آن‌گاه در نجف اقامت گزیدند. این زمان که دوازده سال طولانی شد، هم‌زمان با نقطع ی عطف گیری مخالفت‌ها با حکومت پهلوی در کشور ایران و شغل‌های تکان آزادی قسمت فلسطین بود. موضع سید مصطفی در قبال حرکت آزادی نصیب فلسطین تأیید و جانبداری عملی از آن آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۱۶]

سید مصطفی خمینی
اقدامات وی در عراق
مهم ترین مبادرت سید مصطفی خمینی درین عصر، فعال نگهداشتن نهضت امام خمینی بود. وی پیام‌ها و اعلامیه‌های امام خمینی را به کشور ایران و بقیه کشورها ارسال می کرد و خبر ها نهضت را به استحضار امام می رساند. در نجف، خانه سید مصطفی مأوا و محل رفت و آمد افرادی بود که از کشور‌ایران و بقیه کشورها برای دیدار با امام خمینی می‌آمدند.[۱۷]

ادارۀ بیت امام خمینی در نجف اشرف، هماهنگ‌سازی روحانیون با بقیه مبارزان و فعال‌ساز‌ی و تقویت نشریه‌ای به اسم «۱۵ خرداد ماه» در عراق نیز بر عهدۀ وی بود. از سایر عمل‌های او در عراق، افشاگری علیه حکومت پهلوی از رادیوی صدای روحانیت و سفر‌های مکرر به مکه و مدینه برای زیارت و تماس با مبارزان و معارضان حکومت پهلوی که برای حج به ایالات متحده عربی می‌رفتند، بود.[۱۸]

خط مش سید مصطفی در نزاع
سید مصطفی در نزاع با حکومت پهلوی به نزاع‌ مسلحانه و مردمی اعتقادوباور داشت، به همین استدلال یادگرفتن نظامی رویت کرد و آن را برای دیگر مبارزان ضروری می‌دانست.[۱۹]

وی در سرنگونی حکومت پهلوی با دیگر مجموعه‌ها و جمعیت‌های سیاسی اشتراک لحاظ داشت. با این درحال حاضر علت‌های گوناگون و مستقلش بازدارنده همیاری وی با بخش اعظمی از این مجموعه‌ها بود. وی صریحاً مخالف همیاری با جریان‌های غیر مذهبی مخالف رژیم بود.[۲۰] همینطور وی از او‌لین عده ای بود که برای تحقق عملی اندیشۀ حکومت اسلامی عملکرد کرد و رسالۀ «الاسلام و الحکومة» را دراین باره نگاشت.[۲۱]

رده علمی
سید مصطفی خمینی به درس دادن مداقه می‌اعطا کرد.او بعد از نقطه پايان دورۀ یادگرفتن اسفار، علاوه بر درس دادن آن، کناره‌ای هم بر آن نوشت.[۲۲] وی هم در حوزۀ علمیه قم و هم در نجف، به درس دادن می‌پرداخت.[۲۳] از سایر خصوصیت‌های علمی سید مصطفی، بینش و روحیۀ نقادانه‌اش در زمینۀ علم ها اسلامی بود. وی بر توسعۀ انتقاد در مباحث اصول فقه، سفارش و پافشاری داشت.[۲۴]

اثرها
از سید مصطفی تألیفات بخش اعظمی در زمینۀ علم ها اسلامی ارثیه که بیشتر آنان چاپ نشده میباشد. اسامی بعضا از اثرها وی به‌این تفصیل میباشد:

تعبیر و تفسیر القرآن الکریم، چهار جلد، طهران، ۱۳۶۲ش.
تحریرات فی الاصول، سه جلد، طهران، ۱۳۶۶ش.
تعلیقات علی الحکمة المتعالیة، طهران، ۱۳۷۶ش.[۲۵]
الواجبات فی الصلاة
الفوائد والعوائد
تحریرات فی الاصول
کتاب الصوم
کتاب الطهارة
کتاب البیع
کتاب الخیارات
المکاسب المحرمه
الخلل فی الصلاة
الحاشیة علی العروة الوثقی
الحاشیة علی تحریر الوسیلة.[۲۶]
درگذشت مشکوک

تدفین سید مصطفی خمینی در نجف اشرف
سید مصطفی در ۴۷ سالگی در ۱ آبان ۱۳۵۶ش در نجف اشرف و به صورت ناگهانی درگذشت. امام خمینی پس از درگذشت فرزندش در پیامی کوتاه اینگونه نوشت: «در روز یک‌شنبه نهم ذی القعده الحرام ۱۳۹۷ مصطفی خمینی، نور و روشنایی بصرم و مهجه قلبم دار فانی را وداع گفت و به جوار بخشش حق گرانقدر رهسپار شد. اللهم ارحمه واغفر له واسکنه الجنة بحق اولیائک الطاهرین علیهم الصلوة والسلام.»[۲۷] پیکر سید مصطفی، بعداز تشییع و اقامه نماز به وسیله آیت الله خویی، در اتاق خرد در ضلع شرقی تراس طلای بقاع امیرالمومنین و در کنار قبر محمد حسین غروی اصفهانی (شرکت)، به خاک سپردند. پزشکان انگیزه وفات او‌را مسمومیت دانستند و برای پر‌نور شدن فرمان توصیه کالبد شکافی دادند که امام خمینی با آن مخالفت کرد. ساواک و دولت عراق انگیزه مرگ او‌را بروز سکتۀ قلبی اعلام کردند.[۲۸] با این اکنون گفته شد حکومت پهلوی و ساواک در مرگ وی نقش داشته‌اند.[۲۹]

مرقد سید مصطفی خمینی، در حیاط طلا و جواهرات مقبره امیرالمؤمنین
امام خمینی در سخنرانی روز ۱۰ آبان ۱۳۵۶ در نجف اشرف، درگذشت سید مصطفی را از لطف‌ها خفیه الهی دانست.[۳۰]درگذشت سید مصطفی به تشدید نبرد با حکومت پهلوی، تحکیم رهبری امام خمینی و تولید وحدت و یکپارچگی بین نیروهای مخالف حکومت پهلوی انجامید.[۳۱]همزمانی وفات مشکوک سید مصطفی خمینی با سالروز میلاد امام رضا(ع) سبب ساز تعطیلی مجالس جشن و پای کوبی در بعضا شهر‌ها مانند قم شد. [۳۲]

حضور در ترکیه
سید مصطفی در ترکیه به شهر بورسه، محل تبعید امام خمینی، جابجایی داده شد. در آن فرصت امام خمینی، درگیر کتابت تحریر الوسیله بودند و سید مصطفی نیز با مشاجره‌های علمی خویش با امام بر رمز مسائل متعدد شرعی، شغل علمی خویش را خاطر نشان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۱۴]

سید مصطفی طی این بازه در کوشش بود به جمهوری اسلامی ایران بازگردد و درخواست خویش را نیز به ساواک منتقل کرد. ساواک نیز آغاز موافقت خویش را منوط به‌این کرد که سید مصطفی بپذیرد که در کارها سیاسی مداخله نکند، با معارضان حکومت تماس نداشته باشد و محل معاش خویش و خانواده‌اش را از قم به یک کدام از روستاهای خمین منتقل نماید و در آنجا نیز صرفا با خانواده و اقوام خویش در باب باشد. سید مصطفی برخی از این شروط را به عهده گرفت البته در غایت، ساواک به جهت واهمه از پیامدهای احتمالی، بازدارنده از رجوع و برگشت وی به جمهوری اسلامی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ایران شد.[۱۵]

حضور در عراق
سید مصطفی در ۱۳ مهر سال۱۳۴۴ش، هم پا امام خمینی به عراق منتقل شد. آن‌ها آغاز در بغداد و آن‌گاه در نجف اقامت گزیدند. این زمان که دوازده سال طولانی شد، هم‌زمان با نقطع ی عطف گیری مخالفت‌ها با حکومت پهلوی در کشور ایران و شغل‌های تکان آزادی قسمت فلسطین بود. موضع سید مصطفی در قبال حرکت آزادی نصیب فلسطین تأیید و جانبداری عملی از آن آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۱۶]

سید مصطفی خمینی
اقدامات وی در عراق
مهم ترین مبادرت سید مصطفی خمینی درین عصر، فعال نگهداشتن نهضت امام خمینی بود. وی پیام‌ها و اعلامیه‌های امام خمینی را به کشور ایران و بقیه کشورها ارسال می کرد و خبر ها نهضت را به استحضار امام می رساند. در نجف، خانه سید مصطفی مأوا و محل رفت و آمد افرادی بود که از کشور‌ایران و بقیه کشورها برای دیدار با امام خمینی می‌آمدند.[۱۷]

ادارۀ بیت امام خمینی در نجف اشرف، هماهنگ‌سازی روحانیون با بقیه مبارزان و فعال‌ساز‌ی و تقویت نشریه‌ای به اسم «۱۵ خرداد ماه» در عراق نیز بر عهدۀ وی بود. از سایر عمل‌های او در عراق، افشاگری علیه حکومت پهلوی از رادیوی صدای روحانیت و سفر‌های مکرر به مکه و مدینه برای زیارت و تماس با مبارزان و معارضان حکومت پهلوی که برای حج به ایالات متحده عربی می‌رفتند، بود.[۱۸]

خط مش سید مصطفی در نزاع
سید مصطفی در نزاع با حکومت پهلوی به نزاع‌ مسلحانه و مردمی اعتقادوباور داشت، به همین استدلال یادگرفتن نظامی رویت کرد و آن را برای دیگر مبارزان ضروری می‌دانست.[۱۹]

وی در سرنگونی حکومت پهلوی با دیگر مجموعه‌ها و جمعیت‌های سیاسی اشتراک لحاظ داشت. با این درحال حاضر علت‌های گوناگون و مستقلش بازدارنده همیاری وی با بخش اعظمی از این مجموعه‌ها بود. وی صریحاً مخالف همیاری با جریان‌های غیر مذهبی مخالف رژیم بود.[۲۰] همینطور وی از او‌لین عده ای بود که برای تحقق عملی اندیشۀ حکومت اسلامی عملکرد کرد و رسالۀ «الاسلام و الحکومة» را دراین باره نگاشت.[۲۱]

رده علمی
سید مصطفی خمینی به درس دادن مداقه می‌اعطا کرد.او بعد از نقطه پايان دورۀ یادگرفتن اسفار، علاوه بر درس دادن آن، کناره‌ای هم بر آن نوشت.[۲۲] وی هم در حوزۀ علمیه قم و هم در نجف، به درس دادن می‌پرداخت.[۲۳] از سایر خصوصیت‌های علمی سید مصطفی، بینش و روحیۀ نقادانه‌اش در زمینۀ علم ها اسلامی بود. وی بر توسعۀ انتقاد در مباحث اصول فقه، سفارش و پافشاری داشت.[۲۴]

اثرها
از سید مصطفی تألیفات بخش اعظمی در زمینۀ علم ها اسلامی ارثیه که بیشتر آنان چاپ نشده میباشد. اسامی بعضا از اثرها وی به‌این تفصیل میباشد:

تعبیر و تفسیر القرآن الکریم، چهار جلد، طهران، ۱۳۶۲ش.
تحریرات فی الاصول، سه جلد، طهران، ۱۳۶۶ش.
تعلیقات علی الحکمة المتعالیة، طهران، ۱۳۷۶ش.[۲۵]
الواجبات فی الصلاة
الفوائد والعوائد
تحریرات فی الاصول
کتاب الصوم
کتاب الطهارة
کتاب البیع
کتاب الخیارات
المکاسب المحرمه
الخلل فی الصلاة
الحاشیة علی العروة الوثقی
الحاشیة علی تحریر الوسیلة.[۲۶]
درگذشت مشکوک

تدفین سید مصطفی خمینی در نجف اشرف
سید مصطفی در ۴۷ سالگی در ۱ آبان ۱۳۵۶ش در نجف اشرف و به صورت ناگهانی درگذشت. امام خمینی پس از درگذشت فرزندش در پیامی کوتاه اینگونه نوشت: «در روز یک‌شنبه نهم ذی القعده الحرام ۱۳۹۷ مصطفی خمینی، نور و روشنایی بصرم و مهجه قلبم دار فانی را وداع گفت و به جوار بخشش حق گرانقدر رهسپار شد. اللهم ارحمه واغفر له واسکنه الجنة بحق اولیائک الطاهرین علیهم الصلوة والسلام.»[۲۷] پیکر سید مصطفی، بعداز تشییع و اقامه نماز به وسیله آیت الله خویی، در اتاق خرد در ضلع شرقی تراس طلای بقاع امیرالمومنین و در کنار قبر محمد حسین غروی اصفهانی (شرکت)، به خاک سپردند. پزشکان انگیزه وفات او‌را مسمومیت دانستند و برای پر‌نور شدن فرمان توصیه کالبد شکافی دادند که امام خمینی با آن مخالفت کرد. ساواک و دولت عراق انگیزه مرگ او‌را بروز سکتۀ قلبی اعلام کردند.[۲۸] با این اکنون گفته شد حکومت پهلوی و ساواک در مرگ وی نقش داشته‌اند.[۲۹]

مرقد سید مصطفی خمینی، در حیاط طلا و جواهرات مقبره امیرالمؤمنین
امام خمینی در سخنرانی روز ۱۰ آبان ۱۳۵۶ در نجف اشرف، درگذشت سید مصطفی را از لطف‌ها خفیه الهی دانست.[۳۰]درگذشت سید مصطفی به تشدید نبرد با حکومت پهلوی، تحکیم رهبری امام خمینی و تولید وحدت و یکپارچگی بین نیروهای مخالف حکومت پهلوی انجامید.[۳۱]همزمانی وفات مشکوک سید مصطفی خمینی با سالروز میلاد امام رضا(ع) سبب ساز تعطیلی مجالس جشن و پای کوبی در بعضا شهر‌ها مانند قم شد. [۳۲]