رؤیت آفریدگار موضوعای کلامی درباره قابلیت و امکان دیدن معبود با دیده میباشد. متکلمان امامیه و معتزله معتقدند پروردگار خیر در جهان و خیر در آخرت، با دیده ظاهری چشم نمی شود؛ چون دیدن پروردگار با دیده ظاهری نیازمند جسمانیت خداست. نشانهها قرآن و احادیث نیز بر نفی دیدن معبود با دیده حسی دلالت داراهستند. با این درحال حاضر، امامیه و معتزله معرفت و رؤیت قلبی معبود را ممکن می دانند. در مقابل، اشاعره، اهل حدیث و ابنتیمیه با استناد به برخی از آیه ها و احادیث معتقدند پروردگار را تنها در آخرت میقدرت رویت کرد. مُجَسّمه و کَرّامِیّه پروردگار را در دو جهان قابل مشاهده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند.
سوابق مورد رؤیت پروردگار در اسلام به قرن دوم قمری گشوده میشود. از طریقه برخی، این موضوع به وسیله یهودیان و مسیحیان متظاهر به اسلام وارد مباحث اسلامی شد. رؤیت خداوند افزون بر حرف، در قرآن، احادیث و عرفان نیز آیتم گفت و گو بوده و دراین مورد، کتاب ها زیادی، ازجمله «رؤیة الله فی ضوء الکتاب و السنّة و العقل الصریح» تاثیر جعفر سبحانی به کتابت درآمده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.
معنی و منزلت
رؤیت پروردگار زمینهای کلامی میباشد درباره اینکه آیا میقدرت آفریدگار را با دیده رمز روئت کرد یا این که نه.[۱] در آیاتی از قرآن، از رؤیت آفریدگار کلام آمده میباشد؛ مانند نشانهها ۲۲ و ۲۳ سوره قیامت، آیه ۱۵ سوره مطففین، آیه ۱۶ سوره یونس، و آیهها ۱۱ تا ۱۳ سوره نجم. در برخی آیهها نیز دیدن معبود نفی گردیدهاست؛ همانند آیه ۱۰۳ سوره انعام، آیه ۱۴۳ سوره اعراف، آیه ۵۵ سوره بقره، آیه ۱۵۳ سوره نساء و آیه ۲۱ سوره فرقان.[۲] در منابع روایی شیعه و سنی، احادیث فراوانی درباره قابلیت یا این که عدم قابلیت و امکان رؤیت پروردگار نقل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاست.[۳]
مفسران مخالف و موافق قابلیت رؤیت معبود، در زیر این نشانهها بهشکل مبسوط به دعوا درباره رؤیت آفریدگار پرداختهاند.[۴]
بیان شده به سبب ساز اینکه صوفیان همواره درپی تماسی بیواسطه با معبود بودهاند، رؤیت آفریدگار در عرفان و تصوف نیز به موردای دورازشوخی تبدیل شد و نسبتاًً همگی افرادی که در طبقه اولیه صوفیان قرار دارا هستند، همانند ابراهیم ادهم، سخنانی درین باب دارا هستند.[۵]
تاریخچه زمینه
در اسلام، سوابق مباحث کلامی درباره رؤیت آفریدگار به قرن دوم قمری بازمیخواهد شد.[۶] دراین قرن، دو فرقه کلامیِ جَهْمیّه و معتزله رؤیت خداوند با دیده راز را انکار کردند. در اوایل قرن سوم، قابلیت دیدن معبود از عقاید اساسی احمد بن حنبل، از ائمه چهارگانه اهلسنت و پیروانش شد. دیگر فرقههای کلامی همانند ماتُریدیه، اشاعره، مُجَسّمه، مُشَبّهه، کَرّامِیّه و سلفیه[۷] قابلیت و امکان رؤیت آفریدگار با دیده راز را پذیرفتند.[۸]
بعضی متکلمان، مثلا جعفر سبحانی، متکلم شیعه قرن ۱۴، معتقدند فکر دیدن پروردگار بوسیله بعضا از یهودیان و مسیحیانی که تظاهر به اسلام میکردند مانند کَعْبُ الاَحْتوشه به روایات و مباحث اسلامی وارد شد.[۹] از نگرش جعفر سبحانی، کل روایات مربوط به رؤیت معبود به وسیله مسلماننماهای یهودی و مسیحی وارد منابع روایی مسلمانها گردیده است.[۱۰]
رؤیت پروردگار در ادیان دیگر
قبل از اسلام، زمینه رؤیت پروردگار در تورات و انجیل مطرح بوده میباشد.[۱۱] در تورات، کتاب مقدس یهودیان، پروردگار خطاب به حضرت موسی(ع) میگوید: «نمیتوانی روی منرا مشاهده کنی؛ چون انسانی که من را ببیند، زنده نمیماند».[۱۲] در آیه دیگری خطاب به موسی(ع) اورده شده: «دست خویش را خواهم برداشت تا قفای منرا مشاهده کنی، ولی روی اینجانب چشم نمیشود».[۱۳] در آیهای از انجیل آمده میباشد که پاکدلان آفریدگار را خواهند روئت کرد؛[۱۴] البته در آیه دیگری نقل شده معبود را هیچوقت کسی ندیده میباشد.[۱۵]
طریقه مذهبها اسلامی درباره رؤیت پروردگار
سه بینش اساسی درباره زمینه رؤیت معبود مطرح گردیدهاست: مُجَسّمه و کَرّامیّه از فرقههای کلامی اهلسنت دیدن پروردگار در جهان و آخرت را ممکن می دانند؛ چون معبود را جسمانی و مکانمند تعریف مینمایند.[۱۶]
دیگر فرقههای کلامی اهلسنت، همانند اشاعره،[۱۷] و اهلحدیث[۱۸] می گویند پروردگار صرفا در آخرت با دیده رمز چشم میشود؛ هرچند قائل به جسمانی بودن خداوند نیستند.[۱۹] ابنتیمیه نیز معتقد بود آفریدگار در آخرت چشم میگردد.[۲۰]
امامیه،[۲۱]، زیدیه[۲۲] و معتزله[۲۳] رؤیت خداوند در عالم و آخرت را محال میدانند و در این مورد رخدادحیث دارا هستند.[۲۴] امامیه[۲۵] و بیشتر معتزله[۲۶] معتقدند که آفریدگار با قلب و دل قابل رؤیت میباشد. از بینش امامیه، قابلیت و امکان معرفت قلبی و شهودی پروردگار و وقوع آن برای برخی مانند نبی(ص) و امیرمؤمنان(ع) در احادیث اهل بیت(ع) نقل شدهاست.[۲۷]
دلایل قابلیت و امکان رؤیت در آخرت
رؤیت آفریدگار موضوعای کلامی درباره قابلیت و امکان دیدن معبود با دیده میباشد. متکلمان امامیه و معتزله معتقدند پروردگار خیر در جهان و خیر در آخرت، با دیده ظاهری چشم نمی شود؛ چون دیدن پروردگار با دیده ظاهری نیازمند جسمانیت خداست. نشانهها قرآن و احادیث نیز بر نفی دیدن معبود با دیده حسی دلالت داراهستند. با این درحال حاضر، امامیه و معتزله معرفت و رؤیت قلبی معبود را ممکن می دانند. در مقابل، اشاعره، اهل حدیث و ابنتیمیه با استناد به برخی از آیه ها و احادیث معتقدند پروردگار را تنها در آخرت میقدرت رویت کرد. مُجَسّمه و کَرّامِیّه پروردگار را در دو جهان قابل مشاهده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند.
سوابق مورد رؤیت پروردگار در اسلام به قرن دوم قمری گشوده میشود. از طریقه برخی، این موضوع به وسیله یهودیان و مسیحیان متظاهر به اسلام وارد مباحث اسلامی شد. رؤیت خداوند افزون بر حرف، در قرآن، احادیث و عرفان نیز آیتم گفت و گو بوده و دراین مورد، کتاب ها زیادی، ازجمله «رؤیة الله فی ضوء الکتاب و السنّة و العقل الصریح» تاثیر جعفر سبحانی به کتابت درآمده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.
معنی و منزلت
رؤیت پروردگار زمینهای کلامی میباشد درباره اینکه آیا میقدرت آفریدگار را با دیده رمز روئت کرد یا این که نه.[۱] در آیاتی از قرآن، از رؤیت آفریدگار کلام آمده میباشد؛ مانند نشانهها ۲۲ و ۲۳ سوره قیامت، آیه ۱۵ سوره مطففین، آیه ۱۶ سوره یونس، و آیهها ۱۱ تا ۱۳ سوره نجم. در برخی آیهها نیز دیدن معبود نفی گردیدهاست؛ همانند آیه ۱۰۳ سوره انعام، آیه ۱۴۳ سوره اعراف، آیه ۵۵ سوره بقره، آیه ۱۵۳ سوره نساء و آیه ۲۱ سوره فرقان.[۲] در منابع روایی شیعه و سنی، احادیث فراوانی درباره قابلیت یا این که عدم قابلیت و امکان رؤیت پروردگار نقل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاست.[۳]
مفسران مخالف و موافق قابلیت رؤیت معبود، در زیر این نشانهها بهشکل مبسوط به دعوا درباره رؤیت آفریدگار پرداختهاند.[۴]
بیان شده به سبب ساز اینکه صوفیان همواره درپی تماسی بیواسطه با معبود بودهاند، رؤیت آفریدگار در عرفان و تصوف نیز به موردای دورازشوخی تبدیل شد و نسبتاًً همگی افرادی که در طبقه اولیه صوفیان قرار دارا هستند، همانند ابراهیم ادهم، سخنانی درین باب دارا هستند.[۵]
تاریخچه زمینه
در اسلام، سوابق مباحث کلامی درباره رؤیت آفریدگار به قرن دوم قمری بازمیخواهد شد.[۶] دراین قرن، دو فرقه کلامیِ جَهْمیّه و معتزله رؤیت خداوند با دیده راز را انکار کردند. در اوایل قرن سوم، قابلیت دیدن معبود از عقاید اساسی احمد بن حنبل، از ائمه چهارگانه اهلسنت و پیروانش شد. دیگر فرقههای کلامی همانند ماتُریدیه، اشاعره، مُجَسّمه، مُشَبّهه، کَرّامِیّه و سلفیه[۷] قابلیت و امکان رؤیت آفریدگار با دیده راز را پذیرفتند.[۸]
بعضی متکلمان، مثلا جعفر سبحانی، متکلم شیعه قرن ۱۴، معتقدند فکر دیدن پروردگار بوسیله بعضا از یهودیان و مسیحیانی که تظاهر به اسلام میکردند مانند کَعْبُ الاَحْتوشه به روایات و مباحث اسلامی وارد شد.[۹] از نگرش جعفر سبحانی، کل روایات مربوط به رؤیت معبود به وسیله مسلماننماهای یهودی و مسیحی وارد منابع روایی مسلمانها گردیده است.[۱۰]
رؤیت پروردگار در ادیان دیگر
قبل از اسلام، زمینه رؤیت پروردگار در تورات و انجیل مطرح بوده میباشد.[۱۱] در تورات، کتاب مقدس یهودیان، پروردگار خطاب به حضرت موسی(ع) میگوید: «نمیتوانی روی منرا مشاهده کنی؛ چون انسانی که من را ببیند، زنده نمیماند».[۱۲] در آیه دیگری خطاب به موسی(ع) اورده شده: «دست خویش را خواهم برداشت تا قفای منرا مشاهده کنی، ولی روی اینجانب چشم نمیشود».[۱۳] در آیهای از انجیل آمده میباشد که پاکدلان آفریدگار را خواهند روئت کرد؛[۱۴] البته در آیه دیگری نقل شده معبود را هیچوقت کسی ندیده میباشد.[۱۵]
طریقه مذهبها اسلامی درباره رؤیت پروردگار
سه بینش اساسی درباره زمینه رؤیت معبود مطرح گردیدهاست: مُجَسّمه و کَرّامیّه از فرقههای کلامی اهلسنت دیدن پروردگار در جهان و آخرت را ممکن می دانند؛ چون معبود را جسمانی و مکانمند تعریف مینمایند.[۱۶]
دیگر فرقههای کلامی اهلسنت، همانند اشاعره،[۱۷] و اهلحدیث[۱۸] می گویند پروردگار صرفا در آخرت با دیده رمز چشم میشود؛ هرچند قائل به جسمانی بودن خداوند نیستند.[۱۹] ابنتیمیه نیز معتقد بود آفریدگار در آخرت چشم میگردد.[۲۰]
امامیه،[۲۱]، زیدیه[۲۲] و معتزله[۲۳] رؤیت خداوند در عالم و آخرت را محال میدانند و در این مورد رخدادحیث دارا هستند.[۲۴] امامیه[۲۵] و بیشتر معتزله[۲۶] معتقدند که آفریدگار با قلب و دل قابل رؤیت میباشد. از بینش امامیه، قابلیت و امکان معرفت قلبی و شهودی پروردگار و وقوع آن برای برخی مانند نبی(ص) و امیرمؤمنان(ع) در احادیث اهل بیت(ع) نقل شدهاست.[۲۷]
دلایل قابلیت و امکان رؤیت در آخرت
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم