مجموعههای حاضر
بیشتر گزارشهای جان دار در منابع اهلسنت پیرامون سقیفه بنیساعده از حضور و شرکت کردن سیاسی مردم مهاجران و انصار دراین رخداد داراست،[۲۰] اکنون آنکه اکثری از منابع از دو مرحله بیعت با ابوبکر حافظه کردهاند که عبارتند از بیعت روز سقیفه و بیعت سایر حاضران در شهر مدینه که روز بعداز حادثه سقیفه پیش آمده و از آن با تیتر بیعت عام خاطر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود؛[۲۱]
به گفته ویلفرد مادلونگ، از در میان مهاجرین صرفا ابوبکر، قدمت و ابوعبیده در گردهمایی سقیفه حضور داشتند که قابلیت و امکان ملازمت یکسری همراه فردی، اعضای خانواده و موالی این سه نفر نیز به دور از ذهن وجود ندارد. همینسیرتکامل بعضا دانشمندان حضور سلامت عبد و بنده آزادشده ابوحذیفه، را بیان مینمایند که از اول عده ای بود که در سقیفه با ابوبکر بیعت کرد؛ هرچند هیچیک از منابع دارای اعتبار اولیه، درباره حضور او سخنی به فی مابین نیاوردهاند. منابع درباره حضور دیگر مهاجران حتی اصحاب درجه میانگین یا این که تحت غیر از این اشخاص، سخنی به فی مابین نیاوردهاند.[۲۲] بعضی دانشمندان با استناداتی تصریح کردهاند که تعداد مهاجران حاضر در سقیفه بسیار معدو رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۲۳]
پر اسم و رسمترین انصار حاضر در سقیفه به نقل از منابع عبارتند از: سعد بن عباده، پسرش قیس، بشیر بن سعد پسرعمو و حریف سعد، اسید بن حضیر، اثبات بن قیس، براء بن عازب، حباب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بن منذر.[۲۴]
ابنقتیبه با عبارت «در شرایطی که سعد یارانی برای نزاع با آنها مییافت بی شک باآنان نبرد میکرد.»[۲۵]، کنایهای درباره عدم اجماع انصار ناشی از معدود بودن تعداد اشخاص در اجتماع سقیفه دارااست.[۲۶]
علت انصار از تجمع در سقیفه
بعضی چکگران تجمع انصار در سقیفه را زاییده هراس از بعدی و سرنوشتشان بعد از رحلت پیامبر خداوند(ص) می دانند؛ بهویژه که بعداز فتح مکه از صورتگیری جناح متحد قریش بهسیرتکاملای که موازنه را در آتی به ضرر و زیان آن ها رقم زند، نگران بودند. علاقه مندان این عقیده احتمال اگاهی یافتن انصار از نقشهای پیاده سازی گردیده بوسیله گروهی از مهاجران برای جانشینی نبی را نیز بیتأثیر نمیدانند.[۲۷]
برخی دیگر از نویسندگان اجتماع سقیفه را فیض این مسائل میدانند:
انصار بهواسطه فداکاریها و اهدای جان، کالا و فرزندان خویش در روش اسلام، این آئین را مانند فرزند خویش دانسته و برای نگهداری آن کسی را سزاوارخیس و دلسوزتر از خویش نمیدانستند.
خوف انصار از انتقام قریش، بدین انگیزه که عمده سران این فامیل در نبردهای نبی با خنجر انصار مقتول بودند. خلال این فرستاده به آنها ظلم، جور و استبداد حاکمان را بعداز خویش وعده داده بود و انصار را دراین وضعیت به شکیبایی و تحمل دعوت کرده بود.
حس انصار بر طبق اینکه قریش پایین توشه حرف فرستاده درباره علی(ع) نخواهند رفت.[۲۸]
به لحاظ بعضا دیگر، ابوبکر در مسجد خبر مرگ رسول(ص) را به طور رسمیً اظهارکرد و اجتماعی از عوام مردم مدینه اطرافش را گرفته و با وی بیعت کردند. این جریان موجب شبههای در ذهن تیم انصار حاضر در مدینه مبتنی بر روا بودن انتخاب خلیفهای از انصار، تشکیل داد و به دنبال این پندار اجتماع سقیفه واقع شد.[۲۹]
موضعگیری صحابه و بزرگان قریش
علی(ع)، اهلبیت فرستاده به یار و همدم بعضا از مهاجران و انصار با بیعت با ابوبکر مخالفت کردند که بنابر نقلهای تاریخی بعضا از آنها عبارتند از: عباس بن عبدالمطلب، ادب بن عباس، زبیر بن عوام، خالد بن سعید، مقداد بن عمرو، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، عمار یاسر، براء بن عازب، ابی بن کعب.[۳۰]
بعضا از این اصحاب و یا این که بزرگان قریش، در مواقع متفاوت به صلاحیت نداشتن ابوبکر برای جانشینی رسول نیز اشاره کردهاند. برخی از این بیانات عبارتند از:
ادب بن عباس در سخنانی، قریش را به اغفال و پردهپوشی تبهکار و اهلبیت رسول و بهویژه علی(ع) را برای جانشینی سزاوارتر بیان کرد.[۳۱]
سلمان فارسی در گفتگوهایش با مسلمان ها بیعت سقیفه را غلط و آنرا حق اهلبیت فرستاده شمرده میباشد.[۳۲]
ابوذر غفاری روز حادثه در مدینه عدم وجود و بعداز ورود به شهر از خلافت ابوبکر آگاه شد. بنابر منابع، او بهطور منحصربهفرد به عبارتی بَدو اگاهی از رخداد[۳۳] و نیز در قسم عثمان بن عفان، از حقانیت اهلبیت برای جانشینی فرستاده کلام گفته میباشد.[۳۴]
مقداد بن عمرو خوی مسلمانها در پیروی از تصمیمات سقیفه را شگفتآور خوانده و به حقانیت امام علی(ع) تصریح نموده است.[۳۵]
قدمت بن خطاب در سال انتها معاشاش، در خطبهای همگانی اعلام کرد: «بیعت با ابوبکر لغزش و اشتباهی بود، که جاری ساختن گرفت و سپری شد، بله، اینگونه بود، اما آفریدگار عموم را از شرّ آن لغزش محافظت فرمود، هرکس این چنین در تعیین خلیفه کار نمود اورا بکشید.»[۳۶]
مجموعههای حاضر
بیشتر گزارشهای جان دار در منابع اهلسنت پیرامون سقیفه بنیساعده از حضور و شرکت کردن سیاسی مردم مهاجران و انصار دراین رخداد داراست،[۲۰] اکنون آنکه اکثری از منابع از دو مرحله بیعت با ابوبکر حافظه کردهاند که عبارتند از بیعت روز سقیفه و بیعت سایر حاضران در شهر مدینه که روز بعداز حادثه سقیفه پیش آمده و از آن با تیتر بیعت عام خاطر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می شود؛[۲۱]
به گفته ویلفرد مادلونگ، از در میان مهاجرین صرفا ابوبکر، قدمت و ابوعبیده در گردهمایی سقیفه حضور داشتند که قابلیت و امکان ملازمت یکسری همراه فردی، اعضای خانواده و موالی این سه نفر نیز به دور از ذهن وجود ندارد. همینسیرتکامل بعضا دانشمندان حضور سلامت عبد و بنده آزادشده ابوحذیفه، را بیان مینمایند که از اول عده ای بود که در سقیفه با ابوبکر بیعت کرد؛ هرچند هیچیک از منابع دارای اعتبار اولیه، درباره حضور او سخنی به فی مابین نیاوردهاند. منابع درباره حضور دیگر مهاجران حتی اصحاب درجه میانگین یا این که تحت غیر از این اشخاص، سخنی به فی مابین نیاوردهاند.[۲۲] بعضی دانشمندان با استناداتی تصریح کردهاند که تعداد مهاجران حاضر در سقیفه بسیار معدو رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۲۳]
پر اسم و رسمترین انصار حاضر در سقیفه به نقل از منابع عبارتند از: سعد بن عباده، پسرش قیس، بشیر بن سعد پسرعمو و حریف سعد، اسید بن حضیر، اثبات بن قیس، براء بن عازب، حباب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بن منذر.[۲۴]
ابنقتیبه با عبارت «در شرایطی که سعد یارانی برای نزاع با آنها مییافت بی شک باآنان نبرد میکرد.»[۲۵]، کنایهای درباره عدم اجماع انصار ناشی از معدود بودن تعداد اشخاص در اجتماع سقیفه دارااست.[۲۶]
علت انصار از تجمع در سقیفه
بعضی چکگران تجمع انصار در سقیفه را زاییده هراس از بعدی و سرنوشتشان بعد از رحلت پیامبر خداوند(ص) می دانند؛ بهویژه که بعداز فتح مکه از صورتگیری جناح متحد قریش بهسیرتکاملای که موازنه را در آتی به ضرر و زیان آن ها رقم زند، نگران بودند. علاقه مندان این عقیده احتمال اگاهی یافتن انصار از نقشهای پیاده سازی گردیده بوسیله گروهی از مهاجران برای جانشینی نبی را نیز بیتأثیر نمیدانند.[۲۷]
برخی دیگر از نویسندگان اجتماع سقیفه را فیض این مسائل میدانند:
انصار بهواسطه فداکاریها و اهدای جان، کالا و فرزندان خویش در روش اسلام، این آئین را مانند فرزند خویش دانسته و برای نگهداری آن کسی را سزاوارخیس و دلسوزتر از خویش نمیدانستند.
خوف انصار از انتقام قریش، بدین انگیزه که عمده سران این فامیل در نبردهای نبی با خنجر انصار مقتول بودند. خلال این فرستاده به آنها ظلم، جور و استبداد حاکمان را بعداز خویش وعده داده بود و انصار را دراین وضعیت به شکیبایی و تحمل دعوت کرده بود.
حس انصار بر طبق اینکه قریش پایین توشه حرف فرستاده درباره علی(ع) نخواهند رفت.[۲۸]
به لحاظ بعضا دیگر، ابوبکر در مسجد خبر مرگ رسول(ص) را به طور رسمیً اظهارکرد و اجتماعی از عوام مردم مدینه اطرافش را گرفته و با وی بیعت کردند. این جریان موجب شبههای در ذهن تیم انصار حاضر در مدینه مبتنی بر روا بودن انتخاب خلیفهای از انصار، تشکیل داد و به دنبال این پندار اجتماع سقیفه واقع شد.[۲۹]
موضعگیری صحابه و بزرگان قریش
علی(ع)، اهلبیت فرستاده به یار و همدم بعضا از مهاجران و انصار با بیعت با ابوبکر مخالفت کردند که بنابر نقلهای تاریخی بعضا از آنها عبارتند از: عباس بن عبدالمطلب، ادب بن عباس، زبیر بن عوام، خالد بن سعید، مقداد بن عمرو، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، عمار یاسر، براء بن عازب، ابی بن کعب.[۳۰]
بعضا از این اصحاب و یا این که بزرگان قریش، در مواقع متفاوت به صلاحیت نداشتن ابوبکر برای جانشینی رسول نیز اشاره کردهاند. برخی از این بیانات عبارتند از:
ادب بن عباس در سخنانی، قریش را به اغفال و پردهپوشی تبهکار و اهلبیت رسول و بهویژه علی(ع) را برای جانشینی سزاوارتر بیان کرد.[۳۱]
سلمان فارسی در گفتگوهایش با مسلمان ها بیعت سقیفه را غلط و آنرا حق اهلبیت فرستاده شمرده میباشد.[۳۲]
ابوذر غفاری روز حادثه در مدینه عدم وجود و بعداز ورود به شهر از خلافت ابوبکر آگاه شد. بنابر منابع، او بهطور منحصربهفرد به عبارتی بَدو اگاهی از رخداد[۳۳] و نیز در قسم عثمان بن عفان، از حقانیت اهلبیت برای جانشینی فرستاده کلام گفته میباشد.[۳۴]
مقداد بن عمرو خوی مسلمانها در پیروی از تصمیمات سقیفه را شگفتآور خوانده و به حقانیت امام علی(ع) تصریح نموده است.[۳۵]
قدمت بن خطاب در سال انتها معاشاش، در خطبهای همگانی اعلام کرد: «بیعت با ابوبکر لغزش و اشتباهی بود، که جاری ساختن گرفت و سپری شد، بله، اینگونه بود، اما آفریدگار عموم را از شرّ آن لغزش محافظت فرمود، هرکس این چنین در تعیین خلیفه کار نمود اورا بکشید.»[۳۶]
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم