قضیه توقیعها
توقیعهایی که از سوی امام مهدی صادر شدهاست در موضوعات متعدد اعتقادی، دینی، برکنار و نصب وکیلان، اخذ وجوهات، تکذیب مدعیان دروغین نیابت و جواب به درخواستهای فردی شیعه ها بوده میباشد:[۱۹] در دانشنامه امام مهدی توقیعات در چهار عهدوپیمان کلی مسائل اعتقادی، احکام شرعی، کرامتها و دعا ها و نیز موضوعات متفرق مجموعهبندی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاند:[۲۰]
بخشی از توقیع امام مهدی(عج)
خطاب به اسحاق بن یعقوب:
«وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِم؛
در حوادثی که برایتان پیش میاید، به راویان حدیث ما مراجعهنمایید؛ چون آن ها حجت اینجانب بر شما و اینجانب حجت آفریدگار بر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آنها هستم.»
صدوق، کمالالدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۸۴.
اعتقادی
شماری از توقیعهای صادرشده از سوی امام مهدی(عج)، در جواب به سوالهای عقیدتی مانند صفات آفریدگار، نبوت و امامت بوده میباشد. حضرت مهدی(عج) در جواب به سوالهای مرتبط با امامت، با اشاره بر این که زمین هیچگاه خالی از حجّت نبوده میباشد و این سنّت الهی تا قیامت ادامه داراست، به وظیفه امام در انتخاب امامِ بعداز خویش پرداخته و خاطرنشان ساخته که امام حسن عسکری(ع)، وی را به امامت معرفی کرده است. وی از اصل امامت و نیز از امامت خود در قبال جعفر کذاب، نگهبانی نموده، شیعهها را از گزینش وقت ظهور، معرّفی، جانمایی و جستوجوی خویش، نهی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۲۱]
تکذیب مدّعیان
بخشی از توقیعهای صادرشده از سوی امام مهدی در تکذیب یا این که لعن مدعیان دروغین نیابت بوده میباشد. به عنوان مثال آن ها توقیعی میباشد که در آن، ابومحمد حسن شریعی اول مدعا رابطه با امام در بعدازظهر غایب بودن صغرا لعن گردیده است.[۲۲]
فقاهتی
بخشی از محتوای توقیعها، جواب به سؤالات فقاهتی میباشد. درین توقیعها، به سوالهای شیعهها درباره عصمت، نماز، روزه، حج، شهید شدن، قضا، وقف، معاملات، خمس، صدقه، نکاح، مُسکرات، زیارت قبور ائمه(ع) و... جواب داده گردیده است.[۲۳]
کرامتها و ادعیه
بخشی از توقیعها حاوی اموری میباشد که کرامتهای امام مهدی(عج) را نماد می دهد. برای مثال دعاهای امام درپی درخواستهای شیعهها و نیز خبردادن امام از بعضا دستمزد مالی مخفی و دیگر کارها نهانی.[۲۴] از این نصیب از توقیعات برای ثابت حقانیت و امامت امام مهدی(عج) نیز استعمال می شود.[۲۵]
اعتبار توقیعات امام فرصت(عج)
فقیهان شیعه در موردها زیادی برای استنباط احکام فقاهتی بدین توقیعات استناد کردهاند.[۲۶] برای مثال، فقیهان شیعه با استناد به توقیع امام مهدی در جواب به سوال محمد بن عبدالله حِمیَری از حکم نماز تلاوت در کنار قبر امامان، فتوا دادهاند به حرام بودن یا این که مکروه بودن نمازگزاردن در مکانی جلوتر از قبر، به سیرتکاملای که نمازگزار پشت به قبر باشد.[۲۷]
همینطور از توقیع امام مهدی(عج) که در آن آمده میباشد در پیشامدها به راویان روایات ما مراجعهکنید،[۲۸] برای ثابت عقیده ولایت دانا به کار گیری میگردد. امام خمینی با استناد به همین توقیع این نظر را دارد که همگی کارها جامعه را بایستی به فقیهان سپرد.[۲۹]
طومار امام در تأیید حسین بن روح
«ما وی (حسین بن روح) را میشناسیم، خدا آحاد خیر و خوبیها و خوشنودیهای خود را به او بشناساند و اورا با التفات خویش خوشحال گرداند. از طومار وی باخبر شدیم و به او اعتقاد داریم. وی نزد ما دارنده مقامی میباشد که موجب شعف او گردد. معبود احسان خویش را نسبت به او زیاد گرداند.»
طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۳۷۲.
منبعشناسی
چنانکه در کتاب دانشنامه امام مهدی آمده میباشد مهمترین منابع توقیعات امام مهدی(عج)، کمالالدین تاثیر روحانی صدوق و الغیبة تاثیر روضه خوان طوسی میباشند[۳۰] که هرمورد بخشی غیروابسته به توقیعهای وی تخصیص دادهاند.[۳۱]
اما توقیعها در منابع حدیثی دیگر همانند الکافی، الاحتجاج، معادن الحکمة، بحارالانوار و مکاتیب الائمة نیز به طور دور از هم گزارش گردیدهاند.[۳۲] همینطور در کتابهای درج شده درباره وکیلان و نواب اربعه مانند خبرها وکلاء الاربعة احمد بن محمد عیاش (درگذشت ۴۰۱ق) نیز مطالبی درباره آن ها وجود داراست.[۳۳]
با این حالا، اثراتی به طور جداگانه نیز درباره توقیعات امام مهدی مندرج میباشد که در آنان بیشتر به جمع توقیعها پرداخته گردیدهاست:
قرب الاسناد الی صاحب و مالک الامر، نوشته عبدالله بن جعفر حمیری تبارک قمیان در نصفه دوم قرن سوم قمری
توقیعات مقدسه، تاثیر جعفر وجدانی
تیم سخنان و توقیعها و دعاها حضرت بقیةالله، تاثیر خادمی شیرازی [۳۴]
موسوعة توقیعات الامام المهدی، از محمدتقی اکبرنژاد، قم، مسجد جمکران، ۱۴۲۷ق
توقیعات حیطه مقدسه علامه مجلسی
قضیه توقیعها
توقیعهایی که از سوی امام مهدی صادر شدهاست در موضوعات متعدد اعتقادی، دینی، برکنار و نصب وکیلان، اخذ وجوهات، تکذیب مدعیان دروغین نیابت و جواب به درخواستهای فردی شیعه ها بوده میباشد:[۱۹] در دانشنامه امام مهدی توقیعات در چهار عهدوپیمان کلی مسائل اعتقادی، احکام شرعی، کرامتها و دعا ها و نیز موضوعات متفرق مجموعهبندی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیدهاند:[۲۰]
بخشی از توقیع امام مهدی(عج)
خطاب به اسحاق بن یعقوب:
«وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِم؛
در حوادثی که برایتان پیش میاید، به راویان حدیث ما مراجعهنمایید؛ چون آن ها حجت اینجانب بر شما و اینجانب حجت آفریدگار بر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آنها هستم.»
صدوق، کمالالدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۸۴.
اعتقادی
شماری از توقیعهای صادرشده از سوی امام مهدی(عج)، در جواب به سوالهای عقیدتی مانند صفات آفریدگار، نبوت و امامت بوده میباشد. حضرت مهدی(عج) در جواب به سوالهای مرتبط با امامت، با اشاره بر این که زمین هیچگاه خالی از حجّت نبوده میباشد و این سنّت الهی تا قیامت ادامه داراست، به وظیفه امام در انتخاب امامِ بعداز خویش پرداخته و خاطرنشان ساخته که امام حسن عسکری(ع)، وی را به امامت معرفی کرده است. وی از اصل امامت و نیز از امامت خود در قبال جعفر کذاب، نگهبانی نموده، شیعهها را از گزینش وقت ظهور، معرّفی، جانمایی و جستوجوی خویش، نهی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۲۱]
تکذیب مدّعیان
بخشی از توقیعهای صادرشده از سوی امام مهدی در تکذیب یا این که لعن مدعیان دروغین نیابت بوده میباشد. به عنوان مثال آن ها توقیعی میباشد که در آن، ابومحمد حسن شریعی اول مدعا رابطه با امام در بعدازظهر غایب بودن صغرا لعن گردیده است.[۲۲]
فقاهتی
بخشی از محتوای توقیعها، جواب به سؤالات فقاهتی میباشد. درین توقیعها، به سوالهای شیعهها درباره عصمت، نماز، روزه، حج، شهید شدن، قضا، وقف، معاملات، خمس، صدقه، نکاح، مُسکرات، زیارت قبور ائمه(ع) و... جواب داده گردیده است.[۲۳]
کرامتها و ادعیه
بخشی از توقیعها حاوی اموری میباشد که کرامتهای امام مهدی(عج) را نماد می دهد. برای مثال دعاهای امام درپی درخواستهای شیعهها و نیز خبردادن امام از بعضا دستمزد مالی مخفی و دیگر کارها نهانی.[۲۴] از این نصیب از توقیعات برای ثابت حقانیت و امامت امام مهدی(عج) نیز استعمال می شود.[۲۵]
اعتبار توقیعات امام فرصت(عج)
فقیهان شیعه در موردها زیادی برای استنباط احکام فقاهتی بدین توقیعات استناد کردهاند.[۲۶] برای مثال، فقیهان شیعه با استناد به توقیع امام مهدی در جواب به سوال محمد بن عبدالله حِمیَری از حکم نماز تلاوت در کنار قبر امامان، فتوا دادهاند به حرام بودن یا این که مکروه بودن نمازگزاردن در مکانی جلوتر از قبر، به سیرتکاملای که نمازگزار پشت به قبر باشد.[۲۷]
همینطور از توقیع امام مهدی(عج) که در آن آمده میباشد در پیشامدها به راویان روایات ما مراجعهکنید،[۲۸] برای ثابت عقیده ولایت دانا به کار گیری میگردد. امام خمینی با استناد به همین توقیع این نظر را دارد که همگی کارها جامعه را بایستی به فقیهان سپرد.[۲۹]
طومار امام در تأیید حسین بن روح
«ما وی (حسین بن روح) را میشناسیم، خدا آحاد خیر و خوبیها و خوشنودیهای خود را به او بشناساند و اورا با التفات خویش خوشحال گرداند. از طومار وی باخبر شدیم و به او اعتقاد داریم. وی نزد ما دارنده مقامی میباشد که موجب شعف او گردد. معبود احسان خویش را نسبت به او زیاد گرداند.»
طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۳۷۲.
منبعشناسی
چنانکه در کتاب دانشنامه امام مهدی آمده میباشد مهمترین منابع توقیعات امام مهدی(عج)، کمالالدین تاثیر روحانی صدوق و الغیبة تاثیر روضه خوان طوسی میباشند[۳۰] که هرمورد بخشی غیروابسته به توقیعهای وی تخصیص دادهاند.[۳۱]
اما توقیعها در منابع حدیثی دیگر همانند الکافی، الاحتجاج، معادن الحکمة، بحارالانوار و مکاتیب الائمة نیز به طور دور از هم گزارش گردیدهاند.[۳۲] همینطور در کتابهای درج شده درباره وکیلان و نواب اربعه مانند خبرها وکلاء الاربعة احمد بن محمد عیاش (درگذشت ۴۰۱ق) نیز مطالبی درباره آن ها وجود داراست.[۳۳]
با این حالا، اثراتی به طور جداگانه نیز درباره توقیعات امام مهدی مندرج میباشد که در آنان بیشتر به جمع توقیعها پرداخته گردیدهاست:
قرب الاسناد الی صاحب و مالک الامر، نوشته عبدالله بن جعفر حمیری تبارک قمیان در نصفه دوم قرن سوم قمری
توقیعات مقدسه، تاثیر جعفر وجدانی
تیم سخنان و توقیعها و دعاها حضرت بقیةالله، تاثیر خادمی شیرازی [۳۴]
موسوعة توقیعات الامام المهدی، از محمدتقی اکبرنژاد، قم، مسجد جمکران، ۱۴۲۷ق
توقیعات حیطه مقدسه علامه مجلسی
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم