مجله خبری مساجد

مذهب ها چهارگانه اهل سنت اشاره به چهار مذهب فقاهتی حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی میباشد که هر یک از مسلمان ها سنی در مسائل فقاهتی درپی یکی‌از این مذهبها میباشند. مذهب حنفی رهروان ابوحنیفه، مالکی رهروان صاحب بن انس، شافعی رهروان محمد بن ادریس شافعی و حنبلی رهروان احمد بن حنبل می باشند. این مذهب ها در قرن دوم و سوم هجری به وجود مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آمدند.

در عصر تابعان، یعنی بعداز رسول و صحابه او، مذهبها گوناگون فقاهتی بوجود آمد که در بخش اعظمی از اصول، شیوه‌های استنباط و نظرها فقاهتی اختلاف داشتند. مشکلاتی که‌این اختلاف‌ها پدید آورد باعث شد در قرن هفتم هجری، حاکمی با اسم بَیبَرس بُندُقداری(درگذشت:۶۷۶ق) که بر مصر و شام حکومت می کرد، چهار مذهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی را مذهبها قانونی قرار دهد و در قاهره چهار حکم کننده از این مذهب‌ها منصوب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نماید.

این کار خیلی زود در شهرهای دیگر نیز اعمال شد. حکومت خلال پناه از چهار مذهب فقاهتی، محدودیت‌هایی برای دیگر مذهب‌ها قرار بخشید؛ شهیدشدن دادن در دادگاه، سخنرانی، امامت جماعت، درس دادن و... محصور به عده ای از مذهبها چهارگانه شوید و در فیض، مذهب ها دیگر به بیماری آلزایمر ودیعت گردیده و رهروان خویش را از آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دست دادند.

بعد از ثبت مذهب‌ها چهارگانه دربین مردم اهل سنت، باب اجتهاد دربین آن‌ها بسته شد و اشخاص سنی‌مذهب فقط می‌توانستند از مذهبها چهارگانه پیروی نمایند. این نگرش بوسیله ابن تیمیه و رهروان سَلَفی وی گزینه عیب گیری قرار گرفت و آنها بر مفتوح بودن باب اجتهاد تاکید ورزیدند. اهل سنت از حدود قرن هفتم[۱] تا بعدازظهر حاضر در پی چهار مذهب فقاهتی بوده[۲] و معتقدند هر مسلمانی بایستی در احکام شرعی به یک کدام از مذهبها چهارگانه ملتزم بوده و از آن‌ها تبعیت نماید.[۳]

فقهای چهارگانه اهل سنت
ابوحنیفه
صاحب و مالک بن انس
محمد بن ادریس شافعی
احمد بن حنبل
مذهب حنفی

نوشته‌علمیٔ مهم: مذهب حنفی
مذهب رهروان شرعی ابوحنیفه (۸۰-۱۵۰ق) میباشد.[۴] ابوحنیفه امام اهل رأی بوده میباشد.[۴] وی با وجود پافشاری و تأکید بر احکام تعبدی و سنت نبوی، خبر ها و احادیث غیرقطعی را برای فتوا دادن کافی نمی‌دانست.[۵]

مذهب مالکی

نوشته ی علمیٔ اساسی: مذهب مالکی
مذهب رهروان فقاهتی صاحب و مالک بن انس (۹۳-۱۷۹ق) میباشد.[۶] صاحب و مالک در استنباط احکام به کتاب، سنت، فعالیت اهل مدینه، مصالح مرسله، عهد صحابه و استحسان شغل میکرد.[۶] فقه مالکی نماینده فقه حدیث‌گرای مدینه دانسته میشود که پایبندی بخش اعظمی به ظاهر قرآن داراست.[۷]

مذهب شافعی

نوشته ی علمیٔ اساسی: مذهب شافعی
مذهب رهروان محمد بن ادریس شافعی (۱۵۰-۲۰۴ق) میباشد. فقه شافعی بر اساس حدیث سازه گردیده بود، به طوری که بعضی فقه شافعی را فقاهتی حدیث‌مدار دانسته‌اند.[۸] شافعی از بعضی شیوه‌های اصحاب رأی نیز به کار گیری میکرد و توانست در وسط این دو شیوه قرار گیرد.[۹] شیعه‌ها عموماً رهروان مذهب شافعی را به شیعه امامیه مجاورت‌خیس می دانند.[۱۰]

مذهب حنبلی

نوشته‌علمیٔ اساسی: مذهب حنبلی
مذهب رهروان احمد بن حنبل (۱۶۴-۲۴۱ق) میباشد. احمد در ادامه فقه حدیثی بود[۱۱] و از رأی و قیاس خودداری میکرد.[۱۲] فقه حنبلی بیشتراز مذهبها دیگر به ظواهر روایات و اقوال صحابه تمایل داشت و نماینده شاخص پندار حدیث‌گرا در فقه اهل سنت میباشد.[۱۱]

صورت‌گیری مذهب ها گوناگون شرعی
بعداز درگذشت نبی اسلام(ص)، شیعه ها که به جانشینی امام علی(ع)‌ اعتقاد و باور داشتند، مسائل دینی را با او میان می‌گذاشتند، ولی دیگرافراد برای حل مسائل دینی خویش به اصحاب نبی بازگشت می‌کردند[۱۳] و هریک از صحابه مبتنی بر آنچه از نبی(ص) شنیده بود و یا این که استنباطی که از گفتار او داشت، به مسائل جواب می‌اعطا کرد.[۱۴]

اختلافات شرعی صحابه در عصر تابعان بیشتر شد. با به دور شدن از روزگار نبی اسلام، اختلاف در نقل سنت نبوی، قضیه حجیت آراء صحابه تحت عنوان منبعی قابل اتکا و در غایت اختلاف درباره حجیت اجتهاد و محدوده آن، سبب ساز صورت‌گیری مذهب‌ها متعدد فقاهتی بین اهل سنت شد.[۱۵]

در نقطه پايان سده در آغاز هجری پندار رایجی وجود داشت که معتقد بود حادثه حیث و موافقت فقیهان مناسب وجود ندارد و عموم را در تنگنا قرار می دهد و از همین رو بر این یقین بودند که اختلاف فی مابین فقیهان، سبب به سیرتکامل‌ای آزادی برای مکلفان می‌گردد.[۱۶] در همین راستا هنگامی از قدمت بن عبدالعزیز درخواست شد تا عموم را وادار به تاسی از مذهب واحدی نماید، از این عمل امتناع کرد.[۱۶]

مذهب ها چهارگانه اهل سنت اشاره به چهار مذهب فقاهتی حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی میباشد که هر یک از مسلمان ها سنی در مسائل فقاهتی درپی یکی‌از این مذهبها میباشند. مذهب حنفی رهروان ابوحنیفه، مالکی رهروان صاحب بن انس، شافعی رهروان محمد بن ادریس شافعی و حنبلی رهروان احمد بن حنبل می باشند. این مذهب ها در قرن دوم و سوم هجری به وجود مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آمدند.

در عصر تابعان، یعنی بعداز رسول و صحابه او، مذهبها گوناگون فقاهتی بوجود آمد که در بخش اعظمی از اصول، شیوه‌های استنباط و نظرها فقاهتی اختلاف داشتند. مشکلاتی که‌این اختلاف‌ها پدید آورد باعث شد در قرن هفتم هجری، حاکمی با اسم بَیبَرس بُندُقداری(درگذشت:۶۷۶ق) که بر مصر و شام حکومت می کرد، چهار مذهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی را مذهبها قانونی قرار دهد و در قاهره چهار حکم کننده از این مذهب‌ها منصوب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نماید.

این کار خیلی زود در شهرهای دیگر نیز اعمال شد. حکومت خلال پناه از چهار مذهب فقاهتی، محدودیت‌هایی برای دیگر مذهب‌ها قرار بخشید؛ شهیدشدن دادن در دادگاه، سخنرانی، امامت جماعت، درس دادن و... محصور به عده ای از مذهبها چهارگانه شوید و در فیض، مذهب ها دیگر به بیماری آلزایمر ودیعت گردیده و رهروان خویش را از آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دست دادند.

بعد از ثبت مذهب‌ها چهارگانه دربین مردم اهل سنت، باب اجتهاد دربین آن‌ها بسته شد و اشخاص سنی‌مذهب فقط می‌توانستند از مذهبها چهارگانه پیروی نمایند. این نگرش بوسیله ابن تیمیه و رهروان سَلَفی وی گزینه عیب گیری قرار گرفت و آنها بر مفتوح بودن باب اجتهاد تاکید ورزیدند. اهل سنت از حدود قرن هفتم[۱] تا بعدازظهر حاضر در پی چهار مذهب فقاهتی بوده[۲] و معتقدند هر مسلمانی بایستی در احکام شرعی به یک کدام از مذهبها چهارگانه ملتزم بوده و از آن‌ها تبعیت نماید.[۳]

فقهای چهارگانه اهل سنت
ابوحنیفه
صاحب و مالک بن انس
محمد بن ادریس شافعی
احمد بن حنبل
مذهب حنفی

نوشته‌علمیٔ مهم: مذهب حنفی
مذهب رهروان شرعی ابوحنیفه (۸۰-۱۵۰ق) میباشد.[۴] ابوحنیفه امام اهل رأی بوده میباشد.[۴] وی با وجود پافشاری و تأکید بر احکام تعبدی و سنت نبوی، خبر ها و احادیث غیرقطعی را برای فتوا دادن کافی نمی‌دانست.[۵]

مذهب مالکی

نوشته ی علمیٔ اساسی: مذهب مالکی
مذهب رهروان فقاهتی صاحب و مالک بن انس (۹۳-۱۷۹ق) میباشد.[۶] صاحب و مالک در استنباط احکام به کتاب، سنت، فعالیت اهل مدینه، مصالح مرسله، عهد صحابه و استحسان شغل میکرد.[۶] فقه مالکی نماینده فقه حدیث‌گرای مدینه دانسته میشود که پایبندی بخش اعظمی به ظاهر قرآن داراست.[۷]

مذهب شافعی

نوشته ی علمیٔ اساسی: مذهب شافعی
مذهب رهروان محمد بن ادریس شافعی (۱۵۰-۲۰۴ق) میباشد. فقه شافعی بر اساس حدیث سازه گردیده بود، به طوری که بعضی فقه شافعی را فقاهتی حدیث‌مدار دانسته‌اند.[۸] شافعی از بعضی شیوه‌های اصحاب رأی نیز به کار گیری میکرد و توانست در وسط این دو شیوه قرار گیرد.[۹] شیعه‌ها عموماً رهروان مذهب شافعی را به شیعه امامیه مجاورت‌خیس می دانند.[۱۰]

مذهب حنبلی

نوشته‌علمیٔ اساسی: مذهب حنبلی
مذهب رهروان احمد بن حنبل (۱۶۴-۲۴۱ق) میباشد. احمد در ادامه فقه حدیثی بود[۱۱] و از رأی و قیاس خودداری میکرد.[۱۲] فقه حنبلی بیشتراز مذهبها دیگر به ظواهر روایات و اقوال صحابه تمایل داشت و نماینده شاخص پندار حدیث‌گرا در فقه اهل سنت میباشد.[۱۱]

صورت‌گیری مذهب ها گوناگون شرعی
بعداز درگذشت نبی اسلام(ص)، شیعه ها که به جانشینی امام علی(ع)‌ اعتقاد و باور داشتند، مسائل دینی را با او میان می‌گذاشتند، ولی دیگرافراد برای حل مسائل دینی خویش به اصحاب نبی بازگشت می‌کردند[۱۳] و هریک از صحابه مبتنی بر آنچه از نبی(ص) شنیده بود و یا این که استنباطی که از گفتار او داشت، به مسائل جواب می‌اعطا کرد.[۱۴]

اختلافات شرعی صحابه در عصر تابعان بیشتر شد. با به دور شدن از روزگار نبی اسلام، اختلاف در نقل سنت نبوی، قضیه حجیت آراء صحابه تحت عنوان منبعی قابل اتکا و در غایت اختلاف درباره حجیت اجتهاد و محدوده آن، سبب ساز صورت‌گیری مذهب‌ها متعدد فقاهتی بین اهل سنت شد.[۱۵]

در نقطه پايان سده در آغاز هجری پندار رایجی وجود داشت که معتقد بود حادثه حیث و موافقت فقیهان مناسب وجود ندارد و عموم را در تنگنا قرار می دهد و از همین رو بر این یقین بودند که اختلاف فی مابین فقیهان، سبب به سیرتکامل‌ای آزادی برای مکلفان می‌گردد.[۱۶] در همین راستا هنگامی از قدمت بن عبدالعزیز درخواست شد تا عموم را وادار به تاسی از مذهب واحدی نماید، از این عمل امتناع کرد.[۱۶]