تاملها و رده فکری و مذهبی
روضه خوان طوسی از سرآمدان مدرسه کلامی عقلگرای بغداد بود[۱۷] و طرز استادان خویش سید مرتضی و روضه خوان اثر گذار را خاطر نشان کرد و به کمال رساند. روضه خوان طوسی در موردهای متفاوت علم ها فقهی به نوشتن کتاب پرداخت و از رهگذر نفوذی که در جامعه علمی شیعه یافت و شاگردان اکثری که تربیت کرد تاثیری دیرپای بر درنگ علمای شیعه گذارد. نقل شده اجتهاد و عقلگرایی در فقه و عقاید شیعه با همتهای روضه خوان طوسی ، اساتید او و دیگر مجتهدان در میان شیعه ها نحوه برنده شد و به سیطره شیوه اخبارگرایی برای تعدادی سده نقطه نهایی بخشید.[۱۸] او را احیاگر دانش اصول فقه و اجتهاد و اولیه کسی شمردهاند که سبب ساز ورود اجتهاد به فقه شیعه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۹]
تأسیس حوزه علمیه نجف
نوشتهی علمیٔ مهم: حوزه علمیه نجف
بعداز حمله ترکان سلجوقی به بغداد و حادثه ها بعداز آن مانند حریقسوزی در کتابخانه شاپور و مبارزه شیعه و سنی در بغداد، روضه خوان به نجف مسافرت کرد و شغل علمی خویش را درین شهر استارت کرد و حوزه علمیه نجف با عملکردهای وی پاگرفت.[۲۰] روحانی توانست حال و روز تحصیلی آشفته و نابسامان نجف را زیر نظم درآورد و رینگهای درسی را تشکل بخشد. گردآوریای اندک، از عده ای که یاور روحانی از بغداد به نجف رفته یا این که شهرتش را شنیده بودند، به وی پیوستند و دیری نپایید که شهر نجف مرکزیت علمی و فکری تشیع را از آن خویش کرد. اما گردآوریای معتقدند قبل از ورود روحانی نیز در نجف رینگهای علمی و درسی صورت گرفته بوده میباشد و نقش روحانی تثیبت و نظمبخشی به حوزه نجف بوده میباشد.[۲۱]مطهری خلال حمد از کتاب مبسوط روضه خوان طوسی تحت عنوان کتابی تفریعی و اجتهادی اورا منتفع از موهبت شجاعت عقلی و ادبی دانسته که نیاز بعدازظهر خود را فهم کرده و با کتابت مبسوط فقه و اجتهاد شیعه را وارد مرحله جدیدی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است. [۲۲]
نقش روحانی طوسی در تکامل فقه شیعی
وارد کردن طرز عقلگرایانه و ادله گرایانه در استنباط احکام شرعی اکثر زمان ها تحت عنوان پر رنگترین دستاورد روضه خوان طوسی در تاریخ فقه شیعی شناخته می شود. قبل از روضه خوان طوسی شیوه حدیث گرایانه بر فکر فقاهتی شیعهها برنده بود. روحانی طوسی در کتاب المبسوط با فایده گیری از طریق اجتهادی به استنباط احکام از احادیث بر طبق قواعد اصولی پرداخت. طرز اجتهادی روضه خوان طوسی اثر عمیقی بر سیر تاریخی فقه شیعه گذاشت و این طریق تا برهه زمانیها فارغ از حریف بین فقهای شیعه به عمل دریافت شد.[۲۳] بعداز روحانی حتی آرای دینی او نیز مقبول علما بود و کسی جسارت مخالفت با نظرها او را نداشت، تا اینکه ابن ادریس (متوفی حدود ۵۹۷ق) باب اعتراض بر او را آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گشود.[۲۴]
حل زمینه تعارض احادیث رسیده از امامان، از گرفتاریهای روحانی طوسی بود. وی با کتابت کتابهای تهذیب الاحکام و الاستبصار فیما اختلف اینجانب الاخبار احادیث متعارض را گردآوری اوری کرد و به تأویل و توجیه تعارضها و شیوه حل تعارض و استنباط احکام از این احادیث پرداخت. اعتنا به فقه تطبیقی یا این که فقه مقارن از خصوصیتهای تفکر دینی روضه خوان طوسی میباشد. تاثیر اساسی وی دراین مورد کتاب الخلاف فی الاحکام میباشد.[۲۵]
ابتکار در تفسیرنگاری
نوشته ی علمیٔ اساسی: التبیان فی تعبیر القرآن
روحانی طوسی تالیف کننده کتاب التبیان فی تعبیر و تفسیر القرآن میباشد. کتاب التبیان اولیه تعبیر و تفسیر نوشته شیعهها میباشد که آحاد سورههای قرآن را در برمیگرفت. تفسیرهای شیعهها قبل از روضه خوان طوسی فقط به نقل روایاتی در تعبیر نشانهها قرآن بسنده میکردند. دقت روحانی طوسی به آرای پژوهشگران شیعه و سنی و عیب گیری و نظارت آرای تفسیری دیگر مفسران، به کار گیری از متن ها ادبی عرب قبل از اسلام و ارائه داده ها درباره کلمه ها غریب قرآن و اختلاف خواندن و مسائل شرعی و کلامی و بلاغی آیه ها قرآن مثلا خصوصیتهای این تعبیر میباشد. [۲۶]
از نگاه بعضا، دیگر خصوصیت شیوه تفسیری روحانی طوسی، روش اجتهادی و عقل گرایانه وی در تعبیروتفسیر قران میباشد که با راه و روش روایی مفسران پیش از وی مختلف بود. روحانی طوسی با استناد به نشانهها قرآنی، قرآن را متنی قابل درک برای عقل انسان میداند و روایاتی را که فقط رویه شعور قرآن را مراجعه به روایات می دانند، نمیپذیرد.[۲۷]
کنگره هزاره روضه خوان طوسی
نوشتهعلمیٔ مهم: کنگره هزاره روضه خوان طوسی
بزرگداشت هزارمین سال به دنیا آمدن روضه خوان طوسی (۳۸۵ق- ۴۶۰ق) در سال ۱۳۴۸ش در مشهد برگزار شد. درین بزرگداشت، شخصیت، آرا و درنگهای روضه خوان طوسی به وسیله اندیشمندان داخلی و فرنگی گزینه دعوا و نظارت قرار گرفت. دسته مقالهها و سخنرانیهایی که درین کنگره ارائه شد، در پوسته جزوه و کتاب منتشر شوید.
عده ای از اندیشمندان در کنگره بزرگداشت روضه خوان طوسی _ سال ۱۳۴۸ش
استیناف بیشتر
طوسیپژوهی (دسته مقالاتی در تحقیق آراء، اوضاع و احوال و اثرها روحانی طوسی)؛ عده ای از نویسندگان به کارایی مهدی شرکت زارع، منتشر کننده، کتاب فروشی، طهران، ۱۳۹۲ش. این کتاب ۸۵۲ ورقه دارااست و ۳۵ نوشته ی علمی در مورد تفصیل درحال حاضر و اثرها روحانی طوسی را در بردارد.[۲۸]
هزاره روضه خوان طوسی، تتظیم و پیشگفتار، علی دوانی، طهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
درنگ سیاسی روحانی طوسی، سید محمدرضا موسویان، انتشارات بوستان کتاب قم، ۱۳۸۹ش.
پانویس
آقابزرگ تهرانی،، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
«سرویس ها روضه خوان طوسی به ارثیه علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها جمهوری اسلامی ایران.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱و ۱۶۲.
دوانی، سیری در معاش روضه خوان طوسی، ۱۳۶۲ش، ص۲۰.
امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۹، ۱۶۰.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۲.
علوی، راهنمای مصور مهاجرت زیارتی عراق، ۱۳۸۹ش، ص۱۵۰.
«داستان آیتالله العظمی وحید خراسانی از تن تندرست روحانی طوسی»، وبسایت شیعه نیوز.
مستدرک الوسائل، ج ۳، ص۵۰۹.
روحانی طوسی، نهایه، انتشار قدس، ص۳۲-۳۱.
روحانی طوسی، نهایه، انتشار قدس، ص۳۶-۳۹.
روضه خوان طوسی، نهایه، تکثیر قدس، ص۳۶-۳۹.
روحانی طوسی، نهایه، دار الکتاب العربی، ص۱۴-۲۸.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ اندیشه امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۵۵و ۱۰۳.
جعفری و فاضل فلاورجانی، «نظارت اخباریگری و قابلیت تأثیرپذیری آن از جریان احساسگرای غرب» ص۶۰-۵۹.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ تامل امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۱۰۳.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ فکر امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۵۶.
«سرویس ها روحانی طوسی به ارثیه علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها کشورایران.
مطهری، دسته اثر ها، ۱۳۸۸ش،ج ۲۰،ص۱۴۲.
رضا زاده عسکری، «نقش روحانی طوسی در تولید نهضت علمی»، ص۲۴۲.
آقابزرگ تهرانی،، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۲.
«نقش روحانی طوسی در دگرگونی و پویایی فقه حکومتی»، وبگاه اجتهاد.
غلامی، «نگاهی به اول تعبیر و تفسیر جامع و بی نقص عالم تشیع»، ص۸۵-۸۶.
غلامی، «نگاهی به اول تعبیر و تفسیر جامع و بدون نقص عالم تشیع»، ص۸۶.
«گروه مقالاتی در رسیدگی آراء، اوضاع و احوال و اثر ها روحانی طوسی»، کتابخانه تخصصی ادبیات.
منابع
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق.
امین، سیدمحسن، اعیان الشیعة، بازرسی: حسن الامین، بیروت، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۶م.
جعفری محمد و داود فاضل فلاورجانی، «نظارت اخباریگری و قابلیت تأثیرپذیری آن از جریان احساسگرای غرب»، در خبرنامه معرفت کلامی، سال چهارم، شماره دوم، فصل پاییز و فصلزمستان ۱۳۹۲ش.
«سرویس ها روحانی طوسی به به جا مانده علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها کشور ایران، تاریخ بازدید: ۶ خرداد ماه ۱۴۰۲ش.
دوانی، علی، سیری در معاش روضه خوان طوسی، هزاره روحانی طوسی، طهران، مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
رضازاده عسکری، زهرا، «نقش روحانی طوسی در ساخت نهضت علمی با تأکید بر تطور شرعی»، در روزنامه بازرسی فقهی، شماره ۱۲، فصلزمستان ۱۳۸۴ش.
«قصه آیتالله العظمی وحید خراسانی از تن سلامت روحانی طوسی»، وب سایت شیعه نیوز، تاریخ بازدید: ۶ خرداد ماه ۱۴۰۲ش.
طوسی، محمدبن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، دار الکتاب العربی، بیتا.
علوی، سیداحمد (عده)، راهنمای مصور مهاجرت زیارتی عراق، قم، پر اسم و رسم، ۱۳۸۹ش.
غلامی، طاهره، «نگاهی به اولیه تعبیروتفسیر جامع و بی نقص عالم تشیع؛ مروری بر کتاب روحانی طوسی و تف
تاملها و رده فکری و مذهبی
روضه خوان طوسی از سرآمدان مدرسه کلامی عقلگرای بغداد بود[۱۷] و طرز استادان خویش سید مرتضی و روضه خوان اثر گذار را خاطر نشان کرد و به کمال رساند. روضه خوان طوسی در موردهای متفاوت علم ها فقهی به نوشتن کتاب پرداخت و از رهگذر نفوذی که در جامعه علمی شیعه یافت و شاگردان اکثری که تربیت کرد تاثیری دیرپای بر درنگ علمای شیعه گذارد. نقل شده اجتهاد و عقلگرایی در فقه و عقاید شیعه با همتهای روضه خوان طوسی ، اساتید او و دیگر مجتهدان در میان شیعه ها نحوه برنده شد و به سیطره شیوه اخبارگرایی برای تعدادی سده نقطه نهایی بخشید.[۱۸] او را احیاگر دانش اصول فقه و اجتهاد و اولیه کسی شمردهاند که سبب ساز ورود اجتهاد به فقه شیعه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۹]
تأسیس حوزه علمیه نجف
نوشتهی علمیٔ مهم: حوزه علمیه نجف
بعداز حمله ترکان سلجوقی به بغداد و حادثه ها بعداز آن مانند حریقسوزی در کتابخانه شاپور و مبارزه شیعه و سنی در بغداد، روضه خوان به نجف مسافرت کرد و شغل علمی خویش را درین شهر استارت کرد و حوزه علمیه نجف با عملکردهای وی پاگرفت.[۲۰] روحانی توانست حال و روز تحصیلی آشفته و نابسامان نجف را زیر نظم درآورد و رینگهای درسی را تشکل بخشد. گردآوریای اندک، از عده ای که یاور روحانی از بغداد به نجف رفته یا این که شهرتش را شنیده بودند، به وی پیوستند و دیری نپایید که شهر نجف مرکزیت علمی و فکری تشیع را از آن خویش کرد. اما گردآوریای معتقدند قبل از ورود روحانی نیز در نجف رینگهای علمی و درسی صورت گرفته بوده میباشد و نقش روحانی تثیبت و نظمبخشی به حوزه نجف بوده میباشد.[۲۱]مطهری خلال حمد از کتاب مبسوط روضه خوان طوسی تحت عنوان کتابی تفریعی و اجتهادی اورا منتفع از موهبت شجاعت عقلی و ادبی دانسته که نیاز بعدازظهر خود را فهم کرده و با کتابت مبسوط فقه و اجتهاد شیعه را وارد مرحله جدیدی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است. [۲۲]
نقش روحانی طوسی در تکامل فقه شیعی
وارد کردن طرز عقلگرایانه و ادله گرایانه در استنباط احکام شرعی اکثر زمان ها تحت عنوان پر رنگترین دستاورد روضه خوان طوسی در تاریخ فقه شیعی شناخته می شود. قبل از روضه خوان طوسی شیوه حدیث گرایانه بر فکر فقاهتی شیعهها برنده بود. روحانی طوسی در کتاب المبسوط با فایده گیری از طریق اجتهادی به استنباط احکام از احادیث بر طبق قواعد اصولی پرداخت. طرز اجتهادی روضه خوان طوسی اثر عمیقی بر سیر تاریخی فقه شیعه گذاشت و این طریق تا برهه زمانیها فارغ از حریف بین فقهای شیعه به عمل دریافت شد.[۲۳] بعداز روحانی حتی آرای دینی او نیز مقبول علما بود و کسی جسارت مخالفت با نظرها او را نداشت، تا اینکه ابن ادریس (متوفی حدود ۵۹۷ق) باب اعتراض بر او را آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گشود.[۲۴]
حل زمینه تعارض احادیث رسیده از امامان، از گرفتاریهای روحانی طوسی بود. وی با کتابت کتابهای تهذیب الاحکام و الاستبصار فیما اختلف اینجانب الاخبار احادیث متعارض را گردآوری اوری کرد و به تأویل و توجیه تعارضها و شیوه حل تعارض و استنباط احکام از این احادیث پرداخت. اعتنا به فقه تطبیقی یا این که فقه مقارن از خصوصیتهای تفکر دینی روضه خوان طوسی میباشد. تاثیر اساسی وی دراین مورد کتاب الخلاف فی الاحکام میباشد.[۲۵]
ابتکار در تفسیرنگاری
نوشته ی علمیٔ اساسی: التبیان فی تعبیر القرآن
روحانی طوسی تالیف کننده کتاب التبیان فی تعبیر و تفسیر القرآن میباشد. کتاب التبیان اولیه تعبیر و تفسیر نوشته شیعهها میباشد که آحاد سورههای قرآن را در برمیگرفت. تفسیرهای شیعهها قبل از روضه خوان طوسی فقط به نقل روایاتی در تعبیر نشانهها قرآن بسنده میکردند. دقت روحانی طوسی به آرای پژوهشگران شیعه و سنی و عیب گیری و نظارت آرای تفسیری دیگر مفسران، به کار گیری از متن ها ادبی عرب قبل از اسلام و ارائه داده ها درباره کلمه ها غریب قرآن و اختلاف خواندن و مسائل شرعی و کلامی و بلاغی آیه ها قرآن مثلا خصوصیتهای این تعبیر میباشد. [۲۶]
از نگاه بعضا، دیگر خصوصیت شیوه تفسیری روحانی طوسی، روش اجتهادی و عقل گرایانه وی در تعبیروتفسیر قران میباشد که با راه و روش روایی مفسران پیش از وی مختلف بود. روحانی طوسی با استناد به نشانهها قرآنی، قرآن را متنی قابل درک برای عقل انسان میداند و روایاتی را که فقط رویه شعور قرآن را مراجعه به روایات می دانند، نمیپذیرد.[۲۷]
کنگره هزاره روضه خوان طوسی
نوشتهعلمیٔ مهم: کنگره هزاره روضه خوان طوسی
بزرگداشت هزارمین سال به دنیا آمدن روضه خوان طوسی (۳۸۵ق- ۴۶۰ق) در سال ۱۳۴۸ش در مشهد برگزار شد. درین بزرگداشت، شخصیت، آرا و درنگهای روضه خوان طوسی به وسیله اندیشمندان داخلی و فرنگی گزینه دعوا و نظارت قرار گرفت. دسته مقالهها و سخنرانیهایی که درین کنگره ارائه شد، در پوسته جزوه و کتاب منتشر شوید.
عده ای از اندیشمندان در کنگره بزرگداشت روضه خوان طوسی _ سال ۱۳۴۸ش
استیناف بیشتر
طوسیپژوهی (دسته مقالاتی در تحقیق آراء، اوضاع و احوال و اثرها روحانی طوسی)؛ عده ای از نویسندگان به کارایی مهدی شرکت زارع، منتشر کننده، کتاب فروشی، طهران، ۱۳۹۲ش. این کتاب ۸۵۲ ورقه دارااست و ۳۵ نوشته ی علمی در مورد تفصیل درحال حاضر و اثرها روحانی طوسی را در بردارد.[۲۸]
هزاره روضه خوان طوسی، تتظیم و پیشگفتار، علی دوانی، طهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
درنگ سیاسی روحانی طوسی، سید محمدرضا موسویان، انتشارات بوستان کتاب قم، ۱۳۸۹ش.
پانویس
آقابزرگ تهرانی،، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
«سرویس ها روضه خوان طوسی به ارثیه علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها جمهوری اسلامی ایران.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۱و ۱۶۲.
دوانی، سیری در معاش روضه خوان طوسی، ۱۳۶۲ش، ص۲۰.
امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۹، ۱۶۰.
آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۲.
علوی، راهنمای مصور مهاجرت زیارتی عراق، ۱۳۸۹ش، ص۱۵۰.
«داستان آیتالله العظمی وحید خراسانی از تن تندرست روحانی طوسی»، وبسایت شیعه نیوز.
مستدرک الوسائل، ج ۳، ص۵۰۹.
روحانی طوسی، نهایه، انتشار قدس، ص۳۲-۳۱.
روحانی طوسی، نهایه، انتشار قدس، ص۳۶-۳۹.
روضه خوان طوسی، نهایه، تکثیر قدس، ص۳۶-۳۹.
روحانی طوسی، نهایه، دار الکتاب العربی، ص۱۴-۲۸.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ اندیشه امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۵۵و ۱۰۳.
جعفری و فاضل فلاورجانی، «نظارت اخباریگری و قابلیت تأثیرپذیری آن از جریان احساسگرای غرب» ص۶۰-۵۹.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ تامل امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۱۰۳.
فرمانیان و صادقی کاشانی، نگاهی به تاریخ فکر امامیه، ۱۳۹۴ش، ص۵۶.
«سرویس ها روحانی طوسی به ارثیه علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها کشورایران.
مطهری، دسته اثر ها، ۱۳۸۸ش،ج ۲۰،ص۱۴۲.
رضا زاده عسکری، «نقش روحانی طوسی در تولید نهضت علمی»، ص۲۴۲.
آقابزرگ تهرانی،، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۶۲.
«نقش روحانی طوسی در دگرگونی و پویایی فقه حکومتی»، وبگاه اجتهاد.
غلامی، «نگاهی به اول تعبیر و تفسیر جامع و بی نقص عالم تشیع»، ص۸۵-۸۶.
غلامی، «نگاهی به اول تعبیر و تفسیر جامع و بدون نقص عالم تشیع»، ص۸۶.
«گروه مقالاتی در رسیدگی آراء، اوضاع و احوال و اثر ها روحانی طوسی»، کتابخانه تخصصی ادبیات.
منابع
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق.
امین، سیدمحسن، اعیان الشیعة، بازرسی: حسن الامین، بیروت، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۶م.
جعفری محمد و داود فاضل فلاورجانی، «نظارت اخباریگری و قابلیت تأثیرپذیری آن از جریان احساسگرای غرب»، در خبرنامه معرفت کلامی، سال چهارم، شماره دوم، فصل پاییز و فصلزمستان ۱۳۹۲ش.
«سرویس ها روحانی طوسی به به جا مانده علمی شیعه»، تارنما خزانه مقاله ها کشور ایران، تاریخ بازدید: ۶ خرداد ماه ۱۴۰۲ش.
دوانی، علی، سیری در معاش روضه خوان طوسی، هزاره روحانی طوسی، طهران، مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
رضازاده عسکری، زهرا، «نقش روحانی طوسی در ساخت نهضت علمی با تأکید بر تطور شرعی»، در روزنامه بازرسی فقهی، شماره ۱۲، فصلزمستان ۱۳۸۴ش.
«قصه آیتالله العظمی وحید خراسانی از تن سلامت روحانی طوسی»، وب سایت شیعه نیوز، تاریخ بازدید: ۶ خرداد ماه ۱۴۰۲ش.
طوسی، محمدبن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، دار الکتاب العربی، بیتا.
علوی، سیداحمد (عده)، راهنمای مصور مهاجرت زیارتی عراق، قم، پر اسم و رسم، ۱۳۸۹ش.
غلامی، طاهره، «نگاهی به اولیه تعبیروتفسیر جامع و بی نقص عالم تشیع؛ مروری بر کتاب روحانی طوسی و تف
نقش انتخاب مسجد مناسب در برگزاری یک مراسم ترحیم آرام و منظم