مجله خبری مساجد

مراتب و اقسام
به‌گفته علامه طباطبایی ملائکه دارنده مراتب و مقامات مختلفی‌اند. رده برخی از آن‌ها از بعضی دیگر فراتر یا این که زیر‌خیس میباشد.[۳۲] بنابر آیه‌ها قرآن، گروهی از آن‌ها کارگزار فرشته وحی (جبرائیل)[۳۳] و گروهی کارگزار فرشته مرگ (عزرائیل) به شمار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میایند.[۳۴]

ملاصدرا فرشتگان را به ملائکه مقرب، ارواح مُهَیمِه، ملائکه موکل بر اجرام آسمانی، ملائکه عقلی و ملائکه زمینی،[۳۵] و امام خمینی آن‌ها‌را به ملائکه غیرمتصرف در اجسام (ملائکه مهیمه و اهل عالم لاهوت) و ملائکه موکل بر موجودات جسمانی[۳۶] رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تقسیم کرده‌اند.

خصوصیت‌ها
بعضا از خصوصیت‌های ملائکه عبارتند از:

پاکی
به گفته علامه مجلسی، شیعه ها فرشته‌ها را از هر سیرتکامل گناه کبیره و صغیره معصوم میدانند. همینطور بیشتر اهل‌سنت نیز بر این باورند.[۳۷] با این هم اکنون بعضی از اهل‌سنت طهارت ملائکه را نمی‌پذیرند و برخی از آن ها صرفا اقسام خاصی از آن‌ها مانند ملائکه حمل کننده وحی و ملائکه مقرب را معصوم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.[۳۸]

بنابر آیه «لَا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِ‌هِ یعْمَلُونَ: که در صحبت بر وی پیشی نمی‌گیرند، و به امر وی فعالیت می‌نمایند.»[۳۹] و «لایعصون الله ما امرهم»[۴۰] فرشتگان معصوم‌اند و در قبال معبود نافرمانی نمی کنند.[۴۱] اما بعضی با استناد به ماجرای هاروت و ماروت و سجده نکردن ابلیس بر انسان[۴۲] و نیز نافرمانی فطرس، در طهارت آن‌ها تشکیک کرده‌اند.[۴۳] عالمان شیعه جواب‌هایی به چنین موردها داده‌اند؛ به عنوان مثال اینکه نافرمانی هاروت و ماروت پایین‌تأثیر افسانه‌هایی میباشد که در روایات و قرآن نیامده میباشد.[۴۴] همینطور نقل شده میباشد که ابلیس فرشته نبوده میباشد.[۴۵] همینطور به‌گفته مرتضی مطهری، احتمال قانون شکنی از امرها آفریدگار برای گروه‌ای از ملائکه وجود دارااست، خیر تمامی آن ها.[۴۶] [یادداشت ۱]

به‌گفته ناصر مکارم شیرازی آنچه در احادیث درباره تنبیه برخی از ملائکه بر تاثیر کُندی در ایفا دستورها الهی آمده، سوراخ او‌لین میباشد خیر گناه؛ چنانکه درباره برخی از پیامبران هم به عمل رفته میباشد.[۴۷]

علامه طباطبایی این نظر را دارد که ملائکه هر آنچه را خداوند عزم نماید عزم می‌نمایند و هر آنچه معبود دستور نماید، کار می‌نمایند، و از این رو گناه نمی کنند.[۴۸]

برتری بر آدم
بعضا از عالمان شرعی با استناد به آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ... وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ به حقیقت فرزندان انسان را گرامی داشتیم... و آن ها را بر اکثری از آفریده‌های خویش برتری دادیم.»[۴۹] ملائکه را از بشر رفیعتر می دانند. بعضی دیگر با استناد به ماجرای سجده کردن ملائکه بر انسان و فراگیری آنان به وسیله حضرت انسان، بشر را بلندتر از ملائکه می دانند، به شرط اینکه استعدادهای خویش را به فعالیت گیرد.[۵۰]

به‌گفته حسن حسن‎‌زاده آملی، ابن‌عربی ملائکه عالین (مهیمین) را رفیعتر از بنی‌انسان میداند، به دلیل آن که سجده بر حضرت انسان بر آن‌ها واجب خلا.[۵۱] و محمد داوود قیصری، بشر‌هایی که به رده خلیفة‌اللهی رسیده‌اند را از ملائکه عالین هم رفیعتر میداند.[۵۲] ملاصدرا با استناد به آیه ۳۱ سوره بقره که به فراگیری بشر به فرشتگان اشاره دارااست، اعتقاد دارد که آیه نام برده بر برتری انسان بر ملائکه بومی زمین و افق دلالت دارااست، خیر ملائکه مهیمین.[۵۳]

برتری پیامبران بر فرشتگان
بیشتر مسلمان‌ها پیامبران را از فرشتگان بلندتر می دانند و استدلال آن هم وجود قوه غضب و شهوت در پیامبران میباشد، برخلاف ملائکه.[۵۴] همینطور برای برتری پیامبران بر آن‌ها به آیاتی از قرآن که به سجده ملائکه بر بشر و آموختن آنان بوسیله بشر اشاره داراست نیز استناد گردیده‌است.[۵۵] همینطور شیعه‌ها ائمه را رفیعتر از فرشتگان میدانند.[۵۶]

مراتب و اقسام
به‌گفته علامه طباطبایی ملائکه دارنده مراتب و مقامات مختلفی‌اند. رده برخی از آن‌ها از بعضی دیگر فراتر یا این که زیر‌خیس میباشد.[۳۲] بنابر آیه‌ها قرآن، گروهی از آن‌ها کارگزار فرشته وحی (جبرائیل)[۳۳] و گروهی کارگزار فرشته مرگ (عزرائیل) به شمار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میایند.[۳۴]

ملاصدرا فرشتگان را به ملائکه مقرب، ارواح مُهَیمِه، ملائکه موکل بر اجرام آسمانی، ملائکه عقلی و ملائکه زمینی،[۳۵] و امام خمینی آن‌ها‌را به ملائکه غیرمتصرف در اجسام (ملائکه مهیمه و اهل عالم لاهوت) و ملائکه موکل بر موجودات جسمانی[۳۶] رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تقسیم کرده‌اند.

خصوصیت‌ها
بعضا از خصوصیت‌های ملائکه عبارتند از:

پاکی
به گفته علامه مجلسی، شیعه ها فرشته‌ها را از هر سیرتکامل گناه کبیره و صغیره معصوم میدانند. همینطور بیشتر اهل‌سنت نیز بر این باورند.[۳۷] با این هم اکنون بعضی از اهل‌سنت طهارت ملائکه را نمی‌پذیرند و برخی از آن ها صرفا اقسام خاصی از آن‌ها مانند ملائکه حمل کننده وحی و ملائکه مقرب را معصوم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.[۳۸]

بنابر آیه «لَا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِ‌هِ یعْمَلُونَ: که در صحبت بر وی پیشی نمی‌گیرند، و به امر وی فعالیت می‌نمایند.»[۳۹] و «لایعصون الله ما امرهم»[۴۰] فرشتگان معصوم‌اند و در قبال معبود نافرمانی نمی کنند.[۴۱] اما بعضی با استناد به ماجرای هاروت و ماروت و سجده نکردن ابلیس بر انسان[۴۲] و نیز نافرمانی فطرس، در طهارت آن‌ها تشکیک کرده‌اند.[۴۳] عالمان شیعه جواب‌هایی به چنین موردها داده‌اند؛ به عنوان مثال اینکه نافرمانی هاروت و ماروت پایین‌تأثیر افسانه‌هایی میباشد که در روایات و قرآن نیامده میباشد.[۴۴] همینطور نقل شده میباشد که ابلیس فرشته نبوده میباشد.[۴۵] همینطور به‌گفته مرتضی مطهری، احتمال قانون شکنی از امرها آفریدگار برای گروه‌ای از ملائکه وجود دارااست، خیر تمامی آن ها.[۴۶] [یادداشت ۱]

به‌گفته ناصر مکارم شیرازی آنچه در احادیث درباره تنبیه برخی از ملائکه بر تاثیر کُندی در ایفا دستورها الهی آمده، سوراخ او‌لین میباشد خیر گناه؛ چنانکه درباره برخی از پیامبران هم به عمل رفته میباشد.[۴۷]

علامه طباطبایی این نظر را دارد که ملائکه هر آنچه را خداوند عزم نماید عزم می‌نمایند و هر آنچه معبود دستور نماید، کار می‌نمایند، و از این رو گناه نمی کنند.[۴۸]

برتری بر آدم
بعضا از عالمان شرعی با استناد به آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ... وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ به حقیقت فرزندان انسان را گرامی داشتیم... و آن ها را بر اکثری از آفریده‌های خویش برتری دادیم.»[۴۹] ملائکه را از بشر رفیعتر می دانند. بعضی دیگر با استناد به ماجرای سجده کردن ملائکه بر انسان و فراگیری آنان به وسیله حضرت انسان، بشر را بلندتر از ملائکه می دانند، به شرط اینکه استعدادهای خویش را به فعالیت گیرد.[۵۰]

به‌گفته حسن حسن‎‌زاده آملی، ابن‌عربی ملائکه عالین (مهیمین) را رفیعتر از بنی‌انسان میداند، به دلیل آن که سجده بر حضرت انسان بر آن‌ها واجب خلا.[۵۱] و محمد داوود قیصری، بشر‌هایی که به رده خلیفة‌اللهی رسیده‌اند را از ملائکه عالین هم رفیعتر میداند.[۵۲] ملاصدرا با استناد به آیه ۳۱ سوره بقره که به فراگیری بشر به فرشتگان اشاره دارااست، اعتقاد دارد که آیه نام برده بر برتری انسان بر ملائکه بومی زمین و افق دلالت دارااست، خیر ملائکه مهیمین.[۵۳]

برتری پیامبران بر فرشتگان
بیشتر مسلمان‌ها پیامبران را از فرشتگان بلندتر می دانند و استدلال آن هم وجود قوه غضب و شهوت در پیامبران میباشد، برخلاف ملائکه.[۵۴] همینطور برای برتری پیامبران بر آن‌ها به آیاتی از قرآن که به سجده ملائکه بر بشر و آموختن آنان بوسیله بشر اشاره داراست نیز استناد گردیده‌است.[۵۵] همینطور شیعه‌ها ائمه را رفیعتر از فرشتگان میدانند.[۵۶]